మహాభారతం · అధ్యాయం 11.7
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.7.1
अहोऽभिहितमाख्यान भवता तत्त्वदर्शिना ।
भूय एव तु मे हर्षः श्रोतुं वागमृतं तव ॥ ११.७.१ ॥
ఆహా! తత్త్వదర్శివైన నీవు చెప్పిన ఈ కథ వినగా మరల వినాలన్న ఆనందం నాకు కలుగుతోంది; నీ వాక్కు అమృతం.
11.7.2
शृणु भूयः प्रवक्ष्यामि मार्गस्यैतस्य विस्तरम् ।
यच्छ्रुत्वा विप्रमुच्यन्ते संसाराद्वि विचक्षणाः ॥ ११.७.२ ॥
వినుము; ఈ మార్గ విస్తారాన్ని మరల చెబుతాను; దాన్ని విని వివేకులు సంసారం నుండి పూర్తిగా విముక్తులవుతారు.
11.7.3
यथा तु पुरुषो राजन्दीर्घमध्वानमास्थितः ।
क्वचित्क्वचिच्छ्रमस्थानं कुरुते वासमेव वा ॥ ११.७.३ ॥
రాజా, ఒకడు దీర్ఘమైన మార్గంలో నడుస్తూ ఒక్కొక్క చోట విశ్రాంతి స్థలాన్ని లేదా నివాసాన్ని ఏర్పరచుకున్నట్లు.
11.7.4
एवं संसारपर्याये गर्भवासेषु भारत ।
कुर्वन्ति दुर्बुधा वासं मुच्यन्ते तत्र पण्डिताः ॥ ११.७.४ ॥
ఇలాగే, భారతా, సంసార పరివర్తనలో గర్భవాసాలలో దుర్బుద్ధులు నివసిస్తారు; పండితులు అక్కడే విముక్తులవుతారు.
11.7.5
तस्मादध्वानमेवैतमाहुः शास्त्रविदो जनाः ।
यत्तत्संसारगहनं वनमाहुर्मनीषिणः ॥ ११.७.५ ॥
అందువల్ల శాస్త్రజ్ఞులు దీనిని మార్గమని అంటారు; మనీషులు దీనిని సంసారపు దట్టమైన అరణ్యమని అంటారు.
11.7.6
सोयं लोकसमावर्तो मर्त्यानां भरतर्षभ ।
चराणां स्थावराणां च न गृध्येत्तत्र पाण्डितः ॥ ११.७.६ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, ఇది మర్త్యుల, చర స్థావర జీవుల లోకచక్రభ్రమణం; పండితుడు దానిపై ఆసక్తి చూపకూడదు.
11.7.7
शारीरा मानसाश्चैव मर्त्यानां व्याधयश्च ये ।
प्रत्यक्षाश्च परोक्षाश्च ते व्यालाः कथिता बुधैः ॥ ११.७.७ ॥
మనుషులకు కలిగే శారీరక, మానసిక వ్యాధులు, ప్రత్యక్షంగా కనిపించేవీ పరోక్షంగా ఉండేవీ, వాటిని జ్ఞానులు వ్యాలాలు (సర్పాలు) అన్నారు.
11.7.8
क्लिश्यमानाश्च तैर्नित्यं मार्यमाणाश्च भारत ।
स्वकर्मभिर्महाव्यालैर्नोद्विजन्त्यल्पबुद्धयः ॥ ११.७.८ ॥
భారతా, ఆ మహా సర్పాలచే నిత్యం బాధింపబడుతూ, చంపబడుతూ కూడా, తమ స్వకర్మల వలన, అల్పబుద్ధులు ఉద్విగ్నులు కావడం లేదు.
11.7.9
अथापि तैर्विमुच्येत व्याधिभिः पुरुषो नृप ।
आवृणोत्येव तं पश्चाज्जरा रूपविनाशिनी ॥ ११.७.९ ॥
రాజా, ఒక పురుషుడు ఆ వ్యాధుల నుండి విముక్తుడైనప్పటికీ, తరువాత రూపాన్ని నాశనం చేసే ముసలితనం అతడిని కప్పివేస్తుంది.
11.7.10
शब्दरूपरसस्पर्शगन्धैश्च विविधैरपि ।
मज्जमानं महापङ्के निरालम्बे समन्ततः ॥ ११.७.१० ॥
శబ్దం, రూపం, రసం, స్పర్శం, గంధం అనే వివిధ విషయాలచేత కూడా, చుట్టూ ఆధారం లేని మహా బురదలో మునుగుతున్న వానిని.
11.7.11
संवत्सरर्तवो मासाः पक्षाहोरात्रसन्धयः ।
क्रमेणास्य प्रवृज्जन्ति रूपमायुस्तथैव च ॥ ११.७.११ ॥
సంవత్సరాలు, ఋతువులు, మాసాలు, పక్షాలు, పగలు రాత్రుల సంధులు — ఇవి క్రమంగా అతని రూపాన్ని, ఆయుష్షును కూడా తీసుకుపోతూ సాగుతాయి.
11.7.12
एते कालस्य विधयो नैताञ्जानान्ति दुर्बुधाः ।
धात्राऽभिलिखितान्याहुः सर्वभूतानि कर्मणा ॥ ११.७.१२ ॥
ఇవి కాలం యొక్క నియమాలు; దుర్బుద్ధులు వీటిని తెలుసుకోరు. సర్వప్రాణులు ధాత చేత కర్మతో లిఖించబడినవని అంటారు.
11.7.13
रथः शरीरं भूतानां सत्वमाहुस्तु सारथिम् ।
इन्द्रियाणि हयानाहुः कर्मबुद्विस्तु रश्मयः ॥ ११.७.१३ ॥
ప్రాణుల శరీరం రథం; మనస్సును సారథి అంటారు. ఇంద్రియాలను గుర్రాలని, కర్మ మరియు బుద్ధిని కళ్ళెములని అంటారు.
11.7.14
तेषां हयानां यो वेगं धावतामनु धावति ।
सतु संसारचक्रेऽस्मिंश्चक्रवत्परिवर्तते ॥ ११.७.१४ ॥
పరుగెత్తే ఆ గుర్రాల వేగాన్ని ఎవరు వెంబడిస్తారో, అతడు ఈ సంసార చక్రంలో చక్రంలా తిరుగుతూ ఉంటాడు.
11.7.15
यस्तान्संयमते बुद्ध्या संयतो न निवर्तते ।
यस्तु संसारचक्रेऽस्मिंश्चक्रवत्परिवर्तते ॥ ११.७.१५ ॥
ఎవరు బుద్ధితో వాటిని నిగ్రహిస్తారో, నిగ్రహింపబడినవాడు తిరిగి రాడు. కానీ ఈ సంసార చక్రంలో చక్రంలా తిరిగేవాడు—
11.7.16
भ्रममाणा न मुह्यन्ति संसारे न भ्रमन्ति ते ।
संसारे भ्रमतां राजन्दुःखमेतद्धि जायते ॥ ११.७.१६ ॥
తిరుగుతున్నప్పటికీ మోహానికి లోనుకానివారు సంసారంలో తిరగరు. రాజా, సంసారంలో తిరిగేవారికి ఈ దుఃఖమే కలుగుతుంది.
11.7.17
तस्पादस्य निवृत्त्यर्थं यत्नमेवाचरेद्बुधः ।
उपेक्षा नात्र कर्तव्या शतशाखः प्रवर्धते ॥ ११.७.१७ ॥
కాబట్టి జ్ఞాని దీని నుండి విముక్తి కోసం ప్రయత్నించాలి. ఇక్కడ నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు; ఇది వంద కొమ్మలుగా పెరుగుతుంది.
11.7.18
यतेन्द्रियो नरो राजन्क्रोधलोभनिराकृतः ।
सन्तुष्टः सत्यवादी यः स शान्तिमधिगच्छति ॥ ११.७.१८ ॥
రాజా, ఇంద్రియాలను నిగ్రహించి, కోపం మరియు లోభం లేనివాడై, సంతృప్తితో సత్యం పలికేవాడు శాంతిని పొందుతాడు.
11.7.19
याम्यमाहू रथं ह्येनं मुह्यन्ते येन दुर्बुधाः ।
स चैतत्प्राप्नुयाद्राजन्यत्त्वं प्राप्तो नराधिप ॥ ११.७.१९ ॥
యముడిది అని ఈ రథాన్ని అంటారు; దీనివల్లే మూర్ఖులు మోహంలో పడతారు. ఓ రాజా, ఓ నరాధిపా, మీరు పొందిన ఆ స్థితినే అతడు పొందుతాడు.
11.7.20
अनुतर्षुलमेवैतद्दुःखं भवति मारिष ।
राज्यनाशः सुहृन्नाशः सुतनाशश्च भारत।
साधुः परमदुःखानां दुःखभैषज्यमारभेत् ॥ ११.७.२० ॥
ఓ గౌరవనీయుడా, ఈ దుఃఖం తరువాత కోరికను రేపేదే; రాజ్యనాశం, మిత్రనాశం, పుత్రనాశం. ఓ భరతవంశజా, జ్ఞాని పరమ దుఃఖాలకు ఔషధమైన దుఃఖౌషధాన్ని ఆరంభించాలి.
11.7.21
ज्ञानौषधमवाप्येह दूरपारं महौषधम् ।
छिन्द्याद्दुःखमहाव्याधिं नरः संयतमानसः ॥ ११.७.२१ ॥
ఇక్కడ జ్ఞానమనే ఔషధాన్ని పొంది, దూరతీరం వరకు వ్యాపించిన మహౌషధంతో, సంయతమైన మనస్సు గల మనిషి దుఃఖమనే మహావ్యాధిని ఛేదించాలి.
11.7.22
न विक्रमो न चाप्यर्थो न मित्रं न सुहृज्जनः ।
तस्मान्मोचयते दुःखाद्यथात्मा स्थिरनिश्चयः ॥ ११.७.२२ ॥
పరాక్రమం కాదు, ధనం కాదు, మిత్రుడు కాదు, హితైషులైన జనులు కూడా కాదు; అందువల్ల దృఢ నిశ్చయం కలిగిన ఆత్మయే దుఃఖం నుండి విముక్తి చేస్తుంది.
11.7.23
तस्मान्मैत्रं समास्थाय शीलमापदि भारत ।
दमस्त्यागोऽप्रमादश्च ते त्रयो ब्रह्मणो हयाः ॥ ११.७.२३ ॥
కాబట్టి, ఓ భరతవంశజా, ఆపదలో మైత్రిని, శీలాన్ని ఆశ్రయించు. దమం, త్యాగం, అప్రమాదం ఈ మూడూ బ్రహ్మ రథానికి గుర్రాలు.
11.7.24
शीलरश्मिसमायुक्ते स्थितो यो मानसे रथे ।
त्यक्त्वा मृत्युभयं राजन्ब्रह्मलोकं स गच्छति ॥ ११.७.२४ ॥
శీలమనే కళ్ళెంతో కట్టబడిన మానసిక రథంపై ఎవరు కూర్చుంటాడో, ఓ రాజా, అతడు మృత్యుభయాన్ని విడిచి బ్రహ్మలోకానికి వెళ్తాడు.
11.7.25
अभयं सर्वभूतेभ्यो यो ददाति महीपते ।
स गच्छति परं स्थानं विष्णोः पदमनामयम् ॥ ११.७.२५ ॥
ఓ రాజా, సర్వ ప్రాణులకు అభయాన్ని ఇచ్చేవాడు పరమ స్థానమైన విష్ణు పదాన్ని, రోగరహిత స్థితిని పొందుతాడు.
11.7.26
न तत्क्रतुसहस्रेण नोपवासैश्च नित्यशः ।
अभयस्य च दानेन यत्फलं प्राप्नुयान्नरः ॥ ११.७.२६ ॥
అభయ దానం వల్ల మనిషికి లభించే ఫలాన్ని వేయి యజ్ఞాలతో గానీ, నిత్య ఉపవాసాలతో గానీ పొందలేడు.
11.7.27
न ह्यात्मनः प्रियतरं किञ्चिद्भूतेषु निश्चितम् ।
अनिष्टं सर्वभूतानां मरणं नाम भारत ॥ ११.७.२७ ॥
భరతవంశీ, ప్రాణులకు తమ ఆత్మకంటే ప్రియమైనది ఏదీ లేదు; మరణం సర్వ ప్రాణులకు అనిష్టం.
11.7.28
तस्मात्सर्वेषु भूतेषु दया कार्या विपश्चिता ॥ ११.७.२८ ॥
కాబట్టి జ్ఞాని సర్వ ప్రాణులపై దయ చూపాలి.
11.7.29
नानायोगसमायुक्ता बुद्धिजालेन संवृताः ।
असूक्ष्मदृष्टयो मन्दा भ्राम्यन्ते तत्रतत्र ह।
सुसूक्ष्मदृष्टयो राजन्व्रजन्ति ब्रह्मसाम्यताम् ॥ ११.७.२९ ॥
ఓ రాజా, వివిధ యోగాలతో కూడినవారైనా బుద్ధి జాలంలో చిక్కుకొని, సూక్ష్మ దృష్టి లేని మందులు ఇక్కడా అక్కడా తిరుగుతారు; అతి సూక్ష్మ దృష్టి గలవారు బ్రహ్మసామ్యాన్ని పొందుతారు.
11.7.30
एवं ज्ञात्वा महाप्राज्ञ स तेषामौर्ध्वदैहिकम् ।
कर्तुमर्हति तेनैव फल प्राप्स्यति वै भवान् ॥ ११.७.३० ॥
మహాప్రాజ్ఞా, ఇది తెలుసుకుని నీవు వారి ఔర్ధ్వదైహిక కర్మలను చేయడం తగును; దాని వల్లనే నీవు ఫలాన్ని పొందుతావు.