マハーバーラタ · 章 12.100
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.100.1
यथा जयार्थिनः सेनां नयन्ति भरतर्षभ ।
ईषद्धर्मं प्रपीड्यापि तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१००.१ ॥
勝利を求める者たちが、ダルマを少し踏み越えてでも軍を率いるのはどのようにか、それを私に話してください、祖父よ、バーラタの牡牛よ。
12.100.2
सन्त्येव हि स्थिता धर्म उपपत्त्या तथा परे ।
साध्वाचारतया केचित्तथैवौपयिकादपि ॥ १२.१००.२ ॥
実に、道理によって確立された他のダルマもあり、善い行いによるもの、そして便宜によるものも同様にある。
12.100.3
उपायधर्मान्वक्ष्यामि संसिद्धानर्थसिद्धये ।
निर्मर्यादा दस्यवस्तु भवन्ति परिपन्थिनः ॥ १२.१००.३ ॥
目的を成し遂げるために確立された便宜の手段のダルマについて私は語ろう。規範なき盗賊や敵対する妨害者が現れるからである。
12.100.4
तेषां प्रतिविघातार्थं प्रवक्ष्याम्यथ नैगमम् ।
कार्याणां संप्रसिद्ध्यर्थं तानुपायान्निबोध मे ॥ १२.१००.४ ॥
彼らに対抗するため、今からナイガマ（都市の術）を説こう。事を完全に成就させるための方策を私から学べ。
12.100.5
उभे प्रज्ञे वेदितव्ये ऋज्वी वक्रा च भारत ।
जानन्वक्रां न सेवेत प्रतिबाधेत चागताम् ॥ १२.१००.५ ॥
バーラタよ、真っ直ぐな知恵と曲がった知恵、その二つを知るべきである。曲がったものを知ったなら、それに従ってはならず、やって来る曲がったものは退けるべきである。
12.100.6
अमित्रा एव राजानं भेदेनोपचरन्त्युत ।
तां राजा विकृतिं जानन्यथाऽमित्रान्प्रबाधते ॥ १२.१००.६ ॥
敵こそが王に分裂の策で近づくものである。王はその歪みを知り、敵を抑え込むのである。
12.100.7
गजानां पार्थ वर्माणि गोवृषाजगराणि च ।
शल्यकण्टकलोहानि तनुत्राणि मतानि च ॥ १२.१००.७ ॥
プリターの子よ、象の鎧は牛革・雄牛の革・ニシキヘビの皮で作られる。棘や鉄の突起のある防護覆いも適したものとされる。
12.100.8
शातपीतानि शस्त्राणि सन्नाहाः पीतलोहकाः ।
नानारञ्जनरक्ताः स्युः पताकाः केतवश्च ह ॥ १२.१००.८ ॥
武器は輝く黄色であるべきである。鎧は黄色と鉄色で、さまざまな顔料で赤く染められているべきである。旗幟もまた同様である。
12.100.9
ऋष्टयस्तोमराः खङ्गा निशिताश्च परश्वथाः ।
फलकान्यथ चर्माणि प्रतिकल्प्यान्यनेकशः ॥ १२.१००.९ ॥
リシュティ（槍）、トーマラ（投槍）、剣、研がれた戦斧、そして盾と革の盾——これらを多様に準備すべきである。
12.100.10
अभिनीतानि शस्त्राणि योधाश्च कृतनिश्चयाः ।
चैत्रे वा मार्गशीर्षे वा सेनायोगः प्रशस्यते ॥ १२.१००.१० ॥
武器は十分に訓練され、戦士たちは決意固くあるべきである。チャイトラ月またはマールガシールシャ月の軍の編成は称賛される。
12.100.11
पक्वसस्या हि पृथिवी भवत्यम्बुमती तदा ।
नैवातिशीतो नात्युष्णः कालो भवति भारत ॥ १२.१००.११ ॥
その時、大地は実った作物で満ち、水も豊かである。バラタの末裔よ、その季節は寒すぎず暑すぎもしない。
12.100.12
तस्मात्तदा योजयेत परेषां व्यसनेऽथवा ।
एते हि योगाः सेनायाः प्रशस्ताः परबाधने ॥ १२.१००.१२ ॥
ゆえに、敵が困窮しているときに軍を投入すべきである。これこそ敵を苦しめるために軍が称賛されるべき機会である。
12.100.13
जलवांस्तृणवान्मार्गः समो गम्यः प्रशस्यते ।
चारैः सुविदिताभ्यासः कुशलैर्वनगोचरैः ॥ १२.१००.१३ ॥
水と草があり、平らで通行できる道が賞賛される。斥候によく知られ、森に通じた熟練の者たちが慣れ親しんだ道である。
12.100.14
न ह्यरण्यानि शक्यन्ते गन्तुं मृगगणैरिव ।
तस्मात्सेनासु तानेव योजयन्ति जयार्थिनः ॥ १२.१००.१४ ॥
軍勢は鹿の群れのように容易に森を通ることはできない。ゆえに勝利を求める者は、軍の中にそうした者たちを用いるのである。
12.100.15
अग्रतः पुरुषानीकं शक्तं चापि कुलोद्भवम् ।
आवासस्तोयवान्मार्गः पर्याकाशः प्रशस्यते ॥ १२.१००.१५ ॥
先陣は有能で良家に生まれた兵からなるべきである。水のある宿営地、水のある道、周囲の開けた土地が称賛される。
12.100.16
पोषामपसर्पाणां प्रतिघातस्तथा भवेत् ।
आकाशं हि वनाभ्याशे मन्यन्ते गुणवत्तरम् ॥ १२.१००.१६ ॥
退く者にも同様に反撃すべきである。森の近くの開けた土地は、はるかに有利だと人々は考える。
12.100.17
बहुभिर्गुणजातैश्च ये युद्धकुशला जनाः ।
उपन्यासो भवेत्तत्र बलानां नातिदूरतः ॥ १२.१००.१७ ॥
多くの資質を備え、戦いに熟練した者たちが、そこに軍勢を配置すべきである。ただし遠すぎてはならない。
12.100.18
उपन्यासोऽपसर्पाणां पदातीनां च गूहनम् ।
हतशत्रुप्रतीघातमापदर्थं परायणम् ॥ १२.१००.१८ ॥
退く者の配置、歩兵の隠匿、倒れた敵への反撃——これらが危急の時の拠り所である。
12.100.19
सप्तर्पीन्पृष्ठतः कृत्वा युध्येयुरचला इव ।
अनेन विधिना शत्रूञ्जिगीषेतापि दुर्जयान् ॥ १२.१००.१९ ॥
七人の聖者を後ろに置き、動かぬ山のように戦うがよい。この方法によって、打ち破りがたい敵をも征服したいと願うべきである。
12.100.20
यतो वायुर्यतः सूर्यो यतः सोमस्ततो जयः ।
पूर्वंपूर्वं ज्याय एषां सन्निपाते युधिष्ठिर ॥ १२.१००.२० ॥
風の吹く方角、太陽のある方角、月のある方角、そこから勝利が来る。ユディシュティラよ、衝突においては、これらのうち先のものがより優れている。
12.100.21
अकर्द -मनुदकाममर्यादामलोष्टकाम् ।
अश्वभूमिं प्रशंसन्ति ये युद्धकुशला जनाः ॥ १२.१००.२१ ॥
戦に熟達した人々は、泥、水、境界、土塊のない、馬に適した地を称賛する。
12.100.22
समा निरुदकाकाशा रथभूमिः प्रशस्यते ।
नीचद्रुमा महाकक्षा सोदका हस्तियोधिनाम् ॥ १२.१००.२२ ॥
水がなく空が開けた平坦な地は戦車に称賛される。象兵にとっては、低い木々と大きな茂みと水のある土地が良い。
12.100.23
बहुदुर्गा महाकक्षा वेणुवेत्रतिरस्कृता ।
पदातीनां क्षमा भूमिः पर्वतोपवनानि च ॥ १२.१००.२३ ॥
多くの要塞、大きな茂み、竹と籐に覆われた地は歩兵に適し、山や園林も同様である。
12.100.24
पदातिबहुला सेना दृढा भवति भारत ।
रथाश्वबहुला सेना सुदिनेषु प्रशस्यते ॥ १२.१००.२४ ॥
バーラタよ、歩兵の多い軍は堅固になる。戦車と馬の多い軍は吉日に称賛される。
12.100.25
पदातिनागबहुला प्रावृट्काले प्रशस्यते ।
गुणानेतान्प्रसंख्याय देशकालौ प्रयोजयेत् ॥ १२.१००.२५ ॥
歩兵と象の多い軍は雨季に称賛される。これらの資質をよく考慮して、場所と時を用いるべきである。
12.100.26
एवं संचिन्त्य यो याति तिथिनक्षत्रपूजितः ।
विजयं लभते नित्यं सेनां सम्यक्प्रयोजयन् ॥ १२.१००.२६ ॥
このように熟考し、太陰日と星宿を敬って出発し、軍を適切に配置する者は、常に勝利を得る。
12.100.27
प्रसुप्तांस्तृषिताञ्श्रान्तान्प्रकीर्णान्नाभिघातयेत् ।
मोक्षे प्रयाणे चलने पानभोजनकालयोः।
अतिक्षिप्तान्व्यतिक्षिप्तान्निहतान्प्रतनूकृतान् ॥ १२.१००.२७ ॥
眠っている者、渇いた者、疲れた者、散り散りの者を打ってはならない。休息、行軍、移動、飲食の時にも打ってはならない。大いに敗走した者、散乱した者、殺された者、弱らされた者も打ってはならない。
12.100.28
अविस्रब्धान्कृतारम्भानुपन्यासात्प्रतापितान् ।
बहिश्वरानुपन्यासान्कृतवेश्मानुसारिणः ॥ १२.१००.२८ ॥
油断している者、行動を始めた者、攻撃に苦しめられた者、外をさまよう者、近づいてくる者、住居まで付き従う者。
12.100.29
पारम्पर्यागते द्वारे ये केचिदनुवर्तिनः ।
परिचर्यापरोद्धारो ये च केचन वल्गिनः ॥ १२.१००.२९ ॥
代々受け継がれて門に来た従者たち、奉仕と守護に励む者たち、そして身軽な戦士たち。
12.100.30
अनीकं ये विभिदन्ति भिन्नं संस्थापयन्ति च ।
समानाशनपानास्ते कार्या द्विगुणवेतनाः ॥ १२.१००.३० ॥
軍を切り裂く者、切り裂かれた軍を立て直す者、そして同じ食と飲みを分かち合う者は、二倍の俸給を与えるべきである。
12.100.31
जातिगोत्रं च विज्ञाय कर्म चानुत्तमं शुभम् ।
समानदेहरक्षार्थे कार्या द्विगुणवेतनाः।
त्रिगुणं चतुर्गुणं चैव वेतनं तेषु कारयेत् ॥ १२.१००.३१ ॥
種姓と家系、そして最上の善い行いを知ったうえで、同等の身体を守るために二倍の給与を与えるべきである。その中では三倍や四倍の給与を与えてもよい。
12.100.32
दशाधिपतयः कार्याः शताधिपतयस्तथा ।
ततः सहस्राधिपतिं कुर्याच्छूरमतन्द्रितम् ॥ १२.१००.३२ ॥
十人の長を任命すべきであり、同様に百人の長も任命すべきである。そして千人の長には、勇敢で怠ることのない人物を任命すべきである。
12.100.33
यथा मुख्यान्सन्निपात्य वक्तव्याः संशयामहे ।
यथा जयार्थं संग्रामे न जह्याम परस्परम् ॥ १२.१००.३३ ॥
有力者たちを集めて、我々は迷っていると言うべきである。戦いでの勝利のために、互いを見捨ててはならない。
12.100.34
इहैव ते निवर्तन्तां ये च केचन भीरवः ।
न घातयेयुः प्रदरं कुर्वाणास्तुमुले सति ॥ १२.१००.३४ ॥
臆病な者は誰であれ、ここから引き返すがよい。騒乱の中で混乱を起こし、他の者を死に追いやってはならない。
12.100.35
न सन्निपाते प्रदरं वधं वा कुर्युरीदृशाः ।
आत्मानं च स्वपक्षं च पालयन्हन्ति संयुगे ॥ १२.१००.३५ ॥
そのような者は、戦いの衝突で混乱や殺戮を引き起こしてはならない。自分と自軍を守りつつ戦いで打ち合う者こそ、真に立つ者である。
12.100.36
अर्थनाशो वधोऽकीर्तिरयशश्च पलायने ।
अमनोज्ञाऽसुखा वाचः पुरुषस्य पलायतः ॥ १२.१००.३६ ॥
逃走には財産の喪失、死、悪名、不名誉がある。逃げる人は不快で苦しい言葉を聞かなければならない。
12.100.37
प्रतिध्वस्तोष्ठदन्तस्य न्यस्तसर्वायुधस्य च ।
हित्वा पलायमानस्य सहायान्प्राणसंशये।
अमित्रैरवरुद्धस्य द्विषतामस्तु नः सदा ॥ १२.१००.३७ ॥
唇と歯が砕け、すべての武器を捨て、生死の危機に仲間を見捨てて逃げ、敵に囲まれた者の境遇は、いつも敵にあれ、我らには決してあるな。
12.100.38
मनुष्यापसदा ह्येते ये भवन्ति पराङ्भुखाः ।
राशिवर्धनमात्रास्ते नैव ते प्रेत्य नो इह ॥ १२.१००.३८ ॥
背を向けて逃げる者は、人の中で卑しい者だ。彼らはただ屍の山を増やすだけで、死後もこの世でも何も得られない。
12.100.39
अमित्रा हृष्टमनसः प्रत्युद्यान्ति पलायिनम् ।
जयिनस्तु नरास्तात मङ्गलैर्वन्दनेन च ॥ १२.१००.३९ ॥
敵は喜ぶ心で逃げる者を迎える。だが愛しい子よ、勝者は吉祥の言葉と称賛をもって迎えられる。
12.100.40
यस्य स्म व्यसने राजन्ननुमोदन्ति शत्रवः ।
तदसह्यतरं दुःखं मन्यन्ते मरणादपि ॥ १२.१००.४० ॥
王よ、敵が不幸を喜ぶ、その苦しみは、死よりも耐えがたいものと人々は考える。
12.100.41
श्रियं जानीत धर्मस्य मूलं सर्वसुखस्य च ।
या भीरूणां पराख्यातिः शूरस्तामधिगच्छति ॥ १२.१००.४१ ॥
栄光こそ法と一切の幸福の根であると知れ。臆病者に向けられる汚名を、勇者はこそ得るのだ。
12.100.42
ते वयं स्वर्गमिच्छन्तः संग्रामे त्यक्तजीविताः ।
जयन्तो वध्यमाना वा प्राप्नुयाम च सद्गतिम् ॥ १२.१००.४२ ॥
天界を望み、戦場で命を捨てて戦おう。勝つにせよ討たれるにせよ、善き行き先を得よう。
12.100.43
एवं संशप्तशपथाः समभित्यक्तजीविताः ।
अमित्रवाहिनीं वीराः प्रतिगाहन्त्यभीरवः ॥ १२.१००.४३ ॥
このように誓いを立て、命を捨てた恐れを知らぬ勇士たちは、敵の軍勢へと突入する。
12.100.44
अग्रतः पुरुषाऽनीकमसिचर्मवतां भवेत् ।
पृष्ठतः शकटानीकं कलत्रं मध्यतस्तथा ॥ १२.१००.४४ ॥
前には剣と盾を持つ兵士の部隊を置き、後ろには車の部隊、中央には妻たちを置くべきである。
12.100.45
परेषां प्रतिघातार्थं पदातीनां च गूहनम् ।
अपि तस्मिन्पुरे वृद्धा भवेयुर्ये पुरोगमाः ॥ १२.१००.४५ ॥
敵を打ち返すために、歩兵も守るべきである。その都市には、先頭に立つ老人たちも残るべきである。
12.100.46
ये पुरस्तादभिमताः सत्ववन्तो मनस्विनः ।
ते पूर्वमभिवर्तेरंश्चैतानेवेतरे जनाः ॥ १२.१००.४६ ॥
前に立つ、尊敬され、意志堅固で気高い人々が最初に進むべきである。他の人々はまさにこの人々に従うべきである。
12.100.47
अपि चोद्धर्षणं कार्यं भीरूणामपि यत्नतः ।
स्कन्धदर्शनमात्रात्तु तिष्ठेयुर्वा समीपतः ॥ १२.१००.४७ ॥
さらに、臆病な者たちも努めて奮い立たせるべきである。（仲間の）肩を見るだけで、近くに留まるように。
12.100.48
संहतान्योधयेदल्पान्कामं विस्तारयेद्बहून् ।
सूचीमुखमनीकं स्यादल्पानां बहुभिः सह ॥ १२.१००.४८ ॥
少数の軍は密集させて戦わせ、多数の軍は望みのままに広げてよい。少数が多数と戦う場合、陣形は針の先のような陣とすべきである。
12.100.49
संप्रयुक्ते निकृष्टे वा सत्यं वा यदि वाऽनृतम् ।
प्रगृह्य बाहून्क्रोशेत हन्त भग्नाः परे इति ॥ १२.१००.४९ ॥
両軍が接近戦に入ったなら、真実であれ虚偽であれ、腕を振り上げて叫べ——「ああ！敵は崩れた！」と。
12.100.50
आगतं मे मित्रबलं प्रहरध्वमभीतवत् ।
सत्ववन्तो निधावेयुः कुर्वन्तो भैरवान्रवान् ॥ १२.१००.५० ॥
「味方の軍勢が到着した、恐れることなく打ちかかれ！」勇者たちは恐ろしい叫びをあげて前へ駆けよ。
12.100.51
क्ष्वेडाः किलकिलाशब्दाः क्रकचा गोविषाणिकाः ।
भेरीमृदङ्गपणवान्नादयेयुश्च जर्झरान् ॥ १२.१००.५१ ॥
咆哮、キラキラという叫び、耳障りな擦れる音、牛の角の角笛、ベリー太鼓、ムリダンガ、パナヴァが鳴り響き、ジャルジャラ鈴も鳴らせ。