महाभारत · अध्याय 11.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.20.1
अध्यर्धगुणमाहुर्यं बले शौर्ये च केशव ।
पित्रा त्वया च दाशार्ह दृप्तं सिंहमिवोत्कटम् ॥ ११.२०.१ ॥
केशवा, ज्याला बल आणि शौर्यात दीडपट गुण असलेला म्हणतात. दाशार्हा, तुझ्या पित्याने आणि तुझ्याद्वारे तो गर्विष्ठ, उग्र सिंहासारखा होता.
11.20.2
यो बिभेद चमूमेको मम पुत्रस्य दुर्भिदाम् ।
स भूत्वा मृत्युरन्येषां स्वयं मृत्युवशं गतः ॥ ११.२०.२ ॥
माझ्या पुत्राचे ते दुर्भेद्य सैन्य एकट्याने ज्याने भेदले, तो इतरांसाठी मृत्यू होऊन स्वतः मृत्यूच्या वशात गेला.
11.20.3
तस्योपलक्षये कृष्ण कार्ष्णेरमिततेजसः ।
अभिमन्योर्हतस्यापि प्रभा नैवोपशाम्यति ॥ ११.२०.३ ॥
हे कृष्णा, अमित तेजस्वी कृष्णपुत्र अभिमन्यूचे तेज मी पाहतो; मारला गेला तरी त्याची प्रभा शांत होत नाही.
11.20.4
एषा विराटदुहिता स्नुषा गाण्डीवधन्वनः ।
हतं बाला पतिं वीरं दृष्ट्वा शोचत्यनिन्दिता ॥ ११.२०.४ ॥
विराटकन्या, गांडीवधन्वा अर्जुनाची सून, ही निर्दोष बाला आपला वीर पती मारलेला पाहून शोक करीत आहे.
11.20.5
तमेषा हि समागम्य भार्या भर्तारमन्तिके ।
विराटदुहिता कृष्ण पाणिना परिमार्जति ॥ ११.२०.५ ॥
हे कृष्णा, विराटकन्या ही पत्नी पतीजवळ येऊन हाताने त्याला कुरवाळते.
11.20.6
तस्य वक्त्रमुपाघ्राय सौभद्रस्य मनस्विनी ।
विबुद्धकमलाकारं कम्बुवृत्तशिरोधरम् ॥ ११.२०.६ ॥
त्या मनस्विनीने सुभद्रापुत्राचे मुख हुंगून चुंबन घेतले — जे उमललेल्या कमळासारखे आणि शंखासारखी गोल मान असलेले होते.
11.20.7
कामरूपवती चैषा परिष्वजति भामिनी ।
लज्जमाना पुरा चैनं माध्वीकमदमूर्च्छिता ॥ ११.२०.७ ॥
कामरूपवती ही भामिनी त्याला आलिंगन देत आहे; पूर्वी लाजणारी, माध्वीक मदिरेच्या धुंदीने मूर्च्छित झालेली.
11.20.8
तस्य क्षतजसन्दिग्धं जातरूपपरिष्कृतम् ।
विमुच्य कवचं कृष्ण शीरमभिवीक्षते ॥ ११.२०.८ ॥
त्याचे रक्ताने माखलेले, सोन्याने सजवलेले कवच काढून, हे कृष्ण, ती त्याच्या मस्तकाकडे पाहते.
11.20.9
अवेक्षमाणा तं बाला कुष्ण त्वामभिभाषते ।
अयं ते पुण्डरीकाक्ष कसदृशाक्षो निपातितः ॥ ११.२०.९ ॥
त्याच्याकडे पाहत असलेली ती बाला, हे कृष्ण, तुला म्हणते: हे पुंडरीकाक्षा, तुझा हा — कसासारख्या डोळ्यांचा — पाडला गेला आहे.
11.20.10
बले वीर्ये च सदृशस्तेजसा चैव तेऽनघ ।
रूपेण च तथाऽत्यर्थं शेते भुवि निपातितः ॥ ११.२०.१० ॥
हे निष्पाप, बल, वीर्य आणि तेजात तुझ्याइतकाच हा, रूपातही अत्यंत तसाच, जमिनीवर पडून आहे.
11.20.11
अत्यन्तं सुकुमारस्य राङ्कवाजिनशायिनः ।
कच्चिदद्य शरीरं ते भूमौ न परितप्यते ॥ ११.२०.११ ॥
अत्यंत सुकुमार, रुरु-मृगचर्मावर निजणाऱ्या तुझे शरीर आज जमिनीवर तापत नाही ना?
11.20.12
मातङ्गभुजवर्ष्णाणौ ज्याक्षेपकठिनत्वचौ ।
काञ्चनाङ्गदिनौ शेते निक्षिप्य विपुलौ भुजौ।
व्यायम्य बहुधा नूनं सुखसुप्तः श्रमादिव ॥ ११.२०.१२ ॥
हत्तीच्या सोंडेसारखे, वर्षासारखे विशाल बाहू, धनुष्याची दोरी ओढल्याने कठीण त्वचेचे, सोन्याचे बाजूबंद घातलेले, विस्तृत बाहू टाकून निजलेला आहे; अनेक प्रकारे व्यायाम करून श्रमाने जणू सुखाने झोपी गेला आहे.
11.20.13
एवं विलपतीमार्तां किं मां न प्रतिभाषसे ।
न स्मराम्यपराधं ते किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ११.२०.१३ ॥
अशा प्रकारे विलाप करणाऱ्या, दुःखाने पीडित अशा मला तू उत्तर का देत नाहीस? तुझा कोणता अपराध मला आठवत नाही; मग मला तू उत्तर का देत नाहीस?
11.20.14
ननु मां त्वं पुरा दूरादभिवीक्ष्याभिभाषसे ।
न स्मराम्यपराधं मे किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ११.२०.१४ ॥
खरोखर पूर्वी तू दुरूनच मला पाहून माझ्याशी बोलत असत. तुझा कोणता अपराध मला आठवत नाही; मग मला तू उत्तर का देत नाहीस?
11.20.15
आर्यामार्य सुभद्रां तवमिमां श्च त्रिदशोपमान् ।
पितॄन्मां चैव दुःखार्तां विहाय क्व गमिष्यसि ॥ ११.२०.१५ ॥
हे आर्या! आर्या सुभद्रा, ही (पत्नी), देवांसारखे वडीलधारे आणि दुःखाने पीडित अशा मला सोडून तू कुठे जाशील?
11.20.16
तस्य शोणितदिग्धान्वै केशानुन्नम्य पाणिना ।
उत्सङ्गे वक्तमाधाय जीवन्तमिव पृच्छति ॥ ११.२०.१६ ॥
रक्ताने माखलेले त्याचे केस हाताने वर उचलून, त्याचे तोंड मांडीवर ठेवून, जणू तो जिवंत आहे अशा प्रकारे ती विचारते.
11.20.17
स्वस्रीयं वासुदेवस्य पुत्रं गाण्डीवधन्वनः ।
कथं त्वां रणमध्यस्थं जघ्रुरेते महारथाः ॥ ११.२०.१७ ॥
वासुदेवाच्या भाच्या, गाण्डीवधन्वा (अर्जुना) च्या पुत्रा, युद्धाच्या मध्यभागी उभ्या असलेल्या तुला या महारथींनी कसे मारले?
11.20.18
धिगस्तु क्रूरकर्तॄंस्तान्कृपकर्णजयद्रथान् ।
द्रोणद्रौणायतनी चोभौ यैरहं विधवा कृता ॥ ११.२०.१८ ॥
त्या क्रूर कर्म करणाऱ्यांचा धिक्कार असो—कृप, कर्ण, जयद्रथ, द्रोण आणि द्रोणपुत्र हे दोघेही—ज्यांनी मला विधवा केले.
11.20.19
रथर्षभाणां सर्वेषां कथमासीत्तदा मनः ।
बालं त्वां पिरवार्यैकमनेकेषां च जघ्नताम् ॥ ११.२०.१९ ॥
त्या वेळी सर्व श्रेष्ठ रथिकांची मने कशी झाली होती, जेव्हा तू बालक असताना एकट्या तुला घेरून अनेकांनी प्रहार केले?
11.20.20
कथं नु पाण्डवानां च पाञ्चालानां तु पश्यताम् ।
त्वं वीर निधनं प्राप्तो नाथवान्सन्ननाथवत् ॥ ११.२०.२० ॥
हे वीरा, पांडव आणि पांचाल पाहत असताना, रक्षक असूनही निराधारासारखा तू मृत्यू कसा पावलास?
11.20.21
दृष्ट्वा बहुभिराक्रन्दे निहतं त्वां पिता तव ।
वीरः पुरुषशार्दूलः कथं जीवति पाण्डवः ॥ ११.२०.२१ ॥
अनेकांनी मारलेल्या तुला पाहून तुझ्या पित्याने आक्रोश केला. तो वीर, नरव्याघ्र पांडव आता कसा जिवंत आहे?
11.20.22
न राज्यलाभो विपुलः शत्रूणां च पराभवः ।
प्रीतिं धास्यति पार्थानां त्वामृते पुष्करेक्षण ॥ ११.२०.२२ ॥
हे कमलनयना, तुझ्याशिवाय पार्थांना मोठे राज्यलाभ किंवा शत्रूंचा पराभव आनंद देणार नाही.
11.20.23
तव शस्त्रजिताँल्लोकान्धर्मेण च दमेन च ।
क्षिप्रमन्वागमिष्यामि तत्र मां प्रतिपालय ॥ ११.२०.२३ ॥
धर्म आणि संयमाने शस्त्रांनी जिंकलेल्या तुझ्या लोकांमध्ये मी लवकरच तुझ्या मागे येईन. तिथे माझी वाट पाहा.
11.20.24
दुर्मरं पुनरप्राप्ते काले भवति केनचित् ।
यदहं त्वां रणे दृष्ट्वा हतं जीवामि दुर्भगा ॥ ११.२०.२४ ॥
वेळ आल्याशिवाय कोणाचाही मृत्यू कठीण असतो. तरीही मी अभागी, रणात तुला मारलेले पाहूनही जिवंत आहे.
11.20.25
कामिदानीं नरव्याघ्र श्लक्ष्णया स्मितया गिरा ।
पितृलोके समेत्यान्यां मामिवामन्त्रयिष्यसि ॥ ११.२०.२५ ॥
हे नरव्याघ्रा, आता तू पितृलोकात दुसऱ्या एका स्त्रीला भेटशील आणि माझ्याप्रमाणेच मृदू हसऱ्या शब्दांनी तिला हाक मारशील.
11.20.26
नूनमप्सरसां स्वर्गे मनांसि प्रमथिष्यसि ।
परमेण च रूपेण गिरा च स्मितपूर्वया ॥ ११.२०.२६ ॥
निश्चितच तू स्वर्गात अप्सरांची मने आपल्या परम सौंदर्याने आणि हसऱ्या शब्दांनी ढवळून टाकशील.
11.20.27
प्राप्य पुण्यकृताँल्लोकानप्सरोभिः समेयिवान् ।
सौभद्र विहन्काले स्मरेथाः सुकृतानि मे ॥ ११.२०.२७ ॥
हे सौभद्रा, पुण्यकर्मी लोक प्राप्त करून अप्सरांशी मिलन झाल्यावर, मृत्यूच्या वेळी माझी सत्कर्मे आठवावीस.
11.20.28
एतावानिह संवासो विहितस्ते मया सह ।
षण्मासान्सप्तमे मासि त्वं वीर निधनं गतः ॥ ११.२०.२८ ॥
येथे माझ्यासोबत तुझा सहवास एवढाच नियत होता; हे वीरा, सहा महिन्यांनंतर सातव्या महिन्यात तू मृत्यू पावलास.
11.20.29
इत्युक्तवचनामेनामपकर्षन्ति दुःखिताम् ।
उत्तरां मोघसङ्कल्पां मत्स्यराजकुलस्त्रियः ॥ ११.२०.२९ ॥
असे बोलल्यावर दुःखी उत्तरेला, जिचा संकल्प व्यर्थ झाला होता, मत्स्यराजकुलातील स्त्रिया ओढून नेल्या.
11.20.30
उत्तरामपकृष्यैनामार्तामार्ततराः स्वयम् ।
विराटं निहतं दृष्ट्वा क्रोशन्ति विलपन्ति च ॥ ११.२०.३० ॥
उत्तरेला ओढून नेऊन, स्वतः अधिक पीडित होऊन, विराटाला मारलेला पाहून त्या ओरडल्या आणि विलाप करू लागल्या.
11.20.31
द्रोणास्त्रशरसङ्कृत्तं शयानं रुधिरोक्षितम् ।
विराटं वितुदन्त्येते गृध्रगोमायुवायसाः ॥ ११.२०.३१ ॥
द्रोणाच्या अस्त्रांनी आणि बाणांनी छिन्नविच्छिन्न होऊन, रक्ताने माखलेला पडलेला विराट यांना गिधाडे, कोल्हे आणि कावळे ओरबाडत आहेत.
11.20.32
वितुद्यमानं विहगैर्विराटमसितेक्षणाः ।
न शक्नुवन्ति विहगान्निवारयितुमातुराः ॥ ११.२०.३२ ॥
पक्ष्यांनी ओरबाडल्या जात असलेल्या विराटाला, व्याकुळ काळ्या डोळ्यांच्या स्त्रिया त्या पक्ष्यांना हाकलू शकत नाहीत.
11.20.33
आसामातपतप्तानामायासेन च योषिताम् ।
श्रमेण च विवर्णानां वक्त्राणां विप्लुतं वपुः ॥ ११.२०.३३ ॥
उन्हाने होरपळलेल्या, श्रम आणि थकव्याने निस्तेज झालेल्या चेहऱ्यांच्या या स्त्रियांची शरीरे विस्कटली आहेत.
11.20.34
उत्तरं चाभिमन्युं च काम्भोजं च सुदक्षिणम् ।
कार्ष्णिनाऽभिहतं पश्य लक्ष्मणं प्रियदर्शनम्। ॥ ११.२०.३४ ॥
उत्तर, अभिमन्यू, काम्बोज आणि सुदक्षिण यांना, तसेच कृष्णेच्या पुत्राने मारलेल्या प्रियदर्शन लक्ष्मणाला पाहा.
11.20.35
आयोधनशिरोमध्ये शयानं पश्य माधव ॥ ११.२०.३५ ॥
हे माधवा, रणभूमीत मस्तकांच्या मध्ये पडलेल्यांना पाहा.