മഹാഭാരതം · അധ്യായം 11.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.23.1
एष शल्यो हतः शेते साक्षान्नकुलमातुलः ।
धर्मज्ञेन हतस्तात धर्मराजेन संयुगे ॥ ११.२३.१ ॥
ഇതാ ശല്യൻ വധിക്കപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു, നകുലന്റെ മാതുലൻ തന്നെ. പ്രിയ പുത്രാ, യുദ്ധത്തിൽ ധർമ്മജ്ഞനായ ധർമ്മരാജൻ അവനെ വധിച്ചു.
11.23.2
यस्त्वया स्पर्धते नित्यं सर्वत्र पुरुषर्षभ ।
स एष निहतः शेते मद्रराजो महाबलः ॥ ११.२३.२ ॥
പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, എപ്പോഴും എവിടെയും നിന്നോട് മത്സരിച്ചിരുന്നവൻ, ആ മഹാബലനായ മദ്രരാജാവ് വധിക്കപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു.
11.23.3
जयद्रथे यदि ब्रूयुरुपरोधं कथञ्चन ।
मद्रपुत्रे कथं ब्रूयुरुपरोधं विवक्षवः ॥ ११.२३.३ ॥
ജയദ്രഥനെക്കുറിച്ച് ആരെങ്കിലും എങ്ങനെയെങ്കിലും കുറ്റം പറഞ്ഞിരുന്നെങ്കിൽ, മദ്രപുത്രനെക്കുറിച്ച് കുറ്റം പറയാനാഗ്രഹിക്കുന്നവർ എങ്ങനെ പറയും?
11.23.4
येन सङ्गृह्णता तात रथमाधिरथेर्युधि ।
जयार्थं पाण्डुपुत्राणां तदा तेजोवधः कृतः ॥ ११.२३.४ ॥
പ്രിയ പുത്രാ, യുദ്ധത്തിൽ ആധിരഥിയുടെ (കർണ്ണന്റെ) രഥം തടഞ്ഞുനിർത്തി, പാണ്ഡുപുത്രന്മാരുടെ വിജയത്തിനായി അന്ന് അവന്റെ തേജസ്സ് നശിപ്പിച്ചവൻ —
11.23.5
अहो धिक्फश्य शल्यस्य पूर्णचन्द्रसुदर्शनम् ।
मुखं प्द्मपलाशाक्षं काकैरादष्टमव्रणम् ॥ ११.२३.५ ॥
അയ്യോ, ധിക്കാരം! ശല്യന്റെ മുഖം നോക്കൂ — പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലെ സുന്ദരവും താമരയിതൾ പോലുള്ള കണ്ണുകളുള്ളതുമായ ആ മുഖം കാക്കകളാൽ കൊത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, എങ്കിലും മുറിവില്ലാത്തത്.
11.23.6
एषा चामीकराभस्य तप्तकाञ्चनसप्रभा ।
आस्याद्विनिः सृता जिह्वा भक्ष्यते कृष्ण पक्षिभिः ॥ ११.२३.६ ॥
സ്വർണ്ണശോഭയുള്ള, ഉരുക്കിയ സ്വർണ്ണം പോലെ തിളങ്ങുന്ന ഈ നാവ് — അവന്റെ വായിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന നാവ് — ഹേ കൃഷ്ണാ, പക്ഷികൾ തിന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
11.23.7
युधिष्ठिरेण निहतं शल्यं समितिशोभनम् ।
रुदन्त्यः पर्युपासन्ते मद्रराजं कुलाङ्गनाः ॥ ११.२३.७ ॥
യുധിഷ്ഠിരനാൽ വധിക്കപ്പെട്ട, യുദ്ധത്തിൽ ശോഭിച്ച ശല്യനെ ചുറ്റി കരഞ്ഞുകൊണ്ട് കുലസ്ത്രീകൾ മദ്രരാജാവിനരികെ ഇരിക്കുന്നു.
11.23.8
एताः सुसूक्ष्मवसना मद्रराजं नरर्षभम् ।
क्रोशन्त्योऽथ समासाद्य क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभम् ॥ ११.२३.८ ॥
നേർത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ച ഇവർ നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് മദ്രരാജാവായ നരർഷഭന്റെ അരികിൽ, ക്ഷത്രിയശ്രേഷ്ഠന്റെ അരികിൽ എത്തി.
11.23.9
शल्यं निपतितं नार्यः परिवार्याभितः स्थिताः ।
वासिता गृष्टयः पङ्के परिमग्नमिवर्षभम् ॥ ११.२३.९ ॥
വീണുകിടക്കുന്ന ശല്യനെ സ്ത്രീകൾ ചുറ്റും വളഞ്ഞു നിൽക്കുന്നു; ചെളിയിൽ താഴ്ന്ന കാളയെ ചുറ്റി കരയുന്ന പക്ഷികളെപ്പോലെ.
11.23.10
शल्यं शरणदं शूरं पश्येमं वृष्णिनन्दन ।
शयानं वीरशयने शरैर्विशकलीकृतम् ॥ ११.२३.१० ॥
വൃഷ്ണിവംശാനന്ദനാ, അഭയം നൽകുന്ന ശൂരനായ ശല്യനെ നോക്കൂ; അമ്പുകളാൽ കഷണങ്ങളാക്കപ്പെട്ട് വീരശയ്യയിൽ കിടക്കുന്നു.
11.23.11
एष शैलालयो राजा भगदत्तः प्रतापवान् ।
गजाङ्कुशधरः श्रीमाञ्शेते भुवि निपातितः ॥ ११.२३.११ ॥
പർവതവാസിയും പ്രതാപശാലിയും ഗജാങ്കുശം ധരിച്ചവനുമായ ശ്രീമാനായ രാജാവ് ഭഗദത്തൻ ഇതാ; നിലത്ത് വീഴ്ത്തപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നു.
11.23.12
यस्य रुक्ममयी माला शिरस्येषा विराजते ।
श्वापदैर्भक्ष्यमाणस्य शोभयन्तीव मूर्धजान् ॥ ११.२३.१२ ॥
ആരുടെ ശിരസ്സിൽ ഈ സ്വർണമാല തിളങ്ങുന്നുവോ, വന്യമൃഗങ്ങളാൽ തിന്നപ്പെടുന്ന അവന്റെ മുടിയെ അലങ്കരിക്കുന്നതുപോലെ.
11.23.13
एतेन किल पार्थस्य युद्धमासीत्सुदारुणम् ।
रोमहर्षणमत्युग्रं शक्रस्य त्वहिना यथा ॥ ११.२३.१३ ॥
ഇതോടൊപ്പം പാർത്ഥന്റെ യുദ്ധം അതിഭയങ്കരമായിരുന്നു; ഇന്ദ്രൻ അഹിയോട് നടത്തിയ യുദ്ധം പോലെ രോമാഞ്ചമുണ്ടാക്കുന്നതും അത്യുഗ്രവുമായിരുന്നു.
11.23.14
योधयित्वा माहाबाहुरेष पार्थं धनञ्जयम् ।
संशयं गमयित्वा च कुन्तीपुत्रेण पातितः ॥ ११.२३.१४ ॥
മഹാബാഹുവായ അദ്ദേഹം പാർത്ഥനായ ധനഞ്ജയനോട് പോരാടി, സംശയത്തിലാക്കി, കുന്തീപുത്രനാൽ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു.
11.23.15
यस्य नास्ति समो लोके शौर्ये वीर्ये च कश्चन् ।
स एष निहतः शेते भीष्मो भीष्मकृदाहवे ॥ ११.२३.१५ ॥
ലോകത്ത് ശൗര്യത്തിലും വീര്യത്തിലും ഒരാൾക്കും തുല്യനില്ലാത്ത, യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തിയ ഈ ഭീഷ്മൻ വധിക്കപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നു.
11.23.16
पश्य शान्तनवं कृष्ण शयानं सूर्यवर्चसम् ।
युगान्त इव कालेन पातितं सूर्यमम्बरात् ॥ ११.२३.१६ ॥
കൃഷ്ണാ, ശന്തനുവിന്റെ പുത്രനെ നോക്കൂ; സൂര്യതേജസ്സോടെ ശോഭിക്കുന്നവൻ കിടക്കുന്നു, യുഗാന്തത്തിൽ കാലത്താൽ ആകാശത്തുനിന്ന് വീഴ്ത്തപ്പെട്ട സൂര്യനെപ്പോലെ.
11.23.17
एष तप्त्वा रणे शत्रूञ्शस्त्रतापेन वीर्यवान् ।
नरसूर्योऽस्तमभ्येति सूर्योऽस्तमिव केशव ॥ ११.२३.१७ ॥
യുദ്ധത്തിൽ തന്റെ ആയുധങ്ങളുടെ ചൂടാൽ ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിച്ച ഈ വീര്യവാൻ, നരസൂര്യൻ, സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുന്നതുപോലെ അസ്തമിക്കുന്നു, കേശവാ.
11.23.18
शरतल्पगतं भीष्ममूर्ध्वरेतसमच्युतम् ।
शयानं वीरशयने पश्य शूरनिषेविते ॥ ११.२३.१८ ॥
അമ്പുകളുടെ ശയ്യയിൽ കിടക്കുന്ന, ഊർധ്വരേതസ്സായ, അച്യുതനായ ഭീഷ്മനെ നോക്കൂ; ശൂരന്മാർ സേവിച്ച വീരശയ്യയിൽ അദ്ദേഹം കിടക്കുന്നു.
11.23.19
कर्णिनालीकनाराचैरास्तीर्य शयनोत्तमम् ।
आविश्य शेते भगवान्स्कन्दः शरवणं यथा ॥ ११.२३.१९ ॥
മുള്ളുള്ള നാലീക, നാരാച അമ്പുകൾ വിരിച്ച് ഉത്തമശയ്യയൊരുക്കി, ഭഗവാൻ സ്കന്ദൻ ശരവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് കിടന്നതുപോലെ അവൻ കിടക്കുന്നു.
11.23.20
अतूलपूर्णं गाङ्गेयस्त्रिभिर्बाणैः समन्वितम् ।
उपधायोपधानाग्र्यं दत्तं गाण्डीवधन्वना ॥ ११.२३.२० ॥
ഗാംഗേയൻ, അതുല്യമെന്നപോലെ അമ്പുകൾ നിറഞ്ഞ, മൂന്ന് അമ്പുകളോടു കൂടിയ ഉത്തമ തലയണ വെച്ചു; അത് ഗാണ്ഡീവ ധനുർധരൻ നൽകിയതായിരുന്നു.
11.23.21
पालयानः पितुः शास्त्रमूर्ध्वरेता महायशाः ।
एष शान्तनवः शेते माधवाप्रतिमो युधि ॥ ११.२३.२१ ॥
പിതാവിന്റെ ശാസനം പാലിച്ച, ഊർധ്വരേതസ്സായ, മഹായശസ്വിയായ ഈ ശന്തനുപുത്രൻ യുദ്ധത്തിൽ മാധവനു തുല്യനായി കിടക്കുന്നു.
11.23.22
धर्मात्मा तात सर्वज्ञः पारावर्येण निर्णये ।
अमर्त्य इव मर्त्यः सन्नेष प्राणानधारयत् ॥ ११.२३.२२ ॥
ധർമാത്മാവേ, സർവജ്ഞനായ പ്രിയപുത്രാ, തീരുമാനത്തിൽ വിവേകത്താൽ, മർത്യനായിരുന്നിട്ടും അമർത്യനെന്നപോലെ അവൻ പ്രാണങ്ങളെ നിലനിർത്തി.
11.23.23
नास्ति युद्धे कृती कश्चिन्न विद्वान्न पराक्रमी ।
यत्र शान्तनवो भीष्मः शेतेऽद्य निहतः परैः ॥ ११.२३.२३ ॥
യുദ്ധത്തിൽ സമർത്ഥനോ വിദ്വാനോ പരാക്രമിയോ ഇല്ല; എന്നിട്ടും ശന്തനുപുത്രൻ ഭീഷ്മർ ഇന്ന് ശത്രുക്കളാൽ വധിക്കപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നു.
11.23.24
स्वयमेतेन शूरेण पृच्छयमानेन पाण्डवैः ।
धर्मज्ञेनाहवे मृत्युरादिष्टः सत्यवादिना ॥ ११.२३.२४ ॥
പാണ്ഡവർ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ധർമജ്ഞനും സത്യവാദിയുമായ ഈ വീരൻ തന്നെ യുദ്ധത്തിൽ തന്റെ മരണം നിർദേശിച്ചു.
11.23.25
प्रनष्टः कुरुवंशश्च पुनर्येन समुद्वृतः ।
स गतः कुरुभिः सार्धं महाबुद्धिः पराभवम् ॥ ११.२३.२५ ॥
കുരുവംശം നശിച്ചു; അതിനെ വീണ്ടും ഉയർത്തിയ മഹാബുദ്ധിമാൻ കുരുക്കളോടൊപ്പം പരാജയം പ്രാപിച്ചു.
11.23.26
धर्मेण कुरवः केन परिद्रक्ष्यन्ति माधव ।
हते देवव्रते भीष्मे देवकल्पे नरर्षभे ॥ ११.२३.२६ ॥
മാധവാ, ദേവവ്രതനായ ഭീഷ്മൻ വധിക്കപ്പെട്ടശേഷം, ദേവതുല്യനായ നരശ്രേഷ്ഠൻ വീണശേഷം, ആരാണ് ധർമ്മത്താൽ കുരുക്കളെ സംരക്ഷിക്കുക?
11.23.27
अर्जुनस्य विनेतारमाचार्यं सात्यकेस्तथा ।
तं पश्य पतितं द्रोणं कुरूणां गुरुमुत्तमम् ॥ ११.२३.२७ ॥
അർജുനനെയും സാത്യകിയെയും പഠിപ്പിച്ച, കുരുക്കളുടെ ശ്രേഷ്ഠ ഗുരുവായ വീണുകിടക്കുന്ന ദ്രോണനെ നോക്കൂ.
11.23.28
अस्त्रं चतुर्विधं वेद यथैव त्रिदशेश्वरः ।
भार्गवो वा महावीर्यस्तथा द्रोणोऽपि माधव ॥ ११.२३.२८ ॥
ഇന്ദ്രനും മഹാവീര്യനായ ഭാർഗവനും (പരശുരാമൻ) നാലു വിധം അസ്ത്രങ്ങൾ അറിഞ്ഞതുപോലെ, മാധവാ, ദ്രോണനും അവയെ അറിഞ്ഞിരുന്നു.
11.23.29
यस्य प्रसादाद्बीभत्सुः पाण्डवः कर्म दुष्करम् ।
चकार स हतः शेते नैनमस्त्राण्यपालयन् ॥ ११.२३.२९ ॥
ആരുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ പാണ്ഡവനായ അർജുനൻ ദുഷ്കരകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തുവോ, ആ ആൾ വധിക്കപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നു; അസ്ത്രങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ രക്ഷിച്ചില്ല.
11.23.30
यं पुरोधाय कुरव आह्वयन्ति स्म पाण्डवान् ।
सोऽयं शस्त्रभृतां श्रेष्ठो द्रोणः शस्त्रपृथक्कृतः ॥ ११.२३.३० ॥
ആരെ മുൻനിർത്തി കുരുക്കൾ പാണ്ഡവരെ വെല്ലുവിളിച്ചുവോ, ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ആ ദ്രോണനാണിത്; ആയുധങ്ങളിൽനിന്ന് വേർപെടുത്തപ്പെട്ടവൻ.
11.23.31
यस्य निर्दहतः सेनां गतिरग्नरिवाभवत् ।
स भूमौ निहतः शेते शान्तार्चिरिव पावकः ॥ ११.२३.३१ ॥
സൈന്യത്തെ ദഹിപ്പിച്ച് അഗ്നിപോലെ സഞ്ചരിച്ചവൻ ഇപ്പോൾ നിലത്ത് കൊല്ലപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു, കെട്ടുപോയ ജ്വാലയുള്ള അഗ്നിപോലെ.
11.23.32
धनुर्मुष्टिरशीर्णश्च हस्तावापश्च माधव ।
द्रोणस्य निहतस्यापि दृश्यते जीवतो यथा ॥ ११.२३.३२ ॥
മാധവാ, കൊല്ലപ്പെട്ട ദ്രോണന്റെ വില്ലും പിടിയും കൈകളും കേടുപാടില്ലാതെ കാണുന്നു, അദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ.
11.23.33
वेदा यस्माच्च चत्वारः सर्वाण्यस्त्राणि केशव ।
अनपेतानि वै शूराद्यथैवादौ प्रजापतेः ॥ ११.२३.३३ ॥
കേശവാ, നാല് വേദങ്ങളും എല്ലാ അസ്ത്രങ്ങളും ഏത് വീരനിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോയില്ലയോ, ആദിയിൽ പ്രജാപതിയിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോകാത്തതുപോലെ.
11.23.34
चन्दनार्हाविमौ तस्य बन्दिभिर्वन्दितौ शुभौ ।
गोमायवो विकर्षन्ति पादौ शिष्यशतार्चितौ ॥ ११.२३.३४ ॥
ചന്ദനത്തിന് യോഗ്യമായ, സ്തുതിപാഠകരാൽ വാഴ്ത്തപ്പെട്ട, നൂറുകണക്കിന് ശിഷ്യരാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ട അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഈ ശുഭമായ രണ്ടു പാദങ്ങളെ കുറുനരികൾ വലിച്ചിഴയ്ക്കുന്നു.
11.23.35
द्रोणं द्रुपदपुत्रेण निहतं मधुसूदन ।
कृपी कृपणमन्वास्ते दुःखोपहतचेतना ॥ ११.२३.३५ ॥
മധുസൂദനാ, ദ്രുപദപുത്രനാൽ കൊല്ലപ്പെട്ട ദ്രോണന്റെ അരികിൽ, ദുഃഖത്താൽ ബോധം തകർന്ന കൃപി ദീനയായി ഇരിക്കുന്നു.
11.23.36
तां पश्य रुदतीमार्तां मुक्तकेशीमधोमुखीम् ।
हतं पतिमुपासन्तीं द्रोणं शस्त्रभृतां वरम् ॥ ११.२३.३६ ॥
കരഞ്ഞും ദുഃഖിച്ചും മുടി അഴിഞ്ഞും മുഖം താഴ്ത്തിയും, കൊല്ലപ്പെട്ട ഭർത്താവും ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ ദ്രോണനെ സേവിക്കുന്ന അവളെ നോക്കുക.
11.23.37
बाणैर्भिन्नतनुत्राणं धृष्टद्युम्नेन केशव ।
उपास्ते वै मृधे द्रोणं जटिला ब्रह्मचारिणी ॥ ११.२३.३७ ॥
കേശവാ, അമ്പുകളാൽ കവചം പിളർന്ന, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനാൽ (കൊല്ലപ്പെട്ട) ദ്രോണന്റെ സമീപം, യുദ്ധഭൂമിയിൽ, ജടാധാരിണിയായ ബ്രഹ്മചാരിണി ഇരിക്കുന്നു.
11.23.38
प्रेतकृत्ये च यतते कृपी कृपणमातुरा ।
हतस्य समरे भर्तुः सुकुमारी यशस्विनी ॥ ११.२३.३८ ॥
യുദ്ധത്തിൽ മരിച്ച ഭർത്താവിന്റെ പ്രേതകർമ്മങ്ങളിൽ അവൾ യത്നിക്കുന്നു — ദീനയും പീഡിതയും സുകുമാരിയും യശസ്വിനിയുമായവൾ.
11.23.39
अग्नीनाधाय विविधवच्चितां प्रज्वाल्य सर्वतः ।
द्रोणमाधाय गायन्ति त्रीणि सामानि सामगाः ॥ ११.२३.३९ ॥
വിവിധ വിധികളിൽ അഗ്നികളെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച്, എല്ലായിടത്തും ചിത കത്തിച്ച്, ദ്രോണനെ അതിൽ വെച്ച്, സാമഗർ മൂന്നു സാമങ്ങൾ പാടുന്നു.
11.23.40
कुर्वन्ति च चितामेते जटिला ब्रह्मचारिणः ।
धनुर्भिः शक्तिभिश्चैव रथनीडैश्च माधव ॥ ११.२३.४० ॥
ജടാധാരികളായ ഈ ബ്രഹ്മചാരികൾ ചിത ഒരുക്കുന്നു — വില്ലുകൾ, ശക്തികൾ, രഥച്ചട്ടങ്ങൾ എന്നിവ കൊണ്ട്, മാധവാ.
11.23.41
शरैश्च विविधैरन्यैर्धक्ष्यन्ते भूरितेजसम् ।
त एते द्रोणमादाय गायन्ति च रुदन्ति च ॥ ११.२३.४१ ॥
വിവിധ അമ്പുകളാലും മറ്റ് ആയുധങ്ങളാലും അവർ ആ മഹാതേജസ്വിയെ (ദ്രോണനെ) ദഹിപ്പിക്കും. ഇവർ ദ്രോണനെ എടുത്ത് പാടുകയും കരയുകയും ചെയ്യുന്നു.
11.23.42
सामभिस्त्रिभिरन्तस्थैरनुशंसन्ति चापरे ।
अग्नावग्निं समाधाय द्रोणं हुत्वा हुताशने ॥ ११.२३.४२ ॥
മറ്റുള്ളവർ അന്തഃസ്ഥമായ മൂന്നു സാമങ്ങളാൽ (സ്തുതി) ചൊല്ലുന്നു. അഗ്നിയിൽ അഗ്നിയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച്, ദ്രോണനെ ഹുതാശനത്തിൽ ആഹുതിയായി അർപ്പിച്ച് (അന്ത്യകർമ്മം ചെയ്യുന്നു).
11.23.43
गच्छन्त्यभिमुखा गङ्गां द्रोणशिष्या द्विजातयः ।
अपसव्यां चितिं कृत्वा पुरस्कृत्य कृपीं तथा ॥ ११.२३.४३ ॥
ദ്രോണശിഷ്യരായ ദ്വിജന്മാർ ഗംഗയ്ക്കഭിമുഖമായി പോകുന്നു; ചിതയെ അപസവ്യമായി വലംവെച്ച്, കൃപിയെ മുന്നിൽ നിർത്തി.