മഹാഭാരതം · അധ്യായം 11.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.16.1
एवमुक्त्वा तु गान्धारी कुरूणामवकर्तनम् ।
अपश्यत्तत्र तिष्ठन्ती सर्वं तत्र यथास्थितम् ॥ ११.१६.१ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, അവിടെ നിന്നുകൊണ്ടിരുന്ന ഗാന്ധാരി കുരുക്കളുടെ നാശം, അവിടെ കിടന്നിരുന്നതുപോലെ എല്ലാം കണ്ടു.
11.16.2
पतिव्रता महाभागा समानव्रतचारिणी ।
उग्रेण तपसा युक्ता सततं सत्यवादिनी ॥ ११.१६.२ ॥
പതിവ്രത, മഹാഭാഗ്യവതി, ഒരേ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൾ, ഉഗ്രമായ തപസ്സോടുകൂടിയവൾ, എപ്പോഴും സത്യം പറയുന്നവൾ.
11.16.3
वरदानेन कृष्णस्य महर्षेः पुण्यकर्मणः ।
दिव्यज्ञानबलोपेता विविधं पर्यदेवयत् ॥ ११.१६.३ ॥
പുണ്യകർമ്മിയായ മഹർഷി കൃഷ്ണന്റെ (വ്യാസന്റെ) വരദാനത്താൽ, ദിവ്യജ്ഞാനബലത്തോടുകൂടിയവളായി അവൾ പലവിധത്തിൽ വിലപിച്ചു.
11.16.4
ददर्श सा बुद्धिमती दूरादपि यथाऽन्तिके ।
रणाजिरं तद्वीराणामद्भुतं रोमहर्षणम् ॥ ११.१६.४ ॥
ആ ബുദ്ധിമതി ദൂരെനിന്നുപോലും അടുത്തെന്നപോലെ വീരന്മാരുടെ ആ യുദ്ധഭൂമി കണ്ടു; അത് അത്ഭുതകരവും രോമാഞ്ചജനകവുമായിരുന്നു.
11.16.5
अस्थिकेशवसाकीर्णं शोणितौघपरिप्लुतम् ।
शरीरैर्बहुसाहस्रैर्विनिकीर्णं समन्ततः ॥ ११.१६.५ ॥
അസ്ഥികളും മുടിയും മജ്ജയും നിറഞ്ഞ്, രക്തപ്രവാഹത്തിൽ മുങ്ങി, ആയിരക്കണക്കിന് ശരീരങ്ങൾ ചുറ്റും ചിതറിക്കിടന്നു.
11.16.6
गजाश्वरथयोधानामावृतं रुधिराविलैः ।
शरीरैरशिरस्कैश्च विदेहैश्च शिरोगणैः ॥ ११.१६.६ ॥
ആന, കുതിര, രഥയോദ്ധാക്കളുടെ ശരീരങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ട്, രക്തച്ചേറിൽ കലങ്ങി, തലയില്ലാത്ത ശരീരങ്ങളും ഉടലില്ലാത്ത തലക്കൂട്ടങ്ങളും നിറഞ്ഞിരുന്നു.
11.16.7
गजाश्वनरवीराणां निःसत्वैरभिसंवृतम् ।
सृगालवलगोमायुकङ्ककाकनिषेवितम् ॥ ११.१६.७ ॥
ആനകളുടെയും കുതിരകളുടെയും വീരമനുഷ്യരുടെയും ജീവനറ്റ ശരീരങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടതും, കുറുക്കന്മാർ, കഴുതപ്പുലികൾ, കഴുകന്മാർ, കൊക്കുകൾ, കാക്കകൾ എന്നിവയാൽ സേവിക്കപ്പെട്ടതും.
11.16.8
रक्षसां पुरुषादाना मोदनं कुरराकुलम् ।
अशिवाभिः शिवाभिश्च नादितं गृध्रसेवितम् ॥ ११.१६.८ ॥
രാക്ഷസന്മാരുടെയും നരഭോജികളുടെയും ആനന്ദസ്ഥലം; കുരര പക്ഷികളാൽ നിറഞ്ഞത്; അശിവ, ശിവ എന്ന കുറുക്കന്മാരുടെ നിലവിളിയാൽ മുഴങ്ങുന്നത്; കഴുകന്മാർ സേവിച്ചത്.
11.16.9
ततो व्यासाभ्यनुज्ञातो धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
पाण्डुपुत्राश्च ते सर्वे युधिष्ठिरपुरोगमाः ॥ ११.१६.९ ॥
അപ്പോൾ വ്യാസന്റെ അനുവാദം ലഭിച്ച മഹീപതി ധൃതരാഷ്ട്രനും യുധിഷ്ഠിരനെ മുൻനിർത്തിയ പാണ്ഡുപുത്രരെല്ലാവരും.
11.16.10
वासुदेवं पुरस्कृत्य हतबन्धुं च पार्थिवम् ।
कुरुस्त्रियः समादाय जग्मुरायोधनं प्रति ॥ ११.१६.१० ॥
വാസുദേവനെ മുൻനിർത്തി, ബന്ധുക്കൾ വധിക്കപ്പെട്ട രാജാവിനെയും കൂട്ടി, കുരുസ്ത്രീകൾ യുദ്ധഭൂമിയിലേക്കു പോയി.
11.16.11
समासाद्य कुरुक्षेत्रं ताः स्त्रियो निहतेश्वराः ।
अपश्यन्त हतांस्तत्र पुत्रान्भ्रातॄन्पितॄन्पतीन् ॥ ११.१६.११ ॥
കുരുക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയപ്പോൾ, നാഥന്മാർ വധിക്കപ്പെട്ട ആ സ്ത്രീകൾ അവിടെ വധിക്കപ്പെട്ട പുത്രന്മാരെയും സഹോദരന്മാരെയും പിതാക്കന്മാരെയും ഭർത്താക്കന്മാരെയും കണ്ടു.
11.16.12
क्रव्यादैर्भक्ष्यमाणांश्च गोमायुवलवायसैः ।
भूतैः पिशाचै रक्षोभिर्विविधैश्च निशाचरैः ॥ ११.१६.१२ ॥
മാംസഭോജികളായ കുറുക്കന്മാർ, കഴുതപ്പുലികൾ, കാക്കകൾ എന്നിവയാൽ ഭക്ഷിക്കപ്പെടുന്നവരെയും; ഭൂതങ്ങൾ, പിശാചുക്കൾ, രാക്ഷസന്മാർ, വിവിധ രാത്രിസഞ്ചാരികൾ എന്നിവരാലും.
11.16.13
रुद्राक्रीडनिभं दृष्ट्वा तदा विशसनं स्त्रियः ।
कुरर्य इव शोकार्ता विक्रोशन्त्यो निपेतिरे ॥ ११.१६.१३ ॥
രുദ്രന്റെ ക്രീഡ പോലുള്ള ആ സംഹാരം കണ്ട്, ദുഃഖാർത്തരായ സ്ത്രീകൾ കുരരി പക്ഷികളെപ്പോലെ വിലപിച്ചുകൊണ്ട് വീണുപോയി.
11.16.14
अदृष्टपूर्वं पशन्त्यो दुःखार्ता भरतस्त्रियः ।
शरीरेषु स्खलन्त्यश्च न्यपतंश्च परासुवत् ॥ ११.१६.१४ ॥
മുമ്പ് ഒരിക്കലും കാണാത്ത ആ കാഴ്ച കണ്ട്, ദുഃഖാർത്തരായ ഭരതവംശ സ്ത്രീകൾ ശരീരങ്ങളിൽ തട്ടി ഇടറി, മരിച്ചവരെപ്പോലെ വീണുപോയി.
11.16.15
श्रान्तानां चाप्यनाथानां क्रन्दन्तीनां भृशं तदा ।
पाञ्चालकुरुयोषाणां कृपणं तदभून्महत् ॥ ११.१६.१५ ॥
ക്ഷീണിതരും അനാഥരുമായി ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന പാഞ്ചാല, കുരു സ്ത്രീകളുടെ ആ കരുണാജനകമായ വിലാപം അപ്പോൾ വലുതായി.
11.16.16
दुःखोपहतचित्ताभिः समन्तादनुनादितम् ।
दृष्ट्वाऽऽयोधनमत्युग्रं धर्मज्ञा सुबलात्मजा ॥ ११.१६.१६ ॥
ദുഃഖം കൊണ്ട് മനസ്സ് തകർന്ന സ്ത്രീകളുടെ വിലാപത്താൽ ചുറ്റും മുഴങ്ങുന്ന ആ അതിഭീകരമായ യുദ്ധഭൂമി കണ്ട്, ധർമ്മമറിയുന്ന സുബലന്റെ പുത്രി...
11.16.17
ततः सा पुण्डरीकाक्षमामन्त्र्य पुरुषोत्तमम् ।
कुरूणां वैशमं दृष्ट्वा इदं वचनमब्रवीत् ॥ ११.१६.१७ ॥
അപ്പോൾ അവൾ താമരക്കണ്ണനും പുരുഷോത്തമനുമായവനെ വിളിച്ച്, കുരുക്കളുടെ നാശം കണ്ട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
11.16.18
पश्यैताः पुण्डरीकाक्ष स्नुषा मे निहतेश्वराः ।
प्रकीर्णकेशाः क्रोशन्तीः कुररीरिव माधव ॥ ११.१६.१८ ॥
താമരക്കണ്ണാ! നോക്കൂ, എന്റെ മരുമക്കൾ ഇവരാണ്; അവരുടെ ഭർത്താക്കന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. അഴിഞ്ഞ മുടിയോടെ കുരരി പക്ഷികളെപ്പോലെ വിലപിക്കുന്നു. ഹേ മാധവാ!
11.16.19
अमूस्त्वभिसमागम्य स्मरन्त्यो भरतर्षभान् ।
पृथगेवानुपद्यन्ते पुत्रान्भ्रातॄन्पितॄन्पतीन् ॥ ११.१६.१९ ॥
ആ സ്ത്രീകൾ ഒന്നിച്ചുകൂടി ഭരതശ്രേഷ്ഠന്മാരെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട്, പുത്രന്മാർക്കും സഹോദരന്മാർക്കും പിതാക്കന്മാർക്കും ഭർത്താക്കന്മാർക്കും വേണ്ടി വെവ്വേറെ വിലപിച്ചു.
11.16.20
वीरसूभिर्महाबाहो हतपुत्राभिरावृतम् ।
क्वचिच्च वीरपत्नीभिर्हतवीराभिरावृतम् ॥ ११.१६.२० ॥
ഹേ മഹാബാഹോ, ഇത് മരിച്ച പുത്രന്മാരുള്ള വീരമാതാക്കളാലും, ചിലയിടങ്ങളിൽ മരിച്ച വീരന്മാരുടെ ഭാര്യമാരാലും ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു.
11.16.21
शोभितं पुरुषव्याघ्रैः कर्णभीष्माभिमन्युभिः ।
द्रोणद्रुपदशल्यैश्च ज्वलद्भिरिव पावकैः ॥ ११.१६.२१ ॥
കർണൻ, ഭീഷ്മർ, അഭിമന്യു, ദ്രോണൻ, ദ്രുപദൻ, ശല്യൻ തുടങ്ങിയ നരവ്യാഘ്രന്മാരാൽ ഇത് ശോഭിച്ചിരുന്നു; അവർ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നികളെപ്പോലെ ആയിരുന്നു.
11.16.22
काञ्चनैः कवचैर्निष्कैर्मणिभिश्च महाधनैः ।
अद्भुतैर्हस्तकेयूरैः स्रग्भिश्च समलंकृतम् ॥ ११.१६.२२ ॥
സ്വർണ്ണ കവചങ്ങൾ, സ്വർണ്ണനാണയങ്ങൾ, മഹാധനമുള്ള രത്നങ്ങൾ, അദ്ഭുതമായ കൈവളകൾ, മാലകൾ എന്നിവയാൽ ഇത് നന്നായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
11.16.23
वीरबाहुविसृष्टाभिः शक्तिभिः परिघैरपि ।
खङ्गैश्च विविधैस्तीक्ष्णैः सशरैश्च शरासनैः ॥ ११.१६.२३ ॥
വീരന്മാരുടെ ഭുജങ്ങളാൽ എറിയപ്പെട്ട ശക്തികൾ, പരിഘങ്ങൾ, വിവിധ മൂർച്ചയുള്ള വാളുകൾ, അമ്പുകൾ, വില്ലുകൾ എന്നിവയാൽ (ഇത് നിറഞ്ഞിരുന്നു).
11.16.24
क्रव्यादसङ्घैर्मुदितैस्तिष्ठद्भिः सहितैः क्वचित् ।
क्वचिदाक्रीडमानैश्च शयानैश्चापरैः क्वचित् ॥ ११.१६.२४ ॥
ചിലയിടങ്ങളിൽ സന്തോഷത്തോടെ നിൽക്കുന്നവയും, ചിലയിടങ്ങളിൽ കൂട്ടംകൂടിയവയും, ചിലയിടങ്ങളിൽ കളിക്കുന്നവയും, മറ്റു ചിലയിടങ്ങളിൽ കിടക്കുന്നവയുമായ മാംസഭോജികളുടെ കൂട്ടങ്ങളാൽ (അത് നിറഞ്ഞിരുന്നു).
11.16.25
एतदेवंविधं वीर सम्पश्यायोधनं विभो ।
त्वया तु श्रावितं कर्म पुष्कराक्ष महाद्युते।
पश्यमाना हि दह्यामि शोकेनाहं जनार्दन ॥ ११.१६.२५ ॥
വീരാ, വിഭോ, ഇത്തരത്തിലുള്ള ഈ യുദ്ധക്കളം നോക്കൂ. താമരക്കണ്ണാ, മഹാതേജസ്സേ, ഈ കർമ്മം നീ തന്നെയാണ് നടത്തിയത്. ജനാർദ്ദനാ, ഇതു കാണുമ്പോൾ ഞാൻ ദുഃഖത്താൽ വെന്തുരുകുന്നു.
11.16.26
पाञ्चालानां कुरूणां च विनाशं मधुसूदन ।
पञ्चानामपि भूतानामहं वधमचिन्तयम् ॥ ११.१६.२६ ॥
മധുസൂദനാ, പാഞ്ചാലരുടെയും കുരുക്കളുടെയും നാശം, ആ അഞ്ചുപേരുടെ വധം ഇവയും ഞാൻ ചിന്തിച്ചു.
11.16.27
तान्सुपर्णाश्च गृध्राश्च कर्षयन्त्यसृगुक्षितान् ।
विगृह्य चरणैर्गृध्रा भक्षयन्ति सहस्रशः ॥ ११.१६.२७ ॥
ഗരുഡന്മാരും കഴുകന്മാരും രക്തത്തിൽ കുളിച്ച അവരെ വലിച്ചിഴക്കുന്നു; കഴുകന്മാർ നഖങ്ങളാൽ പിടിച്ച് ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്ഷിക്കുന്നു.
11.16.28
जयद्रथस्य कर्णस्य तथैव द्रोमभीष्मयोः ।
अभिमन्योर्विनाशं च कश्चिन्तयितुमर्हति ॥ ११.१६.२८ ॥
ജയദ്രഥന്റെയും കർണ്ണന്റെയും അതുപോലെ ദ്രോണന്റെയും ഭീഷ്മന്റെയും അഭിമന്യുവിന്റെയും നാശം ആരാണ് ചിന്തിക്കാൻ അർഹൻ?
11.16.29
अवध्यकल्पान्निहतान्गतसत्वानचेतसः ।
गृध्रकङ्कवलश्येनश्वसृगालसमावृतान् ॥ ११.१६.२९ ॥
അവധ്യന്മാരെപ്പോലെ കൊല്ലപ്പെട്ടവർ, ജീവനറ്റവർ, ബോധമില്ലാത്തവർ; കഴുകൻ, കൊക്ക്, പരുന്ത്, ശ്യേനം, നായ, കുറുക്കൻ എന്നിവയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവർ.
11.16.30
अमर्षवशमापन्नान्दुर्योधनवशे स्थितान् ।
पश्येमान्पुरुषव्याघ्रान्संशान्तान्पावकानिव ॥ ११.१६.३० ॥
ക്രോധവശരായി, ദുര്യോധനന്റെ അധീനതയിൽ നിൽക്കുന്ന ഈ പുരുഷവ്യാഘ്രന്മാരെ നോക്കൂ — അണഞ്ഞ അഗ്നികളെപ്പോലെ ശാന്തരായവരെ.
11.16.31
शयनान्युचिताः सर्वे मृदूनि विमलानि च ।
विपन्नास्तेऽद्य वसुधां विवृतामधिशेरते ॥ ११.१६.३१ ॥
മൃദുവും വിമലവുമായ ശയ്യകൾക്ക് യോഗ്യരായിരുന്ന അവരെല്ലാം ഇന്ന് മരിച്ച് തുറന്ന ഭൂമിയിൽ കിടക്കുന്നു.
11.16.32
बन्दिभिः सततं काले स्तुवद्भिरभिनन्दिताः ।
शिवानामशिवा घोराः शृण्वन्ति विविधा गिरः ॥ ११.१६.३२ ॥
കാലാകാലങ്ങളിൽ സ്തുതിപാഠകരുടെ പ്രശംസയാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ടവർ ഇപ്പോൾ കുറുനരികളുടെ ഭയങ്കരവും അമംഗളവുമായ പലതരം ശബ്ദങ്ങൾ കേൾക്കുന്നു.
11.16.33
ये पुरा शेरते वीराः शयनेषु यशस्विनः ।
चन्दनागुरुदिग्धाङ्गास्तेऽद्य पांसुषु शेरते ॥ ११.१६.३३ ॥
മുമ്പ് ശയ്യകളിൽ ശയിച്ചിരുന്ന യശസ്വികളായ വീരന്മാർ, ചന്ദനവും അഗരുവും പൂശിയ ശരീരങ്ങളോടെ, ഇന്ന് പൊടിയിൽ കിടക്കുന്നു.
11.16.34
तेषामाभरणान्येते गृघ्रगोमायुवायसाः ।
आक्षिपन्ति शिवा घोरा विनदन्त्यः पुनः पुनः ॥ ११.१६.३४ ॥
അവരുടെ ആഭരണങ്ങൾ ഈ കഴുകന്മാരും കുറുനരികളും കാക്കകളും കൊത്തിവലിക്കുന്നു; ഭയങ്കരമായ കുറുനരികൾ വീണ്ടുംവീണ്ടും കരഞ്ഞുകൊണ്ട് വലിക്കുന്നു.
11.16.35
बाणान्वनिनिशितान्पीतान्निस्त्रिंशान्विमला गदाः ।
युद्धाभिमानिनः सर्वे जीवन्त इव बिभ्रति ॥ ११.१६.३५ ॥
കല്ലിൽ മൂർച്ചകൂട്ടിയ ബാണങ്ങളും മഞ്ഞനിറമുള്ള വാളുകളും നിർമ്മലമായ ഗദകളും — യുദ്ധാഭിമാനികളായ അവരെല്ലാം ജീവിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ അവയെ ധരിച്ചിരിക്കുന്നു.
11.16.36
सुरूपवर्णा बहवः क्रव्यादैरवघट्टिताः ।
ऋषभप्रतिरूपाक्षाः शेरते च सहस्रशः ॥ ११.१६.३६ ॥
സുന്ദരരൂപവും വർണ്ണവുമുള്ള പലരും, കാളയുടെ കണ്ണുപോലുള്ള നേത്രങ്ങളോടെ, മാംസഭുക്കുകളാൽ കടിച്ചുകീറപ്പെട്ട് ആയിരക്കണക്കിന് കിടക്കുന്നു.
11.16.37
अपरे पुनरालिङ्ग्य गदाः परिघबाहवः ।
शेरतेऽभिमुखाः शूरा दयिता इव योषितः ॥ ११.१६.३७ ॥
മറ്റു ചിലർ ഗദകളെ വീണ്ടും പുണർന്ന്, പരിഘം പോലുള്ള കൈകളോടെ മുഖം നേരെ വച്ച് കിടക്കുന്നു; ആ വീരന്മാർ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ത്രീകളെപ്പോലെ കിടക്കുന്നു.
11.16.38
बिभ्रतः कवचान्यन्ये विमलान्यायुधानि च ।
न धर्षयन्ति क्रव्यादा जीवन्तीति जनार्दन ॥ ११.१६.३८ ॥
മറ്റു ചിലർ നിർമ്മലമായ കവചങ്ങളും ആയുധങ്ങളും ധരിച്ചിരിക്കുന്നു; മാംസഭോജികൾ അവരെ ആക്രമിക്കുന്നില്ല, അവർ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നപോലെ. ഓ ജനാർദ്ദനാ!
11.16.39
क्रव्यादैः कृष्यमाणानामपरेषां महात्मनाम् ।
शातकौम्भ्यः स्रजश्चित्रा विप्रकीर्णाः समन्ततः ॥ ११.१६.३९ ॥
മാംസഭോജികളാൽ വലിച്ചിഴയ്ക്കപ്പെടുന്ന മറ്റു മഹാത്മാക്കളുടെ സ്വർണ്ണനിറമുള്ള വിചിത്രമായ മാലകൾ ചുറ്റും ചിതറിക്കിടക്കുന്നു.
11.16.40
एते गोमायवो भीमा निहतानां यशस्विनाम् ।
कण्ठान्तरगतान्हारानाक्षिपन्ति सहस्रशः ॥ ११.१६.४० ॥
ഭയങ്കരരായ ഈ കുറുക്കന്മാർ, കൊല്ലപ്പെട്ട യശസ്വികളുടെ കണ്ഠത്തോളമുള്ള ഹാരങ്ങൾ ആയിരക്കണക്കിന് വലിച്ചെറിയുന്നു.
11.16.41
सर्वेष्वपररात्रेषु यानवन्दन्त बन्दिनः ।
स्तुतिभिश्च परार्ध्याभिरुपचारैश्च शिक्षिताः ॥ ११.१६.४१ ॥
എല്ലാ രാത്രികളുടെയും അവസാന യാമങ്ങളിൽ ബന്ദിമാർ ആരെ വന്ദിച്ചിരുന്നോ, ഉത്തമമായ സ്തുതികളാലും സൽക്കാരങ്ങളാലും പരിശീലിതരായവരെ.
11.16.42
तानद्य परिदेवन्ति दुःखार्ता परमाङ्गनाः ।
कृपणा वृष्णिशार्दूल दुःखशोकार्दिता भृशम् ॥ ११.१६.४२ ॥
ഓ വൃഷ്ണിസിംഹമേ! ഇന്ന് ദുഃഖാർത്തരായ ആ ഉത്തമ സ്ത്രീകൾ അവർക്കായി ദീനമായി വിലപിക്കുന്നു, ദുഃഖശോകങ്ങളാൽ അത്യന്തം പീഡിതരായി.
11.16.43
रक्तोत्पलवनानीव विभान्ति रुचिराणि च ।
मुखानि परमस्त्रीणां परिशुष्काणि केशव ॥ ११.१६.४३ ॥
ചുവന്ന താമരക്കാടുകൾ പോലെ മനോഹരമായ മുഖങ്ങൾ തിളങ്ങുന്നു; എന്നാൽ ശ്രേഷ്ഠ സ്ത്രീകളുടെ മുഖങ്ങൾ വാടിയിരിക്കുന്നു, ഹേ കേശവാ.
11.16.44
रुदित्वा विरता ह्येता ध्यायन्त्यः सपरिक्लमाः ।
कुरुस्त्रियोऽभिगच्छन्ति तेन तेनैव दुःखिताः ॥ ११.१६.४४ ॥
കരഞ്ഞു തളർന്ന ഈ കുരുസ്ത്രീകൾ, ചിന്താമഗ്നരും ക്ഷീണിതരും ദുഃഖിതരുമായി ഓരോരുത്തരുടെ അടുത്തേക്ക് പോകുന്നു.
11.16.45
एतान्यादित्यवर्णानि तपमीयनिभानि च ।
पश्य रोदनताम्राणि वक्त्राणि कुरुयोषिताम् ॥ ११.१६.४५ ॥
നോക്കൂ, സൂര്യവർണ്ണവും തപിപ്പിച്ച സ്വർണ്ണംപോലെയുള്ളതുമായ, കരച്ചിലാൽ ചുവന്ന കുരുസ്ത്രീകളുടെ ഈ മുഖങ്ങൾ.
11.16.46
श्यामानां वरवर्णानां गौरीणामेकवाससाम् ।
दुर्योधनवरस्त्रीणां पश्य वृन्दानि केशव ॥ ११.१६.४६ ॥
കറുത്തവരും ശ്രേഷ്ഠവർണ്ണമുള്ളവരും വെളുത്തവരുമായി ഒറ്റവസ്ത്രം ധരിച്ച ദുര്യോധനന്റെ ശ്രേഷ്ഠ ഭാര്യമാരുടെ കൂട്ടങ്ങളെ നോക്കൂ, ഹേ കേശവാ.
11.16.47
आसामपरिपूर्णार्थं निशम्य परिदेवितम् ।
इतरेरसङ्क्रन्दान्न विजानन्ति योषितः ॥ ११.१६.४७ ॥
ഇവരുടെ അപൂർണ്ണാർത്ഥമായ വിലാപം കേട്ട്, മറ്റുള്ളവരുടെ നിലവിളികളാൽ ഈ സ്ത്രീകൾ അറിയുന്നില്ല.
11.16.48
एता दीर्घमिवोच्छ्वस्य विक्रुश्य च विलप्य च ।
विस्पन्दमाना दुःखेन वीरा जहति जीवितम् ॥ ११.१६.४८ ॥
ഇവർ നീണ്ട നെടുവീർപ്പിട്ട്, നിലവിളിച്ച്, വിലപിച്ച്, ദുഃഖത്താൽ വിറച്ച്, വീരന്മാരുടെ ഭാര്യമാർ ജീവൻ വെടിയുന്നു.
11.16.49
बह्व्यो दृष्ट्व शरीराणि क्रोशन्ति विलपन्ति च ।
पाणिभिश्चापरा घ्नन्ति शिरांसि मृदुपाणयः ॥ ११.१६.४९ ॥
അനേകം സ്ത്രീകൾ ശരീരങ്ങൾ കണ്ട് നിലവിളിക്കുകയും വിലപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; മറ്റുചിലർ മൃദുവായ കൈകളാൽ തങ്ങളുടെ തലകളിൽ അടിക്കുന്നു.
11.16.50
शिरोभिः पतितैर्हस्तैः सर्वाङ्गैः खण्डशः कृतैः ।
इतरेतसम्पृक्तैराकीर्णा भाति मेदिनी ॥ ११.१६.५० ॥
വീണുകിടക്കുന്ന തലകളും കൈകളും കഷണങ്ങളായി മുറിക്കപ്പെട്ട അവയവങ്ങളും പരസ്പരം കലർന്ന് ചിതറിക്കിടക്കുന്ന ഭൂമി കാണപ്പെടുന്നു.
11.16.51
विशिरस्कानथो कायान्दृष्ट्वा ह्येताननिन्दितान् ।
मुह्यन्त्यनुचिता नार्यो विदेहानि शिरांसि च ॥ ११.१६.५१ ॥
തലയില്ലാത്ത ശരീരങ്ങളും ശരീരമില്ലാത്ത തലകളും കണ്ട്, അത്തരം കാഴ്ചയ്ക്ക് അർഹരല്ലാത്ത ആ കുറ്റമറ്റ സ്ത്രീകൾ മോഹാലസ്യപ്പെടുന്നു.
11.16.52
शिरः कायेन सन्धाय प्रेक्षमाणा विचेतसः ।
अपश्यन्त्योऽपरं तत्र नेदमस्येऽति दुःखिताः ॥ ११.१६.५२ ॥
തലയെ ശരീരത്തോട് ചേർത്തുവെച്ച് നോക്കുന്ന, മനസ്സുലഞ്ഞ ആ ദുഃഖിതരായ സ്ത്രീകൾ, അവിടെ മറ്റൊരു ശരീരം കാണാതെ, 'ഇത് അവന്റേതല്ല' എന്ന് പറയുന്നു.
11.16.53
बाहूरुचरणानन्यान्विशिखोन्मथितान्पृथक् ।
सन्दधत्योऽसुखाविष्टा मूर्छन्त्येताः पुनःपुनः ॥ ११.१६.५३ ॥
അമ്പുകളാൽ മുറിഞ്ഞ് വേർപെട്ടുകിടക്കുന്ന കൈകളും തുടകളും കാലുകളും മറ്റവയവങ്ങളും ചേർക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന, ദുഃഖത്താൽ വലയുന്ന ഈ സ്ത്രീകൾ ആവർത്തിച്ച് മോഹാലസ്യപ്പെടുന്നു.
11.16.54
उत्कृत्तशिरसश्चान्यान्विजग्धान्मृगपक्षिभिः ।
दृष्ट्वा काश्चिन्न जानन्ति भर्तॄन्भरतयोषितः ॥ ११.१६.५४ ॥
തല അറുക്കപ്പെട്ടവരെയും മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ഭക്ഷിച്ചവരെയും കണ്ട്, ഭരതവംശത്തിലെ ചില സ്ത്രീകൾക്ക് തങ്ങളുടെ ഭർത്താക്കന്മാരെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്നില്ല.
11.16.55
पाणिभिश्चापरा घ्नन्ति शिरांसि मधुसूदन ।
प्रेक्ष्य भ्रातॄन्पितॄन्पुत्रान्पतींश्च निहतान्परैः ॥ ११.१६.५५ ॥
മധുസൂദനാ, മറ്റു ചിലർ കൈകൊണ്ട് തങ്ങളുടെ തലകളിൽ അടിക്കുന്നു; ശത്രുക്കളാൽ വധിക്കപ്പെട്ട സഹോദരന്മാരെയും പിതാക്കന്മാരെയും പുത്രന്മാരെയും ഭർത്താക്കന്മാരെയും കണ്ടിട്ട്.
11.16.56
बाहुभिश्च सखङ्गैश्च शिरोभिश्च सकुण्डलैः ।
अगम्यकल्पा पृथिवी मांसशोणितकर्दमा।
बभूव भरतश्रेष्ठ प्राणिभिर्गतजीवितैः ॥ ११.१६.५६ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, ഭുജങ്ങളും വാളുകളും കുണ്ഡലങ്ങളോടു കൂടിയ തലകളും ജീവൻ പോയ ജീവികളും കൊണ്ട് ഭൂമി മാംസരക്തച്ചേറായി നടക്കാനാവാത്തതായി.
11.16.57
न दुःखेषूचिताः पूर्वं दुःखं गाहन्त्यनिन्दिताः ।
भ्रातृभिः पतिभिः पुत्रैरुपाकीर्णां वसुन्धराम् ॥ ११.१६.५७ ॥
മുമ്പ് ദുഃഖങ്ങൾക്ക് പരിചയമില്ലാത്ത കുറ്റമറ്റ സ്ത്രീകൾ ഇപ്പോൾ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങുന്നു; സഹോദരന്മാർ, ഭർത്താക്കന്മാർ, പുത്രന്മാർ എന്നിവരാൽ ഭൂമി നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
11.16.58
यूथानीव किशोरीणां सुकेशीनां जनार्दन ।
स्नुषाणां धृतराष्ट्रस्य पश्य वृन्दान्यनेकशः ॥ ११.१६.५८ ॥
ജനാർദനാ, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മരുമക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങളെ കാണുക; സുന്ദരമുടിയുള്ള യുവതികളുടെ കന്നിക്കൂട്ടങ്ങൾ പോലെ അവർ പലതായി നിൽക്കുന്നു.
11.16.59
इतो दुःखतरं किन्नु केशव प्रतिभाति मे ।
यदिमाः कुर्वते सर्वा रवमुच्चावचं स्त्रियः ॥ ११.१६.५९ ॥
കേശവാ, ഇതിനേക്കാൾ ദുഃഖകരമായി എന്താണ് തോന്നുന്നത്? ഈ സ്ത്രീകളെല്ലാം ഉയർന്നും താഴ്ന്നും വിലപിക്കുന്നു.
11.16.60
नूनमाचरितं पापं मया पूर्वेषु जन्मसु ।
या पश्यामि हतान्पुत्रान्पौत्रान्भ्रातृंश्च माधव ॥ ११.१६.६० ॥
മാധവാ, മുൻജന്മങ്ങളിൽ ഞാൻ തീർച്ചയായും പാപം ചെയ്തിരിക്കണം; അതുകൊണ്ടാണ് വധിക്കപ്പെട്ട പുത്രന്മാരെയും പൗത്രന്മാരെയും സഹോദരന്മാരെയും ഞാൻ കാണുന്നത്.
11.16.61
एवमार्ता विलपती समाभाष्य जनार्दनम् ।
गान्धारी पुत्रशोकार्ता द्वदर्श निहतं सुतम् ॥ ११.१६.६१ ॥
ഇങ്ങനെ വേദനയോടെ വിലപിച്ചുകൊണ്ട് ഗാന്ധാരി ജനാർദ്ദനനോട് സംസാരിച്ചു; പുത്രശോകത്താൽ പീഡിതയായി, കൊല്ലപ്പെട്ട പുത്രനെ അവൾ കണ്ടു.