महाभारत · अध्याय 11.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.15.1
तमेवमुक्त्वा गान्धारी युधिष्ठिरमपृच्छत ।
क्व स राजेति सक्रोधा पुत्रपौत्रवधार्दिता ॥ ११.१५.१ ॥
असे बोलून गांधारी, पुत्र आणि पौत्रांच्या वधाने पीडित होऊन, क्रोधाने युधिष्ठिराला विचारू लागली, "तो राजा कुठे आहे?"
11.15.2
तामभ्यगच्छत्कौन्तेयो वेपमानः कृताञ्जलिः ।
युधिष्ठिरस्तु गान्धारीं मधुरं वाक्यमब्रवीत् ॥ ११.१५.२ ॥
थरथरत, हात जोडून कुंतीपुत्र तिच्याजवळ गेला. युधिष्ठिराने गांधारीला मधुर शब्दात म्हटले.
11.15.3
पुत्रहन्ता नृशंसोऽहं तव देवि युधिष्ठिरः ।
शापार्हः पृथिवीनाशे हेतुभूतः शपस्व माम् ॥ ११.१५.३ ॥
हे देवी, तुझ्या पुत्रांचा घातक, क्रूर युधिष्ठिर मी आहे. पृथ्वीच्या नाशाला कारण झालेला मी शापास पात्र आहे; मला शाप दे.
11.15.4
नहि मे जीवितेनार्थो न राज्येन सुखेन वा ।
तादृशान्सुहृदो हत्वा प्रमूढस्य सुहृद्द्रुहः ॥ ११.१५.४ ॥
माझ्या जीवनाचे, राज्याचे किंवा सुखाचे मला काही प्रयोजन नाही; अशा सुहृदांना मारून, मोहग्रस्त आणि मित्रद्रोही मी.
11.15.5
तमेवंवादिनं भीतं सन्निकर्षागतं तदा ।
नोवाच किञ्चिद्गान्धारी निःश्वासपरमा नृप ॥ ११.१५.५ ॥
असे बोलणाऱ्या, भयभीत होऊन जवळ आलेल्या त्याला तेव्हा गांधारीने काहीही सांगितले नाही; हे नृपा, ती दीर्घ निःश्वासांत मग्न होती.
11.15.6
तस्मावनतदेहस्य पादयोर्निपतिष्यतः ।
युधिष्ठिरस्य नृपतेर्धर्मज्ञा दीर्घदर्शिनी ॥ ११.१५.६ ॥
म्हणून, शरीर वाकवून, तिच्या पायांवर पडणाऱ्या राजा युधिष्ठिराला, धर्म जाणणाऱ्या, दूरदर्शी गांधारीने (पाहिले).
11.15.7
अङ्गुल्यग्राणि ददृशे देवी पट्टान्तरेण सा ।
ततः स कुनखीभूतो दर्शनीयनखो नृपः ॥ ११.१५.७ ॥
देवीने वस्त्राच्या फटीतून त्यांची बोटांची टोकं पाहिली. तेव्हा त्या राजाची नखं विद्रूप झाली होती; पूर्वी ती सुंदर होती.
11.15.8
तं दृष्ट्वा चार्जुनोऽगच्छद्वासुदेवस्य पृष्ठतः ॥ ११.१५.८ ॥
त्याला पाहून अर्जुन वासुदेवाच्या मागे गेला.
11.15.9
एवं सञ्चेष्टमानांस्तानितश्चेतश्च भारत ।
गान्धारी विगतक्रोधा सांत्वयामास मातृवत् ॥ ११.१५.९ ॥
हे भारता, असे इकडेतिकडे फिरणाऱ्या त्यांना क्रोधरहित गांधारीने मातेप्रमाणे सांत्वन दिले.
11.15.10
ते पाण्डवा अनुज्ञाता मातरं वीतमत्सराः ।
अभ्यगच्छन्त सहिताः पृथां पृथुवलक्षसः ॥ ११.१५.१० ॥
परवानगी मिळाल्यावर, मत्सरहीन आणि विशाल छातीचे ते पांडव एकत्र होऊन मातेजवळ पृथेजवळ गेले.
11.15.11
चिरस्य दृष्ट्वा पुत्रान्सा पुत्राधिभिरभिप्लुता ।
बाष्पमाहारयद्देवी वस्त्रेणावृत्य वै मुखम् ॥ ११.१५.११ ॥
पुष्कळ दिवसांनी पुत्रांना पाहून, पुत्रशोकाने व्याकुळ झालेल्या त्या देवीने वस्त्राने मुख झाकून अश्रू आवरले.
11.15.12
ततो बाष्पं समुत्सृज्य सह पुत्रैस्तदा पृथा ।
अपश्यदेनाञ्शस्त्रौघैर्बहुधा परिविक्षतान् ॥ ११.१५.१२ ॥
मग अश्रू ढाळून, पुत्रांसह, तेव्हा पृथेने त्यांना शस्त्रांच्या प्रवाहांनी अनेक प्रकारे गंभीर जखमी झालेले पाहिले.
11.15.13
सा तानेकैकशः पुत्रान्संस्पृशन्ती पुनःपुनः ।
अन्वशोचत दुःखार्ता द्रौपदीं निहतात्मजाम्।
रुदन्तीमथ पाञ्चालीं ददर्श पतितां भुवि ॥ ११.१५.१३ ॥
ती त्यांना एकएक करून पुन्हा पुन्हा स्पर्श करत दुःखाने पीडित होऊन शोक करू लागली. मग तिने पुत्र मारले गेलेल्या द्रौपदीला जमिनीवर पडून रडताना पाहिले.
11.15.14
आर्ये पौत्रास्तु ते सर्वे सौभद्रसहिता गताः ।
न त्वां तेऽद्याभिगच्छन्ति चिरं दृष्ट्वा अनिन्दिते।
किन्नु राज्येन मे कार्यं विहीनायाः सुतैर्वरैः ॥ ११.१५.१४ ॥
हे आर्ये, तुझे सर्व नातू सौभद्रासह निघून गेले आहेत. हे निर्दोष स्त्रिये, तुला इतका वेळ पाहूनही ते आज तुझ्याजवळ येत नाहीत. उत्तम पुत्र गमावलेल्या मला राज्याचे काय प्रयोजन?
11.15.15
तां समाश्वासयामास पृथा पृथललोचना ।
उत्थाप्याङ्केन सुदतीं रुदतीं शोककर्शिताम् ॥ ११.१५.१५ ॥
विशाल नेत्रांची पृथा रडत आणि शोकाने कृश झालेल्या त्या सुदंतीला उचलून मांडीवर घेऊन तिचे सांत्वन करू लागली.
11.15.16
तयैव सहिता चापि पुत्रैरनुगता पृथा ।
अभ्यगच्छत गान्धारीमार्तामार्ततरा स्वयम् ॥ ११.१५.१६ ॥
तिच्यासह आणि पुत्रांसह अनुसरण करणारी पृथा स्वतः अधिक दुःखी होऊन दुःखी गांधारीकडे गेली.
11.15.17
तामुवाचाथ गान्धारी सह कुन्त्या यशस्विनीम् ।
मैवं पुत्रीति शोकार्ता पश्य मामपि दुःखितां ॥ ११.१५.१७ ॥
तेव्हा शोकाने पीडित गांधारी यशस्विनी कुंतीला म्हणाली, "मुली, असे करू नकोस; दुःखी अशा मलाही पाहा."
11.15.18
मन्ये लोकविनाशोऽयं कालपर्यायनोदितः ।
अवश्यभावी सम्प्राप्तः स्वभावाद्रोमहर्षणः ॥ ११.१५.१८ ॥
हा लोकविनाश कालचक्राच्या प्रेरणेने आला आहे असे मला वाटते. हा अटळ होता आणि स्वभावतः अंगावर काटा आणणारा आहे.
11.15.19
इदं तत्समनुप्राप्तं विदुरस्य वचो महत् ।
असिद्धानुनये कृष्णे यदुवाच महामतिः ॥ ११.१५.१९ ॥
कृष्णाशी समेट होऊ न शकल्यावर महामती विदुराने जे महान वचन सांगितले होते, त्याचे फळ आता पूर्णपणे आले आहे.
11.15.20
तस्मिन्नपरिहार्येऽर्थे व्यतीते च विशेषतः ।
मा शुचो न हि शोच्यास्ते सङ्ग्रामे निधनं गताः ॥ ११.१५.२० ॥
ते अपरिहार्य घडून गेल्यावर, विशेषतः शोक करू नकोस; युद्धात मृत्यू पावलेले शोक करण्यायोग्य नाहीत.
11.15.21
यथैवाहं तथैव त्वं को वामाश्वासयिष्यति ।
ममैव ह्यपराधेन कुलमग्र्यं विनाशितम् ॥ ११.१५.२१ ॥
मी जसा आहे, तसाच तूही आहेस; तुम्हा दोघांना कोण सांत्वन देईल? माझ्याच अपराधामुळे श्रेष्ठ कुल नष्ट झाले.