ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 11.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.20.1
अध्यर्धगुणमाहुर्यं बले शौर्ये च केशव ।
पित्रा त्वया च दाशार्ह दृप्तं सिंहमिवोत्कटम् ॥ ११.२०.१ ॥
ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਲ ਅਤੇ ਸ਼ੌਰਯ ਵਿੱਚ ਡੇਢ ਗੁਣਾ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦਾਸ਼ਾਰਹ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਹੰਕਾਰੀ, ਉੱਗਰ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਸੀ।
11.20.2
यो बिभेद चमूमेको मम पुत्रस्य दुर्भिदाम् ।
स भूत्वा मृत्युरन्येषां स्वयं मृत्युवशं गतः ॥ ११.२०.२ ॥
ਜਿਸ ਨੇ ਇਕੱਲਿਆਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਉਸ ਅਭੇਦ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਮੌਤ ਬਣ ਕੇ ਆਪ ਮੌਤ ਦੇ ਵੱਸ ਪੈ ਗਿਆ।
11.20.3
तस्योपलक्षये कृष्ण कार्ष्णेरमिततेजसः ।
अभिमन्योर्हतस्यापि प्रभा नैवोपशाम्यति ॥ ११.२०.३ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਪੁੱਤਰ ਅਭਿਮਨਿਊ ਦਾ ਤੇਜ ਮੈਂ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ; ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
11.20.4
एषा विराटदुहिता स्नुषा गाण्डीवधन्वनः ।
हतं बाला पतिं वीरं दृष्ट्वा शोचत्यनिन्दिता ॥ ११.२०.४ ॥
ਵਿਰਾਟ ਦੀ ਧੀ, ਗਾਂਡੀਵਧਾਰੀ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਨੂੰਹ, ਇਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਬਾਲਾ ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਸੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ।
11.20.5
तमेषा हि समागम्य भार्या भर्तारमन्तिके ।
विराटदुहिता कृष्ण पाणिना परिमार्जति ॥ ११.२०.५ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਵਿਰਾਟ ਦੀ ਧੀ, ਇਹ ਪਤਨੀ ਪਤੀ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪਲੋਸਦੀ ਹੈ।
11.20.6
तस्य वक्त्रमुपाघ्राय सौभद्रस्य मनस्विनी ।
विबुद्धकमलाकारं कम्बुवृत्तशिरोधरम् ॥ ११.२०.६ ॥
ਉਸ ਮਨਸਵਿਨੀ ਨੇ ਸੁਭੱਦਰਾ-ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸੁੰਘ ਕੇ ਚੁੰਮਿਆ — ਜੋ ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਵਰਗੀ ਗੋਲ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।
11.20.7
कामरूपवती चैषा परिष्वजति भामिनी ।
लज्जमाना पुरा चैनं माध्वीकमदमूर्च्छिता ॥ ११.२०.७ ॥
ਕਾਮਰੂਪਵਤੀ ਇਹ ਭਾਮਿਨੀ ਉਸਨੂੰ ਗਲਵੱਕੜੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਰਮਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਮਾਧਵੀਕ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੈ।
11.20.8
तस्य क्षतजसन्दिग्धं जातरूपपरिष्कृतम् ।
विमुच्य कवचं कृष्ण शीरमभिवीक्षते ॥ ११.२०.८ ॥
ਉਸਦਾ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਬੜਿਆ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਕਵਚ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਵੱਲ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।
11.20.9
अवेक्षमाणा तं बाला कुष्ण त्वामभिभाषते ।
अयं ते पुण्डरीकाक्ष कसदृशाक्षो निपातितः ॥ ११.२०.९ ॥
ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖਦੀ ਉਹ ਬਾਲਾ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਤੈਨੂੰ ਬੋਲਦੀ ਹੈ: ਹੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼, ਤੇਰਾ ਇਹ — ਕਸ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ — ਡਿੱਗਾ ਪਿਆ ਹੈ।
11.20.10
बले वीर्ये च सदृशस्तेजसा चैव तेऽनघ ।
रूपेण च तथाऽत्यर्थं शेते भुवि निपातितः ॥ ११.२०.१० ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਬਲ, ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਇਹ, ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਾ ਪਿਆ ਹੈ।
11.20.11
अत्यन्तं सुकुमारस्य राङ्कवाजिनशायिनः ।
कच्चिदद्य शरीरं ते भूमौ न परितप्यते ॥ ११.२०.११ ॥
ਬਹੁਤ ਕੋਮਲ, ਰੁਰੂ ਮ੍ਰਿਗ-ਛਾਲ ਉੱਤੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਅੱਜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਪ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ?
11.20.12
मातङ्गभुजवर्ष्णाणौ ज्याक्षेपकठिनत्वचौ ।
काञ्चनाङ्गदिनौ शेते निक्षिप्य विपुलौ भुजौ।
व्यायम्य बहुधा नूनं सुखसुप्तः श्रमादिव ॥ ११.२०.१२ ॥
ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਡ ਵਰਗੀਆਂ, ਬਰਸਾਤ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਹਾਂ, ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਰ ਖਿੱਚਣ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤ ਚਮੜੀ ਵਾਲੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਾਜੂਬੰਦ ਪਹਿਨੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਹਾਂ ਟਿਕਾ ਕੇ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ; ਅਨੇਕ ਵਾਰ ਕਸਰਤ ਕਰਕੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੁੱਤਾ ਹੋਵੇ।
11.20.13
एवं विलपतीमार्तां किं मां न प्रतिभाषसे ।
न स्मराम्यपराधं ते किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ११.२०.१३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ? ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ?
11.20.14
ननु मां त्वं पुरा दूरादभिवीक्ष्याभिभाषसे ।
न स्मराम्यपराधं मे किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ११.२०.१४ ॥
ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਦੂਰੋਂ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ?
11.20.15
आर्यामार्य सुभद्रां तवमिमां श्च त्रिदशोपमान् ।
पितॄन्मां चैव दुःखार्तां विहाय क्व गमिष्यसि ॥ ११.२०.१५ ॥
ਹੇ ਆਰਿਆ! ਆਰਿਆ ਸੁਭੱਦਰਾ, ਇਸ (ਪਤਨੀ) ਨੂੰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇਂਗਾ?
11.20.16
तस्य शोणितदिग्धान्वै केशानुन्नम्य पाणिना ।
उत्सङ्गे वक्तमाधाय जीवन्तमिव पृच्छति ॥ ११.२०.१६ ॥
ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਲਿੱਬੜੇ ਉਸਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਗੋਦੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਜਿਉਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ।
11.20.17
स्वस्रीयं वासुदेवस्य पुत्रं गाण्डीवधन्वनः ।
कथं त्वां रणमध्यस्थं जघ्रुरेते महारथाः ॥ ११.२०.१७ ॥
ਵਾਸੂਦੇਵ ਦੇ ਭਾਣਜੇ, ਗਾਂਡੀਵਧਨਵਾ (ਅਰਜੁਨ) ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਣ-ਭੂਮੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਤੈਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ?
11.20.18
धिगस्तु क्रूरकर्तॄंस्तान्कृपकर्णजयद्रथान् ।
द्रोणद्रौणायतनी चोभौ यैरहं विधवा कृता ॥ ११.२०.१८ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰੂਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਧਿੱਕਾਰ ਹੋਵੇ—ਕ੍ਰਿਪ, ਕਰਨ, ਜਯਦ੍ਰਥ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਵਿਧਵਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।
11.20.19
रथर्षभाणां सर्वेषां कथमासीत्तदा मनः ।
बालं त्वां पिरवार्यैकमनेकेषां च जघ्नताम् ॥ ११.२०.१९ ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਥੀਆਂ ਦਾ ਮਨ ਕਿਵੇਂ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਬਾਲਕ ਹੁੰਦਿਆਂ ਇਕੱਲੇ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨੇ ਮਾਰਿਆ?
11.20.20
कथं नु पाण्डवानां च पाञ्चालानां तु पश्यताम् ।
त्वं वीर निधनं प्राप्तो नाथवान्सन्ननाथवत् ॥ ११.२०.२० ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਰੱਖਿਅਕ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਬੇਸਹਾਰੇ ਵਾਂਗ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮੌਤ ਪਾਈ?
11.20.21
दृष्ट्वा बहुभिराक्रन्दे निहतं त्वां पिता तव ।
वीरः पुरुषशार्दूलः कथं जीवति पाण्डवः ॥ ११.२०.२१ ॥
ਅਨੇਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵਿਰਲਾਪ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਵੀਰ, ਪੁਰਸ਼ਸਿੰਘ ਪਾਂਡਵ ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ?
11.20.22
न राज्यलाभो विपुलः शत्रूणां च पराभवः ।
प्रीतिं धास्यति पार्थानां त्वामृते पुष्करेक्षण ॥ ११.२०.२२ ॥
ਹੇ ਕਮਲਨੈਣ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਪਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਜਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਹਾਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗੀ।
11.20.23
तव शस्त्रजिताँल्लोकान्धर्मेण च दमेन च ।
क्षिप्रमन्वागमिष्यामि तत्र मां प्रतिपालय ॥ ११.२०.२३ ॥
ਧਰਮ ਅਤੇ ਦਮ ਨਾਲ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਿੱਤੇ ਤੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਵਾਂਗੀ। ਉੱਥੇ ਮੇਰੀ ਉਡੀਕ ਕਰੀਂ।
11.20.24
दुर्मरं पुनरप्राप्ते काले भवति केनचित् ।
यदहं त्वां रणे दृष्ट्वा हतं जीवामि दुर्भगा ॥ ११.२०.२४ ॥
ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਮਰਨਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਅਭਾਗਣ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਜੀਉਂਦੀ ਹਾਂ।
11.20.25
कामिदानीं नरव्याघ्र श्लक्ष्णया स्मितया गिरा ।
पितृलोके समेत्यान्यां मामिवामन्त्रयिष्यसि ॥ ११.२०.२५ ॥
ਹੇ ਨਰਵਿਆਘ੍ਰ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਪਿਤ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵਾਂਗ ਕੋਮਲ ਮੁਸਕਾਨ ਭਰੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਬੁਲਾਵੇਂਗਾ।
11.20.26
नूनमप्सरसां स्वर्गे मनांसि प्रमथिष्यसि ।
परमेण च रूपेण गिरा च स्मितपूर्वया ॥ ११.२०.२६ ॥
ਯਕੀਨਨ ਤੂੰ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਰੂਪ ਅਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਭਰੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਹਿਲਾ ਦੇਵੇਂਗਾ।
11.20.27
प्राप्य पुण्यकृताँल्लोकानप्सरोभिः समेयिवान् ।
सौभद्र विहन्काले स्मरेथाः सुकृतानि मे ॥ ११.२०.२७ ॥
ਹੇ ਸੌਭਦ੍ਰ, ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੇਰੇ ਸੁਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੀਂ।
11.20.28
एतावानिह संवासो विहितस्ते मया सह ।
षण्मासान्सप्तमे मासि त्वं वीर निधनं गतः ॥ ११.२०.२८ ॥
ਏਥੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਸਾਥ ਏਨਾ ਹੀ ਨਿਯਤ ਸੀ; ਹੇ ਵੀਰ, ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਮਗਰੋਂ ਸੱਤਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
11.20.29
इत्युक्तवचनामेनामपकर्षन्ति दुःखिताम् ।
उत्तरां मोघसङ्कल्पां मत्स्यराजकुलस्त्रियः ॥ ११.२०.२९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੀ ਗਈ ਦੁਖੀ ਉੱਤਰਾ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਵਿਅਰਥ ਗਿਆ ਸੀ, ਮਤਸ੍ਯਰਾਜ ਦੇ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਗਈਆਂ।
11.20.30
उत्तरामपकृष्यैनामार्तामार्ततराः स्वयम् ।
विराटं निहतं दृष्ट्वा क्रोशन्ति विलपन्ति च ॥ ११.२०.३० ॥
ਉੱਤਰਾ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਆਪ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਰਾਟ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ।
11.20.31
द्रोणास्त्रशरसङ्कृत्तं शयानं रुधिरोक्षितम् ।
विराटं वितुदन्त्येते गृध्रगोमायुवायसाः ॥ ११.२०.३१ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਹੋਏ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿੱਬੜੇ ਪਏ ਵਿਰਾਟ ਨੂੰ ਇਹ ਗਿੱਧ, ਗਿੱਦੜ ਅਤੇ ਕਾਂ ਨੋਚ ਰਹੇ ਹਨ।
11.20.32
वितुद्यमानं विहगैर्विराटमसितेक्षणाः ।
न शक्नुवन्ति विहगान्निवारयितुमातुराः ॥ ११.२०.३२ ॥
ਪੰਛੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨੋਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਵਿਰਾਟ ਨੂੰ, ਦੁਖੀ ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ।
11.20.33
आसामातपतप्तानामायासेन च योषिताम् ।
श्रमेण च विवर्णानां वक्त्राणां विप्लुतं वपुः ॥ ११.२०.३३ ॥
ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਤਪੀਆਂ, ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਫਿੱਕੇ ਪਏ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਬੇਹਾਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
11.20.34
उत्तरं चाभिमन्युं च काम्भोजं च सुदक्षिणम् ।
कार्ष्णिनाऽभिहतं पश्य लक्ष्मणं प्रियदर्शनम्। ॥ ११.२०.३४ ॥
ਉੱਤਰ, ਅਭਿਮਨਿਊ, ਕੰਬੋਜ ਅਤੇ ਸੁਦਕਸ਼ਿਣ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸੁੰਦਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖੋ।
11.20.35
आयोधनशिरोमध्ये शयानं पश्य माधव ॥ ११.२०.३५ ॥
ਹੇ ਮਾਧਵ, ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਏ ਹੋਏ ਨੂੰ ਵੇਖ।