ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 11.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.23.1
एष शल्यो हतः शेते साक्षान्नकुलमातुलः ।
धर्मज्ञेन हतस्तात धर्मराजेन संयुगे ॥ ११.२३.१ ॥
ਇਹ ਸ਼ਲ੍ਯ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਸਾਖਿਆਤ ਨਕੁਲ ਦਾ ਮਾਮਾ। ਹੇ ਤਾਤ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੈ।
11.23.2
यस्त्वया स्पर्धते नित्यं सर्वत्र पुरुषर्षभ ।
स एष निहतः शेते मद्रराजो महाबलः ॥ ११.२३.२ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ, ਜੋ ਸਦਾ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਇਹ ਮਹਾਬਲੀ ਮਦ੍ਰਰਾਜ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਪਿਆ ਹੈ।
11.23.3
जयद्रथे यदि ब्रूयुरुपरोधं कथञ्चन ।
मद्रपुत्रे कथं ब्रूयुरुपरोधं विवक्षवः ॥ ११.२३.३ ॥
ਜੇ ਜੈਦ੍ਰਥ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ ਕਹਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਮਦ੍ਰਪੁੱਤਰ ਬਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਕਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿਣਗੇ?
11.23.4
येन सङ्गृह्णता तात रथमाधिरथेर्युधि ।
जयार्थं पाण्डुपुत्राणां तदा तेजोवधः कृतः ॥ ११.२३.४ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਧਿਰਥੀ (ਕਰਨ) ਦਾ ਰਥ ਰੋਕ ਕੇ, ਪਾਂਡੂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਦਾ ਤੇਜ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ —
11.23.5
अहो धिक्फश्य शल्यस्य पूर्णचन्द्रसुदर्शनम् ।
मुखं प्द्मपलाशाक्षं काकैरादष्टमव्रणम् ॥ ११.२३.५ ॥
ਅਹੋ, ਧਿੱਕਾਰ! ਸ਼ਲ੍ਯ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵੇਖੋ — ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਸੁੰਦਰ, ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮੁੱਖ ਕਾਂਵਾਂ ਨੇ ਠੂੰਗੇ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਜ਼ਖ਼ਮ ਰਹਿਤ।
11.23.6
एषा चामीकराभस्य तप्तकाञ्चनसप्रभा ।
आस्याद्विनिः सृता जिह्वा भक्ष्यते कृष्ण पक्षिभिः ॥ ११.२३.६ ॥
ਸੋਨੇ ਦੀ ਆਭਾ ਵਾਲੀ, ਤਪੇ ਹੋਏ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਇਹ ਜੀਭ — ਉਸਦੇ ਮੁੱਖ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀ ਹੋਈ — ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਪੰਛੀ ਇਸਨੂੰ ਖਾ ਰਹੇ ਹਨ।
11.23.7
युधिष्ठिरेण निहतं शल्यं समितिशोभनम् ।
रुदन्त्यः पर्युपासन्ते मद्रराजं कुलाङ्गनाः ॥ ११.२३.७ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਭਦੇ ਸ਼ਲਯ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰੋਂਦੀਆਂ ਕੁਲ-ਇਸਤਰੀਆਂ ਮਦ੍ਰਰਾਜ ਕੋਲ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ।
11.23.8
एताः सुसूक्ष्मवसना मद्रराजं नरर्षभम् ।
क्रोशन्त्योऽथ समासाद्य क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभम् ॥ ११.२३.८ ॥
ਮਹੀਨ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨੀਆਂ ਇਹ ਇਸਤਰੀਆਂ ਚੀਕਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮਦ੍ਰਰਾਜ, ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕਸ਼ਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀਆਂ।
11.23.9
शल्यं निपतितं नार्यः परिवार्याभितः स्थिताः ।
वासिता गृष्टयः पङ्के परिमग्नमिवर्षभम् ॥ ११.२३.९ ॥
ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਸ਼ਲਯ ਨੂੰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਚੁਫੇਰੇ ਘੇਰ ਕੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ; ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚ ਧਸੇ ਬਲਦ ਦੁਆਲੇ ਚੀਕਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ।
11.23.10
शल्यं शरणदं शूरं पश्येमं वृष्णिनन्दन ।
शयानं वीरशयने शरैर्विशकलीकृतम् ॥ ११.२३.१० ॥
ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ-ਨੰਦਨ, ਸ਼ਰਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸੂਰਮੇ ਸ਼ਲਯ ਨੂੰ ਵੇਖ; ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀਰ-ਸੇਜ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ।
11.23.11
एष शैलालयो राजा भगदत्तः प्रतापवान् ।
गजाङ्कुशधरः श्रीमाञ्शेते भुवि निपातितः ॥ ११.२३.११ ॥
ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਵਾਸੀ, ਪ੍ਰਤਾਪੀ, ਗਜ-ਅੰਕੁਸ਼ ਧਾਰੀ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਭਗਦੱਤ ਇਹ ਹੈ; ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗਾ ਪਿਆ ਹੈ।
11.23.12
यस्य रुक्ममयी माला शिरस्येषा विराजते ।
श्वापदैर्भक्ष्यमाणस्य शोभयन्तीव मूर्धजान् ॥ ११.२३.१२ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਇਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਸ਼ੋਭਦੀ ਹੈ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨੋਂ ਸਜਾਉਂਦੀ ਹੋਵੇ।
11.23.13
एतेन किल पार्थस्य युद्धमासीत्सुदारुणम् ।
रोमहर्षणमत्युग्रं शक्रस्य त्वहिना यथा ॥ ११.२३.१३ ॥
ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਰਥ ਦਾ ਯੁੱਧ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਹਿ ਨਾਲ ਹੋਏ ਯੁੱਧ ਵਾਂਗ ਰੋਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਤਿ ਉਗਰ ਸੀ।
11.23.14
योधयित्वा माहाबाहुरेष पार्थं धनञ्जयम् ।
संशयं गमयित्वा च कुन्तीपुत्रेण पातितः ॥ ११.२३.१४ ॥
ਮਹਾਬਾਹੂ ਉਹ ਪਾਰਥ ਧਨੰਜਯ ਨਾਲ ਲੜ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ, ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
11.23.15
यस्य नास्ति समो लोके शौर्ये वीर्ये च कश्चन् ।
स एष निहतः शेते भीष्मो भीष्मकृदाहवे ॥ ११.२३.१५ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਰਜ ਤੇ ਵੀਰਜ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਭੀਸ਼ਮ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਪਿਆ ਹੈ।
11.23.16
पश्य शान्तनवं कृष्ण शयानं सूर्यवर्चसम् ।
युगान्त इव कालेन पातितं सूर्यमम्बरात् ॥ ११.२३.१६ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖੋ; ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ ਉਹ ਪਿਆ ਹੈ, ਜੁਗਾਂਤ ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਦੁਆਰਾ ਅਸਮਾਨੋਂ ਡਿੱਗਾਏ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ।
11.23.17
एष तप्त्वा रणे शत्रूञ्शस्त्रतापेन वीर्यवान् ।
नरसूर्योऽस्तमभ्येति सूर्योऽस्तमिव केशव ॥ ११.२३.१७ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਤਾਪ ਨਾਲ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਵੀਰਜਵਾਨ, ਨਰਸੂਰਜ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਅਸਤ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਅਸਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ।
11.23.18
शरतल्पगतं भीष्ममूर्ध्वरेतसमच्युतम् ।
शयानं वीरशयने पश्य शूरनिषेविते ॥ ११.२३.१८ ॥
ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸੇਜ 'ਤੇ ਪਏ, ਊਰਧਵਰੇਤਾ, ਅਚੁਤ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਵੇਖੋ; ਸੂਰਵੀਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵੀ ਵੀਰ-ਸੇਜ 'ਤੇ ਉਹ ਪਿਆ ਹੈ।
11.23.19
कर्णिनालीकनाराचैरास्तीर्य शयनोत्तमम् ।
आविश्य शेते भगवान्स्कन्दः शरवणं यथा ॥ ११.२३.१९ ॥
ਕੰਡੇਦਾਰ ਨਾਲੀਕ ਅਤੇ ਨਾਰਾਚ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਸੇਜ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਸਕੰਦ ਜਿਵੇਂ ਸਰਵਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਲੇਟੇ ਸਨ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਲੇਟੇ ਹਨ।
11.23.20
अतूलपूर्णं गाङ्गेयस्त्रिभिर्बाणैः समन्वितम् ।
उपधायोपधानाग्र्यं दत्तं गाण्डीवधन्वना ॥ ११.२३.२० ॥
ਗਾਂਗੇਯ (ਭੀਸ਼ਮ) ਨੇ ਅਤੁੱਲ ਵਾਂਗ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਤਿੰਨ ਬਾਣਾਂ ਵਾਲਾ ਉੱਤਮ ਸਿਰਹਾਣਾ ਰੱਖਿਆ; ਉਹ ਗਾਂਡੀਵਧਨਵਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
11.23.21
पालयानः पितुः शास्त्रमूर्ध्वरेता महायशाः ।
एष शान्तनवः शेते माधवाप्रतिमो युधि ॥ ११.२३.२१ ॥
ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਊਰਧਵਰੇਤਾ, ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤਨਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਧਵ ਵਰਗੇ ਹੋ ਕੇ ਲੇਟੇ ਹਨ।
11.23.22
धर्मात्मा तात सर्वज्ञः पारावर्येण निर्णये ।
अमर्त्य इव मर्त्यः सन्नेष प्राणानधारयत् ॥ ११.२३.२२ ॥
ਧਰਮਾਤਮਾ, ਸਰਬਗਿਆਨੀ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਨਿਰਣੇ ਵਿੱਚ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ, ਮਰਨਹਾਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਮਰ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਰੋਕੇ ਰੱਖੇ।
11.23.23
नास्ति युद्धे कृती कश्चिन्न विद्वान्न पराक्रमी ।
यत्र शान्तनवो भीष्मः शेतेऽद्य निहतः परैः ॥ ११.२३.२३ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਕੋਈ ਨਿਪੁੰਨ, ਵਿਦਵਾਨ ਜਾਂ ਪਰਾਕਰਮੀ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤਨਵ ਭੀਸ਼ਮ ਅੱਜ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾ ਕੇ ਲੇਟੇ ਹਨ।
11.23.24
स्वयमेतेन शूरेण पृच्छयमानेन पाण्डवैः ।
धर्मज्ञेनाहवे मृत्युरादिष्टः सत्यवादिना ॥ ११.२३.२४ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਉੱਤੇ, ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸੂਰਵੀਰ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦਾ ਉਪਾਅ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।
11.23.25
प्रनष्टः कुरुवंशश्च पुनर्येन समुद्वृतः ।
स गतः कुरुभिः सार्धं महाबुद्धिः पराभवम् ॥ ११.२३.२५ ॥
ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਜਿਸ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਫਿਰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਮਹਾਬੁੱਧੀਮਾਨ ਕੁਰੂਆਂ ਨਾਲ ਹਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
11.23.26
धर्मेण कुरवः केन परिद्रक्ष्यन्ति माधव ।
हते देवव्रते भीष्मे देवकल्पे नरर्षभे ॥ ११.२३.२६ ॥
ਹੇ ਮਾਧਵ, ਦੇਵਵ੍ਰਤ ਭੀਸ਼ਮ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਕੁਰੂਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ?
11.23.27
अर्जुनस्य विनेतारमाचार्यं सात्यकेस्तथा ।
तं पश्य पतितं द्रोणं कुरूणां गुरुमुत्तमम् ॥ ११.२३.२७ ॥
ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਸਾਤਯਕੀ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਚਾਰੀਆ, ਉਸ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਦਰੋਣ ਨੂੰ ਦੇਖੋ।
11.23.28
अस्त्रं चतुर्विधं वेद यथैव त्रिदशेश्वरः ।
भार्गवो वा महावीर्यस्तथा द्रोणोऽपि माधव ॥ ११.२३.२८ ॥
ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਰਜ ਭਾਰਗਵ (ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ) ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੇ ਮਾਧਵ, ਦਰੋਣ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਸੀ।
11.23.29
यस्य प्रसादाद्बीभत्सुः पाण्डवः कर्म दुष्करम् ।
चकार स हतः शेते नैनमस्त्राण्यपालयन् ॥ ११.२३.२९ ॥
ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਾਂਡਵ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਦੁਸ਼ਕਰ ਕਰਮ ਕੀਤੇ, ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈ; ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
11.23.30
यं पुरोधाय कुरव आह्वयन्ति स्म पाण्डवान् ।
सोऽयं शस्त्रभृतां श्रेष्ठो द्रोणः शस्त्रपृथक्कृतः ॥ ११.२३.३० ॥
ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ ਕੁਰੂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਰੋਣ ਇਹ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
11.23.31
यस्य निर्दहतः सेनां गतिरग्नरिवाभवत् ।
स भूमौ निहतः शेते शान्तार्चिरिव पावकः ॥ ११.२३.३१ ॥
ਜੋ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਸਾੜਦਾ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚੱਲਦਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਬੁਝੀ ਲਾਟ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ।
11.23.32
धनुर्मुष्टिरशीर्णश्च हस्तावापश्च माधव ।
द्रोणस्य निहतस्यापि दृश्यते जीवतो यथा ॥ ११.२३.३२ ॥
ਹੇ ਮਾਧਵ, ਮਾਰੇ ਗਏ ਦ੍ਰੋਣ ਦਾ ਧਨੁਸ਼, ਉਸਦੀ ਮੁੱਠ ਅਤੇ ਹੱਥ ਬਿਨਾਂ ਟੁੱਟੇ ਦਿਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਜੀਂਦਾ ਹੋਵੇ।
11.23.33
वेदा यस्माच्च चत्वारः सर्वाण्यस्त्राणि केशव ।
अनपेतानि वै शूराद्यथैवादौ प्रजापतेः ॥ ११.२३.३३ ॥
ਹੇ ਕੇਸਵ, ਚਾਰ ਵੇਦ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅਸਤ੍ਰ ਜਿਸ ਸੂਰਮੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ।
11.23.34
चन्दनार्हाविमौ तस्य बन्दिभिर्वन्दितौ शुभौ ।
गोमायवो विकर्षन्ति पादौ शिष्यशतार्चितौ ॥ ११.२३.३४ ॥
ਚੰਦਨ ਦੇ ਯੋਗ, ਬੰਦੀਜਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੰਦਿਤ, ਸੈਂਕੜੇ ਚੇਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਤ ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਦੋ ਸ਼ੁਭ ਚਰਨ ਗਿੱਦੜ ਖਿੱਚ ਰਹੇ ਹਨ।
11.23.35
द्रोणं द्रुपदपुत्रेण निहतं मधुसूदन ।
कृपी कृपणमन्वास्ते दुःखोपहतचेतना ॥ ११.२३.३५ ॥
ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਦ੍ਰੋਣ ਕੋਲ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਚੇਤਨਾ ਢਹਿ ਗਈ ਕ੍ਰਿਪੀ ਦੀਨ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠੀ ਹੈ।
11.23.36
तां पश्य रुदतीमार्तां मुक्तकेशीमधोमुखीम् ।
हतं पतिमुपासन्तीं द्रोणं शस्त्रभृतां वरम् ॥ ११.२३.३६ ॥
ਰੋਂਦੀ, ਦੁਖੀ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੂੰਹ ਹੇਠਾਂ ਕੀਤੀ ਹੋਈ, ਮਾਰੇ ਗਏ ਪਤੀ, ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਰੋਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖੋ।
11.23.37
बाणैर्भिन्नतनुत्राणं धृष्टद्युम्नेन केशव ।
उपास्ते वै मृधे द्रोणं जटिला ब्रह्मचारिणी ॥ ११.२३.३७ ॥
ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜਿਸ ਦਾ ਕਵਚ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਵੱਲੋਂ (ਮਾਰੇ ਗਏ) ਦ੍ਰੋਣ ਕੋਲ, ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰਿਣੀ ਬੈਠੀ ਹੈ।
11.23.38
प्रेतकृत्ये च यतते कृपी कृपणमातुरा ।
हतस्य समरे भर्तुः सुकुमारी यशस्विनी ॥ ११.२३.३८ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਪਤੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੇਤ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ — ਦੀਨ, ਆਤੁਰ, ਸੁਕੁਮਾਰੀ, ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ।
11.23.39
अग्नीनाधाय विविधवच्चितां प्रज्वाल्य सर्वतः ।
द्रोणमाधाय गायन्ति त्रीणि सामानि सामगाः ॥ ११.२३.३९ ॥
ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਅਗਨੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਚਿਤਾ ਬਾਲ ਕੇ, ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸਾਮਗ ਤਿੰਨ ਸਾਮ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ।
11.23.40
कुर्वन्ति च चितामेते जटिला ब्रह्मचारिणः ।
धनुर्भिः शक्तिभिश्चैव रथनीडैश्च माधव ॥ ११.२३.४० ॥
ਜਟਾਧਾਰੀ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਇਹ ਚਿਤਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ — ਧਨੁਸ਼ਾਂ, ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰਥ ਦੇ ਢਾਂਚਿਆਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਾਧਵ।
11.23.41
शरैश्च विविधैरन्यैर्धक्ष्यन्ते भूरितेजसम् ।
त एते द्रोणमादाय गायन्ति च रुदन्ति च ॥ ११.२३.४१ ॥
ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਬਾਣਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਓਹ ਉਸ ਮਹਾਤੇਜਸ੍ਵੀ (ਦ੍ਰੋਣ) ਨੂੰ ਸਾੜਨਗੇ। ਇਹ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਗਾਉਂਦੇ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਰੋਂਦੇ ਵੀ ਹਨ।
11.23.42
सामभिस्त्रिभिरन्तस्थैरनुशंसन्ति चापरे ।
अग्नावग्निं समाधाय द्रोणं हुत्वा हुताशने ॥ ११.२३.४२ ॥
ਹੋਰ ਅੰਤਸ੍ਥ ਤਿੰਨ ਸਾਮਾਂ ਨਾਲ (ਸਤੁਤੀ) ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਹੁਤਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਵਜੋਂ ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ (ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ)।
11.23.43
गच्छन्त्यभिमुखा गङ्गां द्रोणशिष्या द्विजातयः ।
अपसव्यां चितिं कृत्वा पुरस्कृत्य कृपीं तथा ॥ ११.२३.४३ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਚੇਲੇ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ; ਚਿਤਾ ਨੂੰ ਅਪਸਵ੍ਯ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ।