महाभारत · अध्याय 11.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.14.1
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या भीमसेनोऽथ भीतवत् ।
गान्धारीं प्रत्युवाचेदं वचः सानुनयं तदा ॥ ११.१४.१ ॥
तिचे ते बोलणे ऐकून भीमसेन तेव्हा जणू भीतल्यासारखा गांधारीला विनयपूर्वक हे बोलला.
11.14.2
अधर्मो यदि वा धर्मस्त्रासात्तत्र मया कृतः ।
आत्मानं त्रातुकामेन तन्मे त्वं क्षन्तुमर्हसि ॥ ११.१४.२ ॥
तो अधर्म असो किंवा धर्म, तेथे भीतीने माझ्याकडून केला गेला; स्वतःला वाचवण्याच्या इच्छेने. ते तुम्ही मला क्षमा करावे.
11.14.3
न हि युद्धेन पुत्रस्ते धर्मेण स महाबलः ।
दुःशक्यः केनचिद्धर्तुमतो विषममाचरम् ॥ ११.१४.३ ॥
तुझा पुत्र युद्धाने किंवा धर्माने जिंकला जाऊ शकत नव्हता; तो महाबली कोणालाही हरवणे कठीण होते; म्हणून मी विषम आचरण केले.
11.14.4
अधर्मेण जितः पूर्वं तेन चापि युधिष्ठिरः ।
निकृताश्च सदैव स्म तो विषममाचरम् ॥ ११.१४.४ ॥
पूर्वी त्याने अधर्माने युधिष्ठिरालाही जिंकले होते; ते दोघेही सदैव फसवले गेले होते; म्हणून मी विषम आचरण केले.
11.14.5
सैन्यस्यैकोऽवशिष्टोऽयं गदायुद्धे च वीर्यवान् ।
न त्यक्ष्यति हृतं राज्यमिति वै तत्कृतं मया ॥ ११.१४.५ ॥
सैन्यात हाच एकटा उरला आहे, आणि गदायुद्धात तो पराक्रमी आहे; हिरावलेले राज्य हा सोडणार नाही, म्हणून मी ते केले.
11.14.6
एकपत्नीं च पाश्चालीमेकवस्त्रां रजस्वलाम् ।
भवत्या विदितं सर्वमुक्तवान्यत्सुतस्तव ॥ ११.१४.६ ॥
एकपती असलेल्या पांचालीला, एकाच वस्त्रात, रजस्वला असताना, तुझ्या पुत्राने जे म्हटले ते सर्व तुला माहीत आहे.
11.14.7
सुयोधनं त्वसंहृत्य न शक्या भूः ससागरा ।
केवला भोक्तुमस्माभिरतश्चैतत्कृतं मया ॥ ११.१४.७ ॥
सुयोधनाचा वध केल्याशिवाय समुद्रांसह ही पृथ्वी आम्हाला एकट्याला उपभोगता आली नसती; म्हणून मी हे केले.
11.14.8
तच्चाप्यप्रियमस्माकं पुत्रस्ते समुपाचरत् ।
द्रौपद्या यत्सभामध्ये सव्यमूरुमदर्शयत् ॥ ११.१४.८ ॥
तुमच्या पुत्राने आमच्याशी अप्रिय असे तेही केले; सभेमध्ये द्रौपदीला त्याने डावी मांडी दाखवली.
11.14.9
तत्रैव वध्यः सोऽस्माकं दुराचारोऽप्ब ते सुतः ।
धर्मराजाज्ञया चैव स्थिताः स्म समये पुरा ॥ ११.१४.९ ॥
तिथेच त्या दुराचारी तुमच्या पुत्राचा आम्ही वध करायला हवा होता; परंतु धर्मराजाच्या आज्ञेने आणि पूर्वीच्या करारामुळे आम्ही स्थिर राहिलो.
11.14.10
वैरमुद्दीपितं राज्ञि पुत्रेण तव यन्महत् ।
क्लेशिताश्च वने नित्यं तत एतत्कृतं मया ॥ ११.१४.१० ॥
हे राणी, तुमच्या पुत्राने पेटवलेले मोठे वैर आणि वनात सतत आम्हाला दिलेले क्लेश, यामुळे मी हे केले.
11.14.11
वैरस्यास्य गताः पारं हत्वा दुर्योधनं रणे ।
राज्यं युधिष्ठिरे प्राप्ते वयं च गतमन्यवः ॥ ११.१४.११ ॥
या वैराचा अंत आम्ही पार केला; रणात दुर्योधनाला मारून युधिष्ठिराला राज्य मिळाल्यावर आम्ही क्रोधरहित झालो.
11.14.12
न तस्यैवं वधस्तात यं प्रशंससि मे सुतम् ।
कृतवांश्चापि तत्सर्वं यदिदं भाषसे मयि ॥ ११.१४.१२ ॥
हे पुत्रा, ज्याची तू प्रशंसा करतोस त्या माझ्या पुत्राचा वध अशा प्रकारे झाला नाही; तू माझ्याबद्दल जे सांगतोस ते सर्व त्याने केलेही होते.
11.14.13
हताश्वे नकुले यत्तु वृषसेनेन भारत ।
अपिबः शोणितं सङ्ख्ये दुःशासनशरीरजम् ॥ ११.१४.१३ ॥
हे भरतवंशा, वृषसेनाने नकुलाचे घोडे मारले तेव्हा तू युद्धात दुःशासनाच्या शरीरातील रक्त प्राशन केलेस.
11.14.14
सद्भिर्विगर्हितं घोरमनार्यजनसेवितम् ।
क्रूरं कर्माकृथास्तस्मात्तदयुक्तं वृकोदर ॥ ११.१४.१४ ॥
हे वृकोदरा, सज्जनांनी निंदलेले, भयंकर, अनार्यजनांनी आचरलेले, क्रूर कर्म तू केलेस; ते अयोग्य होते.
11.14.15
हताश्वं नकुलं दृष्ट्वा वृषसेनेन संयुगे ।
शत्रूणां तु प्रहृष्टानां त्रासः सञ्जनितो मया ॥ ११.१४.१५ ॥
युद्धात वृषसेनाने नकुलाचे घोडे मारलेले पाहून, हर्षित झालेल्या शत्रूंमध्ये मी भय निर्माण केले.
11.14.16
स प्रतिज्ञामकरवं पिबाम्यसृगरेरिति ।
रुधिरं नातिचक्राम दन्तोष्ठादम्ब मा शुचः ॥ ११.१४.१६ ॥
'शत्रूचे रक्त पिईन' अशी मी प्रतिज्ञा केली होती; ते रक्त माझ्या दात आणि ओठांच्या पलीकडे गेले नाही. आई, शोक करू नकोस.
11.14.17
अन्यस्यापि न पातव्यं रुधिरं किंपुनः स्वकम् ।
यथैवात्मा तथा भ्राता विशेषो नास्ति कश्चन ॥ ११.१४.१७ ॥
दुसऱ्याचेही रक्त पिऊ नये, मग स्वतःच्या रक्ताबद्दल बोलायलाच नको. जसा स्वतःचा आत्मा, तसाच भाऊ; काही भेद नाही.
11.14.18
वैवस्तितो हि तद्वेद यथावत्कुलनन्दिनि ।
मा कृथा हृदि तन्मातर्न तत्पीतं मयाऽनधे ॥ ११.१४.१८ ॥
हे कुलनंदिनी, वैवस्वत (यम) हे यथार्थपणे जाणतो. आई, ते मनात ठेवू नकोस; हे निष्पाप, ते रक्त मी प्यायलो नाही.
11.14.19
केशपक्षपरामर्शे द्रौपद्या द्यूतकारिते ।
क्रोधाद्यदब्रवं चाहं तच्च मे हृदि वर्तते ॥ ११.१४.१९ ॥
द्यूतात द्रौपदीचे केस धरून ओढले तेव्हा रागाने मी जे बोललो, ते अजूनही माझ्या मनात आहे.
11.14.20
क्षत्रधर्माच्च्युतो राज्ञि भवेयं शाश्वतीः समाः ।
प्रतिज्ञां तामनिस्तीर्य ततस्तत्कृतवानहम् ॥ ११.१४.२० ॥
राणी, ती प्रतिज्ञा पूर्ण न करता मी क्षात्रधर्मापासून च्युत झालो असतो तर अनंत वर्षे मी तसाच राहिलो असतो; म्हणून मी ते केले.
11.14.21
अनिगृह्य पुरा पुत्रानस्मस्वनपकारिषु ।
न ममार्हसि कल्याणि दोषेण परिशङ्कितुम् ॥ ११.१४.२१ ॥
कल्याणी, आम्ही निर्दोष असताना तुझ्या पुत्रांना पूर्वी आवरले नाही याचा दोष माझ्यावर लादणे तुला योग्य नाही.
11.14.22
वृद्धस्यास्य शतं पुत्रान्निघ्नंस्त्वमपराजितः ।
कस्मानाशेषयः कञ्चिद्येनाल्पमपराधितम् ॥ ११.१४.२२ ॥
या वृद्धाचे शंभर पुत्र मारूनही तू अपराजित राहिलास; थोडाही अपराध केलेल्या कोणालाही तू का शिल्लक ठेवले नाहीस?
11.14.23
सन्तानमावयोस्तात वृद्धयोर्हृतराज्ययोः ।
नाशेषयः कथं यष्टिमेकां वृद्धयुगस्य वै ॥ ११.१४.२३ ॥
हे तात, राज्य हरवलेल्या आमच्या दोन वृद्धांची संतती तू एकही शिल्लक का ठेवली नाहीस? या वृद्ध जोडप्याची एक काठीही कशी ठेवली नाहीस?
11.14.24
शेषे ह्यवस्थिते तात पुत्राणामल्पकेऽपि च ।
मन्ददुःखं भवेदद्य यदि त्वं धर्ममाचरेः ॥ ११.१४.२४ ॥
हे तात, तू धर्माचरण केले असते आणि माझ्या पुत्रांपैकी थोडेही शिल्लक राहिले असते, तर आज हे दुःख कमी झाले असते.