Mahābhārata · Adhyāya 11.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.16.1
एवमुक्त्वा तु गान्धारी कुरूणामवकर्तनम् ।
अपश्यत्तत्र तिष्ठन्ती सर्वं तत्र यथास्थितम् ॥ ११.१६.१ ॥
Habiendo hablado así, Gāndhārī, de pie allí, vio la destrucción de los Kurus, todo tal como yacía.
11.16.2
पतिव्रता महाभागा समानव्रतचारिणी ।
उग्रेण तपसा युक्ता सततं सत्यवादिनी ॥ ११.१६.२ ॥
Devota a su esposo, de gran fortuna, que seguía el mismo voto, dotada de austera penitencia, siempre veraz en sus palabras.
11.16.3
वरदानेन कृष्णस्य महर्षेः पुण्यकर्मणः ।
दिव्यज्ञानबलोपेता विविधं पर्यदेवयत् ॥ ११.१६.३ ॥
Dotada de conocimiento divino y poder por el don del gran sabio Kṛṣṇa (Vyāsa), de obras meritorias, lamentó de muchas maneras.
11.16.4
ददर्श सा बुद्धिमती दूरादपि यथाऽन्तिके ।
रणाजिरं तद्वीराणामद्भुतं रोमहर्षणम् ॥ ११.१६.४ ॥
Aquella mujer sabia vio, aun desde lejos como si estuviera cerca, aquel campo de batalla de los héroes, asombroso y estremecedor.
11.16.5
अस्थिकेशवसाकीर्णं शोणितौघपरिप्लुतम् ।
शरीरैर्बहुसाहस्रैर्विनिकीर्णं समन्ततः ॥ ११.१६.५ ॥
Sembrado de huesos, cabellos y médula, empapado en un torrente de sangre, esparcido por todas partes con muchos miles de cuerpos.
11.16.6
गजाश्वरथयोधानामावृतं रुधिराविलैः ।
शरीरैरशिरस्कैश्च विदेहैश्च शिरोगणैः ॥ ११.१६.६ ॥
Cubierto con los cuerpos de guerreros de elefante, caballo y carro, enlodado de sangre, lleno de cuerpos sin cabeza y montones de cabezas sin cuerpo.
11.16.7
गजाश्वनरवीराणां निःसत्वैरभिसंवृतम् ।
सृगालवलगोमायुकङ्ककाकनिषेवितम् ॥ ११.१६.७ ॥
Cubierto de los cuerpos sin vida de elefantes, caballos y valientes guerreros, y frecuentado por chacales, hienas, buitres, garzas y cuervos.
11.16.8
रक्षसां पुरुषादाना मोदनं कुरराकुलम् ।
अशिवाभिः शिवाभिश्च नादितं गृध्रसेवितम् ॥ ११.१६.८ ॥
Deleite de rākṣasas y devoradores de hombres, poblado de águilas pescadoras, resonando con los aullidos de chacales auspiciosos e inauspiciosos, y frecuentado por buitres.
11.16.9
ततो व्यासाभ्यनुज्ञातो धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
पाण्डुपुत्राश्च ते सर्वे युधिष्ठिरपुरोगमाः ॥ ११.१६.९ ॥
Entonces el rey Dhṛtarāṣṭra, con permiso de Vyāsa, y todos los hijos de Pāṇḍu, encabezados por Yudhiṣṭhira.
11.16.10
वासुदेवं पुरस्कृत्य हतबन्धुं च पार्थिवम् ।
कुरुस्त्रियः समादाय जग्मुरायोधनं प्रति ॥ ११.१६.१० ॥
Con Vāsudeva al frente, llevando consigo al rey cuyos parientes habían sido muertos, las mujeres de los Kurus se dirigieron hacia el campo de batalla.
11.16.11
समासाद्य कुरुक्षेत्रं ताः स्त्रियो निहतेश्वराः ।
अपश्यन्त हतांस्तत्र पुत्रान्भ्रातॄन्पितॄन्पतीन् ॥ ११.१६.११ ॥
Al llegar a Kurukṣetra, aquellas mujeres cuyos señores habían caído vieron allí a los hijos, hermanos, padres y esposos muertos.
11.16.12
क्रव्यादैर्भक्ष्यमाणांश्च गोमायुवलवायसैः ।
भूतैः पिशाचै रक्षोभिर्विविधैश्च निशाचरैः ॥ ११.१६.१२ ॥
Siendo devorados por chacales, hienas y cuervos carnívoros, y rodeados de espíritus, pisācas, rākṣasas y diversos seres nocturnos.
11.16.13
रुद्राक्रीडनिभं दृष्ट्वा तदा विशसनं स्त्रियः ।
कुरर्य इव शोकार्ता विक्रोशन्त्यो निपेतिरे ॥ ११.१६.१३ ॥
Al ver aquella masacre, semejante al juego de Rudra, las mujeres, afligidas por el dolor, gritaron como cuervos marinos y cayeron al suelo.
11.16.14
अदृष्टपूर्वं पशन्त्यो दुःखार्ता भरतस्त्रियः ।
शरीरेषु स्खलन्त्यश्च न्यपतंश्च परासुवत् ॥ ११.१६.१४ ॥
Al contemplar una escena nunca antes vista, las mujeres de los Bhāratas, afligidas por el dolor, tropezando sobre los cuerpos, cayeron como muertas.
11.16.15
श्रान्तानां चाप्यनाथानां क्रन्दन्तीनां भृशं तदा ।
पाञ्चालकुरुयोषाणां कृपणं तदभून्महत् ॥ ११.१६.१५ ॥
Entonces el lamento de las mujeres de los Pāñcālas y los Kurus, agotadas, sin protector y llorando con fuerza, se volvió inmenso y lastimero.
11.16.16
दुःखोपहतचित्ताभिः समन्तादनुनादितम् ।
दृष्ट्वाऽऽयोधनमत्युग्रं धर्मज्ञा सुबलात्मजा ॥ ११.१६.१६ ॥
Al ver aquel campo de batalla espantoso, resonando por todas partes con los lamentos de mujeres de corazón afligido, la hija de Subala, que conocía el dharma...
11.16.17
ततः सा पुण्डरीकाक्षमामन्त्र्य पुरुषोत्तमम् ।
कुरूणां वैशमं दृष्ट्वा इदं वचनमब्रवीत् ॥ ११.१६.१७ ॥
Entonces ella, dirigiéndose al de ojos de loto, el mejor de los hombres, al ver la ruina de los Kurus, pronunció estas palabras.
11.16.18
पश्यैताः पुण्डरीकाक्ष स्नुषा मे निहतेश्वराः ।
प्रकीर्णकेशाः क्रोशन्तीः कुररीरिव माधव ॥ ११.१६.१८ ॥
Mira a estas, mis nueras, cuyos esposos han sido muertos, con los cabellos desordenados, gritando como cuervos marinos. ¡Oh Mādhava, de ojos de loto!
11.16.19
अमूस्त्वभिसमागम्य स्मरन्त्यो भरतर्षभान् ।
पृथगेवानुपद्यन्ते पुत्रान्भ्रातॄन्पितॄन्पतीन् ॥ ११.१६.१९ ॥
Reunidas y recordando a los toros de los Bharatas, comenzaron a lamentarse por separado por sus hijos, hermanos, padres y esposos.
11.16.20
वीरसूभिर्महाबाहो हतपुत्राभिरावृतम् ।
क्वचिच्च वीरपत्नीभिर्हतवीराभिरावृतम् ॥ ११.१६.२० ॥
Oh de brazos poderosos, estaba rodeado de madres de héroes cuyos hijos habían muerto, y aquí y allá de esposas de héroes cuyos héroes habían caído.
11.16.21
शोभितं पुरुषव्याघ्रैः कर्णभीष्माभिमन्युभिः ।
द्रोणद्रुपदशल्यैश्च ज्वलद्भिरिव पावकैः ॥ ११.१६.२१ ॥
Estaba adornado por tigres entre los hombres, Karṇa, Bhīṣma y Abhimanyu, y Droṇa, Drupada y Śalya, resplandecientes como fuegos.
11.16.22
काञ्चनैः कवचैर्निष्कैर्मणिभिश्च महाधनैः ।
अद्भुतैर्हस्तकेयूरैः स्रग्भिश्च समलंकृतम् ॥ ११.१६.२२ ॥
Estaba bien adornado con armaduras de oro, monedas de oro, joyas de gran valor, maravillosos brazaletes y guirnaldas.
11.16.23
वीरबाहुविसृष्टाभिः शक्तिभिः परिघैरपि ।
खङ्गैश्च विविधैस्तीक्ष्णैः सशरैश्च शरासनैः ॥ ११.१६.२३ ॥
Estaba cubierto de lanzas lanzadas por los brazos de los héroes, mazas de hierro, variadas espadas afiladas, flechas y arcos.
11.16.24
क्रव्यादसङ्घैर्मुदितैस्तिष्ठद्भिः सहितैः क्वचित् ।
क्वचिदाक्रीडमानैश्च शयानैश्चापरैः क्वचित् ॥ ११.१६.२४ ॥
Estaba lleno de bandadas de devoradores de carne, unos de pie con alegría, otros reunidos, otros jugando aquí y allá y otros tendidos.
11.16.25
एतदेवंविधं वीर सम्पश्यायोधनं विभो ।
त्वया तु श्रावितं कर्म पुष्कराक्ष महाद्युते।
पश्यमाना हि दह्यामि शोकेनाहं जनार्दन ॥ ११.१६.२५ ॥
¡Oh héroe, oh poderoso, contempla este campo de batalla tal como es! Oh de ojos de loto, oh de gran esplendor, tú hiciste que esta acción se llevara a cabo. Oh Janārdana, viéndolo, me consumo de dolor.
11.16.26
पाञ्चालानां कुरूणां च विनाशं मधुसूदन ।
पञ्चानामपि भूतानामहं वधमचिन्तयम् ॥ ११.१६.२६ ॥
Oh matador de Madhu, pensé en la destrucción de los Pāñcālas y de los Kurus, y también en la muerte de aquellos cinco seres.
11.16.27
तान्सुपर्णाश्च गृध्राश्च कर्षयन्त्यसृगुक्षितान् ।
विगृह्य चरणैर्गृध्रा भक्षयन्ति सहस्रशः ॥ ११.१६.२७ ॥
Águilas y buitres los arrastran, manchados de sangre; los buitres, aferrándolos con sus garras, los devoran por miles.
11.16.28
जयद्रथस्य कर्णस्य तथैव द्रोमभीष्मयोः ।
अभिमन्योर्विनाशं च कश्चिन्तयितुमर्हति ॥ ११.१६.२८ ॥
¿Quién es digno de pensar en la destrucción de Jayadratha y de Karṇa, así como de Droṇa y Bhīṣma, y de Abhimanyu?
11.16.29
अवध्यकल्पान्निहतान्गतसत्वानचेतसः ।
गृध्रकङ्कवलश्येनश्वसृगालसमावृतान् ॥ ११.१६.२९ ॥
Muertos como si fueran invulnerables, privados de vida y de sentido, rodeados de buitres, garzas, halcones, gavilanes, perros y chacales.
11.16.30
अमर्षवशमापन्नान्दुर्योधनवशे स्थितान् ।
पश्येमान्पुरुषव्याघ्रान्संशान्तान्पावकानिव ॥ ११.१६.३० ॥
Contempla a estos tigres entre los hombres, caídos bajo el poder de la ira y sometidos al control de Duryodhana, apaciguados como fuegos extinguidos.
11.16.31
शयनान्युचिताः सर्वे मृदूनि विमलानि च ।
विपन्नास्तेऽद्य वसुधां विवृतामधिशेरते ॥ ११.१६.३१ ॥
Todos ellos, dignos de lechos suaves y limpios, han caído y hoy yacen sobre la tierra desnuda.
11.16.32
बन्दिभिः सततं काले स्तुवद्भिरभिनन्दिताः ।
शिवानामशिवा घोराः शृण्वन्ति विविधा गिरः ॥ ११.१६.३२ ॥
Quienes eran siempre celebrados a su debido tiempo con las alabanzas de los bardos oyen ahora los voces terribles, aciagas y variadas de los chacales.
11.16.33
ये पुरा शेरते वीराः शयनेषु यशस्विनः ।
चन्दनागुरुदिग्धाङ्गास्तेऽद्य पांसुषु शेरते ॥ ११.१६.३३ ॥
Los héroes famosos que antes dormían en lechos, con sus miembros untados de sándalo y agaru, hoy yacen en el polvo.
11.16.34
तेषामाभरणान्येते गृघ्रगोमायुवायसाः ।
आक्षिपन्ति शिवा घोरा विनदन्त्यः पुनः पुनः ॥ ११.१६.३४ ॥
Buitres, chacales y cuervos les arrancan los adornos, y las terribles chacalas, gritando una y otra vez, los arrastran.
11.16.35
बाणान्वनिनिशितान्पीतान्निस्त्रिंशान्विमला गदाः ।
युद्धाभिमानिनः सर्वे जीवन्त इव बिभ्रति ॥ ११.१६.३५ ॥
Flechas afiladas en la piedra, espadas de color dorado y mazas relucientes: todos aquellos orgullosos de la batalla aún las sostienen, como si estuvieran vivos.
11.16.36
सुरूपवर्णा बहवः क्रव्यादैरवघट्टिताः ।
ऋषभप्रतिरूपाक्षाः शेरते च सहस्रशः ॥ ११.१६.३६ ॥
Muchos de hermosa figura y tez, con ojos como los de un toro, yacen por millares, desgarrados por carnívoros.
11.16.37
अपरे पुनरालिङ्ग्य गदाः परिघबाहवः ।
शेरतेऽभिमुखाः शूरा दयिता इव योषितः ॥ ११.१६.३७ ॥
Otros, abrazando de nuevo sus mazas, con brazos como barras de hierro, yacen de frente; esos héroes yacen como mujeres amadas.
11.16.38
बिभ्रतः कवचान्यन्ये विमलान्यायुधानि च ।
न धर्षयन्ति क्रव्यादा जीवन्तीति जनार्दन ॥ ११.१६.३८ ॥
Otros, portando armaduras relucientes y armas, no son atacados por los carnívoros, como si estuvieran vivos, oh Janārdana.
11.16.39
क्रव्यादैः कृष्यमाणानामपरेषां महात्मनाम् ।
शातकौम्भ्यः स्रजश्चित्रा विप्रकीर्णाः समन्ततः ॥ ११.१६.३९ ॥
Guirnaldas doradas y de vivos colores de otros magnánimos, arrastrados por los carnívoros, yacen esparcidas por todas partes.
11.16.40
एते गोमायवो भीमा निहतानां यशस्विनाम् ।
कण्ठान्तरगतान्हारानाक्षिपन्ति सहस्रशः ॥ ११.१६.४० ॥
Estos terribles chacales arrancan por millares los collares que llegan a las gargantas de los renombrados caídos.
11.16.41
सर्वेष्वपररात्रेषु यानवन्दन्त बन्दिनः ।
स्तुतिभिश्च परार्ध्याभिरुपचारैश्च शिक्षिताः ॥ ११.१६.४१ ॥
Aquellos a quienes los bardos saludaban en las últimas vigilias de cada noche, instruidos en alabanzas supremas y cortesías.
11.16.42
तानद्य परिदेवन्ति दुःखार्ता परमाङ्गनाः ।
कृपणा वृष्णिशार्दूल दुःखशोकार्दिता भृशम् ॥ ११.१६.४२ ॥
Hoy esas supremas mujeres, afligidas por el dolor, se lamentan por ellos lastimeramente, oh tigre de los Vṛṣṇis, grandemente atormentadas por la pena y el dolor.
11.16.43
रक्तोत्पलवनानीव विभान्ति रुचिराणि च ।
मुखानि परमस्त्रीणां परिशुष्काणि केशव ॥ ११.१६.४३ ॥
Como bosques de loto rojo brillan los rostros hermosos, pero los rostros de las mejores mujeres se han marchitado, oh Keśava.
11.16.44
रुदित्वा विरता ह्येता ध्यायन्त्यः सपरिक्लमाः ।
कुरुस्त्रियोऽभिगच्छन्ति तेन तेनैव दुःखिताः ॥ ११.१६.४४ ॥
Habiendo llorado y cesado, estas mujeres de los Kurus, absortas y agotadas, afligidas por el dolor, van de uno a otro.
11.16.45
एतान्यादित्यवर्णानि तपमीयनिभानि च ।
पश्य रोदनताम्राणि वक्त्राणि कुरुयोषिताम् ॥ ११.१६.४५ ॥
Mira estos rostros de las mujeres de los Kurus, del color del sol y semejantes al oro fundido, enrojecidos por el llanto.
11.16.46
श्यामानां वरवर्णानां गौरीणामेकवाससाम् ।
दुर्योधनवरस्त्रीणां पश्य वृन्दानि केशव ॥ ११.१६.४६ ॥
Mira las multitudes de las excelentes esposas de Duryodhana, morenas y blancas de hermosa tez, vestidas con una sola prenda, oh Keśava.
11.16.47
आसामपरिपूर्णार्थं निशम्य परिदेवितम् ।
इतरेरसङ्क्रन्दान्न विजानन्ति योषितः ॥ ११.१६.४७ ॥
Al oír su lamento incompleto, y en medio de los gritos de las otras, las mujeres no lo perciben.
11.16.48
एता दीर्घमिवोच्छ्वस्य विक्रुश्य च विलप्य च ।
विस्पन्दमाना दुःखेन वीरा जहति जीवितम् ॥ ११.१६.४८ ॥
Estas mujeres, como si suspiraran largamente, gritando y lamentándose, temblando de dolor, las esposas de los héroes entregan sus vidas.
11.16.49
बह्व्यो दृष्ट्व शरीराणि क्रोशन्ति विलपन्ति च ।
पाणिभिश्चापरा घ्नन्ति शिरांसि मृदुपाणयः ॥ ११.१६.४९ ॥
Al ver los cuerpos, muchas mujeres gritan y se lamentan; otras, de manos suaves, se golpean la cabeza con las manos.
11.16.50
शिरोभिः पतितैर्हस्तैः सर्वाङ्गैः खण्डशः कृतैः ।
इतरेतसम्पृक्तैराकीर्णा भाति मेदिनी ॥ ११.१६.५० ॥
La tierra aparece sembrada de cabezas caídas, manos y miembros de todo tipo cortados en pedazos, mezclados unos con otros.
11.16.51
विशिरस्कानथो कायान्दृष्ट्वा ह्येताननिन्दितान् ।
मुह्यन्त्यनुचिता नार्यो विदेहानि शिरांसि च ॥ ११.१६.५१ ॥
Al ver los cuerpos sin cabeza y las cabezas sin cuerpo, aquellas mujeres sin culpa, indignas de tal espectáculo, se desvanecen.
11.16.52
शिरः कायेन सन्धाय प्रेक्षमाणा विचेतसः ।
अपश्यन्त्योऽपरं तत्र नेदमस्येऽति दुःखिताः ॥ ११.१६.५२ ॥
Uniendo la cabeza al cuerpo y mirándola, las mujeres afligidas y desconsoladas, al no ver allí otro cuerpo, dicen: «Este no es el suyo».
11.16.53
बाहूरुचरणानन्यान्विशिखोन्मथितान्पृथक् ।
सन्दधत्योऽसुखाविष्टा मूर्छन्त्येताः पुनःपुनः ॥ ११.१६.५३ ॥
Intentando reunir los brazos, muslos, pies y otros miembros separados y cortados por las flechas, estas mujeres, invadidas por la angustia, se desmayan una y otra vez.
11.16.54
उत्कृत्तशिरसश्चान्यान्विजग्धान्मृगपक्षिभिः ।
दृष्ट्वा काश्चिन्न जानन्ति भर्तॄन्भरतयोषितः ॥ ११.१६.५४ ॥
Al ver a otros con las cabezas cortadas y a otros devorados por bestias y aves, algunas mujeres de la estirpe de Bharata no reconocen a sus esposos.
11.16.55
पाणिभिश्चापरा घ्नन्ति शिरांसि मधुसूदन ।
प्रेक्ष्य भ्रातॄन्पितॄन्पुत्रान्पतींश्च निहतान्परैः ॥ ११.१६.५५ ॥
Oh Madhusūdana, otras se golpean la cabeza con las manos al ver a sus hermanos, padres, hijos y esposos muertos por enemigos.
11.16.56
बाहुभिश्च सखङ्गैश्च शिरोभिश्च सकुण्डलैः ।
अगम्यकल्पा पृथिवी मांसशोणितकर्दमा।
बभूव भरतश्रेष्ठ प्राणिभिर्गतजीवितैः ॥ ११.१६.५६ ॥
Oh mejor de los Bharatas, la tierra se volvió intransitable, un lodazal de carne y sangre, con brazos, espadas, cabezas con sus pendientes y seres cuyas vidas habían partido.
11.16.57
न दुःखेषूचिताः पूर्वं दुःखं गाहन्त्यनिन्दिताः ।
भ्रातृभिः पतिभिः पुत्रैरुपाकीर्णां वसुन्धराम् ॥ ११.१६.५७ ॥
Las mujeres intachables, que antes no estaban acostumbradas a la aflicción, ahora se hunden en el dolor, mientras la tierra está sembrada de hermanos, esposos e hijos.
11.16.58
यूथानीव किशोरीणां सुकेशीनां जनार्दन ।
स्नुषाणां धृतराष्ट्रस्य पश्य वृन्दान्यनेकशः ॥ ११.१६.५८ ॥
Oh Janārdana, mira los muchos grupos de las nueras de Dhṛtarāṣṭra, como manadas de jóvenes ciervas de hermosa cabellera.
11.16.59
इतो दुःखतरं किन्नु केशव प्रतिभाति मे ।
यदिमाः कुर्वते सर्वा रवमुच्चावचं स्त्रियः ॥ ११.१६.५९ ॥
Oh Keśava, ¿qué podría parecerme más doloroso que esto, que todas estas mujeres lloren con voces altas y bajas?
11.16.60
नूनमाचरितं पापं मया पूर्वेषु जन्मसु ।
या पश्यामि हतान्पुत्रान्पौत्रान्भ्रातृंश्च माधव ॥ ११.१६.६० ॥
Oh Mādhava, sin duda cometí maldades en vidas pasadas, para que ahora vea a mis hijos, nietos y hermanos muertos.
11.16.61
एवमार्ता विलपती समाभाष्य जनार्दनम् ।
गान्धारी पुत्रशोकार्ता द्वदर्श निहतं सुतम् ॥ ११.१६.६१ ॥
Así, afligida y lamentándose, Gāndhārī habló con Janārdana, y atormentada por el dolor de su hijo, vio al hijo asesinado.