મહાભારત · અધ્યાય 11.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.20.1
अध्यर्धगुणमाहुर्यं बले शौर्ये च केशव ।
पित्रा त्वया च दाशार्ह दृप्तं सिंहमिवोत्कटम् ॥ ११.२०.१ ॥
કેશવ, જેને બળ અને શૌર્યમાં દોઢગણા ગુણવાળો કહે છે — હે દાશાર્હ, તારા પિતા અને તારા દ્વારા એ ગર્વિત, ઉગ્ર સિંહ જેવો હતો.
11.20.2
यो बिभेद चमूमेको मम पुत्रस्य दुर्भिदाम् ।
स भूत्वा मृत्युरन्येषां स्वयं मृत्युवशं गतः ॥ ११.२०.२ ॥
મારા પુત્રની તે અભેદ્ય સેનાને એકલાએ જે ભેદી નાખી, તે બીજાઓ માટે મૃત્યુ બનીને પોતે મૃત્યુને વશ થયો.
11.20.3
तस्योपलक्षये कृष्ण कार्ष्णेरमिततेजसः ।
अभिमन्योर्हतस्यापि प्रभा नैवोपशाम्यति ॥ ११.२०.३ ॥
હે કૃષ્ણ, અમિત તેજવાળા કૃષ્ણપુત્ર અભિમન્યુનું તેજ હું જોઉં છું; મરાયા પછી પણ તેની પ્રભા શમતી નથી.
11.20.4
एषा विराटदुहिता स्नुषा गाण्डीवधन्वनः ।
हतं बाला पतिं वीरं दृष्ट्वा शोचत्यनिन्दिता ॥ ११.२०.४ ॥
વિરાટની પુત્રી, ગાંડીવધારી અર્જુનની પુત્રવધૂ, આ નિર્દોષ બાલા પોતાના વીર પતિને મરાયેલો જોઈને શોક કરે છે.
11.20.5
तमेषा हि समागम्य भार्या भर्तारमन्तिके ।
विराटदुहिता कृष्ण पाणिना परिमार्जति ॥ ११.२०.५ ॥
હે કૃષ્ણ, વિરાટની પુત્રી, આ પત્ની પતિની પાસે આવીને હાથથી તેને પસવારે છે.
11.20.6
तस्य वक्त्रमुपाघ्राय सौभद्रस्य मनस्विनी ।
विबुद्धकमलाकारं कम्बुवृत्तशिरोधरम् ॥ ११.२०.६ ॥
તે મનસ્વિનીએ સુભદ્રાપુત્રનું મુખ સૂંઘી ચુંબન કર્યું — જે ખીલેલા કમળ જેવું અને શંખ જેવી ગોળ ગ્રીવાવાળું હતું.
11.20.7
कामरूपवती चैषा परिष्वजति भामिनी ।
लज्जमाना पुरा चैनं माध्वीकमदमूर्च्छिता ॥ ११.२०.७ ॥
કામરૂપવતી આ ભામિની તેને આલિંગન આપે છે; પહેલાં લજ્જિત, માધ્વીક મદ્યના નશાથી મૂર્છિત.
11.20.8
तस्य क्षतजसन्दिग्धं जातरूपपरिष्कृतम् ।
विमुच्य कवचं कृष्ण शीरमभिवीक्षते ॥ ११.२०.८ ॥
તેનું લોહીથી લથપથ, સોનાથી શણગારેલું કવચ ઉતારીને, હે કૃષ્ણ, તે તેના માથા સામે જુએ છે.
11.20.9
अवेक्षमाणा तं बाला कुष्ण त्वामभिभाषते ।
अयं ते पुण्डरीकाक्ष कसदृशाक्षो निपातितः ॥ ११.२०.९ ॥
તેને જોતી તે બાળા, હે કૃષ્ણ, તને કહે છે: હે પુંડરીકાક્ષ, તારો આ — કસ જેવી આંખોવાળો — પાડી દેવાયો છે.
11.20.10
बले वीर्ये च सदृशस्तेजसा चैव तेऽनघ ।
रूपेण च तथाऽत्यर्थं शेते भुवि निपातितः ॥ ११.२०.१० ॥
હે નિષ્પાપ, બળ, વીર્ય અને તેજમાં તારા જેવો આ, રૂપમાં પણ અત્યંત તેવો જ, ધરતી પર પડીને સૂતો છે.
11.20.11
अत्यन्तं सुकुमारस्य राङ्कवाजिनशायिनः ।
कच्चिदद्य शरीरं ते भूमौ न परितप्यते ॥ ११.२०.११ ॥
અતિ સુકુમાર, રુરુ મૃગચર્મ પર સૂનારા તારા શરીરને આજે ભૂમિ પર તાપ ન લાગતો હોય?
11.20.12
मातङ्गभुजवर्ष्णाणौ ज्याक्षेपकठिनत्वचौ ।
काञ्चनाङ्गदिनौ शेते निक्षिप्य विपुलौ भुजौ।
व्यायम्य बहुधा नूनं सुखसुप्तः श्रमादिव ॥ ११.२०.१२ ॥
હાથીની સૂંઢ જેવા, વરસાદ જેવા વિશાળ બાહુ, ધનુષ્યની દોરી ખેંચવાથી કઠણ ત્વચાવાળા, સોનાના બાજુબંધ પહેરેલા, વિશાળ બાહુ મૂકીને સૂતા છે; અનેક પ્રકારે વ્યાયામ કરીને થાકથી સુખેથી ઊંઘી ગયા હોય તેમ.
11.20.13
एवं विलपतीमार्तां किं मां न प्रतिभाषसे ।
न स्मराम्यपराधं ते किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ११.२०.१३ ॥
આ રીતે વિલાપ કરતી, દુઃખથી પીડાતી મને તું કેમ જવાબ આપતો નથી? તારો કોઈ અપરાધ મને યાદ નથી; તો મને કેમ જવાબ આપતો નથી?
11.20.14
ननु मां त्वं पुरा दूरादभिवीक्ष्याभिभाषसे ।
न स्मराम्यपराधं मे किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ११.२०.१४ ॥
ખરેખર પહેલાં તું દૂરથી મને જોઈને મારી સાથે વાત કરતો હતો. તારો કોઈ અપરાધ મને યાદ નથી; તો મને કેમ જવાબ આપતો નથી?
11.20.15
आर्यामार्य सुभद्रां तवमिमां श्च त्रिदशोपमान् ।
पितॄन्मां चैव दुःखार्तां विहाय क्व गमिष्यसि ॥ ११.२०.१५ ॥
હે આર્ય! આર્યા સુભદ્રા, આ (પત્ની), દેવસમાન વડીલો અને દુઃખથી પીડાતી મને છોડીને તું ક્યાં જઈશ?
11.20.16
तस्य शोणितदिग्धान्वै केशानुन्नम्य पाणिना ।
उत्सङ्गे वक्तमाधाय जीवन्तमिव पृच्छति ॥ ११.२०.१६ ॥
લોહીથી લથબથ તેના વાળ હાથે ઊંચા કરીને, તેનું મુખ ખોળામાં મૂકીને, જાણે તે જીવિત હોય તેમ તે પૂછે છે.
11.20.17
स्वस्रीयं वासुदेवस्य पुत्रं गाण्डीवधन्वनः ।
कथं त्वां रणमध्यस्थं जघ्रुरेते महारथाः ॥ ११.२०.१७ ॥
વાસુદેવના ભાણેજ, ગાંડીવધારી (અર્જુન)ના પુત્ર, યુદ્ધની મધ્યમાં ઊભેલા તને આ મહારથીઓએ કેમ મારી નાખ્યો?
11.20.18
धिगस्तु क्रूरकर्तॄंस्तान्कृपकर्णजयद्रथान् ।
द्रोणद्रौणायतनी चोभौ यैरहं विधवा कृता ॥ ११.२०.१८ ॥
તે ક્રૂર કર્મ કરનારાઓને ધિક્કાર હો—કૃપ, કર્ણ, જયદ્રથ, દ્રોણ અને દ્રોણપુત્ર બંનેને—જેમણે મને વિધવા બનાવી.
11.20.19
रथर्षभाणां सर्वेषां कथमासीत्तदा मनः ।
बालं त्वां पिरवार्यैकमनेकेषां च जघ्नताम् ॥ ११.२०.१९ ॥
તે સમયે બધા શ્રેષ્ઠ રથીઓનું મન કેવું થયું હતું, જ્યારે તું બાળક હોવા છતાં એકલા તને ઘેરીને અનેકોએ પ્રહાર કર્યો?
11.20.20
कथं नु पाण्डवानां च पाञ्चालानां तु पश्यताम् ।
त्वं वीर निधनं प्राप्तो नाथवान्सन्ननाथवत् ॥ ११.२०.२० ॥
હે વીર, પાંડવો અને પાંચાલો જોતા હતા ત્યારે, રક્ષકો હોવા છતાં નિરાધારની જેમ તું કેવી રીતે મૃત્યુ પામ્યો?
11.20.21
दृष्ट्वा बहुभिराक्रन्दे निहतं त्वां पिता तव ।
वीरः पुरुषशार्दूलः कथं जीवति पाण्डवः ॥ ११.२०.२१ ॥
અનેકો દ્વારા હણાયેલા તને જોઈ તારા પિતાએ વિલાપ કર્યો. તે વીર, પુરુષસિંહ પાંડવ હવે કેવી રીતે જીવે છે?
11.20.22
न राज्यलाभो विपुलः शत्रूणां च पराभवः ।
प्रीतिं धास्यति पार्थानां त्वामृते पुष्करेक्षण ॥ ११.२०.२२ ॥
હે કમળનયન, તારા વિના પાર્થોને મહાન રાજ્યલાભ કે શત્રુઓનો પરાજય આનંદ નહીં આપે.
11.20.23
तव शस्त्रजिताँल्लोकान्धर्मेण च दमेन च ।
क्षिप्रमन्वागमिष्यामि तत्र मां प्रतिपालय ॥ ११.२०.२३ ॥
ધર્મ અને દમથી શસ્ત્રોથી જીતેલા તારા લોકોમાં હું જલદી તારી પાછળ આવીશ. ત્યાં મારી રાહ જોજે.
11.20.24
दुर्मरं पुनरप्राप्ते काले भवति केनचित् ।
यदहं त्वां रणे दृष्ट्वा हतं जीवामि दुर्भगा ॥ ११.२०.२४ ॥
સમય આવ્યા વિના કોઈનું મૃત્યુ મુશ્કેલ હોય છે. છતાં હું અભાગણી, રણમાં તને હણાયેલો જોઈને પણ જીવું છું.
11.20.25
कामिदानीं नरव्याघ्र श्लक्ष्णया स्मितया गिरा ।
पितृलोके समेत्यान्यां मामिवामन्त्रयिष्यसि ॥ ११.२०.२५ ॥
હે નરવ્યાઘ્ર, હવે તું પિતૃલોકમાં બીજી એક સ્ત્રીને મળીને મને બોલાવી તેમ કોમળ સ્મિત સાથેના શબ્દોથી તેને બોલાવીશ.
11.20.26
नूनमप्सरसां स्वर्गे मनांसि प्रमथिष्यसि ।
परमेण च रूपेण गिरा च स्मितपूर्वया ॥ ११.२०.२६ ॥
ચોક્કસ તું સ્વર્ગમાં અપ્સરાઓનાં મન પોતાના પરમ સૌંદર્ય અને સ્મિતભર્યા વચનોથી હલાવી નાખીશ.
11.20.27
प्राप्य पुण्यकृताँल्लोकानप्सरोभिः समेयिवान् ।
सौभद्र विहन्काले स्मरेथाः सुकृतानि मे ॥ ११.२०.२७ ॥
હે સૌભદ્ર, પુણ્યકર્મીઓના લોક પામીને અને અપ્સરાઓ સાથે મળીને, મૃત્યુના સમયે મારાં સત્કર્મોને યાદ કરજે.
11.20.28
एतावानिह संवासो विहितस्ते मया सह ।
षण्मासान्सप्तमे मासि त्वं वीर निधनं गतः ॥ ११.२०.२८ ॥
અહીં મારી સાથે તારું સહવાસ આટલું જ નિર્ધારિત હતું; હે વીર, છ મહિના પછી સાતમા મહિને તું મૃત્યુ પામ્યો.
11.20.29
इत्युक्तवचनामेनामपकर्षन्ति दुःखिताम् ।
उत्तरां मोघसङ्कल्पां मत्स्यराजकुलस्त्रियः ॥ ११.२०.२९ ॥
આમ કહેવાયેલી દુઃખી ઉત્તરાને, જેનો સંકલ્પ વ્યર્થ ગયો હતો, મત્સ્યરાજકુળની સ્ત્રીઓ ખેંચી ગઈ.
11.20.30
उत्तरामपकृष्यैनामार्तामार्ततराः स्वयम् ।
विराटं निहतं दृष्ट्वा क्रोशन्ति विलपन्ति च ॥ ११.२०.३० ॥
ઉત્તરાને ખેંચીને, પોતે વધુ પીડિત થઈને, વિરાટને હણાયેલો જોઈને તેઓ ચીસો પાડી અને વિલાપ કરવા લાગી.
11.20.31
द्रोणास्त्रशरसङ्कृत्तं शयानं रुधिरोक्षितम् ।
विराटं वितुदन्त्येते गृध्रगोमायुवायसाः ॥ ११.२०.३१ ॥
દ્રોણના અસ્ત્રો અને બાણોથી છિન્નભિન્ન થઈ, લોહીમાં ભીંજાઈને પડેલા વિરાટને આ ગીધ, શિયાળ અને કાગડા ચૂંથી રહ્યા છે.
11.20.32
वितुद्यमानं विहगैर्विराटमसितेक्षणाः ।
न शक्नुवन्ति विहगान्निवारयितुमातुराः ॥ ११.२०.३२ ॥
પક્ષીઓ દ્વારા ચૂંથાઈ રહેલા વિરાટને, વ્યાકુળ કાજળ-આંખોવાળી સ્ત્રીઓ એ પક્ષીઓને ભગાડી શકતી નથી.
11.20.33
आसामातपतप्तानामायासेन च योषिताम् ।
श्रमेण च विवर्णानां वक्त्राणां विप्लुतं वपुः ॥ ११.२०.३३ ॥
તડકાથી તપેલી, પરિશ્રમ અને થાકથી નિસ્તેજ બનેલા મુખવાળી આ સ્ત્રીઓનાં શરીર અસ્તવ્યસ્ત થઈ ગયાં છે.
11.20.34
उत्तरं चाभिमन्युं च काम्भोजं च सुदक्षिणम् ।
कार्ष्णिनाऽभिहतं पश्य लक्ष्मणं प्रियदर्शनम्। ॥ ११.२०.३४ ॥
ઉત્તર, અભિમન્યુ, કામ્બોજ અને સુદક્ષિણને જુઓ, અને કૃષ્ણાના પુત્રે હણેલા પ્રિયદર્શન લક્ષ્મણને જુઓ.
11.20.35
आयोधनशिरोमध्ये शयानं पश्य माधव ॥ ११.२०.३५ ॥
હે માધવ, યુદ્ધભૂમિમાં માથાંઓની વચ્ચે પડેલાને જુઓ.