มหาภารตะ · อัธยายะ 11.7
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.7.1
अहोऽभिहितमाख्यान भवता तत्त्वदर्शिना ।
भूय एव तु मे हर्षः श्रोतुं वागमृतं तव ॥ ११.७.१ ॥
อโห เรื่องที่ท่านเล่ามานั้น ท่านผู้เห็นสัจธรรม ทำให้ข้าพเจ้ายินดียิ่งนักที่จะได้ฟังอีก ถ้อยคำของท่านเป็นดั่งน้ำอมฤต
11.7.2
शृणु भूयः प्रवक्ष्यामि मार्गस्यैतस्य विस्तरम् ।
यच्छ्रुत्वा विप्रमुच्यन्ते संसाराद्वि विचक्षणाः ॥ ११.७.२ ॥
จงฟังเถิด ข้าจะกล่าวถึงขอบเขตของหนทางนี้อีกครั้ง ผู้มีปัญญาเมื่อได้ฟังแล้วย่อมพ้นจากวัฏสงสารโดยสิ้นเชิง
11.7.3
यथा तु पुरुषो राजन्दीर्घमध्वानमास्थितः ।
क्वचित्क्वचिच्छ्रमस्थानं कुरुते वासमेव वा ॥ ११.७.३ ॥
ดังเช่นคนผู้หนึ่ง ข้าแต่พระราชา เมื่อเดินทางไปตามถนนอันยาวไกล บางครั้งบางคราวก็หยุดพักเพื่อพักผ่อน หรือสร้างที่พักอาศัยชั่วคราว
11.7.4
एवं संसारपर्याये गर्भवासेषु भारत ।
कुर्वन्ति दुर्बुधा वासं मुच्यन्ते तत्र पण्डिताः ॥ ११.७.४ ॥
ฉันนั้นเหมือนกัน ข้าแต่ภารตะ ในวงจรของวัฏสงสาร คนโง่เขลาย่อมสร้างที่อาศัยในครรภ์มารดา ส่วนผู้มีปัญญาย่อมหลุดพ้นจากที่นั้น
11.7.5
तस्मादध्वानमेवैतमाहुः शास्त्रविदो जनाः ।
यत्तत्संसारगहनं वनमाहुर्मनीषिणः ॥ ११.७.५ ॥
เพราะเหตุนั้น ผู้รู้คัมภีร์ศาสตร์จึงกล่าวสิ่งนี้ว่าเป็นหนทาง และนักปราชญ์เรียกมันว่าป่าทึบแห่งวัฏสงสาร
11.7.6
सोयं लोकसमावर्तो मर्त्यानां भरतर्षभ ।
चराणां स्थावराणां च न गृध्येत्तत्र पाण्डितः ॥ ११.७.६ ॥
นี่คือการหมุนวนของโลกสำหรับมนุษย์ ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภารตะ ทั้งสิ่งที่เคลื่อนไหวและสิ่งที่ไม่เคลื่อนไหว ผู้มีปัญญาไม่ควรปรารถนาสิ่งนั้น
11.7.7
शारीरा मानसाश्चैव मर्त्यानां व्याधयश्च ये ।
प्रत्यक्षाश्च परोक्षाश्च ते व्यालाः कथिता बुधैः ॥ ११.७.७ ॥
โรคภัยของมนุษย์ทั้งที่เกิดแก่กายและแก่จิตใจ ทั้งที่ปรากฏให้เห็นและที่ซ่อนเร้น ผู้รู้เรียกโรคเหล่านั้นว่างู
11.7.8
क्लिश्यमानाश्च तैर्नित्यं मार्यमाणाश्च भारत ।
स्वकर्मभिर्महाव्यालैर्नोद्विजन्त्यल्पबुद्धयः ॥ ११.७.८ ॥
ข้าแต่ภารตะ แม้ถูกงูใหญ่เหล่านั้นเบียดเบียนและทำให้ตายอยู่เป็นนิตย์ ผู้มีปัญญาน้อยก็ไม่หวาดกลัว เพราะกรรมของตนเอง
11.7.9
अथापि तैर्विमुच्येत व्याधिभिः पुरुषो नृप ।
आवृणोत्येव तं पश्चाज्जरा रूपविनाशिनी ॥ ११.७.९ ॥
ข้าแต่พระราชา แม้บุรุษจะพ้นจากโรคเหล่านั้นได้ ต่อมาชราซึ่งทำลายความงามย่อมปกคลุมเขาอย่างแน่นอน
11.7.10
शब्दरूपरसस्पर्शगन्धैश्च विविधैरपि ।
मज्जमानं महापङ्के निरालम्बे समन्ततः ॥ ११.७.१० ॥
บุรุษที่จมอยู่ในโคลนตมอันลึกใหญ่ ไร้ที่ยึดเหนี่ยวทุกด้าน ด้วยเสียง รูป รส สัมผัส กลิ่น และสิ่งต่างๆ อีกมากมาย
11.7.11
संवत्सरर्तवो मासाः पक्षाहोरात्रसन्धयः ।
क्रमेणास्य प्रवृज्जन्ति रूपमायुस्तथैव च ॥ ११.७.११ ॥
ปีและฤดูกาล เดือนและปักษ์ และรอยต่อของกลางวันกลางคืน ย่อมพาเอารูปและอายุของเขาไปตามลำดับ
11.7.12
एते कालस्य विधयो नैताञ्जानान्ति दुर्बुधाः ।
धात्राऽभिलिखितान्याहुः सर्वभूतानि कर्मणा ॥ ११.७.१२ ॥
นี่คือกฎเกณฑ์แห่งกาลเวลา แต่คนโง่เขลาไม่รู้จักมัน เขากล่าวว่าสรรพสัตว์ทั้งปวงถูกพระผู้สร้างจารึกไว้ด้วยกรรม
11.7.13
रथः शरीरं भूतानां सत्वमाहुस्तु सारथिम् ।
इन्द्रियाणि हयानाहुः कर्मबुद्विस्तु रश्मयः ॥ ११.७.१३ ॥
กายของสรรพสัตว์คือรถ จิตใจเรียกว่าสารถี อินทรีย์ทั้งหลายเรียกว่าม้า และการกระทำกับปัญญาคือบังเหียน
11.7.14
तेषां हयानां यो वेगं धावतामनु धावति ।
सतु संसारचक्रेऽस्मिंश्चक्रवत्परिवर्तते ॥ ११.७.१४ ॥
ผู้ที่วิ่งตามความเร็วของม้าเหล่านั้นที่กำลังวิ่งไป ผู้นั้นย่อมหมุนวนอยู่ในวงล้อแห่งวัฏสงสารนี้ดุจวงล้อ
11.7.15
यस्तान्संयमते बुद्ध्या संयतो न निवर्तते ।
यस्तु संसारचक्रेऽस्मिंश्चक्रवत्परिवर्तते ॥ ११.७.१५ ॥
ผู้ที่ควบคุมม้าเหล่านั้นด้วยปัญญา เมื่อควบคุมได้แล้วย่อมไม่ถอยกลับ ส่วนผู้ที่หมุนวนอยู่ในวงล้อแห่งวัฏสงสารนี้ดุจวงล้อ
11.7.16
भ्रममाणा न मुह्यन्ति संसारे न भ्रमन्ति ते ।
संसारे भ्रमतां राजन्दुःखमेतद्धि जायते ॥ ११.७.१६ ॥
ผู้ที่ท่องเที่ยวไปโดยไม่หลงใหล ย่อมไม่ท่องเที่ยวอยู่ในวัฏสงสาร ข้าแต่พระราชา ความทุกข์นี้เองย่อมเกิดแก่ผู้ที่ท่องเที่ยวอยู่ในวัฏสงสาร
11.7.17
तस्पादस्य निवृत्त्यर्थं यत्नमेवाचरेद्बुधः ।
उपेक्षा नात्र कर्तव्या शतशाखः प्रवर्धते ॥ ११.७.१७ ॥
เพราะเหตุนั้น ผู้มีปัญญาพึงพยายามเพื่อการพ้นจากสิ่งนี้ อย่าละเลยในที่นี้ เพราะมันจะเติบโตออกเป็นร้อยกิ่ง
11.7.18
यतेन्द्रियो नरो राजन्क्रोधलोभनिराकृतः ।
सन्तुष्टः सत्यवादी यः स शान्तिमधिगच्छति ॥ ११.७.१८ ॥
ข้าแต่พระราชา บุรุษผู้สำรวมอินทรีย์ หลุดพ้นจากความโกรธและความโลภ มีความสันโดษและพูดความจริง ผู้นั้นย่อมบรรลุความสงบ
11.7.19
याम्यमाहू रथं ह्येनं मुह्यन्ते येन दुर्बुधाः ।
स चैतत्प्राप्नुयाद्राजन्यत्त्वं प्राप्तो नराधिप ॥ ११.७.१९ ॥
รถคันนี้เรียกว่ารถของพระยม ผู้โง่เขลาย่อมหลงใหลด้วยรถคันนี้ ข้าแต่พระราชา ผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ เขาอาจบรรลุสภาวะที่ท่านได้บรรลุแล้วนั้นได้เช่นกัน
11.7.20
अनुतर्षुलमेवैतद्दुःखं भवति मारिष ।
राज्यनाशः सुहृन्नाशः सुतनाशश्च भारत।
साधुः परमदुःखानां दुःखभैषज्यमारभेत् ॥ ११.७.२० ॥
ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ความทุกข์นี้ย่อมนำมาซึ่งความกระหายอยากในภายหลัง คือการสูญเสียราชอาณาจักร การสูญเสียมิตร และการสูญเสียบุตร ข้าแต่ภารตะ ผู้มีปัญญาพึงเริ่มการเยียวยาความทุกข์ คือยาแก้ทุกข์อันยิ่งใหญ่
11.7.21
ज्ञानौषधमवाप्येह दूरपारं महौषधम् ।
छिन्द्याद्दुःखमहाव्याधिं नरः संयतमानसः ॥ ११.७.२१ ॥
เมื่อได้ยาแห่งความรู้ซึ่งเป็นยาวิเศษที่ออกฤทธิ์ไปได้ไกลในโลกนี้แล้ว ผู้มีใจสำรวมควรตัดความทุกข์ซึ่งเป็นโรคร้ายใหญ่หลวงนั้นเสีย
11.7.22
न विक्रमो न चाप्यर्थो न मित्रं न सुहृज्जनः ।
तस्मान्मोचयते दुःखाद्यथात्मा स्थिरनिश्चयः ॥ ११.७.२२ ॥
ไม่ใช่ความกล้าหาญ ไม่ใช่ทรัพย์ ไม่ใช่มิตร และไม่ใช่ผู้มีใจปรารถนาดี ดังนั้น อาตมันผู้มีความตั้งมั่นในการตัดสินใจย่อมปลดตนเองจากความทุกข์ได้
11.7.23
तस्मान्मैत्रं समास्थाय शीलमापदि भारत ।
दमस्त्यागोऽप्रमादश्च ते त्रयो ब्रह्मणो हयाः ॥ ११.७.२३ ॥
ดังนั้น โอ้ทายาทแห่งภรต ในยามทุกข์ยากจงยึดมั่นในมิตรภาพและความประพฤติที่ดี การฝึกฝนตน การสละ และความไม่ประมาท คือม้าทั้งสามของพรหมัน
11.7.24
शीलरश्मिसमायुक्ते स्थितो यो मानसे रथे ।
त्यक्त्वा मृत्युभयं राजन्ब्रह्मलोकं स गच्छति ॥ ११.७.२४ ॥
ผู้ใดนั่งอยู่บนรถในใจที่ประกอบด้วยบังเหียนคือความประพฤติที่ดี โอ้พระราชา ผู้นั้นย่อมละความกลัวต่อความตาย และไปสู่พรหมโลก
11.7.25
अभयं सर्वभूतेभ्यो यो ददाति महीपते ।
स गच्छति परं स्थानं विष्णोः पदमनामयम् ॥ ११.७.२५ ॥
โอ้เจ้าแห่งแผ่นดิน ผู้ใดให้ความไม่กลัวแก่สรรพสัตว์ ผู้นั้นย่อมไปสู่ที่สูงสุด คือสถานะอันปราศจากโทษของพระวิษณุ
11.7.26
न तत्क्रतुसहस्रेण नोपवासैश्च नित्यशः ।
अभयस्य च दानेन यत्फलं प्राप्नुयान्नरः ॥ ११.७.२६ ॥
ผลที่มนุษย์ได้รับจากการให้ความไม่กลัวนั้น ไม่อาจได้รับจากพิธียัชญ์นับพัน หรือจากการอดอาหารเป็นนิตย์
11.7.27
न ह्यात्मनः प्रियतरं किञ्चिद्भूतेषु निश्चितम् ।
अनिष्टं सर्वभूतानां मरणं नाम भारत ॥ ११.७.२७ ॥
โอ้ทายาทแห่งภรต ในหมู่สรรพสัตว์นั้นแน่นอนว่าไม่มีสิ่งใดที่รักยิ่งไปกว่าตนเอง และความตายนั้นไม่เป็นที่ปรารถนาของสรรพสัตว์ทั้งปวง
11.7.28
तस्मात्सर्वेषु भूतेषु दया कार्या विपश्चिता ॥ ११.७.२८ ॥
เพราะฉะนั้น ผู้มีปัญญาควรแสดงความเมตตาต่อสรรพสัตว์ทั้งปวง
11.7.29
नानायोगसमायुक्ता बुद्धिजालेन संवृताः ।
असूक्ष्मदृष्टयो मन्दा भ्राम्यन्ते तत्रतत्र ह।
सुसूक्ष्मदृष्टयो राजन्व्रजन्ति ब्रह्मसाम्यताम् ॥ ११.७.२९ ॥
โอ้พระราชา บรรดาผู้ที่ประกอบด้วยโยคะต่าง ๆ แต่ถูกห่อหุ้มด้วยตาข่ายแห่งปัญญา ผู้มีจิตทึบและมีทัศนะไม่ละเอียด ย่อมหลงพเนจรไปมาในที่นั่นที่นี่ ส่วนผู้มีทัศนะอันละเอียดยิ่ง โอ้พระราชา ย่อมบรรลุความเป็นเช่นพรหมัน
11.7.30
एवं ज्ञात्वा महाप्राज्ञ स तेषामौर्ध्वदैहिकम् ।
कर्तुमर्हति तेनैव फल प्राप्स्यति वै भवान् ॥ ११.७.३० ॥
เมื่อรู้อย่างนี้แล้ว โอ้ผู้มีปัญญายิ่ง ท่านควรประกอบพิธีศราทธ์ของบุคคลเหล่านั้น และด้วยการกระทำนั้นเอง ท่านจักได้รับผลแน่นอน