マハーバーラタ · 章 11.6

11.6.1

अहो खलु महद्दुःखं कृच्छ्रवासं वसत्यसौ ।
कथं तस्य रतिस्तत्र तुष्टिर्वा वदतां वर ॥ ११.६.१ ॥

ああ、彼は実に大きな苦しみと過酷な暮らしの中に住んでいる。そこで彼はどうして喜びや満足を得られるのか、話す者の中で最も優れた者よ。

स देशः क्वनु यत्रासौ वसते धर्मसङ्कटे ।
कथं वा स विमुच्येत नरस्तस्मान्महाभयात् ॥ ११.६.२ ॥

彼がダルマのジレンマの中で暮らす、その土地はいったいどこにあるのか。あるいは、その人はあの大いなる恐れからどうして解放されうるのか。

एतन्मे सर्वमाचक्ष्व साधु चेष्टामहे तदा ।
कृपा मे महती जाता तस्याभ्युद्धरणेन हि ॥ ११.६.३ ॥

これらすべてを私によく話せ。そうすれば我々はそのために努力しよう。彼を救い出すことに対して、私の心に大きな慈悲が生じた。

उपाख्यानमिदं राजन्मोक्षविद्भिरुदाहृतम् ।
सुगतिं विन्दते येन परलोकेषु मानवः ॥ ११.६.४ ॥

王よ、この物語は解脱に通じた人々によって語られたものであり、これによって人は来世において善い行き先を得る。

उच्यते यत्तु कान्तारं महासंसार एव सः ।
वनं दुर्गं हि यच्चैतत्संसारगहनं हि तत् ॥ ११.६.५ ॥

荒野と呼ばれるものこそ大いなる輪廻であり、この通り難い森こそ輪廻の密林なのである。

ये च ते कथिता व्याला व्याधयस्ते प्रकीर्तिताः ॥ ११.६.६ ॥

先に猛獣と述べられたものは、ここでは病気であると宣言されている。

या सा नारी बृहत्काया अध्यतिष्ठत तत्र वै ।
तामाहुस्तु जरां प्राज्ञा रूपवर्णविनाशिनीम् ॥ ११.६.७ ॥

そこに立っていた大きな体の女を、賢者たちは容貌と肌色を損なう老い（ジャラー）と呼ぶ。

स यस्तु कूपो नृपते स तु देहः शरीरिणाम् ।
यस्तत्र वसतेऽधस्तान्महाहिः काल एव सः।
अन्तकः सर्वभूतानां देहिनां प्राणाहार्यसौ ॥ ११.६.८ ॥

王よ、その井戸は有身の衆生の身体である。その下に住む大蛇こそ時間（カーラ）であり、一切衆生の終わりであり、身を持つ者の命の息を奪う者である。

कूपमध्ये च या जाता वल्ली यत्र स मानवः ।
प्रोतो ययाऽभवल्लग्नो जीविताशा शरीरिणाम् ॥ ११.६.९ ॥

井戸の中ほどに生えたそのつる、人がそれにつかまりぶら下がっているもの、それが身を持つ者の生への望みである。

स यस्तु कूपपीनाहे तं वृक्षं परिसर्पति ।
षड्वक्त्रः कुञ्जरो राजन्स तु संवत्सरः स्मृतः ॥ ११.६.१० ॥

王よ、井戸の周囲でその木の周りを這う六つの顔を持つ象こそ、年（サンヴァツァラ）と伝えられる。

मुखानि ऋतवो मासाः पादा द्वादशा कीर्तिताः ।
ये तु वृंक्षं निकृन्तन्ति मूषिकाः पन्नगास्तथा ॥ ११.६.११ ॥

その顔は季節、その足は十二か月と説かれる。そしてその木をかじる鼠と蛇もまた同様である。

रात्र्यहानि तु तान्याहुर्भूतानां परिचिन्तकाः ।
ये ते मधुकरास्तत्र कामास्ते परिकीर्तिताः ॥ ११.६.१२ ॥

衆生を思惟する者たちは、それらを昼と夜と呼ぶ。そこにいる蜜蜂は、欲望と説かれている。

यास्तु ता बहुशो धाराः स्रवन्ति मधुनिस्रवम् ।
तांस्तु कामरसान्विन्द्याद्यत्र सज्जन्ति मानवाः ॥ ११.६.१३ ॥

蜜を滴らせる幾筋もの流れは、欲望の味わいと知るべきである。人々はそこに執着する。

एवं संसारचक्रस्य परिवृत्तिं विदुर्बुधाः ।
येन संसारचक्रस्य पाशांश्छिन्दन्ति सर्वथा ॥ ११.६.१४ ॥

このように賢者は輪廻の車輪の回転を知り、それによって輪廻の車輪の絆を完全に断ち切る。