Mahābhārata · Adhyāya 11.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.23.1
एष शल्यो हतः शेते साक्षान्नकुलमातुलः ।
धर्मज्ञेन हतस्तात धर्मराजेन संयुगे ॥ ११.२३.१ ॥
Aquí yace Śalya, muerto, tío materno de Nakula, ante nuestros ojos. Hijo querido, fue muerto en batalla por Dharmarāja, el conocedor del dharma.
11.23.2
यस्त्वया स्पर्धते नित्यं सर्वत्र पुरुषर्षभ ।
स एष निहतः शेते मद्रराजो महाबलः ॥ ११.२३.२ ॥
Oh, toro entre los hombres, aquel que siempre y en todas partes competía contigo, este poderoso rey de los Madra yace muerto.
11.23.3
जयद्रथे यदि ब्रूयुरुपरोधं कथञ्चन ।
मद्रपुत्रे कथं ब्रूयुरुपरोधं विवक्षवः ॥ ११.२३.३ ॥
Si alguien hubiera hablado de alguna falta en Jayadratha, ¿cómo hablarían de falta en el hijo del rey de los Madra quienes desean hablar?
11.23.4
येन सङ्गृह्णता तात रथमाधिरथेर्युधि ।
जयार्थं पाण्डुपुत्राणां तदा तेजोवधः कृतः ॥ ११.२३.४ ॥
Hijo querido, aquel que, al detener en batalla el carro del hijo de Adhiratha (Karṇa), para la victoria de los hijos de Pāṇḍu, entonces destruyó su esplendor —
11.23.5
अहो धिक्फश्य शल्यस्य पूर्णचन्द्रसुदर्शनम् ।
मुखं प्द्मपलाशाक्षं काकैरादष्टमव्रणम् ॥ ११.२३.५ ॥
¡Ay, qué vergüenza! Mira el rostro de Śalya, hermoso como la luna llena, de ojos como pétalos de loto, picoteado por los cuervos, pero sin herida.
11.23.6
एषा चामीकराभस्य तप्तकाञ्चनसप्रभा ।
आस्याद्विनिः सृता जिह्वा भक्ष्यते कृष्ण पक्षिभिः ॥ ११.२३.६ ॥
Y esta lengua, brillante como oro fundido y de fulgor dorado, salida de su boca — ¡oh Kṛṣṇa!, está siendo devorada por las aves.
11.23.7
युधिष्ठिरेण निहतं शल्यं समितिशोभनम् ।
रुदन्त्यः पर्युपासन्ते मद्रराजं कुलाङ्गनाः ॥ ११.२३.७ ॥
Muerto por Yudhiṣṭhira, Śalya, adornado en la batalla, yace mientras las mujeres de las casas nobles, llorando, se sientan alrededor del rey de los Madras.
11.23.8
एताः सुसूक्ष्मवसना मद्रराजं नरर्षभम् ।
क्रोशन्त्योऽथ समासाद्य क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभम् ॥ ११.२३.८ ॥
Estas mujeres, vestidas con finas telas, clamando, llegaron junto al rey de los Madras, el mejor de los hombres, el mejor de los kṣatriyas.
11.23.9
शल्यं निपतितं नार्यः परिवार्याभितः स्थिताः ।
वासिता गृष्टयः पङ्के परिमग्नमिवर्षभम् ॥ ११.२३.९ ॥
Las mujeres, caído Śalya, lo rodean por todos lados y permanecen de pie, como aves que chillan alrededor de un toro hundido en el lodo.
11.23.10
शल्यं शरणदं शूरं पश्येमं वृष्णिनन्दन ।
शयानं वीरशयने शरैर्विशकलीकृतम् ॥ ११.२३.१० ॥
Mira a este Śalya, dador de refugio, el héroe, oh alegría de los Vṛṣṇi, yaciendo en el lecho de los héroes, hecho pedazos por flechas.
11.23.11
एष शैलालयो राजा भगदत्तः प्रतापवान् ।
गजाङ्कुशधरः श्रीमाञ्शेते भुवि निपातितः ॥ ११.२३.११ ॥
Este rey Bhagadatta, morador de las montañas, poderoso, portador del aguijón de elefante, glorioso, yace derribado en el suelo.
11.23.12
यस्य रुक्ममयी माला शिरस्येषा विराजते ।
श्वापदैर्भक्ष्यमाणस्य शोभयन्तीव मूर्धजान् ॥ ११.२३.१२ ॥
Aquél en cuya cabeza brilla esta guirnalda de oro, mientras es devorado por las fieras, como si adornara sus cabellos.
11.23.13
एतेन किल पार्थस्य युद्धमासीत्सुदारुणम् ।
रोमहर्षणमत्युग्रं शक्रस्य त्वहिना यथा ॥ ११.२३.१३ ॥
Con esto, la batalla de Pārtha fue en verdad terrible, espeluznante y extremadamente feroz, como la de Śakra con la serpiente.
11.23.14
योधयित्वा माहाबाहुरेष पार्थं धनञ्जयम् ।
संशयं गमयित्वा च कुन्तीपुत्रेण पातितः ॥ ११.२३.१४ ॥
Aquel de brazos poderosos, tras combatir con Pārtha Dhanañjaya y sumirlo en la duda, fue derribado por el hijo de Kuntī.
11.23.15
यस्य नास्ति समो लोके शौर्ये वीर्ये च कश्चन् ।
स एष निहतः शेते भीष्मो भीष्मकृदाहवे ॥ ११.२३.१५ ॥
Aquel que no tenía igual en el mundo en valor ni en poder, Bhīṣma, causa de terror en la batalla, yace aquí muerto.
11.23.16
पश्य शान्तनवं कृष्ण शयानं सूर्यवर्चसम् ।
युगान्त इव कालेन पातितं सूर्यमम्बरात् ॥ ११.२३.१६ ॥
Mira, Kṛṣṇa, al hijo de Śantanu yaciendo radiante como el sol, derribado por el Tiempo desde el cielo como al final de una edad.
11.23.17
एष तप्त्वा रणे शत्रूञ्शस्त्रतापेन वीर्यवान् ।
नरसूर्योऽस्तमभ्येति सूर्योऽस्तमिव केशव ॥ ११.२३.१७ ॥
Este poderoso sol entre los hombres, que abrasó a sus enemigos en la batalla con el calor de sus armas, se pone como se pone el sol, oh Keśava.
11.23.18
शरतल्पगतं भीष्ममूर्ध्वरेतसमच्युतम् ।
शयानं वीरशयने पश्य शूरनिषेविते ॥ ११.२३.१८ ॥
Mira a Bhīṣma, de semen elevado e inmutable, yaciendo en un lecho de flechas, en el lecho de los héroes frecuentado por los valientes.
11.23.19
कर्णिनालीकनाराचैरास्तीर्य शयनोत्तमम् ।
आविश्य शेते भगवान्स्कन्दः शरवणं यथा ॥ ११.२३.१९ ॥
Habiendo extendido el mejor lecho con flechas nālīka y nārāca provistas de púas, yace como el venerable Skanda se recostó al entrar en el cañaveral.
11.23.20
अतूलपूर्णं गाङ्गेयस्त्रिभिर्बाणैः समन्वितम् ।
उपधायोपधानाग्र्यं दत्तं गाण्डीवधन्वना ॥ ११.२३.२० ॥
Gāṅgeya colocó bajo su cabeza la mejor almohada, llena de flechas como un cojín incomparable, provista de tres saetas, dada por el arquero del Gāṇḍīva.
11.23.21
पालयानः पितुः शास्त्रमूर्ध्वरेता महायशाः ।
एष शान्तनवः शेते माधवाप्रतिमो युधि ॥ ११.२३.२१ ॥
Cumpliendo el mandato de su padre, el célibe, de gran fama, hijo de Śāntanu, yace en la batalla, incomparable como Mādhava (Kṛṣṇa).
11.23.22
धर्मात्मा तात सर्वज्ञः पारावर्येण निर्णये ।
अमर्त्य इव मर्त्यः सन्नेष प्राणानधारयत् ॥ ११.२३.२२ ॥
¡Oh hijo querido, de alma justa y omnisciente! Con discernimiento en sus decisiones, siendo mortal, retuvo sus alientos como si fuera inmortal.
11.23.23
नास्ति युद्धे कृती कश्चिन्न विद्वान्न पराक्रमी ।
यत्र शान्तनवो भीष्मः शेतेऽद्य निहतः परैः ॥ ११.२३.२३ ॥
No hay nadie en la batalla, ni hábil, ni sabio, ni valiente, en quien Bhīṣma, hijo de Śāntanu, yace hoy muerto a manos del enemigo.
11.23.24
स्वयमेतेन शूरेण पृच्छयमानेन पाण्डवैः ।
धर्मज्ञेनाहवे मृत्युरादिष्टः सत्यवादिना ॥ ११.२३.२४ ॥
Cuando los Pāṇḍavas le preguntaron, este héroe, que conocía el dharma y decía la verdad, él mismo indicó en la batalla el modo de su muerte.
11.23.25
प्रनष्टः कुरुवंशश्च पुनर्येन समुद्वृतः ।
स गतः कुरुभिः सार्धं महाबुद्धिः पराभवम् ॥ ११.२३.२५ ॥
El linaje de los Kurus ha sido destruido; aquel por quien fue restaurado de nuevo, el de gran sabiduría, ha caído en la derrota junto con los Kurus.
11.23.26
धर्मेण कुरवः केन परिद्रक्ष्यन्ति माधव ।
हते देवव्रते भीष्मे देवकल्पे नरर्षभे ॥ ११.२३.२६ ॥
¡Oh Mādhava! Cuando Bhīṣma, el de voto divino, semejante a los dioses, el toro entre los hombres, ha sido muerto, ¿quién protegerá a los Kurus conforme al dharma?
11.23.27
अर्जुनस्य विनेतारमाचार्यं सात्यकेस्तथा ।
तं पश्य पतितं द्रोणं कुरूणां गुरुमुत्तमम् ॥ ११.२३.२७ ॥
Mira a él, caído: Droṇa, maestro de Arjuna y también de Sātyaki, el guru supremo de los Kurus.
11.23.28
अस्त्रं चतुर्विधं वेद यथैव त्रिदशेश्वरः ।
भार्गवो वा महावीर्यस्तथा द्रोणोऽपि माधव ॥ ११.२३.२८ ॥
Así como el señor de los dioses y el poderoso Bhārgava conocían las armas de cuatro clases, así también, ¡oh Mādhava!, Droṇa las conocía.
11.23.29
यस्य प्रसादाद्बीभत्सुः पाण्डवः कर्म दुष्करम् ।
चकार स हतः शेते नैनमस्त्राण्यपालयन् ॥ ११.२३.२९ ॥
Por cuya gracia el pāṇḍava Arjuna realizó hazañas difíciles: yace muerto; sus armas no lo protegieron.
11.23.30
यं पुरोधाय कुरव आह्वयन्ति स्म पाण्डवान् ।
सोऽयं शस्त्रभृतां श्रेष्ठो द्रोणः शस्त्रपृथक्कृतः ॥ ११.२३.३० ॥
Aquel a quien los Kurus ponían al frente al desafiar a los Pāṇḍavas: este Droṇa, el primero de los portadores de armas, ha sido separado de sus armas.
11.23.31
यस्य निर्दहतः सेनां गतिरग्नरिवाभवत् ।
स भूमौ निहतः शेते शान्तार्चिरिव पावकः ॥ ११.२३.३१ ॥
Aquel cuyo avance era como el fuego al abrasar al ejército yace ahora muerto en el suelo, como un fuego cuya llama se ha apagado.
11.23.32
धनुर्मुष्टिरशीर्णश्च हस्तावापश्च माधव ।
द्रोणस्य निहतस्यापि दृश्यते जीवतो यथा ॥ ११.२३.३२ ॥
Oh Mādhava, el arco, el agarre y las manos del Droṇa muerto se ven intactos, como si aún estuviera vivo.
11.23.33
वेदा यस्माच्च चत्वारः सर्वाण्यस्त्राणि केशव ।
अनपेतानि वै शूराद्यथैवादौ प्रजापतेः ॥ ११.२३.३३ ॥
Oh Keśava, los cuatro Vedas y todas las armas nunca se apartaron de aquel héroe, así como al principio nunca se apartaron de Prajāpati.
11.23.34
चन्दनार्हाविमौ तस्य बन्दिभिर्वन्दितौ शुभौ ।
गोमायवो विकर्षन्ति पादौ शिष्यशतार्चितौ ॥ ११.२३.३४ ॥
Sus dos pies auspiciosos, dignos de pasta de sándalo, alabados por los bardos y honrados por cientos de discípulos, son arrastrados por chacales.
11.23.35
द्रोणं द्रुपदपुत्रेण निहतं मधुसूदन ।
कृपी कृपणमन्वास्ते दुःखोपहतचेतना ॥ ११.२३.३५ ॥
Oh Madhusūdana, junto a Droṇa muerto por el hijo de Drupada se sienta Kṛpī, lastimosa, con la conciencia abatida por el dolor.
11.23.36
तां पश्य रुदतीमार्तां मुक्तकेशीमधोमुखीम् ।
हतं पतिमुपासन्तीं द्रोणं शस्त्रभृतां वरम् ॥ ११.२३.३६ ॥
Mira a ella, llorando, angustiada, con el cabello suelto y el rostro inclinado, atendiendo a su esposo muerto Droṇa, el mejor de los portadores de armas.
11.23.37
बाणैर्भिन्नतनुत्राणं धृष्टद्युम्नेन केशव ।
उपास्ते वै मृधे द्रोणं जटिला ब्रह्मचारिणी ॥ ११.२३.३७ ॥
Oh Keśava, junto a Droṇa, cuya armadura fue atravesada por flechas y que fue muerto por Dhṛṣṭadyumna en el campo de batalla, se sienta la mujer de cabello enmarañado y de vida casta.
11.23.38
प्रेतकृत्ये च यतते कृपी कृपणमातुरा ।
हतस्य समरे भर्तुः सुकुमारी यशस्विनी ॥ ११.२३.३८ ॥
En los ritos fúnebres de su esposo, muerto en batalla, ella se esfuerza: la desdichada, afligida, delicada y renombrada mujer.
11.23.39
अग्नीनाधाय विविधवच्चितां प्रज्वाल्य सर्वतः ।
द्रोणमाधाय गायन्ति त्रीणि सामानि सामगाः ॥ ११.२३.३९ ॥
Tras establecer los fuegos sagrados de diversas maneras, encender la pira por todos lados y colocar a Droṇa en ella, los cantores de Sāma entonan los tres Sāmans.
11.23.40
कुर्वन्ति च चितामेते जटिला ब्रह्मचारिणः ।
धनुर्भिः शक्तिभिश्चैव रथनीडैश्च माधव ॥ ११.२३.४० ॥
Estos ascetas de cabello enmarañado y vida casta preparan la pira con arcos, lanzas y armazones de carros, oh Mādhava.
11.23.41
शरैश्च विविधैरन्यैर्धक्ष्यन्ते भूरितेजसम् ।
त एते द्रोणमादाय गायन्ति च रुदन्ति च ॥ ११.२३.४१ ॥
Y con diversas flechas y otras armas quemarán a aquel de gran esplendor. Levantan a Droṇa, cantan y también lloran.
11.23.42
सामभिस्त्रिभिरन्तस्थैरनुशंसन्ति चापरे ।
अग्नावग्निं समाधाय द्रोणं हुत्वा हुताशने ॥ ११.२३.४२ ॥
Otros recitan alabanzas con los tres Sāmans intermedios; habiendo colocado el fuego en el fuego y ofrecido a Droṇa como oblación a la llama sacrificial, realizan los ritos finales.
11.23.43
गच्छन्त्यभिमुखा गङ्गां द्रोणशिष्या द्विजातयः ।
अपसव्यां चितिं कृत्वा पुरस्कृत्य कृपीं तथा ॥ ११.२३.४३ ॥
Hacia el Ganges avanzan los dvijas, discípulos de Droṇa, habiendo dado a la pira la vuelta apasavya y colocando a Kṛpī al frente.