ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 11.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.16.1
एवमुक्त्वा तु गान्धारी कुरूणामवकर्तनम् ।
अपश्यत्तत्र तिष्ठन्ती सर्वं तत्र यथास्थितम् ॥ ११.१६.१ ॥
ଏପରି କହି ଗାନ୍ଧାରୀ ସେଠାରେ ଠିଆ ହୋଇ କୁରୁଙ୍କ ବିନାଶ, ସେଠାରେ ଯେପରି ପଡ଼ିଥିଲା ସେପରି, ସବୁ ଦେଖିଲେ।
11.16.2
पतिव्रता महाभागा समानव्रतचारिणी ।
उग्रेण तपसा युक्ता सततं सत्यवादिनी ॥ ११.१६.२ ॥
ପତିବ୍ରତା, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ସେହି ବ୍ରତ ଆଚରଣକାରିଣୀ, ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତା, ସର୍ବଦା ସତ୍ୟବାଦିନୀ।
11.16.3
वरदानेन कृष्णस्य महर्षेः पुण्यकर्मणः ।
दिव्यज्ञानबलोपेता विविधं पर्यदेवयत् ॥ ११.१६.३ ॥
ପୁଣ୍ୟକର୍ମା ମହର୍ଷି କୃଷ୍ଣଙ୍କ (ବ୍ୟାସଙ୍କ) ବରଦାନରେ, ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଓ ବଳରେ ଯୁକ୍ତା ହୋଇ ସେ ନାନା ପ୍ରକାରେ ବିଳାପ କଲେ।
11.16.4
ददर्श सा बुद्धिमती दूरादपि यथाऽन्तिके ।
रणाजिरं तद्वीराणामद्भुतं रोमहर्षणम् ॥ ११.१६.४ ॥
ସେହି ବୁଦ୍ଧିମତୀ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ନିକଟ ପରି ବୀରମାନଙ୍କର ସେହି ରଣକ୍ଷେତ୍ର ଦେଖିଲେ; ତାହା ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଥିଲା।
11.16.5
अस्थिकेशवसाकीर्णं शोणितौघपरिप्लुतम् ।
शरीरैर्बहुसाहस्रैर्विनिकीर्णं समन्ततः ॥ ११.१६.५ ॥
ହାଡ଼, କେଶ ଓ ମେଦରେ ଭରା, ରକ୍ତସ୍ରୋତରେ ବୁଡ଼ିଥିବା, ହଜାର ହଜାର ଶରୀର ଚାରିଆଡ଼େ ବିକ୍ଷିପ୍ତ।
11.16.6
गजाश्वरथयोधानामावृतं रुधिराविलैः ।
शरीरैरशिरस्कैश्च विदेहैश्च शिरोगणैः ॥ ११.१६.६ ॥
ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥୀ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଆବୃତ, ରକ୍ତରେ କାଦୁଅ ହୋଇଥିବା, ମୁଣ୍ଡହୀନ ଶରୀର ଓ ଶରୀରହୀନ ମୁଣ୍ଡର ରାଶିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।
11.16.7
गजाश्वनरवीराणां निःसत्वैरभिसंवृतम् ।
सृगालवलगोमायुकङ्ककाकनिषेवितम् ॥ ११.१६.७ ॥
ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ବୀର ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରାଣହୀନ ଶରୀରରେ ଆବୃତ, ଶିଆଳ, ଲଖଡବଗ୍ଗା, ଶଙ୍ଖଚିଲ, ବଗ ଓ କାଉମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ।
11.16.8
रक्षसां पुरुषादाना मोदनं कुरराकुलम् ।
अशिवाभिः शिवाभिश्च नादितं गृध्रसेवितम् ॥ ११.१६.८ ॥
ରାକ୍ଷସ ଓ ନରଭକ୍ଷକମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦସ୍ଥଳ, କୁରର ପକ୍ଷୀରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅଶିବ ଓ ଶିବ ଶିଆଳମାନଙ୍କ ଡାକରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ, ଶଙ୍ଖଚିଲମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ।
11.16.9
ततो व्यासाभ्यनुज्ञातो धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
पाण्डुपुत्राश्च ते सर्वे युधिष्ठिरपुरोगमाः ॥ ११.१६.९ ॥
ତା'ପରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇଥିବା ମହୀପତି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ଚାଲିଥିବା ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ସମସ୍ତେ।
11.16.10
वासुदेवं पुरस्कृत्य हतबन्धुं च पार्थिवम् ।
कुरुस्त्रियः समादाय जग्मुरायोधनं प्रति ॥ ११.१६.१० ॥
ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ବନ୍ଧୁଗଣ ହତ ହୋଇଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ, କୁରୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ରଣଭୂମି ଆଡ଼େ ଗଲେ।
11.16.11
समासाद्य कुरुक्षेत्रं ताः स्त्रियो निहतेश्वराः ।
अपश्यन्त हतांस्तत्र पुत्रान्भ्रातॄन्पितॄन्पतीन् ॥ ११.१६.११ ॥
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ପହଞ୍ଚି, ସ୍ୱାମୀ ହତ ହୋଇଥିବା ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସେଠାରେ ହତ ପୁତ୍ର, ଭାଇ, ପିତା ଓ ସ୍ୱାମୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
11.16.12
क्रव्यादैर्भक्ष्यमाणांश्च गोमायुवलवायसैः ।
भूतैः पिशाचै रक्षोभिर्विविधैश्च निशाचरैः ॥ ११.१६.१२ ॥
ମାଂସଭୋଜୀ ଶିଆଳ, ଲଖଡବଗ୍ଗା ଓ କାଉମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖିଆଯାଉଥିବା; ଭୂତ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ ଓ ବିବିଧ ନିଶାଚରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା।
11.16.13
रुद्राक्रीडनिभं दृष्ट्वा तदा विशसनं स्त्रियः ।
कुरर्य इव शोकार्ता विक्रोशन्त्यो निपेतिरे ॥ ११.१६.१३ ॥
ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଖେଳ ପରି ସେହି ସଂହାର ଦେଖି ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ନାରୀମାନେ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ପରି ବିଳାପ କରି ପଡ଼ିଗଲେ।
11.16.14
अदृष्टपूर्वं पशन्त्यो दुःखार्ता भरतस्त्रियः ।
शरीरेषु स्खलन्त्यश्च न्यपतंश्च परासुवत् ॥ ११.१६.१४ ॥
ପୂର୍ବେ କେବେ ନ ଦେଖିଥିବା ସେହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ଭରତବଂଶର ନାରୀମାନେ ଶବ ଉପରେ ଖସି ପଡ଼ି ମୃତ ପରି ପଡ଼ିଗଲେ।
11.16.15
श्रान्तानां चाप्यनाथानां क्रन्दन्तीनां भृशं तदा ।
पाञ्चालकुरुयोषाणां कृपणं तदभून्महत् ॥ ११.१६.१५ ॥
କ୍ଳାନ୍ତ, ନିରାଶ୍ରୟ ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ କାନ୍ଦୁଥିବା ପାଞ୍ଚାଳ ଓ କୁରୁ ନାରୀମାନଙ୍କର ସେହି କରୁଣ ବିଳାପ ସେତେବେଳେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଢ଼ିଗଲା।
11.16.16
दुःखोपहतचित्ताभिः समन्तादनुनादितम् ।
दृष्ट्वाऽऽयोधनमत्युग्रं धर्मज्ञा सुबलात्मजा ॥ ११.१६.१६ ॥
ଦୁଃଖରେ ବିକଳ ଚିତ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ବିଳାପରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ସେହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ରଣକ୍ଷେତ୍ର ଦେଖି, ଧର୍ମଜ୍ଞା ସୁବଳଙ୍କ କନ୍ୟା...
11.16.17
ततः सा पुण्डरीकाक्षमामन्त्र्य पुरुषोत्तमम् ।
कुरूणां वैशमं दृष्ट्वा इदं वचनमब्रवीत् ॥ ११.१६.१७ ॥
ତେବେ ସେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କୁରୁଙ୍କ ବିନାଶ ଦେଖି ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
11.16.18
पश्यैताः पुण्डरीकाक्ष स्नुषा मे निहतेश्वराः ।
प्रकीर्णकेशाः क्रोशन्तीः कुररीरिव माधव ॥ ११.१६.१८ ॥
ହେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ! ଦେଖ, ଏମାନେ ମୋ ବୋହୂ; ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀମାନେ ନିହତ। ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ କେଶରେ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ପରି ବିଳାପ କରୁଛନ୍ତି। ହେ ମାଧବ!
11.16.19
अमूस्त्वभिसमागम्य स्मरन्त्यो भरतर्षभान् ।
पृथगेवानुपद्यन्ते पुत्रान्भ्रातॄन्पितॄन्पतीन् ॥ ११.१६.१९ ॥
ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଭରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ପୁତ୍ର, ଭ୍ରାତା, ପିତା ଓ ସ୍ୱାମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ବିଳାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
11.16.20
वीरसूभिर्महाबाहो हतपुत्राभिरावृतम् ।
क्वचिच्च वीरपत्नीभिर्हतवीराभिरावृतम् ॥ ११.१६.२० ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ଏହା ମୃତପୁତ୍ର ବୀରମାତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ କେଉଁଠାରେ ମୃତବୀର ବୀରପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରହିଥିଲା।
11.16.21
शोभितं पुरुषव्याघ्रैः कर्णभीष्माभिमन्युभिः ।
द्रोणद्रुपदशल्यैश्च ज्वलद्भिरिव पावकैः ॥ ११.१६.२१ ॥
କର୍ଣ୍ଣ, ଭୀଷ୍ମ, ଅଭିମନ୍ୟୁ, ଦ୍ରୋଣ, ଦ୍ରୁପଦ ଓ ଶଲ୍ୟ ଭଳି ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଶୋଭିତ ଥିଲା; ସେମାନେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଥିଲେ।
11.16.22
काञ्चनैः कवचैर्निष्कैर्मणिभिश्च महाधनैः ।
अद्भुतैर्हस्तकेयूरैः स्रग्भिश्च समलंकृतम् ॥ ११.१६.२२ ॥
ସୁବର୍ଣ୍ଣ କବଚ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁଦ୍ରା, ମହାମୂଲ୍ୟ ମଣି, ଅଦ୍ଭୁତ ବାହୁବଳୟ ଓ ମାଳାରେ ଏହା ସୁସଜ୍ଜିତ ଥିଲା।
11.16.23
वीरबाहुविसृष्टाभिः शक्तिभिः परिघैरपि ।
खङ्गैश्च विविधैस्तीक्ष्णैः सशरैश्च शरासनैः ॥ ११.१६.२३ ॥
ବୀରମାନଙ୍କ ବାହୁରୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ଶକ୍ତି, ପରିଘ, ବିଭିନ୍ନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଖଡ୍ଗ, ବାଣ ଓ ଧନୁରେ (ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା)।
11.16.24
क्रव्यादसङ्घैर्मुदितैस्तिष्ठद्भिः सहितैः क्वचित् ।
क्वचिदाक्रीडमानैश्च शयानैश्चापरैः क्वचित् ॥ ११.१६.२४ ॥
କେଉଁଠି ଆନନ୍ଦରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା, କେଉଁଠି ଏକତ୍ର ହୋଇଥିବା, କେଉଁଠି ଖେଳୁଥିବା ଓ କେଉଁଠି ଶୋଇଥିବା ମାଂସଭୋଜୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦଳରେ (ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା)।
11.16.25
एतदेवंविधं वीर सम्पश्यायोधनं विभो ।
त्वया तु श्रावितं कर्म पुष्कराक्ष महाद्युते।
पश्यमाना हि दह्यामि शोकेनाहं जनार्दन ॥ ११.१६.२५ ॥
ହେ ବୀର, ହେ ବିଭୋ, ଏପରି ଏହି ରଣକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଦେଖ। ହେ ପଦ୍ମନୟନ, ହେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ଏହି କର୍ମ ତୁମେ ହିଁ କରାଇଛ। ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଛି।
11.16.26
पाञ्चालानां कुरूणां च विनाशं मधुसूदन ।
पञ्चानामपि भूतानामहं वधमचिन्तयम् ॥ ११.१६.२६ ॥
ହେ ମଧୁସୂଦନ, ପାଞ୍ଚାଳ ଓ କୁରୁମାନଙ୍କ ବିନାଶ, ଏବଂ ସେହି ପାଞ୍ଚ ଜଣଙ୍କ ବଧ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲି।
11.16.27
तान्सुपर्णाश्च गृध्राश्च कर्षयन्त्यसृगुक्षितान् ।
विगृह्य चरणैर्गृध्रा भक्षयन्ति सहस्रशः ॥ ११.१६.२७ ॥
ଗରୁଡ଼ ଓ ଗିଧ ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ସେମାନଙ୍କୁ ଟାଣି ନେଉଛନ୍ତି; ଗିଧମାନେ ନଖରେ ଧରି ହଜାର ହଜାର ଖାଉଛନ୍ତି।
11.16.28
जयद्रथस्य कर्णस्य तथैव द्रोमभीष्मयोः ।
अभिमन्योर्विनाशं च कश्चिन्तयितुमर्हति ॥ ११.१६.२८ ॥
ଜୟଦ୍ରଥ, କର୍ଣ୍ଣ, ସେହିପରି ଦ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମ, ଏବଂ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ବିନାଶ — ଏହା କିଏ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ?
11.16.29
अवध्यकल्पान्निहतान्गतसत्वानचेतसः ।
गृध्रकङ्कवलश्येनश्वसृगालसमावृतान् ॥ ११.१६.२९ ॥
ଅବଧ୍ୟ ପରି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିହତ, ପ୍ରାଣହୀନ, ଚେତନାହୀନ; ଗିଧ, ବଗ, ଶ୍ୟେନ, ବାଜ, କୁକୁର ଓ ଶିଆଳମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା।
11.16.30
अमर्षवशमापन्नान्दुर्योधनवशे स्थितान् ।
पश्येमान्पुरुषव्याघ्रान्संशान्तान्पावकानिव ॥ ११.१६.३० ॥
କ୍ରୋଧର ବଶରେ ପଡ଼ି, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଏହି ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖ — ନିଭିଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଶାନ୍ତ ହୋଇଥିବାଙ୍କୁ।
11.16.31
शयनान्युचिताः सर्वे मृदूनि विमलानि च ।
विपन्नास्तेऽद्य वसुधां विवृतामधिशेरते ॥ ११.१६.३१ ॥
କୋମଳ ଓ ପରିଷ୍କାର ଶଯ୍ୟାର ଯୋଗ୍ୟ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆଜି ମୃତ ହୋଇ ଖୋଲା ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଶୋଇଛନ୍ତି।
11.16.32
बन्दिभिः सततं काले स्तुवद्भिरभिनन्दिताः ।
शिवानामशिवा घोराः शृण्वन्ति विविधा गिरः ॥ ११.१६.३२ ॥
ସମୟରେ ବନ୍ଦୀମାନଙ୍କ ସ୍ତୁତିରେ ସଦା ଅଭିନନ୍ଦିତ ହୋଇଥିବା ସେମାନେ ଏବେ ଶୃଗାଳମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର, ଅଶୁଭ ନାନା ପ୍ରକାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣୁଛନ୍ତି।
11.16.33
ये पुरा शेरते वीराः शयनेषु यशस्विनः ।
चन्दनागुरुदिग्धाङ्गास्तेऽद्य पांसुषु शेरते ॥ ११.१६.३३ ॥
ପୂର୍ବେ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିବା ଯଶସ୍ୱୀ ବୀରମାନେ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗୁରୁ ଲେପିତ ଅଙ୍ଗ ଥିବା, ଆଜି ଧୂଳିରେ ଶୋଇଛନ୍ତି।
11.16.34
तेषामाभरणान्येते गृघ्रगोमायुवायसाः ।
आक्षिपन्ति शिवा घोरा विनदन्त्यः पुनः पुनः ॥ ११.१६.३४ ॥
ସେମାନଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର ଏହି ଶକୁନି, ଶୃଗାଳ ଓ କାଉମାନେ ଟାଣି ନେଉଛନ୍ତି; ଭୟଙ୍କର ଶୃଗାଳୀମାନେ ବାରମ୍ବାର ଚିତ୍କାର କରି ଟାଣୁଛନ୍ତି।
11.16.35
बाणान्वनिनिशितान्पीतान्निस्त्रिंशान्विमला गदाः ।
युद्धाभिमानिनः सर्वे जीवन्त इव बिभ्रति ॥ ११.१६.३५ ॥
ପଥରରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କରାଯାଇଥିବା ବାଣ, ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ଖଡ୍ଗ, ନିର୍ମଳ ଗଦା — ଯୁଦ୍ଧାଭିମାନୀ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଜୀବିତ ପରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧରି ରହିଛନ୍ତି।
11.16.36
सुरूपवर्णा बहवः क्रव्यादैरवघट्टिताः ।
ऋषभप्रतिरूपाक्षाः शेरते च सहस्रशः ॥ ११.१६.३६ ॥
ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଓ ବର୍ଣ୍ଣର ବହୁତ, ଷଣ୍ଢ ପରି ଚକ୍ଷୁବିଶିଷ୍ଟ, ମାଂସାହାରୀ ଜୀବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚିରାଯାଇ ହଜାର ହଜାର ଶୋଇଛନ୍ତି।
11.16.37
अपरे पुनरालिङ्ग्य गदाः परिघबाहवः ।
शेरतेऽभिमुखाः शूरा दयिता इव योषितः ॥ ११.१६.३७ ॥
ଅନ୍ୟମାନେ ପୁଣି ଗଦାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ପରିଘ ସଦୃଶ ବାହୁଥିବା, ମୁଖ ସାମନାକୁ କରି ଶୋଇଛନ୍ତି; ସେହି ବୀରମାନେ ପ୍ରିୟା ନାରୀଙ୍କ ପରି ଶୋଇଛନ୍ତି।
11.16.38
बिभ्रतः कवचान्यन्ये विमलान्यायुधानि च ।
न धर्षयन्ति क्रव्यादा जीवन्तीति जनार्दन ॥ ११.१६.३८ ॥
ଅନ୍ୟମାନେ ନିର୍ମଳ କବଚ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ମାଂସାହାରୀମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ସେମାନେ ଜୀବିତ। ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ!
11.16.39
क्रव्यादैः कृष्यमाणानामपरेषां महात्मनाम् ।
शातकौम्भ्यः स्रजश्चित्रा विप्रकीर्णाः समन्ततः ॥ ११.१६.३९ ॥
ମାଂସାହାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଟାଣି ନିଆଯାଉଥିବା ଅନ୍ୟ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣ, ବିଚିତ୍ର ମାଳା ଚାରିଦିଗରେ ବିଖରି ପଡ଼ିଛି।
11.16.40
एते गोमायवो भीमा निहतानां यशस्विनाम् ।
कण्ठान्तरगतान्हारानाक्षिपन्ति सहस्रशः ॥ ११.१६.४० ॥
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶୃଗାଳମାନେ, ନିହତ ଯଶସ୍ୱୀମାନଙ୍କ କଣ୍ଠ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥିବା ହାରଗୁଡ଼ିକୁ ହଜାର ହଜାର ଥର ଟାଣି ଫୋପାଡ଼ୁଛନ୍ତି।
11.16.41
सर्वेष्वपररात्रेषु यानवन्दन्त बन्दिनः ।
स्तुतिभिश्च परार्ध्याभिरुपचारैश्च शिक्षिताः ॥ ११.१६.४१ ॥
ସମସ୍ତ ରାତ୍ରିର ଶେଷ ପ୍ରହରରେ ବନ୍ଦୀମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରୁଥିଲେ, ଉତ୍ତମ ସ୍ତୁତି ଓ ସତ୍କାରରେ ଶିକ୍ଷିତ।
11.16.42
तानद्य परिदेवन्ति दुःखार्ता परमाङ्गनाः ।
कृपणा वृष्णिशार्दूल दुःखशोकार्दिता भृशम् ॥ ११.१६.४२ ॥
ହେ ବୃଷ୍ଣିଶାର୍ଦୂଳ! ଆଜି ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତ ସେହି ପରମ ନାରୀମାନେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀନଭାବେ ବିଳାପ କରୁଛନ୍ତି, ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହୋଇ।
11.16.43
रक्तोत्पलवनानीव विभान्ति रुचिराणि च ।
मुखानि परमस्त्रीणां परिशुष्काणि केशव ॥ ११.१६.४३ ॥
ରକ୍ତ ପଦ୍ମବନ ପରି ସୁନ୍ଦର ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଝଳସୁଛି; କିନ୍ତୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନଙ୍କର ମୁଖ ଶୁଖି ଯାଇଛି, ହେ କେଶବ।
11.16.44
रुदित्वा विरता ह्येता ध्यायन्त्यः सपरिक्लमाः ।
कुरुस्त्रियोऽभिगच्छन्ति तेन तेनैव दुःखिताः ॥ ११.१६.४४ ॥
କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି କ୍ଳାନ୍ତ ଏହି କୁରୁ ନାରୀମାନେ, ଚିନ୍ତାମଗ୍ନ ଓ ଶ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ ଏକ ଏକଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।
11.16.45
एतान्यादित्यवर्णानि तपमीयनिभानि च ।
पश्य रोदनताम्राणि वक्त्राणि कुरुयोषिताम् ॥ ११.१६.४५ ॥
ଦେଖ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣ, ତପ୍ତ ସୁନା ପରି, କାନ୍ଦିବାରୁ ରକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଏହି କୁରୁ ନାରୀମାନଙ୍କ ମୁଖ।
11.16.46
श्यामानां वरवर्णानां गौरीणामेकवाससाम् ।
दुर्योधनवरस्त्रीणां पश्य वृन्दानि केशव ॥ ११.१६.४६ ॥
ଶ୍ୟାମ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଗୌରବର୍ଣ୍ଣା, ଗୋଟିଏ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ଦଳ ଦେଖ, ହେ କେଶବ।
11.16.47
आसामपरिपूर्णार्थं निशम्य परिदेवितम् ।
इतरेरसङ्क्रन्दान्न विजानन्ति योषितः ॥ ११.१६.४७ ॥
ଏମାନଙ୍କ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଥର ବିଳାପ ଶୁଣି, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତନାଦରେ ଏମାନେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।
11.16.48
एता दीर्घमिवोच्छ्वस्य विक्रुश्य च विलप्य च ।
विस्पन्दमाना दुःखेन वीरा जहति जीवितम् ॥ ११.१६.४८ ॥
ଏମାନେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଚିତ୍କାର କରି, ବିଳାପ କରି, ଦୁଃଖରେ କମ୍ପି, ବୀରମାନଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରୁଛନ୍ତି।
11.16.49
बह्व्यो दृष्ट्व शरीराणि क्रोशन्ति विलपन्ति च ।
पाणिभिश्चापरा घ्नन्ति शिरांसि मृदुपाणयः ॥ ११.१६.४९ ॥
ବହୁ ନାରୀ ଶରୀରଗୁଡ଼ିକ ଦେଖି ଚିତ୍କାର କରି ବିଳାପ କରୁଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ କୋମଳ ହାତରେ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କରୁଛନ୍ତି।
11.16.50
शिरोभिः पतितैर्हस्तैः सर्वाङ्गैः खण्डशः कृतैः ।
इतरेतसम्पृक्तैराकीर्णा भाति मेदिनी ॥ ११.१६.५० ॥
ପଡ଼ିଥିବା ମୁଣ୍ଡ, ହାତ ଓ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ, ପରସ୍ପର ସହ ମିଶି, ପୃଥିବୀ ଛିଞ୍ଚି ହୋଇ ରହିଥିବା ପରି ଦିଶେ।
11.16.51
विशिरस्कानथो कायान्दृष्ट्वा ह्येताननिन्दितान् ।
मुह्यन्त्यनुचिता नार्यो विदेहानि शिरांसि च ॥ ११.१६.५१ ॥
ମୁଣ୍ଡବିହୀନ ଶରୀର ଓ ଶରୀରବିହୀନ ମୁଣ୍ଡ ଦେଖି, ସେହି ଦୃଶ୍ୟର ଅନୁପଯୁକ୍ତ ସେହି ନିର୍ଦୋଷ ନାରୀମାନେ ମୂର୍ଚ୍ଛା ଯାଆନ୍ତି।
11.16.52
शिरः कायेन सन्धाय प्रेक्षमाणा विचेतसः ।
अपश्यन्त्योऽपरं तत्र नेदमस्येऽति दुःखिताः ॥ ११.१६.५२ ॥
ମୁଣ୍ଡକୁ ଶରୀର ସହ ଯୋଡ଼ି ଦେଖୁଥିବା, ବିକଳ ମନରେ ଦୁଃଖିତ ସେହି ନାରୀମାନେ, ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ଶରୀର ନ ଦେଖି, 'ଏହା ତାହାର ନୁହେଁ' ବୋଲି କହନ୍ତି।
11.16.53
बाहूरुचरणानन्यान्विशिखोन्मथितान्पृथक् ।
सन्दधत्योऽसुखाविष्टा मूर्छन्त्येताः पुनःपुनः ॥ ११.१६.५३ ॥
ବାଣରେ କଟି ପୃଥକ ହୋଇଥିବା ବାହୁ, ଊରୁ, ପାଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା, ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ଏହି ନାରୀମାନେ ବାରମ୍ବାର ମୂର୍ଚ୍ଛା ଯାଆନ୍ତି।
11.16.54
उत्कृत्तशिरसश्चान्यान्विजग्धान्मृगपक्षिभिः ।
दृष्ट्वा काश्चिन्न जानन्ति भर्तॄन्भरतयोषितः ॥ ११.१६.५४ ॥
ମୁଣ୍ଡ କଟା ହୋଇଥିବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖିଆଯାଇଥିବାମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭରତବଂଶର କେତେକ ନାରୀ ନିଜ ସ୍ୱାମୀମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରୁ ନାହାଁନ୍ତି।
11.16.55
पाणिभिश्चापरा घ्नन्ति शिरांसि मधुसूदन ।
प्रेक्ष्य भ्रातॄन्पितॄन्पुत्रान्पतींश्च निहतान्परैः ॥ ११.१६.५५ ॥
ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଅନ୍ୟମାନେ ହାତରେ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ପିଟୁଛନ୍ତି; ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ଭାଇ, ପିତା, ପୁତ୍ର ଓ ସ୍ୱାମୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖି।
11.16.56
बाहुभिश्च सखङ्गैश्च शिरोभिश्च सकुण्डलैः ।
अगम्यकल्पा पृथिवी मांसशोणितकर्दमा।
बभूव भरतश्रेष्ठ प्राणिभिर्गतजीवितैः ॥ ११.१६.५६ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାହୁ, ଖଡ୍ଗ, କୁଣ୍ଡଳ ସହିତ ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ ପ୍ରାଣହୀନ ଜୀବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତର କାଦୁଅ ହୋଇ ଅଗମ୍ୟ ହେଲା।
11.16.57
न दुःखेषूचिताः पूर्वं दुःखं गाहन्त्यनिन्दिताः ।
भ्रातृभिः पतिभिः पुत्रैरुपाकीर्णां वसुन्धराम् ॥ ११.१६.५७ ॥
ପୂର୍ବରୁ ଦୁଃଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ନଥିବା ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ନାରୀମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦୁଃଖରେ ବୁଡ଼ୁଛନ୍ତି; ଭାଇ, ସ୍ୱାମୀ ଓ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
11.16.58
यूथानीव किशोरीणां सुकेशीनां जनार्दन ।
स्नुषाणां धृतराष्ट्रस्य पश्य वृन्दान्यनेकशः ॥ ११.१६.५८ ॥
ହେ ଜନାର୍ଦନ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରବଧୂମାନଙ୍କ ଦଳମାନ ଦେଖ; ସୁନ୍ଦର କେଶବତୀ ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ପଲ ପରି ସେମାନେ ଅନେକ ଦଳରେ ଅଛନ୍ତି।
11.16.59
इतो दुःखतरं किन्नु केशव प्रतिभाति मे ।
यदिमाः कुर्वते सर्वा रवमुच्चावचं स्त्रियः ॥ ११.१६.५९ ॥
ହେ କେଶବ, ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦାୟକ କ’ଣ ମନେ ହେଉଛି? ଏହି ସମସ୍ତ ନାରୀ ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ ସ୍ୱରରେ ରୋଦନ କରୁଛନ୍ତି।
11.16.60
नूनमाचरितं पापं मया पूर्वेषु जन्मसु ।
या पश्यामि हतान्पुत्रान्पौत्रान्भ्रातृंश्च माधव ॥ ११.१६.६० ॥
ହେ ମାଧବ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ପାପ କରିଥିବି; ତେଣୁ ମୁଁ ନିହତ ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର ଓ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି।
11.16.61
एवमार्ता विलपती समाभाष्य जनार्दनम् ।
गान्धारी पुत्रशोकार्ता द्वदर्श निहतं सुतम् ॥ ११.१६.६१ ॥
ଏହିପରି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ବିଳାପ କରୁଥିବା ଗାନ୍ଧାରୀ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ, ଏବଂ ପୁତ୍ରଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ନିହତ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ।