મહાભારત · અધ્યાય 12.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
कृत्वोदकं ते सुहृदां सर्वेषां पाण्डुनन्दनाः ।
विदुरो धृतराष्ट्रश्च सर्वाश्च भरतस्त्रियः ॥ १२.१.१ ॥
નારાયણને પ્રણામ કરીને, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ નરને, દેવી સરસ્વતી અને વ્યાસને પ્રણામ કરીને, પછી 'જય' નામનું કાવ્ય પાઠ કરવું. હે પાંડુનંદનો, તમારા સર્વ સુહૃદો માટે — વિદુર, ધૃતરાષ્ટ્ર અને ભરતવંશની સર્વ સ્ત્રીઓ માટે — ઉદકતર્પણ કરીને.
12.1.2
तत्र ते सुमहात्मानो न्यवसन्कुरुनन्दनाः ।
शौचं निर्वर्तयिष्यन्तो मासच्चात्रं बहिः पुरात् ॥ १२.१.२ ॥
ત્યાં તે મહાત્મા કુરુનંદનો શૌચકર્મ પૂરાં કરવા નગરની બહાર એક માસ રહ્યા.
12.1.3
कृतोदकं तु राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ।
अभिजग्मुर्महात्मानः सिद्धा ब्रह्मर्षिसत्तमाः ॥ १२.१.३ ॥
ઉદકતર્પણ કરી ચૂકેલા ધર્માત્મા રાજા યુધિષ્ઠિર પાસે સિદ્ધો, મહાત્માઓ અને શ્રેષ્ઠ બ્રહ્મર્ષિઓ આવ્યા.
12.1.4
द्वैपायनो नारदश्च देवलश्च महानृषिः ।
देवस्थानश्च कण्वश्च तेषां शिष्याश्च सत्तमाः ॥ १२.१.४ ॥
દ્વૈપાયન (વ્યાસ), નારદ, મહર્ષિ દેવલ, દેવસ્થાન અને કણ્વ, અને તેમના શ્રેષ્ઠ શિષ્યો.
12.1.5
अन्ये च वेदविद्वांसः कृतप्रज्ञा द्विजातयः ।
गृहस्थाः स्नातकाः सन्तो ददृशुः कुरुसत्तमम् ॥ १२.१.५ ॥
બીજા વેદજ્ઞો, પ્રજ્ઞાવાન દ્વિજો, ગૃહસ્થો અને સ્નાતકોએ કુરુશ્રેષ્ઠને જોયા.
12.1.6
तेऽभिगम्य महात्मानं पूजिताश्च यथाविधि ।
आसनेषु महार्हेषु विविशुः परमर्षयः ॥ १२.१.६ ॥
તેઓ મહાત્મા પાસે જઈને વિધિ પ્રમાણે પૂજાયા, અને પરમ ઋષિઓ મહાર્હ આસનો પર બેઠા.
12.1.7
प्रतिगृह्य ततः पूजां तत्कालसदृशीं तदा ।
पर्युपांसन्यथान्यायं परिवार्य युधिष्ठिरम् ॥ १२.१.७ ॥
ત્યારે એ સમયને અનુરૂપ સત્કાર સ્વીકારીને, યથાન્યાય યુધિષ્ઠિરને ઘેરી તેઓ બેઠા.
12.1.8
पुण्ये भागीरथीतीरे शोकव्याकुलचेतसम् ।
आश्वासयन्तो राजेन्द्रं विप्राः शतसहस्रशः ॥ १२.१.८ ॥
પવિત્ર ભાગીરથીના કાંઠે, શોકથી વ્યાકુળ ચિત્તવાળા રાજેન્દ્રને સેંકડો હજારો બ્રાહ્મણો આશ્વાસન આપતા હતા.
12.1.9
नारदस्त्वव्रवीत्काले धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
संभाष्य मुनिभिः सार्धं कृष्णद्वैपायनादिभिः ॥ १२.१.९ ॥
ત્યારે નારદે યોગ્ય સમયે ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિર સાથે વાત કરી; કૃષ્ણદ્વૈપાયન વગેરે મુનિઓ સાથે સંવાદ કરીને.
12.1.10
पार्थस्य बाहुवीर्येण प्रसादान्माधवस्य च ।
जिता सेयं मही कृत्स्ना धर्मेण च युधिष्ठिर ॥ १२.१.१० ॥
પાર્થના બાહુબળથી અને માધવની કૃપાથી આ સમગ્ર પૃથ્વી જીતાઈ; હે યુધિષ્ઠિર, ધર્મથી પણ.
12.1.11
दिष्ट्या मुक्ताः स्थ संग्रामादस्माल्लोकभयंकरात् ।
क्षत्रधर्मरतश्चासि कच्चिन्मोदसि पाण्डव ॥ १२.१.११ ॥
સદભાગ્યે તમે લોકને ભયંકર એવા આ સંગ્રામથી મુક્ત થયા છો; ક્ષત્રધર્મમાં રત થઈ શું તમે આનંદિત છો, પાંડવ?
12.1.12
कच्चिच्च निहतामित्रः प्रीणासि सुहृदो नृप ।
कच्चिच्छ्रियमिमां प्राप्य न त्वां शोकः प्रबाधते ॥ १२.१.१२ ॥
શત્રુઓને હણીને તમે મિત્રોને પ્રસન્ન કરો છો ને, રાજન? આ શ્રીને પામીને પણ શોક તમને પીડતો નથી ને?
12.1.13
विजितेयं मही कृत्स्ना कृष्णबाहुबलाश्रयात् ।
ब्राह्मणानां प्रसादेन भीमार्जुनबलेन च ॥ १२.१.१३ ॥
કૃષ્ણના બાહુબળના આશ્રયથી, બ્રાહ્મણોની કૃપાથી અને ભીમ તથા અર્જુનના બળથી આ સમગ્ર પૃથ્વી જીતાઈ છે.
12.1.14
इदं तु मे महद्दुःखं वर्तते हृदि नित्यदा ।
कृत्वा ज्ञातिक्षयमिमं महान्तं घोरदर्शनम् ॥ १२.१.१४ ॥
પરંતુ મારા હૃદયમાં સદા આ મહાન દુઃખ રહે છે — જોવામાં ભયંકર એવા આ મહાન જ્ઞાતિસંહારને કરવાથી.
12.1.15
सौभद्रं द्रौपदेयांश्च घातयित्वा सुतान्प्रियान् ।
जयोऽयमजयाकारो भगवन्प्रतिभाति मे ॥ १२.१.१५ ॥
હે ભગવન્! સુભદ્રાના પુત્ર, દ્રૌપદીના પુત્રો અને અમારા પ્રિય પુત્રોને મરાવ્યા પછી આ જય મને પરાજય જેવો લાગે છે.
12.1.16
किंनु वक्ष्यति वार्ष्णेयी वधूर्मे मधुसूदनम् ।
द्वारकावासिनी कृष्णमितः प्रतिगतं हरिम् ॥ १२.१.१६ ॥
દ્વારકામાં રહેતી વૃષ્ણિ કુળની મારી પુત્રવધૂ (સુભદ્રા) અહીંથી ગયેલા મધુસૂદન કૃષ્ણને શું કહેશે?
12.1.17
द्रौपदी हतपुत्रेयं कृपणा हतबान्धवा ।
अस्मत्प्रियहिते युक्ता भूयः पीडयतीव माम् ॥ १२.१.१७ ॥
પુત્રો મરાયા, બાંધવો મરાયા એવી આ દીન દ્રૌપદી, અમારા પ્રિયજનોના હિતમાં લાગેલી, ફરી મને પીડા આપતી હોય એમ લાગે છે.
12.1.18
इदमन्यच्च भगवन्यत्त्वां वक्ष्यामि नारद ।
मन्त्रसंवरणेनास्मि कुन्त्या दुःखेन योजितः ॥ १२.१.१८ ॥
હે ભગવન્ નારદ! બીજી એક વાત પણ હું તમને કહીશ — ગુપ્તતા રાખવાથી હું કુંતીના દુઃખમાં બંધાયો છું.
12.1.19
यः स नागायुतप्राणो लोकेऽप्रतिरथो रणे ।
सिंहविक्रान्तगामी च जितकाशी यतव्रतः ॥ १२.१.१९ ॥
જે દસ હજાર હાથીઓના પ્રાણબળવાળો હતો, જગતમાં યુદ્ધમાં જેની બરાબરીનો રથી ન હતો, સિંહના વિક્રમથી ચાલનારો, કાશીમાં વિજયી, વ્રતમાં દૃઢ.
12.1.20
आश्रयो धार्तराष्ट्राणां मानी तीक्ष्णपराक्रमः ।
अमर्षी नित्यसंरम्भी क्षेप्ताऽस्माकं रणेरणे ॥ १२.१.२० ॥
તે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોનો આશ્રય, માની, તીક્ષ્ણ પરાક્રમી, અપમાન ન સહન કરનારો, સદા ઉગ્ર ઉત્સાહી, અને દરેક યુદ્ધમાં આપણને ટોણા મારનારો હતો.
12.1.21
शीघ्रास्त्रश्चित्रयोधी च कृती चाद्भुतविक्रमः ।
गूढोत्पन्नः सुतः कुन्त्या भ्राताऽस्माकमसौ किल ॥ १२.१.२१ ॥
તે ઝડપી અસ્ત્રવાળો, વિચિત્ર યોદ્ધો, કુશળ અને અદ્ભુત પરાક્રમી હતો; ગુપ્ત રીતે જન્મેલો કુંતીનો પુત્ર, તે ખરેખર આપણો ભાઈ છે.
12.1.22
तोयकर्मणि तं कुन्ती कथयामास मे तदा ।
पुत्रं सर्वगुणोयेतं कर्णं त्यक्तं जले पुरा ॥ १२.१.२२ ॥
જળકર્મ વખતે કુંતીએ ત્યારે મને તેના વિશે કહ્યું — સર્વ ગુણોથી યુક્ત પુત્ર કર્ણ, જેને પહેલાં પાણીમાં ત્યજી દેવાયો હતો.
12.1.23
मञ्जूषायां समाधाय गङ्गास्रोतस्यमज्जयत् ।
यं सूतपुत्रं लोकोऽयं राधेयं चाभ्यमन्यत ॥ १२.१.२३ ॥
તેને પેટીમાં મૂકીને ગંગાના પ્રવાહમાં ડુબાડી દીધો; આ લોકે તેને સૂતપુત્ર અને રાધેય માન્યો.
12.1.24
स सूर्यपुत्रः कुन्त्या यै भ्राताऽस्माकं च मातृतः ।
अजानता मया सड्ख्ये राज्यलुब्धेन घातितः।
तन्मे दहति गात्राणि तूलराशिमिवानलः ॥ १२.१.२४ ॥
તે સૂર્યનો પુત્ર, કુંતીનો પુત્ર, આપણો ભાઈ, માતાની બાજુએ પણ ભાઈ; રાજ્યલોભથી અજાણ્યે મેં યુદ્ધમાં તેનો વધ કરાવ્યો. તે મારાં અંગોને રૂના ઢગલાને અગ્નિ બાળે તેમ બાળે છે.
12.1.25
न हि तं वेद पार्थोऽपि भ्रातरं श्वेतवाहनः ।
नाहं न भीमो न यमौ स त्वस्मान्वेद तत्वतः ॥ १२.१.२५ ॥
પાર્થ પણ એ ભાઈને ખરેખર જાણતો ન હતો; હું, ભીમ કે યમળ ભાઈઓ પણ નહોતા જાણતા. પણ તે અમને યથાર્થપણે જાણતો હતો.
12.1.26
गता किल पृथा तस्य सकाशमिति नः श्चुतम् ।
अस्माकं शमकामा वै त्वं च पुत्रो ममेत्यथ ॥ १२.१.२६ ॥
પૃથા (કુંતી) તેની પાસે ગઈ હતી એવું અમે સાંભળ્યું; અમારી સાથે શાંતિ ઇચ્છીને, 'તું પણ મારો પુત્ર છે' એમ તેણે કહ્યું.
12.1.27
पृथाया न कृतः कामस्तेन चापि महात्मना ।
अतीवानुचितं मातरवोच इति सोऽब्रवीत् ॥ १२.१.२७ ॥
તે મહાત્માએ પણ પૃથાની ઇચ્છા પૂર્ણ ન કરી; 'માતા, તમે અત્યંત અનુચિત વાત કહી' એમ તેણે કહ્યું.
12.1.28
न हि शक्ष्यामि संत्यक्तुमहं दुर्योधनं रणे ।
अनार्यत्वं नृशंसत्वं कृतघ्नत्वं च मे भवेत् ॥ १२.१.२८ ॥
યુદ્ધમાં હું દુર્યોધનનો ત્યાગ નહીં કરી શકું; તેમ કરવાથી મારામાં અનાર્યતા, ક્રૂરતા અને કૃતઘ્નતા આવશે.
12.1.29
युधिष्ठिरेण सन्धिं हि यदि कुर्यां मते तव ।
भीतो रणे श्वेतवाहादिति मां मंस्यते जनः ॥ १२.१.२९ ॥
તમારા મત પ્રમાણે જો હું યુધિષ્ઠિર સાથે સંધિ કરું, તો લોકો મને યુદ્ધમાં ડરેલો શ્વેતવાહન માનશે.
12.1.30
सोऽहं निर्जित्य समरे विजयं सहकेशवम् ।
संधास्ये धर्मपुत्रेण पश्चादिति च सोऽब्रवीत् ॥ १२.१.३० ॥
'યુદ્ધમાં વિજય મેળવીને, કેશવ સાથે, પછી ધર્મપુત્ર સાથે હું સંધિ કરીશ' એમ તેણે કહ્યું.
12.1.31
तमवोचत्किल पृथा पुनः पृथुलवक्षसम् ।
चतुर्णामभयं देहि कामं युध्यस्व फल्गुनम् ॥ १२.१.३१ ॥
પૃથા ફરી પહોળી છાતીવાળાને બોલી - ચારેયને અભય આપ; પછી ઇચ્છા મુજબ ફલ્ગુન સાથે યુદ્ધ કર.
12.1.32
सोऽब्रवीन्मातरं धीमान्वेपमानां कृताञ्जलिः ।
प्राप्तान्विषह्यांश्चतुरो न हनिष्यामि ते सुतान् ॥ १२.१.३२ ॥
તે બુદ્ધિમાન હાથ જોડીને કાંપતી માતાને બોલ્યા - તારા ચાર પુત્રોને, જે ટકી શકે તેવા છે, હું નહીં મારું.
12.1.33
पञ्चैव हि सुता देवि भविष्यन्ति तव ध्रुवाः ।
सार्जुना वा हते कर्णे सकर्णा वा हतेऽर्जुने ॥ १२.१.३३ ॥
હે દેવી, તને ચોક્કસ પાંચ પુત્રો થશે - કર્ણ હણાય તો અર્જુન સહિત, અથવા અર્જુન હણાય તો કર્ણ સહિત.
12.1.34
तं पुत्रगृद्धिनी भूयो माता पुत्रमथाब्रवीत् ।
भ्रातॄणां स्वस्ति कुर्वीथा येषां स्वस्ति चिकीर्षसि ॥ १२.१.३४ ॥
પુત્રોની ઝંખના રાખતી માતા ફરી તે પુત્રને બોલી - જે ભાઈઓનું કલ્યાણ તું ઇચ્છે છે, તેમનું કલ્યાણ કર.
12.1.35
एवमुक्त्वा किल पृथा विसृज्योपययौ गृहान् ।
सोऽर्जुनेन हतो वीरो भ्रात्रा भ्राता सहोदरः ॥ १२.१.३५ ॥
આમ કહીને પૃથા તેને વિદાય આપી ઘરે ગઈ. તે વીર, સહોદર ભાઈ, અર્જુન દ્વારા - ભાઈના હાથે - હણાયો.
12.1.36
न चैव निःसृतो मन्त्रः पृथायास्तस्य वा मुने ।
अथ शूरो महेष्वासः पार्थेनाजौ निपातितः ॥ १२.१.३६ ॥
હે મુનિ, પૃથા કે તેની ગુપ્ત મંત્રણા બહાર આવી ન હતી. પછી તે શૂર, મહાધનુર્ધર, યુદ્ધમાં પાર્થ દ્વારા પાડી દેવાયો.
12.1.37
अहं त्वज्ञासिषं पश्चात्स्वसोदर्यं द्विजोत्तम ।
पूर्वजं भ्रातरं कर्णं पृथाया वचनात्प्रभो ॥ १२.१.३७ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, પૃથા (કુંતી)ના વચનથી મને પછી ખબર પડી કે કર્ણ મારો સગો મોટો ભાઈ છે. હે પ્રભુ!
12.1.38
तेन मे दूयते तीव्रं हृदयं भ्रातृघातिनः ।
कर्णार्जुनसहायोऽहं जयेयमपि वासवम् ॥ १२.१.३८ ॥
તેથી મારું હૃદય તીવ્ર રીતે દુઃખી થાય છે — ભાઈનો ઘાતક હોવાને કારણે. કર્ણ અને અર્જુન સહાયક હોત તો હું ઇન્દ્રને પણ જીતી શક્યો હોત.
12.1.39
सभायां क्लिश्यमानस्य धार्तराष्ट्रैर्दुरात्मभिः ।
सहसोत्पतितः क्रोधः कर्णं दृष्ट्वा प्रशाम्यति ॥ १२.१.३९ ॥
સભામાં દુરાત્મા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો દ્વારા પીડિત થવાથી જે ક્રોધ અચાનક જાગ્યો હતો, તે કર્ણને જોઈને શાંત થાય છે.
12.1.40
यदा ह्यस्य गिरो रूक्षाः श्रृणोमि कटुकोदयाः ।
सभायां गदतो द्यूते दुर्योधनहितैषिणः ॥ १२.१.४० ॥
જુગારના સમયે સભામાં દુર્યોધનનું હિત ઇચ્છનાર આ (કર્ણ)ના કઠોર અને કડવા શબ્દો જ્યારે હું સાંભળું છું,
12.1.41
तदा नश्यति मे रोषः पादौ तस्य निरीक्ष्य ह ।
कुन्त्या हि सदृशौ पादौ कर्णस्येति मतिर्मम ॥ १२.१.४१ ॥
ત્યારે તેમના પગ જોઈને મારો ક્રોધ નાશ પામે છે; કર્ણના પગ કુંતીના પગ જેવા છે એવો મારો મત છે.
12.1.42
सादृश्यहेतुमन्विच्छन्पृथायास्तस्य चैव ह ।
कारणं नाधिगच्छामि कथंचिदपि चिन्तयन् ॥ १२.१.४२ ॥
કુંતી અને તેમની વચ્ચેની સમાનતાનું કારણ શોધતાં, વિચારવા છતાં મને તેનું કારણ કોઈ રીતે મળતું નથી.
12.1.43
कथं नु तस्य संग्रामे पृथिवी चक्रमग्रसत् ।
कथं नु शप्तो भ्राता मे तत्त्वं वक्तुमिहार्हसि ॥ १२.१.४३ ॥
તે યુદ્ધમાં પૃથ્વીએ તેનું રથચક્ર કેવી રીતે ગળી લીધું? મારા ભાઈને શાપ કેવી રીતે મળ્યો? આનું તત્ત્વ અહીં કહેવું આપને યોગ્ય છે.
12.1.44
श्रोतुमिच्छामि भगवंस्त्वत्तः सर्वं यथातथम् ।
भवान्हि सर्वविद्विद्वाँल्लोके वेद कृताकृतम् ॥ १२.१.४४ ॥
હે ભગવન્, આપની પાસેથી બધું યથાર્થપણે સાંભળવા ઇચ્છું છું. આપ સર્વજ્ઞ અને વિદ્વાન છો; જગતમાં કરાયેલું અને ન કરાયેલું બધું આપ જાણો છો.