ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 11.25
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.25.1
काम्भोजं पश्य दुर्धर्षं काम्भोजास्तरणोचितम् ।
शयानमृषभस्कन्धं हतं पांसुषु माधव ॥ ११.२५.१ ॥
ਹੇ ਮਾਧਵ, ਕੰਬੋਜ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖੋ; ਉਹ ਅਜਿੱਤ ਹੈ, ਕੰਬੋਜ ਦੇ ਗਲੀਚਿਆਂ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਬਲਦ ਵਰਗੇ ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੈ।
11.25.2
अस्य क्षतजसन्दिग्धौ बाहू चन्दनरूषितौ ।
अवेक्ष्य कृपणं भार्या विलपत्यतिदुःखिता ॥ ११.२५.२ ॥
ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿੱਬੜੀਆਂ, ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਰੰਗੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਪਤਨੀ ਤਰਸਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
11.25.3
इमौ तौ परिघप्रख्यौ बाहू चन्दनरूषितौ ।
ययोर्विवरमापन्नां न रतिर्मां पुराऽजहात् ॥ ११.२५.३ ॥
ਇਹ ਉਹ ਦੋ ਬਾਹਾਂ ਹਨ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ, ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਰੰਗੀਆਂ; ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਸੀ।
11.25.4
कां गतिं तु गमिष्यामि त्वया हीना जनेश्वर ।
दूरबन्धुरनाथा च वेपन्ती मधुरस्वरा ॥ ११.२५.४ ॥
ਹੇ ਜਨੇਸ਼ਵਰ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਗਤੀ ਪਾਵਾਂਗੀ? ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਅਨਾਥ, ਕੰਬਦੀ, ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀ ਮੈਂ।
11.25.5
आतपे क्लाम्यमानानां विविधानामिव स्रुजाम् ।
क्लान्तानामपि नारीणां जहाति श्रीर्न वै तनूः ॥ ११.२५.५ ॥
ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਮੁਰਝਾਈਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਥੱਕੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ।
11.25.6
शयानमभितः शूरं कालिङ्गं मधुसूदन ।
पश्य दीप्ताङ्गदयुतं प्रतिमानं धनुष्मताम् ॥ ११.२५.६ ॥
ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਚੁਫੇਰੇ ਪਏ ਵੀਰ ਕਲਿੰਗ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖੋ; ਚਮਕਦੇ ਬਾਜੂਬੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਧਨੁਰਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ।
11.25.7
मागधानामधिपतिं जयत्सेनं जनार्दन ।
परिवार्य प्ररुदिता मागध्यः पश्य योषितः ॥ ११.२५.७ ॥
ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਮਗਧਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਜਯਤਸੇਨ ਨੂੰ ਵੇਖੋ; ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਮਗਧ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਰੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
11.25.8
हरिणायतनेत्राणां सुस्वराणां जनार्दन ।
मनः श्रुतिहरो नादो मनो मोहयतीव मे ॥ ११.२५.८ ॥
ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਹਰਨੀ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਵਿਰਲਾਪ ਮੇਰੇ ਮਨ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੋਹਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
11.25.9
प्रकीर्णवस्त्राभरणा रुदत्यः शोककर्शिताः ।
स्वास्तीर्णशयनोपेता मागध्यः शेरते भुवि ॥ ११.२५.९ ॥
ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ ਖਿੰਡੇ ਪਏ ਹਨ; ਸੋਗ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਰੋਂਦੀਆਂ ਮਗਧ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਜੋ ਕਦੇ ਸੁੰਦਰ ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਤੇ ਸੌਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਈਆਂ ਹਨ।
11.25.10
कोसलानामधिपतिं राजपुत्रं बृहद्बलम् ।
भर्तारं परिवार्यैताः पृथक्प्ररुदिताः स्त्रियः ॥ ११.२५.१० ॥
ਕੋਸਲਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਬ੍ਰਿਹਦਬਲ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਰੋ ਰਹੀਆਂ ਇਹ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵੇਖੋ।
11.25.11
अस्य गात्रगतान्बाणान्कार्ष्णिबाहुबलेरितान् ।
उद्धरन्त्यसुखाविष्टा मूर्च्छमानाः पुनः पुनः ॥ ११.२५.११ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਣੀ (ਅਰਜੁਨ) ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਚਲਾਏ ਗਏ, ਇਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਧਸੇ ਬਾਣਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕੱਢ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
11.25.12
आसां सर्वानवद्यानामातपेन परिश्रमात् ।
प्रम्लाननलिनाभानि भान्ति वक्त्राणि माधव ॥ ११.२५.१२ ॥
ਹੇ ਮਾਧਵ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਧੁੱਪ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਮੁਰਝਾਏ ਕੰਵਲਾਂ ਵਰਗੇ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ।
11.25.13
द्रोणेन निहताः शूरा शेरते रुचिराङ्गदाः ।
धृष्टद्युम्नसुताः सर्वे शिशवो हेममालिनः ॥ ११.२५.१३ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸੂਰਮੇ, ਸੁੰਦਰ ਬਾਜੂਬੰਦ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਪਏ ਹਨ। ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਾਰ ਪਹਿਨੇ ਬਾਲਕ।
11.25.14
रथाग्न्यगारं चापार्चिं शरशक्तिगदेन्धनम् ।
द्रोणमासाद्य निर्दग्धाः शलभा इव पावकम् ॥ ११.२५.१४ ॥
ਰਥ-ਅਗਨੀ ਦਾ ਘਰ, ਧਨੁੱਖ ਜਿਸ ਦੀ ਲਾਟ, ਬਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ-ਗਦਾ ਜਿਸ ਦਾ ਬਾਲਣ, ਐਸੇ ਦ੍ਰੋਣ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਟਿੱਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸੜ ਗਏ।
11.25.15
तथैव निहताः शूराः शेरते रुचिराङ्गदाः ।
द्रोणेनाभिमुखाः सङ्ख्ये भ्रातरः पञ्च केकयाः ॥ ११.२५.१५ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸੂਰਮੇ, ਸੁੰਦਰ ਬਾਜੂਬੰਦ ਪਹਿਨੇ, ਪਏ ਹਨ। ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਡਟੇ ਕੇਕਯ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੰਜ ਭਰਾ।
11.25.16
तप्तकाञ्चनवर्माणस्तालध्वजस्थव्रजाः ।
भासयन्ति महीं भासा ज्वलिता इव पावकाः ॥ ११.२५.१६ ॥
ਤਪਾਏ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਵਚ ਪਹਿਨੇ, ਤਾਲਧਵਜ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਆਭਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਬਲਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਵਾਂਗ।
11.25.17
द्रोणेन द्रुपदं सङ्ख्ये पश्य माधव पातितम् ।
महाद्विपमिवारण्ये सिंहेन महता हतम् ॥ ११.२५.१७ ॥
ਹੇ ਮਾਧਵ, ਵੇਖ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣ ਦੁਆਰਾ ਡੇਗੇ ਗਏ ਦ੍ਰੁਪਦ ਨੂੰ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸ਼ੇਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਮਹਾਗਜ ਵਾਂਗ।
11.25.18
पाञ्चालराज्ञो विमलं पुण्डरीकाक्ष पाण्डुरम् ।
आतपत्रं समाभाति शरदीव निशाकरः ॥ ११.२५.१८ ॥
ਹੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼, ਪਾਂਚਾਲ ਰਾਜੇ ਦਾ ਨਿਰਮਲ, ਚਿੱਟਾ ਛਤਰ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸੋਭ ਰਿਹਾ ਹੈ।
11.25.19
एतास्तु द्रुपदं वृद्धं स्नुषा भार्याश्च दुःखिताः ।
दग्ध्वा गच्छन्ति पाञ्चालराजानमपसव्यतः ॥ ११.२५.१९ ॥
ਦੁਖੀ ਨੂੰਹਾਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਬੁੱਢੇ ਦ੍ਰੁਪਦ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਪਾਂਚਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
11.25.20
धृष्टकेतुं महात्मानं चेदिपुङ्गवमङ्गनाः ।
द्रोणेन निहतं शूरं हरन्ति हृतचेतसः ॥ ११.२५.२० ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਸੂਰਮੇ, ਮਹਾਤਮਾ, ਚੇਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੂ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਗਵਾਈਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਲੈ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
11.25.21
द्रोणास्त्रमभिहत्यैष विमर्दे मधुसूदन ।
महेष्वासो हतः शेते वज्राहत इव द्रुमः ॥ ११.२५.२१ ॥
ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਹਾਧਨੁਰਧਾਰੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਪਿਆ ਹੈ।
11.25.22
एष चेदिपतिः शूरो धृष्टकेतुर्महारथः ।
शेते विनिहतः सङ्ख्ये हत्वा शत्रून्सहस्रशः ॥ ११.२५.२२ ॥
ਚੇਦੀਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਸੂਰਮਾ, ਮਹਾਰਥੀ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਖੁਦ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਪਿਆ ਹੈ।
11.25.23
वितुद्यमानं विहगैस्तं भार्याः पर्युपाश्रिताः ।
चेदिराजं हृषीकेश हतं सबलबान्धवम् ॥ ११.२५.२३ ॥
ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਪੰਛੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨੋਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਚੇਦੀਰਾਜ ਨੂੰ, ਫੌਜ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਚਿੰਬੜ ਗਈਆਂ ਹਨ।
11.25.24
दाशार्हपुत्रजं वीरं शयानं सत्यविक्रमम् ।
आरोप्याङ्के रुदन्त्येताश्चेदिराज वराङ्गनाः ॥ ११.२५.२४ ॥
ਦਾਸ਼ਾਰ੍ਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਸੱਚੇ ਪਰਾਕਰਮ ਵਾਲੇ, ਪਏ ਹੋਏ ਵੀਰ ਨੂੰ ਗੋਦੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਇਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਸਤਰੀਆਂ ਰੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਚੇਦੀਰਾਜ!
11.25.25
अस्य पुत्रं हृषीकेश सुवक्त्रं चारुकुण्डलम् ।
द्रोणेन समरे पश्य निकृत्तं बहुधा शरैः ॥ ११.२५.२५ ॥
ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼! ਇਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਸੁੰਦਰ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕੁੰਡਲਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
11.25.26
पितरं नूनमाजिस्थं युध्यमानं परैः सह ।
नाजहात्पितरं वीरमद्यापि मधुसूदन ॥ ११.२५.२६ ॥
ਯਕੀਨਨ ਪਿਤਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ; ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ — ਅੱਜ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ।
11.25.27
एवं ममापि पुत्रस्य पुत्रः पितरमन्वगात् ।
दुर्योधनं महाबाहो लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ११.२५.२७ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ ਪਿਤਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ; ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਉਹ ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।
11.25.28
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ पतितौ पश्य माधव ।
हिमान्ते पुष्पितौ शालौ मरुता गलिताविव ॥ ११.२५.२८ ॥
ਅਵੰਤੀ ਦੇ ਦੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵਿੰਦ ਅਤੇ ਅਨੁਵਿੰਦ ਡਿੱਗੇ ਪਏ ਹਨ — ਵੇਖੋ, ਹੇ ਮਾਧਵ; ਸਿਆਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲੇ ਦੋ ਸਾਲ ਦਰਖ਼ਤ ਹਵਾ ਨਾਲ ਡਿੱਗੇ ਹੋਣ ਵਾਂਗ।
11.25.29
काञ्चनाङ्गदवर्माणौ बाणखङ्गधनुर्धरौ ।
ऋषभप्रतिरूपाक्षौ शयानौ विमलस्रजौ ॥ ११.२५.२९ ॥
ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਾਜ਼ੂਬੰਦ ਅਤੇ ਕਵਚ ਪਹਿਨੇ, ਬਾਣ, ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰੇ, ਬਲਦ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਨਿਰਮਲ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਾਲੇ — ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਲੇਟੇ ਹੋਏ ਹਨ।
11.25.30
अवध्याः पाण्डवाः कृष्ण सर्व एव त्वया सह ।
ये मुक्ता द्रोणभीष्माभ्यां कर्णाद्वैकर्तनात्कृपात् ॥ ११.२५.३० ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਾਂਡਵ ਸਾਰੇ ਅਵੱਧ ਸਨ; ਜੋ ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਤੋਂ, ਕਰਨ ਤੋਂ, ਵਿਕਰਤਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਕ੍ਰਿਪ) ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਰਹੇ।
11.25.31
दुर्योधनाद्द्रोणसुतात्सैन्धवाच्च जयद्रथात् ।
सोमदत्ताद्विकर्णाच्च शूराच्च कृतवर्मणः ॥ ११.२५.३१ ॥
ਦੁਰਯੋਧਨ ਤੋਂ, ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ, ਸੈਂਧਵ ਜਯਦ੍ਰਥ ਤੋਂ, ਸੋਮਦੱਤ ਤੋਂ, ਵਿਕਰਣ ਤੋਂ ਅਤੇ ਸੂਰਵੀਰ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਤੋਂ।
11.25.32
ये हन्युः शस्त्रवेगेन देवानपि नरर्षभाः ।
त इमे निहताः सङ्ख्ये पश्य कालस्य पर्ययम् ॥ ११.२५.३२ ॥
ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਕਾਲ ਦਾ ਇਹ ਉਲਟ-ਫੇਰ ਵੇਖੋ।
11.25.33
नातिभारोऽस्ति दैवस्य ध्रुवं माधव कश्चन ।
यदिमे निहताः शूराः क्षत्रियैः क्षत्रियर्षभाः।
शूराश्च कृतविद्याश्च मम पुत्रा मनस्विनः ॥ ११.२५.३३ ॥
ਹੇ ਮਾਧਵ, ਦੈਵ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਬਹੁਤੀ ਭਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੂਰਵੀਰ ਕਸ਼ਤਰੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸੂਰਵੀਰ, ਵਿੱਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਮਨਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਵੀ।
11.25.34
तदैव निहताः कृष्ण मम पुत्रास्तरस्विनः ।
यदैवाकृतकामस्त्वमुपप्लाव्यं गतः पुनः ॥ ११.२५.३४ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਅਧੂਰੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਉਪਪਲਵਯ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਤੇਜ਼ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਗਏ।
11.25.35
शन्तनोश्चैव पुत्रेण प्राज्ञेन विदुरेण च ।
तदैवोक्तास्मि मा स्नेहं कुरुष्वात्मसुतेष्विति ॥ ११.२५.३५ ॥
ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਗਯ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਵੀ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ ਸੀ, 'ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮੋਹ ਨਾ ਰੱਖ।'
11.25.36
तयोर्हि दर्शनं नैतन्मिथ्या भवितुमर्हति ।
अचिरेणैव मे पुत्रा भस्मीभूता जनार्दन ॥ ११.२५.३६ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਛੇਤੀ ਹੀ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਆਹ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
11.25.37
इत्युक्त्वा न्यपतद्भूमौ गान्धारी शोकमूर्च्छिता ।
दुःखोपहतविज्ञाना धैर्यमुत्सृज्य भारत ॥ ११.२५.३७ ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਗਾਂਧਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸਮਝ ਘਾਇਲ ਹੋ ਗਈ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਸਨੇ ਧੀਰਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
11.25.38
ततः कोपपरीताङ्गी पुत्रशोकपरिप्लुता ।
जगाद शौरिं दोषेण गान्धारी व्यथितेन्द्रिया ॥ ११.२५.३८ ॥
ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਗਾਂਧਾਰੀ, ਪੀੜਤ ਇੰਦਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਸ਼ੌਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ।
11.25.39
पाण्डवाः धार्तराष्ट्राश्च क्रुद्धाः कृष्ण परस्परम् ।
उपेक्षिता विनश्यन्तस्त्वया कस्माज्जनार्दन ॥ ११.२५.३९ ॥
ਪਾਂਡਵ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਸਨ। ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕੀਤੀ?
11.25.40
शक्तेन बहुभृत्येन विपुले तिष्ठता बले ।
उभयत्र समर्थेन श्रुतवाक्येन चैव ह ॥ ११.२५.४० ॥
ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਬਹੁਤ ਸੇਵਕਾਂ (ਮਿੱਤਰਾਂ) ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ, ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਲਈ ਸਮਰੱਥ, ਜਿਸਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਐਸਾ ਤੂੰ...
11.25.41
इच्छतोपेक्षितो नाशः कुरूणां मधुसूदन ।
यस्मात्त्वया महाबाहो फलं तस्मादवाप्नुहि ॥ ११.२५.४१ ॥
ਹੇ ਮਧੂਸੂਦਨ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਜੋ ਫਲ ਤੁਸੀਂ ਪਾਇਆ ਹੈ ਉਹ ਹੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ।
11.25.42
पतिशुश्रूषया यन्मे तपः किञ्चिदुपार्जितम् ।
तेन त्वां दुरवापेन शपे चक्रगदाधरम् ॥ ११.२५.४२ ॥
ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜੋ ਥੋੜ੍ਹਾ ਤਪ ਕਮਾਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ, ਹੇ ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰੀ, ਦੁਰਲੱਭ ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਸਰਾਪ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ।
11.25.43
यस्मात्परस्परं घ्नन्तो ज्ञातयः कुरुपाण्डवाः ।
उपेक्षितास्ते गोविन्द तस्माज्ज्ञातीन्वधिष्यसि ॥ ११.२५.४३ ॥
ਕੁਰੂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜਾਤੀ-ਬੰਧੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰੋਗੇ।
11.25.44
त्वमप्युपस्थिते वर्षे षट्त्रिंशे मधुसूदन ।
हतज्ञातिर्हतामात्यो हतपुत्रो वनेचरः ॥ ११.२५.४४ ॥
ਹੇ ਮਧੂਸੂਦਨ, ਛੱਤੀਵਾਂ ਵਰ੍ਹਾ ਆਉਣ ਤੇ, ਤੂੰ ਵੀ ਜਾਤੀ-ਬੰਧੂ, ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਂਗਾ।
11.25.45
अनाथवदविज्ञातो लोकेष्वनभिलक्षितः ।
कुत्सितेनाभ्युपायेन निधनं समवाप्स्यसि ॥ ११.२५.४५ ॥
ਅਨਾਥ ਵਾਂਗ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਜਾਣ ਅਤੇ ਅਣਦੇਖੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਨੀਚ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੌਤ ਪਾਵੇਂਗਾ।
11.25.46
तवाप्येवं हतसुता निहतज्ञातिबान्धवाः ।
स्त्रियः परिपतिष्यन्ति यथैता भरतस्त्रियः ॥ ११.२५.४६ ॥
ਤੇਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਬੰਧੂਆਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਭਰਤ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀਆਂ ਡਿੱਗਣਗੀਆਂ।
11.25.47
तच्छ्रुत्वा वचनं घोरं वासुदेवो महामनाः ।
उवाच देवीं गान्धारीमीषदभ्युत्स्मयन्निव ॥ ११.२५.४७ ॥
ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਮਨਾ ਵਾਸੁਦੇਵ ਥੋੜ੍ਹਾ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਵੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।
11.25.48
जानेऽहमेतदप्येवं चीर्णं चरसि क्षत्रिये ।
दैवादेव विनश्यन्ति वृष्णयो नात्र संशयः ॥ ११.२५.४८ ॥
ਹੇ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਨਾਰੀ, ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਇਹ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀ ਦੈਵ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਨਾਸ਼ ਹੋਣਗੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
11.25.49
संहर्ता वृष्णिचक्रस्य नान्यो मद्विद्यते शुभे ।
अवध्यास्ते नरैरन्यैरपि वा देवदानवैः ॥ ११.२५.४९ ॥
ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣਿ ਚੱਕਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਅਵਧ ਹਨ।
11.25.50
परस्परकृतं नाशं यतः प्राप्स्यन्ति यादवाः ।
इत्युक्तवति दाशार्हे पाण्डवास्त्रस्तचेतसः।
बभूवुर्भृशसंविग्ना निराशाश्चापि जीविते ॥ ११.२५.५० ॥
ਯਾਦਵ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਨਾਸ਼ ਹੋਣਗੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾਸ਼ਾਰ੍ਹ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਪਾਂਡਵ ਡਰੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਬਹੁਤ ਵਿਆਕੁਲ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ।