มหาภารตะ · อัธยายะ 11.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.23.1
एष शल्यो हतः शेते साक्षान्नकुलमातुलः ।
धर्मज्ञेन हतस्तात धर्मराजेन संयुगे ॥ ११.२३.१ ॥
นี่คือศัลยะ ผู้ถูกสังหารแล้ว เป็นมาตุลของนกุล ปรากฏอยู่ตรงหน้าเรา ลูกรัก เขาถูกสังหารในการรบโดยพระธรรมราช ผู้รู้ธรรม
11.23.2
यस्त्वया स्पर्धते नित्यं सर्वत्र पुरुषर्षभ ।
स एष निहतः शेते मद्रराजो महाबलः ॥ ११.२३.२ ॥
ดูกรบุรุษผู้ประเสริฐ ผู้ที่แข่งขันกับท่านอยู่เสมอ ทุกหนทุกแห่ง นี่คือท้าวมัทรราช ผู้มีกำลังมหาศาล นอนถูกสังหารแล้ว
11.23.3
जयद्रथे यदि ब्रूयुरुपरोधं कथञ्चन ।
मद्रपुत्रे कथं ब्रूयुरुपरोधं विवक्षवः ॥ ११.२३.३ ॥
หากมีผู้ใดอาจกล่าวถึงความผิดของชยัทรถได้บ้างไม่ว่าด้วยวิธีใด เช่นนั้นผู้ที่ปรารถนาจะกล่าวถึงความผิดของโอรสท้าวมัทรจะกล่าวอย่างไรเล่า
11.23.4
येन सङ्गृह्णता तात रथमाधिरथेर्युधि ।
जयार्थं पाण्डुपुत्राणां तदा तेजोवधः कृतः ॥ ११.२३.४ ॥
ลูกรัก ผู้ที่ในการรบได้ยึดรถศึกของกรรณะ โอรสของอธิรถ เพื่อชัยชนะของบุตรของปาณฑุ ในเวลานั้นได้ทำให้เกียรติรัศมีของเขาสิ้นไป
11.23.5
अहो धिक्फश्य शल्यस्य पूर्णचन्द्रसुदर्शनम् ।
मुखं प्द्मपलाशाक्षं काकैरादष्टमव्रणम् ॥ ११.२३.५ ॥
วิบัติแล้ว น่าสลดนัก จงดูใบหน้าของศัลยะ งามดังจันทร์เพ็ญ ดวงตาดั่งกลีบบัวปทุม ถูกอีกาจิกจนเป็นแผลไปทั่ว แต่ไม่มีบาดแผลอื่นเลย
11.23.6
एषा चामीकराभस्य तप्तकाञ्चनसप्रभा ।
आस्याद्विनिः सृता जिह्वा भक्ष्यते कृष्ण पक्षिभिः ॥ ११.२३.६ ॥
และลิ้นนี้ สว่างดั่งทองคำที่หลอมแดง มีรัศมีเหมือนทองคำ ยื่นออกมาจากปากของเขา ดูกรกฤษณะ มันกำลังถูกนกกิน
11.23.7
युधिष्ठिरेण निहतं शल्यं समितिशोभनम् ।
रुदन्त्यः पर्युपासन्ते मद्रराजं कुलाङ्गनाः ॥ ११.२३.७ ॥
ศัลยะผู้งามในสงคราม ถูกยุธิษฐิรสังหารแล้วนอนอยู่ สตรีผู้ดีจากตระกูลต่าง ๆ กำลังร้องไห้นั่งล้อมท้าวมัทรราชอยู่
11.23.8
एताः सुसूक्ष्मवसना मद्रराजं नरर्षभम् ।
क्रोशन्त्योऽथ समासाद्य क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभम् ॥ ११.२३.८ ॥
สตรีเหล่านี้ นุ่งห่มผ้าบางละเอียด ร้องครวญคราง มาถึงท้าวมัทรราช บุรุษผู้ประเสริฐ และกษัตริย์ผู้ประเสริฐ
11.23.9
शल्यं निपतितं नार्यः परिवार्याभितः स्थिताः ।
वासिता गृष्टयः पङ्के परिमग्नमिवर्षभम् ॥ ११.२३.९ ॥
บรรดาสตรีล้อมรอบศัลยะผู้ล้มลงอยู่ ยืนอยู่รอบด้าน เหมือนนกที่ร้องครวญอยู่รอบโคตัวผู้ที่จมอยู่ในโคลน
11.23.10
शल्यं शरणदं शूरं पश्येमं वृष्णिनन्दन ।
शयानं वीरशयने शरैर्विशकलीकृतम् ॥ ११.२३.१० ॥
ดูกรความยินดีของวฤษณิ จงดูศัลยะผู้นี้ ผู้ให้ที่พึ่ง ผู้กล้าหาญ นอนอยู่บนที่นอนของวีรบุรุษ ถูกลูกศรฟันเป็นชิ้น ๆ
11.23.11
एष शैलालयो राजा भगदत्तः प्रतापवान् ।
गजाङ्कुशधरः श्रीमाञ्शेते भुवि निपातितः ॥ ११.२३.११ ॥
พระราชาภคทัตต์นี้ ผู้อาศัยอยู่บนภูเขา มีอานุภาพ ถือขอช้าง งดงามรุ่งเรือง ถูกล้มลงนอนอยู่บนพื้นดิน
11.23.12
यस्य रुक्ममयी माला शिरस्येषा विराजते ।
श्वापदैर्भक्ष्यमाणस्य शोभयन्तीव मूर्धजान् ॥ ११.२३.१२ ॥
ผู้ที่บนศีรษะมีพวงมาลัยทองคำนี้ส่องแสงอยู่ ขณะที่ถูกสัตว์ป่ากิน ดูเหมือนประดับเส้นผมของเขาไว้
11.23.13
एतेन किल पार्थस्य युद्धमासीत्सुदारुणम् ।
रोमहर्षणमत्युग्रं शक्रस्य त्वहिना यथा ॥ ११.२३.१३ ॥
ด้วยเรื่องนี้ การรบของปารถ์เป็นไปอย่างน่ากลัวยิ่ง ชวนให้ขนลุกและดุเดือดยิ่งนัก เหมือนการรบของศักระกับงูฉะนั้น
11.23.14
योधयित्वा माहाबाहुरेष पार्थं धनञ्जयम् ।
संशयं गमयित्वा च कुन्तीपुत्रेण पातितः ॥ ११.२३.१४ ॥
ผู้มีแขนใหญ่ผู้นี้ ได้ต่อสู้กับปารถ์ธนัญชัย ทำให้เกิดความสงสัย แล้วถูกโอรสของกุนตีล้มลง
11.23.15
यस्य नास्ति समो लोके शौर्ये वीर्ये च कश्चन् ।
स एष निहतः शेते भीष्मो भीष्मकृदाहवे ॥ ११.२३.१५ ॥
ผู้ที่ในโลกไม่มีใครเสมอเหมือนในความกล้าหาญและเดชานุภาพ ภีษมะผู้ทำให้เกิดความหวาดกลัวในการรบ นอนอยู่ที่นี่ถูกสังหารแล้ว
11.23.16
पश्य शान्तनवं कृष्ण शयानं सूर्यवर्चसम् ।
युगान्त इव कालेन पातितं सूर्यमम्बरात् ॥ ११.२३.१६ ॥
ดูกรกฤษณะ จงดูโอรสของศานตนุ นอนเปล่งรัศมีดุจพระอาทิตย์ ถูกกาลล้มลงจากท้องฟ้า ดุจพระอาทิตย์เมื่อสิ้นยุคฉะนั้น
11.23.17
एष तप्त्वा रणे शत्रूञ्शस्त्रतापेन वीर्यवान् ।
नरसूर्योऽस्तमभ्येति सूर्योऽस्तमिव केशव ॥ ११.२३.१७ ॥
ผู้นี้ เป็นบุรุษดุจพระอาทิตย์ ผู้มีกำลังมาก เผาศัตรูในการรบด้วยความร้อนแห่งศัสตรา ดูกรเกศวะ กำลังลับไปดุจพระอาทิตย์ตก
11.23.18
शरतल्पगतं भीष्ममूर्ध्वरेतसमच्युतम् ।
शयानं वीरशयने पश्य शूरनिषेविते ॥ ११.२३.१८ ॥
จงดูภีษมะ ผู้ไม่เคยเสียพรหมจรรย์ ผู้ไม่ตกต่ำ นอนอยู่บนเตียงลูกศร บนที่นอนของวีรบุรุษที่คนกล้าหาญเคยใช้
11.23.19
कर्णिनालीकनाराचैरास्तीर्य शयनोत्तमम् ।
आविश्य शेते भगवान्स्कन्दः शरवणं यथा ॥ ११.२३.१९ ॥
พระผู้เป็นเจ้าสกันทะ เมื่อปูที่นอนอย่างดีด้วยลูกศรมีหนามและลูกศรนาราจะ แล้วเข้าไปนอนลง เหมือนเมื่อครั้นเข้าไปในป่าอ้อ ฉะนั้น ภีษมะนอนลงแล้ว
11.23.20
अतूलपूर्णं गाङ्गेयस्त्रिभिर्बाणैः समन्वितम् ।
उपधायोपधानाग्र्यं दत्तं गाण्डीवधन्वना ॥ ११.२३.२० ॥
คงคาเกยะวางหมอนอันประเสริฐไว้ใต้ศีรษะ หมอนที่เต็มด้วยลูกศรอย่างไม่มีใครเทียบได้ ประกอบด้วยลูกศรสามดอก ที่ผู้ยิงธนูคานฑีวะได้มอบให้
11.23.21
पालयानः पितुः शास्त्रमूर्ध्वरेता महायशाः ।
एष शान्तनवः शेते माधवाप्रतिमो युधि ॥ ११.२३.२१ ॥
เขาผู้รักษาคำสั่งของบิดา ผู้มีเรตัสขึ้นสูง มีเกียรติยศยิ่งใหญ่ บุตรของศานตนุผู้นี้นอนลงในการรบ หาผู้เสมอเหมือนมาธวะ (พระกฤษณะ) มิได้
11.23.22
धर्मात्मा तात सर्वज्ञः पारावर्येण निर्णये ।
अमर्त्य इव मर्त्यः सन्नेष प्राणानधारयत् ॥ ११.२३.२२ ॥
ข้าแต่บุตรที่รัก ผู้มีจิตประกอบด้วยธรรม รู้ทั่ว ด้วยการตัดสินที่เที่ยงธรรมอย่างยิ่ง ท่านผู้นี้ แม้เป็นมนุษย์ที่ต้องตาย ก็ดำรงลมปราณไว้ราวกับเป็นอมตะ
11.23.23
नास्ति युद्धे कृती कश्चिन्न विद्वान्न पराक्रमी ।
यत्र शान्तनवो भीष्मः शेतेऽद्य निहतः परैः ॥ ११.२३.२३ ॥
ในการรบไม่มีผู้ใดชำนาญ ไม่มีผู้ใดรอบรู้ ไม่มีผู้ใดกล้าหาญ ที่ซึ่งภีษมะบุตรของศานตนุนอนลงในวันนี้ ถูกศัตรูสังหารแล้ว
11.23.24
स्वयमेतेन शूरेण पृच्छयमानेन पाण्डवैः ।
धर्मज्ञेनाहवे मृत्युरादिष्टः सत्यवादिना ॥ ११.२३.२४ ॥
วีรบุรุษผู้นี้เองเป็นผู้รู้ธรรม และพูดความจริง เมื่อถูกปาณฑพซักถาม ก็บอกวิธีแห่งความตายของตนในการรบด้วยตนเอง
11.23.25
प्रनष्टः कुरुवंशश्च पुनर्येन समुद्वृतः ।
स गतः कुरुभिः सार्धं महाबुद्धिः पराभवम् ॥ ११.२३.२५ ॥
วงศ์กุรุถูกทำลายแล้ว ผู้ที่เคยยกวงศ์นั้นขึ้นอีกครั้ง ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่นั้น ได้ไปสู่ความพ่ายแพ้พร้อมกับชาวกุรุแล้ว
11.23.26
धर्मेण कुरवः केन परिद्रक्ष्यन्ति माधव ।
हते देवव्रते भीष्मे देवकल्पे नरर्षभे ॥ ११.२३.२६ ॥
ข้าแต่มาธวะ เมื่อเทวพรตภีษมะผู้เสมือนเทวดา ผู้เป็นวัวแห่งหมู่มนุษย์ ถูกสังหารแล้ว ชาวกุรุจะได้รับการคุ้มครองตามธรรมโดยผู้ใดเล่า
11.23.27
अर्जुनस्य विनेतारमाचार्यं सात्यकेस्तथा ।
तं पश्य पतितं द्रोणं कुरूणां गुरुमुत्तमम् ॥ ११.२३.२७ ॥
จงดูท่านผู้นั้นที่ล้มลง คือโทรณะ อาจารย์ของอรชุน และของสาตยกีเช่นกัน ผู้เป็นคุรุสูงสุดของชาวกุรุ
11.23.28
अस्त्रं चतुर्विधं वेद यथैव त्रिदशेश्वरः ।
भार्गवो वा महावीर्यस्तथा द्रोणोऽपि माधव ॥ ११.२३.२८ ॥
ดังที่พระอินทร์ เจ้าแห่งเทพทั้งหลาย และภารควะผู้มีพลังยิ่งใหญ่ ทรงรู้อาวุธทั้งสี่ประการ ข้าแต่มาธวะ โทรณะก็รู้อาวุธเหล่านั้นฉันนั้น
11.23.29
यस्य प्रसादाद्बीभत्सुः पाण्डवः कर्म दुष्करम् ।
चकार स हतः शेते नैनमस्त्राण्यपालयन् ॥ ११.२३.२९ ॥
ด้วยพระคุณของท่านนี้ ปาณฑพอรชุนจึงกระทำกิจอันทำได้ยาก แต่ท่านนั้นถูกสังหารแล้วนอนลง อาวุธทั้งหลายมิได้คุ้มครองท่าน
11.23.30
यं पुरोधाय कुरव आह्वयन्ति स्म पाण्डवान् ।
सोऽयं शस्त्रभृतां श्रेष्ठो द्रोणः शस्त्रपृथक्कृतः ॥ ११.२३.३० ॥
ผู้ซึ่งชาวกุรุเคยตั้งไว้เป็นหัวหน้าแล้วท้าทายปาณฑพ โทรณะผู้นี้ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ถืออาวุธ บัดนี้ถูกปลดอาวุธแล้ว
11.23.31
यस्य निर्दहतः सेनां गतिरग्नरिवाभवत् ।
स भूमौ निहतः शेते शान्तार्चिरिव पावकः ॥ ११.२३.३१ ॥
ผู้ซึ่งเมื่อเผาผลาญกองทัพ การเคลื่อนไหวของท่านเปรียบดังไฟ บัดนี้ท่านนอนถูกสังหารบนพื้นดิน เหมือนไฟที่เปลวดับแล้ว
11.23.32
धनुर्मुष्टिरशीर्णश्च हस्तावापश्च माधव ।
द्रोणस्य निहतस्यापि दृश्यते जीवतो यथा ॥ ११.२३.३२ ॥
ข้าแต่มาธวะ คันธนู ด้ามจับ และมือทั้งสองของโทรณะผู้ถูกสังหาร ยังปรากฏไม่เสียหาย ราวกับว่าท่านยังมีชีวิตอยู่
11.23.33
वेदा यस्माच्च चत्वारः सर्वाण्यस्त्राणि केशव ।
अनपेतानि वै शूराद्यथैवादौ प्रजापतेः ॥ ११.२३.३३ ॥
ข้าแต่เกศวะ เพราะวีรบุรุษนี้ พระเวททั้งสี่และอาวุธทั้งปวงไม่เคยจากไป ดังที่ไม่เคยจากประชาบดีในเบื้องต้นฉันนั้น
11.23.34
चन्दनार्हाविमौ तस्य बन्दिभिर्वन्दितौ शुभौ ।
गोमायवो विकर्षन्ति पादौ शिष्यशतार्चितौ ॥ ११.२३.३४ ॥
เท้าอันเป็นมงคลสองข้างของท่าน ควรแก่การทาจันทน์ ที่นักขับร้องสรรเสริญ และหลายร้อยศิษย์บูชา บัดนี้ถูกหมาป่าลากไปมา
11.23.35
द्रोणं द्रुपदपुत्रेण निहतं मधुसूदन ।
कृपी कृपणमन्वास्ते दुःखोपहतचेतना ॥ ११.२३.३५ ॥
ข้าแต่มธุสูทนะ กฤปีผู้น่าสงสารนั่งอยู่ข้างโทรณะที่ถูกบุตรของทรุปทะสังหาร จิตของนางถูกความทุกข์ทำให้ดับไปแล้ว
11.23.36
तां पश्य रुदतीमार्तां मुक्तकेशीमधोमुखीम् ।
हतं पतिमुपासन्तीं द्रोणं शस्त्रभृतां वरम् ॥ ११.२३.३६ ॥
จงดูนางผู้กำลังร่ำไห้ ทุกข์ทรมาน ผมปล่อยยุ่ย หน้าก้มลง กำลังปรนนิบัติสามีที่ถูกสังหาร คือโทรณะ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ถืออาวุธ
11.23.37
बाणैर्भिन्नतनुत्राणं धृष्टद्युम्नेन केशव ।
उपास्ते वै मृधे द्रोणं जटिला ब्रह्मचारिणी ॥ ११.२३.३७ ॥
ข้าแต่เกศวะ ใกล้โทรณะซึ่งเกราะถูกลูกศรเจาะทะลุ และถูกธฤษฏทยุมนสังหารในสนามรบ มีหญิงพรหมจารีผมยุ่งเหยิงนั่งอยู่
11.23.38
प्रेतकृत्ये च यतते कृपी कृपणमातुरा ।
हतस्य समरे भर्तुः सुकुमारी यशस्विनी ॥ ११.२३.३८ ॥
กฤปีผู้น่าสงสาร ผู้ทุกข์ทรมาน ผู้อ่อนโยนและมีชื่อเสียง กำลังพยายามประกอบพิธีศพของสามีที่ถูกสังหารในการรบ
11.23.39
अग्नीनाधाय विविधवच्चितां प्रज्वाल्य सर्वतः ।
द्रोणमाधाय गायन्ति त्रीणि सामानि सामगाः ॥ ११.२३.३९ ॥
เมื่อได้ตั้งไฟศักดิ์สิทธิ์ไว้ตามวิธีต่าง ๆ และจุดกองฟืนให้ลุกโชนรอบทิศแล้ว วางโทรณะไว้บนนั้น ผู้ขับสามเวทจึงขับร้องสามสามัน
11.23.40
कुर्वन्ति च चितामेते जटिला ब्रह्मचारिणः ।
धनुर्भिः शक्तिभिश्चैव रथनीडैश्च माधव ॥ ११.२३.४० ॥
ข้าแต่มาธวะ พรหมจารีผมยุ่งเหยิงเหล่านี้ กำลังก่อกองฟืนด้วยคันธนู หอก และโครงรถศึก
11.23.41
शरैश्च विविधैरन्यैर्धक्ष्यन्ते भूरितेजसम् ।
त एते द्रोणमादाय गायन्ति च रुदन्ति च ॥ ११.२३.४१ ॥
และด้วยลูกศรและอาวุธอื่น ๆ นานาชนิด พวกเขาจะเผาผลาญผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่นั้น บัดนี้พวกเขายกร่างของโทรณะขึ้น ร้องเพลงและร่ำไห้ไปด้วย
11.23.42
सामभिस्त्रिभिरन्तस्थैरनुशंसन्ति चापरे ।
अग्नावग्निं समाधाय द्रोणं हुत्वा हुताशने ॥ ११.२३.४२ ॥
บางพวกสวดสรรเสริญด้วยสามสามเวทที่อยู่ระหว่างกลาง ตั้งไฟไว้ในไฟ แล้วถวายโทรณะเป็นเครื่องบูชาลงในเปลวไฟบูชายัญ ประกอบพิธีศพให้แก่ท่าน
11.23.43
गच्छन्त्यभिमुखा गङ्गां द्रोणशिष्या द्विजातयः ।
अपसव्यां चितिं कृत्वा पुरस्कृत्य कृपीं तथा ॥ ११.२३.४३ ॥
บรรดาศิษย์ของโทรณะผู้เป็นทวิชาติ มุ่งหน้าไปทางแม่น้ำคงคา หลังจากจัดกองฟืนเผาศพให้วนไปทางตรงข้ามกับทิศประทักษิณ และให้กฤปีเดินนำหน้า