ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 11.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.15.1
तमेवमुक्त्वा गान्धारी युधिष्ठिरमपृच्छत ।
क्व स राजेति सक्रोधा पुत्रपौत्रवधार्दिता ॥ ११.१५.१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ ਗਾਂਧਾਰੀ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੋਤਰਿਆਂ ਦੇ ਵਧ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਤੋਂ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ, "ਉਹ ਰਾਜਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?"
11.15.2
तामभ्यगच्छत्कौन्तेयो वेपमानः कृताञ्जलिः ।
युधिष्ठिरस्तु गान्धारीं मधुरं वाक्यमब्रवीत् ॥ ११.१५.२ ॥
ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕੁੰਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ।
11.15.3
पुत्रहन्ता नृशंसोऽहं तव देवि युधिष्ठिरः ।
शापार्हः पृथिवीनाशे हेतुभूतः शपस्व माम् ॥ ११.१५.३ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਘਾਤਕ, ਕਰੂਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ ਮੈਂ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ।
11.15.4
नहि मे जीवितेनार्थो न राज्येन सुखेन वा ।
तादृशान्सुहृदो हत्वा प्रमूढस्य सुहृद्द्रुहः ॥ ११.१५.४ ॥
ਮੈਨੂੰ ਜੀਵਨ ਨਾਲ, ਰਾਜ ਨਾਲ ਜਾਂ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ; ਅਜਿਹੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਮਿੱਤਰ-ਦ੍ਰੋਹੀ ਮੈਂ।
11.15.5
तमेवंवादिनं भीतं सन्निकर्षागतं तदा ।
नोवाच किञ्चिद्गान्धारी निःश्वासपरमा नृप ॥ ११.१५.५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ, ਡਰੇ ਹੋਏ, ਨੇੜੇ ਆਏ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ; ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ।
11.15.6
तस्मावनतदेहस्य पादयोर्निपतिष्यतः ।
युधिष्ठिरस्य नृपतेर्धर्मज्ञा दीर्घदर्शिनी ॥ ११.१५.६ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਸਰੀਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ, ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ, ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੇ (ਵੇਖਿਆ)।
11.15.7
अङ्गुल्यग्राणि ददृशे देवी पट्टान्तरेण सा ।
ततः स कुनखीभूतो दर्शनीयनखो नृपः ॥ ११.१५.७ ॥
ਦੇਵੀ ਨੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਪਾੜ ਵਿੱਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਸਿਰੇ ਵੇਖੇ। ਤਦ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਨਹੁੰ ਵਿਗੜ ਗਏ ਸਨ; ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਸਨ।
11.15.8
तं दृष्ट्वा चार्जुनोऽगच्छद्वासुदेवस्य पृष्ठतः ॥ ११.१५.८ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਰਜੁਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।
11.15.9
एवं सञ्चेष्टमानांस्तानितश्चेतश्च भारत ।
गान्धारी विगतक्रोधा सांत्वयामास मातृवत् ॥ ११.१५.९ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਤੁਰੇ ਫਿਰਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ-ਰਹਿਤ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੇ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤਾ।
11.15.10
ते पाण्डवा अनुज्ञाता मातरं वीतमत्सराः ।
अभ्यगच्छन्त सहिताः पृथां पृथुवलक्षसः ॥ ११.१५.१० ॥
ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਪਾਂਡਵ, ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ, ਇਕੱਠੇ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਿਥਾ ਕੋਲ ਗਏ।
11.15.11
चिरस्य दृष्ट्वा पुत्रान्सा पुत्राधिभिरभिप्लुता ।
बाष्पमाहारयद्देवी वस्त्रेणावृत्य वै मुखम् ॥ ११.१५.११ ॥
ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਢੱਕ ਕੇ ਹੰਝੂ ਰੋਕੇ।
11.15.12
ततो बाष्पं समुत्सृज्य सह पुत्रैस्तदा पृथा ।
अपश्यदेनाञ्शस्त्रौघैर्बहुधा परिविक्षतान् ॥ ११.१५.१२ ॥
ਫਿਰ ਹੰਝੂ ਵਹਾ ਕੇ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਤਦ ਪ੍ਰਿਥਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਲ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਵੇਖਿਆ।
11.15.13
सा तानेकैकशः पुत्रान्संस्पृशन्ती पुनःपुनः ।
अन्वशोचत दुःखार्ता द्रौपदीं निहतात्मजाम्।
रुदन्तीमथ पाञ्चालीं ददर्श पतितां भुवि ॥ ११.१५.१३ ॥
ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਛੂਹ ਕੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ ਰੋਂਦੀ ਵੇਖਿਆ।
11.15.14
आर्ये पौत्रास्तु ते सर्वे सौभद्रसहिता गताः ।
न त्वां तेऽद्याभिगच्छन्ति चिरं दृष्ट्वा अनिन्दिते।
किन्नु राज्येन मे कार्यं विहीनायाः सुतैर्वरैः ॥ ११.१५.१४ ॥
ਹੇ ਆਰਿਆ, ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪੋਤੇ ਸੌਭਦਰ ਨਾਲ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ, ਤੈਨੂੰ ਏਨਾ ਚਿਰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੀ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਨਾਲ ਕੀ ਕੰਮ?
11.15.15
तां समाश्वासयामास पृथा पृथललोचना ।
उत्थाप्याङ्केन सुदतीं रुदतीं शोककर्शिताम् ॥ ११.१५.१५ ॥
ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਿਥਾ ਨੇ ਰੋਂਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈ ਉਸ ਸੁਦੰਤੀ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ।
11.15.16
तयैव सहिता चापि पुत्रैरनुगता पृथा ।
अभ्यगच्छत गान्धारीमार्तामार्ततरा स्वयम् ॥ ११.१५.१६ ॥
ਉਸ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੀ ਪ੍ਰਿਥਾ ਆਪ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਦੁਖੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਕੋਲ ਗਈ।
11.15.17
तामुवाचाथ गान्धारी सह कुन्त्या यशस्विनीम् ।
मैवं पुत्रीति शोकार्ता पश्य मामपि दुःखितां ॥ ११.१५.१७ ॥
ਤਦ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਧੀਏ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕਰ; ਦੁਖੀ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖ।"
11.15.18
मन्ये लोकविनाशोऽयं कालपर्यायनोदितः ।
अवश्यभावी सम्प्राप्तः स्वभावाद्रोमहर्षणः ॥ ११.१५.१८ ॥
ਮੈਂ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ-ਵਿਨਾਸ਼ ਕਾਲ-ਚੱਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਟੱਲ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਰੋਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
11.15.19
इदं तत्समनुप्राप्तं विदुरस्य वचो महत् ।
असिद्धानुनये कृष्णे यदुवाच महामतिः ॥ ११.१५.१९ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਨਾ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਮਹਾਮਤੀ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਜੋ ਮਹਾਨ ਬਚਨ ਕਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।
11.15.20
तस्मिन्नपरिहार्येऽर्थे व्यतीते च विशेषतः ।
मा शुचो न हि शोच्यास्ते सङ्ग्रामे निधनं गताः ॥ ११.१५.२० ॥
ਉਸ ਅਟੱਲ ਗੱਲ ਦੇ ਬੀਤ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੋਗ ਨਾ ਕਰ; ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਰੇ, ਉਹ ਸੋਗ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ।
11.15.21
यथैवाहं तथैव त्वं को वामाश्वासयिष्यति ।
ममैव ह्यपराधेन कुलमग्र्यं विनाशितम् ॥ ११.१५.२१ ॥
ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਤੂੰ ਵੀ ਹੈਂ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਧੀਰਜ ਦੇਵੇਗਾ? ਮੇਰੇ ਹੀ ਅਪਰਾਧ ਨਾਲ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੁਲ ਨਾਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ।