మహాభారతం · అధ్యాయం 11.25
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.25.1
काम्भोजं पश्य दुर्धर्षं काम्भोजास्तरणोचितम् ।
शयानमृषभस्कन्धं हतं पांसुषु माधव ॥ ११.२५.१ ॥
మాధవా, కాంబోజ రాజును చూడు; అతడు ఎదిరింపరానివాడు, కాంబోజ పరుపులకు తగినవాడు. ఎద్దు భుజాలు గలవాడు, చంపబడి ధూళిలో పడి ఉన్నాడు.
11.25.2
अस्य क्षतजसन्दिग्धौ बाहू चन्दनरूषितौ ।
अवेक्ष्य कृपणं भार्या विलपत्यतिदुःखिता ॥ ११.२५.२ ॥
రక్తంతో తడిసిన, గంధం పూసిన అతని రెండు చేతులను చూసి, అతని భార్య అత్యంత దుఃఖంతో దీనంగా విలపిస్తోంది.
11.25.3
इमौ तौ परिघप्रख्यौ बाहू चन्दनरूषितौ ।
ययोर्विवरमापन्नां न रतिर्मां पुराऽजहात् ॥ ११.२५.३ ॥
ఇవి ఆ రెండు చేతులు, ఇనుపకడ్డీల వంటివి, గంధం పూసినవి; పూర్వం వాటి కౌగిలిలో ఉన్న నన్ను అవి ప్రేమతో విడిచిపెట్టలేదు.
11.25.4
कां गतिं तु गमिष्यामि त्वया हीना जनेश्वर ।
दूरबन्धुरनाथा च वेपन्ती मधुरस्वरा ॥ ११.२५.४ ॥
జనేశ్వరా, నీవు లేకుండా నేను ఏ గతిని పొందుతానో? బంధువులకు దూరంగా, అనాథగా, వణుకుతూ, మధురస్వరంతో ఉన్న నేను.
11.25.5
आतपे क्लाम्यमानानां विविधानामिव स्रुजाम् ।
क्लान्तानामपि नारीणां जहाति श्रीर्न वै तनूः ॥ ११.२५.५ ॥
ఎండలో వాడిన రకరకాల పూలమాలల వలె, అలసిన స్త్రీల శరీరాన్ని కూడా శ్రీ విడిచిపెట్టదు.
11.25.6
शयानमभितः शूरं कालिङ्गं मधुसूदन ।
पश्य दीप्ताङ्गदयुतं प्रतिमानं धनुष्मताम् ॥ ११.२५.६ ॥
మధుసూదనా, చుట్టూ పడి ఉన్న వీరుడైన కళింగ రాజును చూడు; ప్రకాశించే భుజకీర్తులతో అలంకరించబడినవాడు, విలుకాండ్రలో సాటిలేనివాడు.
11.25.7
मागधानामधिपतिं जयत्सेनं जनार्दन ।
परिवार्य प्ररुदिता मागध्यः पश्य योषितः ॥ ११.२५.७ ॥
జనార్దనా, మాగధుల అధిపతి జయత్సేనుడిని చూడు. అతనిని చుట్టుముట్టి మాగధ స్త్రీలు గట్టిగా ఏడుస్తున్నారు.
11.25.8
हरिणायतनेत्राणां सुस्वराणां जनार्दन ।
मनः श्रुतिहरो नादो मनो मोहयतीव मे ॥ ११.२५.८ ॥
జనార్దనా, లేళ్ల వంటి కన్నులు, మధుర స్వరాలు గల వారి ఈ రోదన ధ్వని నా మనసును, చెవులను హరిస్తోంది; నా మనసును మోహింపజేస్తున్నట్లుంది.
11.25.9
प्रकीर्णवस्त्राभरणा रुदत्यः शोककर्शिताः ।
स्वास्तीर्णशयनोपेता मागध्यः शेरते भुवि ॥ ११.२५.९ ॥
వస్త్రాలు ఆభరణాలు చెల్లాచెదురుగా ఉన్నాయి; శోకంతో కృశించి ఏడుస్తున్న మాగధ స్త్రీలు, మంచి పరుపులపై పవళించినవారు, ఇప్పుడు నేలపై పడి ఉన్నారు.
11.25.10
कोसलानामधिपतिं राजपुत्रं बृहद्बलम् ।
भर्तारं परिवार्यैताः पृथक्प्ररुदिताः स्त्रियः ॥ ११.२५.१० ॥
కోసలుల అధిపతి, రాజకుమారుడు బృహద్బలుని చుట్టుముట్టి, ఒక్కొక్కరుగా గట్టిగా ఏడుస్తున్న ఈ స్త్రీలను చూడు.
11.25.11
अस्य गात्रगतान्बाणान्कार्ष्णिबाहुबलेरितान् ।
उद्धरन्त्यसुखाविष्टा मूर्च्छमानाः पुनः पुनः ॥ ११.२५.११ ॥
కృష్ణి (అర్జునుని) బాహుబలంతో ప్రయోగించబడిన, అతని శరీరంలో గుచ్చుకున్న బాణాలను, దుఃఖంతో వ్యాకులులై, మళ్లీమళ్లీ మూర్ఛపోతూ వీరు బయటకు లాగుతున్నారు.
11.25.12
आसां सर्वानवद्यानामातपेन परिश्रमात् ।
प्रम्लाननलिनाभानि भान्ति वक्त्राणि माधव ॥ ११.२५.१२ ॥
మాధవా, ఈ నిర్దోషులైన స్త్రీలందరి ముఖాలు ఎండకు, అలసటకు వాడిపోయిన తామరపువ్వుల వలె ప్రకాశిస్తున్నాయి.
11.25.13
द्रोणेन निहताः शूरा शेरते रुचिराङ्गदाः ।
धृष्टद्युम्नसुताः सर्वे शिशवो हेममालिनः ॥ ११.२५.१३ ॥
ద్రోణునిచే చంపబడిన శూరులు, అందమైన భుజకీర్తులు ధరించినవారు, పడి ఉన్నారు. ధృష్టద్యుమ్నుని కుమారులందరూ, బంగారు మాలలు ధరించిన శిశువులు.
11.25.14
रथाग्न्यगारं चापार्चिं शरशक्तिगदेन्धनम् ।
द्रोणमासाद्य निर्दग्धाः शलभा इव पावकम् ॥ ११.२५.१४ ॥
రథాగ్ని గృహమూ, విల్లే జ్వాలగా, బాణాలు శక్తులు గదలు ఇంధనంగా కలిగిన ద్రోణుని చేరి, అగ్నిని చేరిన మిడతలవలె వారు దహించబడ్డారు.
11.25.15
तथैव निहताः शूराः शेरते रुचिराङ्गदाः ।
द्रोणेनाभिमुखाः सङ्ख्ये भ्रातरः पञ्च केकयाः ॥ ११.२५.१५ ॥
అలాగే చంపబడిన శూరులు, అందమైన భుజకీర్తులు ధరించి, పడి ఉన్నారు. ద్రోణునికి ఎదురుగా యుద్ధంలో నిలిచిన కేకయ దేశపు ఐదుగురు సోదరులు.
11.25.16
तप्तकाञ्चनवर्माणस्तालध्वजस्थव्रजाः ।
भासयन्ति महीं भासा ज्वलिता इव पावकाः ॥ ११.२५.१६ ॥
కాల్చిన బంగారు కవచాలు ధరించి, తాళధ్వజ సేనా వరుసలో నిలిచినవారు, తమ కాంతితో భూమిని ప్రకాశింపజేస్తున్నారు, మండుతున్న అగ్నుల వలె.
11.25.17
द्रोणेन द्रुपदं सङ्ख्ये पश्य माधव पातितम् ।
महाद्विपमिवारण्ये सिंहेन महता हतम् ॥ ११.२५.१७ ॥
మాధవా, యుద్ధంలో ద్రోణుడు కూల్చిన ద్రుపదుని చూడు. అడవిలో ఒక గొప్ప సింహం చంపిన మహాగజంలా.
11.25.18
पाञ्चालराज्ञो विमलं पुण्डरीकाक्ष पाण्डुरम् ।
आतपत्रं समाभाति शरदीव निशाकरः ॥ ११.२५.१८ ॥
పుండరీకాక్షా, పాంచాల రాజు యొక్క నిర్మలమైన, తెల్లని ఛత్రం శరదృతువు చంద్రునిలా ప్రకాశిస్తోంది.
11.25.19
एतास्तु द्रुपदं वृद्धं स्नुषा भार्याश्च दुःखिताः ।
दग्ध्वा गच्छन्ति पाञ्चालराजानमपसव्यतः ॥ ११.२५.१९ ॥
దుఃఖితులైన కోడళ్లు, భార్యలు వృద్ధుడైన ద్రుపదుని దహనం చేసి, పాంచాల రాజును ఎడమవైపుంచుకుని వెళ్తున్నారు.
11.25.20
धृष्टकेतुं महात्मानं चेदिपुङ्गवमङ्गनाः ।
द्रोणेन निहतं शूरं हरन्ति हृतचेतसः ॥ ११.२५.२० ॥
ద్రోణునిచే హతుడైన, శూరుడూ మహాత్ముడూ చేదుల్లో శ్రేష్ఠుడూ అయిన ధృష్టకేతుని, మనసు చెదిరిన స్త్రీలు తీసుకువెళ్తున్నారు.
11.25.21
द्रोणास्त्रमभिहत्यैष विमर्दे मधुसूदन ।
महेष्वासो हतः शेते वज्राहत इव द्रुमः ॥ ११.२५.२१ ॥
ఓ మధుసూదనా! ద్రోణుని అస్త్రంతో కొట్టబడి, యుద్ధ తాకిడిలో ఈ మహాధనుర్ధరుడు హతుడై, వజ్రాహతమైన వృక్షంలా పడి ఉన్నాడు.
11.25.22
एष चेदिपतिः शूरो धृष्टकेतुर्महारथः ।
शेते विनिहतः सङ्ख्ये हत्वा शत्रून्सहस्रशः ॥ ११.२५.२२ ॥
చేదుల అధిపతి, శూరుడు, మహారథుడు ధృష్టకేతుడు యుద్ధంలో వేలకొలది శత్రువులను చంపి, తానూ హతుడై పడి ఉన్నాడు.
11.25.23
वितुद्यमानं विहगैस्तं भार्याः पर्युपाश्रिताः ।
चेदिराजं हृषीकेश हतं सबलबान्धवम् ॥ ११.२५.२३ ॥
ఓ హృషీకేశా! పక్షులచే పీకబడుతున్న చేదిరాజును, సైన్యం బంధువులతో సహా హతుడైనట్లు చూసి, అతని భార్యలు అతని చుట్టూ అతుక్కుపోయారు.
11.25.24
दाशार्हपुत्रजं वीरं शयानं सत्यविक्रमम् ।
आरोप्याङ्के रुदन्त्येताश्चेदिराज वराङ्गनाः ॥ ११.२५.२४ ॥
దాశార్హ వంశపుత్రునిలో జన్మించిన, సత్యపరాక్రమశాలి, పడి ఉన్న వీరుడిని ఒడిలో ఉంచుకుని ఈ శ్రేష్ఠ స్త్రీలు ఏడుస్తున్నారు, ఓ చేదిరాజా!
11.25.25
अस्य पुत्रं हृषीकेश सुवक्त्रं चारुकुण्डलम् ।
द्रोणेन समरे पश्य निकृत्तं बहुधा शरैः ॥ ११.२५.२५ ॥
హృషీకేశా! ఇతని కుమారుని చూడు, అందమైన ముఖం, అందమైన కుండలాలు కలవాడిని; యుద్ధంలో ద్రోణుడు బాణాలతో అనేక విధాలుగా ఖండించాడు.
11.25.26
पितरं नूनमाजिस्थं युध्यमानं परैः सह ।
नाजहात्पितरं वीरमद्यापि मधुसूदन ॥ ११.२५.२६ ॥
నిశ్చయంగా తండ్రి యుద్ధంలో శత్రువులతో పోరాడుతూ నిలిచాడు; వీరుడైన కుమారుడు తండ్రిని విడిచిపెట్టలేదు — ఇప్పటికీ కూడా లేదు, మధుసూదనా.
11.25.27
एवं ममापि पुत्रस्य पुत्रः पितरमन्वगात् ।
दुर्योधनं महाबाहो लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ११.२५.२७ ॥
ఇదే విధంగా నా కుమారుని కుమారుడు లక్ష్మణుడు కూడా తండ్రి దుర్యోధనుని అనుసరించాడు; మహాబాహూ, అతడు శత్రువీరులను సంహరించినవాడు.
11.25.28
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ पतितौ पश्य माधव ।
हिमान्ते पुष्पितौ शालौ मरुता गलिताविव ॥ ११.२५.२८ ॥
అవంతి యువరాజులైన విందుడు, అనువిందుడు నేలకూలి ఉన్నారు — చూడు, మాధవా; హేమంత ఋతువు చివరలో పూసిన రెండు శాల వృక్షాలు గాలికి పడిపోయినట్లు.
11.25.29
काञ्चनाङ्गदवर्माणौ बाणखङ्गधनुर्धरौ ।
ऋषभप्रतिरूपाक्षौ शयानौ विमलस्रजौ ॥ ११.२५.२९ ॥
బంగారు భుజకీర్తులు, కవచాలు ధరించి, బాణం, ఖడ్గం, విల్లు ధరించి, వృషభం వంటి కన్నులు కలిగి, నిర్మల పూమాలలతో — వారిద్దరూ పడుకుని ఉన్నారు.
11.25.30
अवध्याः पाण्डवाः कृष्ण सर्व एव त्वया सह ।
ये मुक्ता द्रोणभीष्माभ्यां कर्णाद्वैकर्तनात्कृपात् ॥ ११.२५.३० ॥
కృష్ణా, పాండవులందరూ నీతో ఉండటం వల్ల అవధ్యులు; ద్రోణుడు, భీష్ముడు, కర్ణుడు, వికర్తనుని కుమారుడైన కృపుని నుండి వారు తప్పించుకున్నవారు.
11.25.31
दुर्योधनाद्द्रोणसुतात्सैन्धवाच्च जयद्रथात् ।
सोमदत्ताद्विकर्णाच्च शूराच्च कृतवर्मणः ॥ ११.२५.३१ ॥
దుర్యోధనుని నుండి, ద్రోణుని కుమారుని నుండి, సైంధవుడైన జయద్రథుని నుండి, సోమదత్తుని నుండి, వికర్ణుని నుండి, శూరుడైన కృతవర్మ నుండి.
11.25.32
ये हन्युः शस्त्रवेगेन देवानपि नरर्षभाः ।
त इमे निहताः सङ्ख्ये पश्य कालस्य पर्ययम् ॥ ११.२५.३२ ॥
ఆయుధ వేగంతో దేవతలనైనా చంపగలిగిన ఈ నరశ్రేష్ఠులు యుద్ధంలో హతమయ్యారు. కాలపు తిరుగుబాటును చూడు.
11.25.33
नातिभारोऽस्ति दैवस्य ध्रुवं माधव कश्चन ।
यदिमे निहताः शूराः क्षत्रियैः क्षत्रियर्षभाः।
शूराश्च कृतविद्याश्च मम पुत्रा मनस्विनः ॥ ११.२५.३३ ॥
మాధవా, దైవానికి ఏదీ అధిక భారం కాదు, ఇది నిశ్చయం. ఈ శూరులైన క్షత్రియశ్రేష్ఠులు క్షత్రియులచేత హతమయ్యారు; నా శూర, విద్యావంతులైన, మనస్వులైన కుమారులు కూడా.
11.25.34
तदैव निहताः कृष्ण मम पुत्रास्तरस्विनः ।
यदैवाकृतकामस्त्वमुपप्लाव्यं गतः पुनः ॥ ११.२५.३४ ॥
కృష్ణా, నీవు కోరిక తీరకుండా మళ్ళీ ఉపప్లవ్యానికి వెళ్ళినప్పుడే నా వేగవంతులైన కుమారులు హతమయ్యారు.
11.25.35
शन्तनोश्चैव पुत्रेण प्राज्ञेन विदुरेण च ।
तदैवोक्तास्मि मा स्नेहं कुरुष्वात्मसुतेष्विति ॥ ११.२५.३५ ॥
శంతనుని కుమారుడు, జ్ఞాని విదురుడు కూడా అప్పుడే నాతో అన్నారు: 'నీ స్వంత కుమారుల పట్ల స్నేహం చూపకు' అని.
11.25.36
तयोर्हि दर्शनं नैतन्मिथ्या भवितुमर्हति ।
अचिरेणैव मे पुत्रा भस्मीभूता जनार्दन ॥ ११.२५.३६ ॥
ఆ ఇద్దరి దర్శనం అబద్ధం కాకూడదు. జనార్దనా, త్వరలోనే నా కుమారులు భస్మమవుతారు.
11.25.37
इत्युक्त्वा न्यपतद्भूमौ गान्धारी शोकमूर्च्छिता ।
दुःखोपहतविज्ञाना धैर्यमुत्सृज्य भारत ॥ ११.२५.३७ ॥
ఇలా చెప్పి, శోకంతో మూర్ఛపోయి గాంధారి నేలపై పడిపోయింది. దుఃఖంతో ఆమె బుద్ధి దెబ్బతిని, ఓ భారతా, ఆమె ధైర్యాన్ని విడిచిపెట్టింది.
11.25.38
ततः कोपपरीताङ्गी पुत्रशोकपरिप्लुता ।
जगाद शौरिं दोषेण गान्धारी व्यथितेन्द्रिया ॥ ११.२५.३८ ॥
అప్పుడు కోపంతో ఆవరించబడిన శరీరంతో, కుమారుల శోకంలో మునిగిన గాంధారి, బాధిత ఇంద్రియాలతో, శౌరి (కృష్ణుడు)ను నిందిస్తూ మాట్లాడింది.
11.25.39
पाण्डवाः धार्तराष्ट्राश्च क्रुद्धाः कृष्ण परस्परम् ।
उपेक्षिता विनश्यन्तस्त्वया कस्माज्जनार्दन ॥ ११.२५.३९ ॥
పాండవులు, ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు పరస్పరం కోపంగా ఉన్నారు. కృష్ణా, జనార్దనా, వారు నశించిపోతుండగా నువ్వెందుకు వారిని ఉపేక్షించావు?
11.25.40
शक्तेन बहुभृत्येन विपुले तिष्ठता बले ।
उभयत्र समर्थेन श्रुतवाक्येन चैव ह ॥ ११.२५.४० ॥
శక్తిమంతుడవై, అనేక సేవకులు (మిత్రులు) కలిగి, విశాల సైన్యంలో నిలిచి, ఇరుపక్షాలకూ సమర్థుడవై, నీ మాటకు విలువ ఉండగా కూడా...
11.25.41
इच्छतोपेक्षितो नाशः कुरूणां मधुसूदन ।
यस्मात्त्वया महाबाहो फलं तस्मादवाप्नुहि ॥ ११.२५.४१ ॥
మధుసూదనా, నువ్వు ఇష్టపూర్వకంగానే కురువుల వినాశాన్ని ఉపేక్షించావు. కాబట్టి మహాబాహువా, నువ్వు పొందిన ఫలితాన్ని ఇప్పుడు అనుభవించు.
11.25.42
पतिशुश्रूषया यन्मे तपः किञ्चिदुपार्जितम् ।
तेन त्वां दुरवापेन शपे चक्रगदाधरम् ॥ ११.२५.४२ ॥
భర్తకు సేవ చేయడం ద్వారా నేను సంపాదించిన కొంత తపస్సుతో, పొందడం కష్టమైన నిన్ను, చక్రగదాధరుడా, శపిస్తున్నాను.
11.25.43
यस्मात्परस्परं घ्नन्तो ज्ञातयः कुरुपाण्डवाः ।
उपेक्षितास्ते गोविन्द तस्माज्ज्ञातीन्वधिष्यसि ॥ ११.२५.४३ ॥
కురులు మరియు పాండవులు ఒకరినొకరు చంపుకుంటుండగా, ఓ గోవిందా, నీవు వారిని ఉపేక్షించావు; కాబట్టి నీవు నీ స్వజనులను సంహరిస్తావు.
11.25.44
त्वमप्युपस्थिते वर्षे षट्त्रिंशे मधुसूदन ।
हतज्ञातिर्हतामात्यो हतपुत्रो वनेचरः ॥ ११.२५.४४ ॥
ఓ మధుసూదనా, ముప్పై ఆరవ సంవత్సరం వచ్చినప్పుడు, నీవు కూడా బంధువులు, మంత్రులు, కుమారులు హతమై అడవిలో తిరిగేవాడవవుతావు.
11.25.45
अनाथवदविज्ञातो लोकेष्वनभिलक्षितः ।
कुत्सितेनाभ्युपायेन निधनं समवाप्स्यसि ॥ ११.२५.४५ ॥
అనాథుడిలా, లోకాలలో తెలియనివాడిగా, గుర్తింపబడనివాడిగా, నీచమైన ఉపాయంతో నీవు మరణాన్ని పొందుతావు.
11.25.46
तवाप्येवं हतसुता निहतज्ञातिबान्धवाः ।
स्त्रियः परिपतिष्यन्ति यथैता भरतस्त्रियः ॥ ११.२५.४६ ॥
నీ స్త్రీలు కూడా ఇలాగే కుమారులు, బంధువులు హతమై, ఈ భరత వంశ స్త్రీల వలె దుఃఖంలో పడతారు.
11.25.47
तच्छ्रुत्वा वचनं घोरं वासुदेवो महामनाः ।
उवाच देवीं गान्धारीमीषदभ्युत्स्मयन्निव ॥ ११.२५.४७ ॥
ఆ భయంకరమైన మాటలు విని, మహామనస్కుడైన వాసుదేవుడు కొంచెం నవ్వుతున్నట్లుగా దేవి గాంధారితో ఇలా అన్నాడు.
11.25.48
जानेऽहमेतदप्येवं चीर्णं चरसि क्षत्रिये ।
दैवादेव विनश्यन्ति वृष्णयो नात्र संशयः ॥ ११.२५.४८ ॥
ఓ క్షత్రియ స్త్రీ, నీవు దీనిని ఇలాగే తపస్సుగా ఆచరించావని నేను ఎరుగుదును; వృష్ణులు దైవవశంగా నశిస్తారు, ఇందులో సందేహం లేదు.
11.25.49
संहर्ता वृष्णिचक्रस्य नान्यो मद्विद्यते शुभे ।
अवध्यास्ते नरैरन्यैरपि वा देवदानवैः ॥ ११.२५.४९ ॥
ఓ శుభురాలా, వృష్ణి చక్రాన్ని నాశనం చేయగలవాడు నేను తప్ప మరొకడు లేడు. వారు ఇతర మనుషులచేతనైనా, దేవతలచేతనైనా, దానవులచేతనైనా చంపబడనివారు.
11.25.50
परस्परकृतं नाशं यतः प्राप्स्यन्ति यादवाः ।
इत्युक्तवति दाशार्हे पाण्डवास्त्रस्तचेतसः।
बभूवुर्भृशसंविग्ना निराशाश्चापि जीविते ॥ ११.२५.५० ॥
యాదవులు తమలోతాము ఒకరితో ఒకరు చేసుకున్న నాశనాన్ని పొందుతారని దాశార్హుడు ఇలా చెప్పగా, పాండవులు భయపడిన మనస్సులు కలవారై, తీవ్రంగా కలత చెంది, జీవితంపై ఆశ కోల్పోయారు.