ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 11.7
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.7.1
अहोऽभिहितमाख्यान भवता तत्त्वदर्शिना ।
भूय एव तु मे हर्षः श्रोतुं वागमृतं तव ॥ ११.७.१ ॥
ଅହୋ! ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ ଆପଣ କହିଥିବା ଏହି କଥା ପୁଣି ଶୁଣିବାକୁ ମୋର ଆନନ୍ଦ; ଆପଣଙ୍କ ବାଣୀ ଅମୃତ।
11.7.2
शृणु भूयः प्रवक्ष्यामि मार्गस्यैतस्य विस्तरम् ।
यच्छ्रुत्वा विप्रमुच्यन्ते संसाराद्वि विचक्षणाः ॥ ११.७.२ ॥
ଶୁଣ; ଏହି ପଥର ବିସ୍ତାର ପୁଣି କହିବି; ଯାହା ଶୁଣି ବିଚକ୍ଷଣମାନେ ସଂସାରରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
11.7.3
यथा तु पुरुषो राजन्दीर्घमध्वानमास्थितः ।
क्वचित्क्वचिच्छ्रमस्थानं कुरुते वासमेव वा ॥ ११.७.३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଯେପରି କେହି ଦୀର୍ଘ ପଥରେ ଚାଲିବାବେଳେ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ବିଶ୍ରାମ ବା ବାସ କରେ।
11.7.4
एवं संसारपर्याये गर्भवासेषु भारत ।
कुर्वन्ति दुर्बुधा वासं मुच्यन्ते तत्र पण्डिताः ॥ ११.७.४ ॥
ଏପରି ଭାବରେ, ହେ ଭାରତ, ସଂସାର ଚକ୍ରରେ ଗର୍ଭବାସରେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିମାନେ ବାସ କରନ୍ତି; ପଣ୍ଡିତମାନେ ସେଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
11.7.5
तस्मादध्वानमेवैतमाहुः शास्त्रविदो जनाः ।
यत्तत्संसारगहनं वनमाहुर्मनीषिणः ॥ ११.७.५ ॥
ଏଣୁ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ଏହାକୁ ପଥ କହନ୍ତି; ମନୀଷୀମାନେ ଏହାକୁ ସଂସାରର ଘନ ବନ କହନ୍ତି।
11.7.6
सोयं लोकसमावर्तो मर्त्यानां भरतर्षभ ।
चराणां स्थावराणां च न गृध्येत्तत्र पाण्डितः ॥ ११.७.६ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ମର୍ତ୍ୟ, ଚର ଓ ସ୍ଥାବର ଜୀବମାନଙ୍କର ଲୋକଚକ୍ରର ଆବର୍ତ୍ତନ; ପଣ୍ଡିତ ତହିଁରେ ଲୋଭ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
11.7.7
शारीरा मानसाश्चैव मर्त्यानां व्याधयश्च ये ।
प्रत्यक्षाश्च परोक्षाश्च ते व्यालाः कथिता बुधैः ॥ ११.७.७ ॥
ମନୁଷ୍ୟର ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ ଯେଉଁ ବ୍ୟାଧି ଅଛି, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ପରୋକ୍ଷ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ବ୍ୟାଳ (ସାପ) କହିଛନ୍ତି।
11.7.8
क्लिश्यमानाश्च तैर्नित्यं मार्यमाणाश्च भारत ।
स्वकर्मभिर्महाव्यालैर्नोद्विजन्त्यल्पबुद्धयः ॥ ११.७.८ ॥
ହେ ଭାରତ, ସେହି ମହାସାପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟ ପୀଡ଼ିତ ଓ ମରାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ କର୍ମଫଳରେ ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି ଲୋକମାନେ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
11.7.9
अथापि तैर्विमुच्येत व्याधिभिः पुरुषो नृप ।
आवृणोत्येव तं पश्चाज्जरा रूपविनाशिनी ॥ ११.७.९ ॥
ହେ ନୃପ, ପୁରୁଷ ସେହି ବ୍ୟାଧିରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପରେ ରୂପନାଶିନୀ ଜରା ତାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଘେରି ରଖେ।
11.7.10
शब्दरूपरसस्पर्शगन्धैश्च विविधैरपि ।
मज्जमानं महापङ्के निरालम्बे समन्ततः ॥ ११.७.१० ॥
ଶବ୍ଦ, ରୂପ, ରସ, ସ୍ପର୍ଶ, ଗନ୍ଧ ଆଦି ବିବିଧ ବିଷୟଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ସର୍ବତ୍ର ଆଧାରହୀନ ମହାକାଦୁଅରେ ବୁଡ଼ୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟକୁ।
11.7.11
संवत्सरर्तवो मासाः पक्षाहोरात्रसन्धयः ।
क्रमेणास्य प्रवृज्जन्ति रूपमायुस्तथैव च ॥ ११.७.११ ॥
ବର୍ଷ ଓ ଋତୁ, ମାସ, ପକ୍ଷ, ଦିନ-ରାତିର ସନ୍ଧିସମୂହ, ଏମାନେ କ୍ରମେ ତାର ରୂପ ଓ ଆୟୁ ହରଣ କରି ଆଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।
11.7.12
एते कालस्य विधयो नैताञ्जानान्ति दुर्बुधाः ।
धात्राऽभिलिखितान्याहुः सर्वभूतानि कर्मणा ॥ ११.७.१२ ॥
ଏଗୁଡ଼ିକ କାଳର ବିଧାନ; ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ଲୋକମାନେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ସର୍ବଭୂତ ଧାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କର୍ମରେ ଲିଖିତ ବୋଲି ସେମାନେ କହନ୍ତି।
11.7.13
रथः शरीरं भूतानां सत्वमाहुस्तु सारथिम् ।
इन्द्रियाणि हयानाहुः कर्मबुद्विस्तु रश्मयः ॥ ११.७.१३ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶରୀର ରଥ; ମନକୁ ସାରଥି କୁହାଯାଏ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅଶ୍ୱ ଏବଂ କର୍ମ ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଲଗାମ କୁହାଯାଏ।
11.7.14
तेषां हयानां यो वेगं धावतामनु धावति ।
सतु संसारचक्रेऽस्मिंश्चक्रवत्परिवर्तते ॥ ११.७.१४ ॥
ଦୌଡ଼ୁଥିବା ସେହି ଅଶ୍ୱଗୁଡ଼ିକର ବେଗ ପଛରେ ଯିଏ ଦୌଡ଼େ, ସେ ଏହି ସଂସାରଚକ୍ରରେ ଚକ୍ର ପରି ଘୂରିବୁଲେ।
11.7.15
यस्तान्संयमते बुद्ध्या संयतो न निवर्तते ।
यस्तु संसारचक्रेऽस्मिंश्चक्रवत्परिवर्तते ॥ ११.७.१५ ॥
ଯିଏ ବୁଦ୍ଧିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସଂଯମ କରେ, ସଂଯତ ଲୋକ ଫେରି ଆସେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଏହି ସଂସାରଚକ୍ରରେ ଚକ୍ର ପରି ଘୂରେ—
11.7.16
भ्रममाणा न मुह्यन्ति संसारे न भ्रमन्ति ते ।
संसारे भ्रमतां राजन्दुःखमेतद्धि जायते ॥ ११.७.१६ ॥
ଭ୍ରମଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସଂସାରରେ ଭ୍ରମନ୍ତି ନାହିଁ। ହେ ରାଜନ୍, ସଂସାରରେ ଭ୍ରମଣକାରୀଙ୍କୁ ଏହି ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
11.7.17
तस्पादस्य निवृत्त्यर्थं यत्नमेवाचरेद्बुधः ।
उपेक्षा नात्र कर्तव्या शतशाखः प्रवर्धते ॥ ११.७.१७ ॥
ତେଣୁ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଏଥିରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହା ଶହେ ଶାଖାରେ ବଢ଼େ।
11.7.18
यतेन्द्रियो नरो राजन्क्रोधलोभनिराकृतः ।
सन्तुष्टः सत्यवादी यः स शान्तिमधिगच्छति ॥ ११.७.१८ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଯେଉଁ ମଣିଷ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ସଂଯମ କରେ, କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭରୁ ମୁକ୍ତ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ, ସେ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରେ।
11.7.19
याम्यमाहू रथं ह्येनं मुह्यन्ते येन दुर्बुधाः ।
स चैतत्प्राप्नुयाद्राजन्यत्त्वं प्राप्तो नराधिप ॥ ११.७.१९ ॥
ଯମଙ୍କର ରଥ ବୋଲି ଏହାକୁ କୁହାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୂର୍ଖମାନେ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ହେ ରାଜନ୍, ହେ ନରାଧିପ, ଆପଣ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ପାଇଛନ୍ତି ତାହା ସେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରେ।
11.7.20
अनुतर्षुलमेवैतद्दुःखं भवति मारिष ।
राज्यनाशः सुहृन्नाशः सुतनाशश्च भारत।
साधुः परमदुःखानां दुःखभैषज्यमारभेत् ॥ ११.७.२० ॥
ହେ ମାନ୍ୟ, ଏହି ଦୁଃଖ ପରେ ତୃଷ୍ଣା ଜାଗାଏ: ରାଜ୍ୟନାଶ, ସୁହୃଦ୍ନାଶ ଓ ପୁତ୍ରନାଶ। ହେ ଭରତବଂଶଜ, ସାଧୁ ପୁରୁଷ ପରମ ଦୁଃଖର ଔଷଧ, ଅର୍ଥାତ୍ ଦୁଃଖର ଚିକିତ୍ସା, ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ।
11.7.21
ज्ञानौषधमवाप्येह दूरपारं महौषधम् ।
छिन्द्याद्दुःखमहाव्याधिं नरः संयतमानसः ॥ ११.७.२१ ॥
ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନରୂପୀ ଔଷଧ ପାଇ, ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପ୍ତ ମହୌଷଧ ଦ୍ୱାରା, ସଂଯତ ମନର ମଣିଷ ଦୁଃଖରୂପୀ ମହାବ୍ୟାଧିକୁ ଛେଦନ କରୁ।
11.7.22
न विक्रमो न चाप्यर्थो न मित्रं न सुहृज्जनः ।
तस्मान्मोचयते दुःखाद्यथात्मा स्थिरनिश्चयः ॥ ११.७.२२ ॥
ନା ପରାକ୍ରମ, ନା ଧନ, ନା ମିତ୍ର, ନା ହିତୈଷୀ ଲୋକ; ତେଣୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଥିବା ଆତ୍ମା ହିଁ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କରେ।
11.7.23
तस्मान्मैत्रं समास्थाय शीलमापदि भारत ।
दमस्त्यागोऽप्रमादश्च ते त्रयो ब्रह्मणो हयाः ॥ ११.७.२३ ॥
ତେଣୁ, ହେ ଭରତବଂଶଜ, ଆପଦରେ ମୈତ୍ରୀ ଓ ଶୀଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କର। ଦମ, ତ୍ୟାଗ ଓ ଅପ୍ରମାଦ, ଏହି ତିନି ବ୍ରହ୍ମର (ରଥର) ଘୋଡ଼ା।
11.7.24
शीलरश्मिसमायुक्ते स्थितो यो मानसे रथे ।
त्यक्त्वा मृत्युभयं राजन्ब्रह्मलोकं स गच्छति ॥ ११.७.२४ ॥
ଶୀଳରୂପୀ ଲଗାମରେ ଯୁକ୍ତ ମାନସ ରଥରେ ଯିଏ ଆସୀନ, ହେ ରାଜନ୍, ସେ ମୃତ୍ୟୁଭୟ ତ୍ୟାଗ କରି ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଏ।
11.7.25
अभयं सर्वभूतेभ्यो यो ददाति महीपते ।
स गच्छति परं स्थानं विष्णोः पदमनामयम् ॥ ११.७.२५ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦିଏ, ସେ ପରମ ସ୍ଥାନ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିରାମୟ ପଦକୁ ଯାଏ।
11.7.26
न तत्क्रतुसहस्रेण नोपवासैश्च नित्यशः ।
अभयस्य च दानेन यत्फलं प्राप्नुयान्नरः ॥ ११.७.२६ ॥
ଅଭୟ ଦାନରେ ମଣିଷ ଯାହା ଫଳ ପାଏ, ତାହା ହଜାର ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ନିତ୍ୟ ଉପବାସରେ ମିଳେ ନାହିଁ।
11.7.27
न ह्यात्मनः प्रियतरं किञ्चिद्भूतेषु निश्चितम् ।
अनिष्टं सर्वभूतानां मरणं नाम भारत ॥ ११.७.२७ ॥
ହେ ଭରତ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଆତ୍ମାଠାରୁ ପ୍ରିୟ କିଛି ନାହିଁ; ମୃତ୍ୟୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅନିଷ୍ଟ।
11.7.28
तस्मात्सर्वेषु भूतेषु दया कार्या विपश्चिता ॥ ११.७.२८ ॥
ତେଣୁ ବିଦ୍ବାନ ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ।
11.7.29
नानायोगसमायुक्ता बुद्धिजालेन संवृताः ।
असूक्ष्मदृष्टयो मन्दा भ्राम्यन्ते तत्रतत्र ह।
सुसूक्ष्मदृष्टयो राजन्व्रजन्ति ब्रह्मसाम्यताम् ॥ ११.७.२९ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ନାନା ଯୋଗରେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ହେଁ ବୁଦ୍ଧିଜାଲରେ ଆବୃତ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ମନ୍ଦମାନେ ଏଠାସେଠା ଭ୍ରମନ୍ତି; ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦୃଷ୍ଟିଯୁକ୍ତମାନେ ବ୍ରହ୍ମସାମ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
11.7.30
एवं ज्ञात्वा महाप्राज्ञ स तेषामौर्ध्वदैहिकम् ।
कर्तुमर्हति तेनैव फल प्राप्स्यति वै भवान् ॥ ११.७.३० ॥
ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଏହା ଜାଣି ତୁମେ ସେମାନଙ୍କର ଔର୍ଧ୍ୱଦୈହିକ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ; ତାହାରି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳ ପାଇବ।