ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.100
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.100.1
यथा जयार्थिनः सेनां नयन्ति भरतर्षभ ।
ईषद्धर्मं प्रपीड्यापि तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१००.१ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਿੱਤ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਲੋਕ ਧਰਮ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਤੋੜ ਕੇ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਪਿਤਾਮਹ।
12.100.2
सन्त्येव हि स्थिता धर्म उपपत्त्या तथा परे ।
साध्वाचारतया केचित्तथैवौपयिकादपि ॥ १२.१००.२ ॥
ਸੱਚਮੁੱਚ, ਤਰਕ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ ਹੋਰ ਧਰਮ ਵੀ ਹਨ; ਕੁਝ ਸਦਾਚਾਰ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।
12.100.3
उपायधर्मान्वक्ष्यामि संसिद्धानर्थसिद्धये ।
निर्मर्यादा दस्यवस्तु भवन्ति परिपन्थिनः ॥ १२.१००.३ ॥
ਅਰਥ-ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਸਿੱਧ ਹੋਏ ਉਪਾਅ-ਧਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਮਰਿਆਦਾ-ਹੀਣ ਡਾਕੂ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਦੇ ਹਨ।
12.100.4
तेषां प्रतिविघातार्थं प्रवक्ष्याम्यथ नैगमम् ।
कार्याणां संप्रसिद्ध्यर्थं तानुपायान्निबोध मे ॥ १२.१००.४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁਣ ਮੈਂ ਨੈਗਮ (ਨਗਰ-ਨੀਤੀ) ਦੱਸਾਂਗਾ; ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਪਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸਮਝੋ।
12.100.5
उभे प्रज्ञे वेदितव्ये ऋज्वी वक्रा च भारत ।
जानन्वक्रां न सेवेत प्रतिबाधेत चागताम् ॥ १२.१००.५ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਟੇਢੀ — ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਜਾਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਟੇਢੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਆਉਂਦੀ ਟੇਢੀ ਨੂੰ ਰੋਕੇ।
12.100.6
अमित्रा एव राजानं भेदेनोपचरन्त्युत ।
तां राजा विकृतिं जानन्यथाऽमित्रान्प्रबाधते ॥ १२.१००.६ ॥
ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੀ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਭੇਦ-ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਰਾਜਾ ਉਸ ਵਿਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.100.7
गजानां पार्थ वर्माणि गोवृषाजगराणि च ।
शल्यकण्टकलोहानि तनुत्राणि मतानि च ॥ १२.१००.७ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਕਵਚ ਗਾਂ, ਬਲਦ ਅਤੇ ਅਜਗਰ ਦੀ ਖਾਲ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੱਖਿਆ-ਆਵਰਣ ਵੀ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
12.100.8
शातपीतानि शस्त्राणि सन्नाहाः पीतलोहकाः ।
नानारञ्जनरक्ताः स्युः पताकाः केतवश्च ह ॥ १२.१००.८ ॥
ਸ਼ਸਤਰ ਚਮਕਦੇ ਪੀਲੇ ਹੋਣ; ਕਵਚ ਪੀਲੇ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਲਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਹੋਣ; ਝੰਡੇ ਤੇ ਪਤਾਕਾਵਾਂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣ।
12.100.9
ऋष्टयस्तोमराः खङ्गा निशिताश्च परश्वथाः ।
फलकान्यथ चर्माणि प्रतिकल्प्यान्यनेकशः ॥ १२.१००.९ ॥
ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ, ਤੋਮਰ, ਖੜਗ, ਤਿੱਖੇ ਪਰਸ਼ੂ, ਫਿਰ ਢਾਲਾਂ ਅਤੇ ਚਮੜੇ ਦੀਆਂ ਢਾਲਾਂ — ਇਹ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।
12.100.10
अभिनीतानि शस्त्राणि योधाश्च कृतनिश्चयाः ।
चैत्रे वा मार्गशीर्षे वा सेनायोगः प्रशस्यते ॥ १२.१००.१० ॥
ਸ਼ਸਤਰ ਅਭਿਆਸੇ ਹੋਏ ਹੋਣ ਅਤੇ ਯੋਧੇ ਦ੍ਰਿੜ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੇ ਹੋਣ; ਚੈਤਰ ਜਾਂ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਦਾ ਜੁੜਾਅ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਹੈ।
12.100.11
पक्वसस्या हि पृथिवी भवत्यम्बुमती तदा ।
नैवातिशीतो नात्युष्णः कालो भवति भारत ॥ १२.१००.११ ॥
ਉਦੋਂ ਧਰਤੀ ਪੱਕੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਾ ਬਹੁਤ ਠੰਢ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਨਾ ਬਹੁਤ ਗਰਮੀ — ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.100.12
तस्मात्तदा योजयेत परेषां व्यसनेऽथवा ।
एते हि योगाः सेनायाः प्रशस्ताः परबाधने ॥ १२.१००.१२ ॥
ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਨੂੰ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹੀ ਫੌਜ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਮੌਕੇ ਹਨ।
12.100.13
जलवांस्तृणवान्मार्गः समो गम्यः प्रशस्यते ।
चारैः सुविदिताभ्यासः कुशलैर्वनगोचरैः ॥ १२.१००.१३ ॥
ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਘਾਹ ਵਾਲਾ, ਸਮਤਲ, ਗਮਨਯੋਗ ਰਸਤਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਹੈ; ਜਾਸੂਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤਿਆ ਰਸਤਾ।
12.100.14
न ह्यरण्यानि शक्यन्ते गन्तुं मृगगणैरिव ।
तस्मात्सेनासु तानेव योजयन्ति जयार्थिनः ॥ १२.१००.१४ ॥
ਮਿਰਗਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਫੌਜਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ; ਇਸ ਲਈ ਜਿੱਤ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।
12.100.15
अग्रतः पुरुषानीकं शक्तं चापि कुलोद्भवम् ।
आवासस्तोयवान्मार्गः पर्याकाशः प्रशस्यते ॥ १२.१००.१५ ॥
ਅੱਗੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਫੌਜ ਸਮਰੱਥ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਕੁਲ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਡੇਰਾ, ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਅਤੇ ਚੁਫੇਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਹਨ।
12.100.16
पोषामपसर्पाणां प्रतिघातस्तथा भवेत् ।
आकाशं हि वनाभ्याशे मन्यन्ते गुणवत्तरम् ॥ १२.१००.१६ ॥
ਭੱਜਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੰਗਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਹੋਰ ਵੀ ਗੁਣਕਾਰੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
12.100.17
बहुभिर्गुणजातैश्च ये युद्धकुशला जनाः ।
उपन्यासो भवेत्तत्र बलानां नातिदूरतः ॥ १२.१००.१७ ॥
ਬਹੁਤ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋਵੇ।
12.100.18
उपन्यासोऽपसर्पाणां पदातीनां च गूहनम् ।
हतशत्रुप्रतीघातमापदर्थं परायणम् ॥ १२.१००.१८ ॥
ਭੱਜਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ, ਪੈਦਲ ਫੌਜ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣਾ ਅਤੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਵੈਰੀ ਦਾ ਟਾਕਰਾ—ਇਹ ਆਫ਼ਤ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਹਨ।
12.100.19
सप्तर्पीन्पृष्ठतः कृत्वा युध्येयुरचला इव ।
अनेन विधिना शत्रूञ्जिगीषेतापि दुर्जयान् ॥ १२.१००.१९ ॥
ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਅਚੱਲ ਪਰਬਤਾਂ ਵਾਂਗ ਯੁੱਧ ਕਰਨ। ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੁਰਜਯ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
12.100.20
यतो वायुर्यतः सूर्यो यतः सोमस्ततो जयः ।
पूर्वंपूर्वं ज्याय एषां सन्निपाते युधिष्ठिर ॥ १२.१००.२० ॥
ਹਵਾ ਜਿਸ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਜਿੱਥੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚੰਦਰਮਾ ਜਿੱਥੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਜਿੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਵਧੇਰੇ ਉੱਤਮ ਹੈ।
12.100.21
अकर्द -मनुदकाममर्यादामलोष्टकाम् ।
अश्वभूमिं प्रशंसन्ति ये युद्धकुशला जनाः ॥ १२.१००.२१ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕ ਚਿੱਕੜ, ਪਾਣੀ, ਹੱਦਾਂ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.100.22
समा निरुदकाकाशा रथभूमिः प्रशस्यते ।
नीचद्रुमा महाकक्षा सोदका हस्तियोधिनाम् ॥ १२.१००.२२ ॥
ਸਮਤਲ, ਪਾਣੀ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਸਮਾਨ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਰੱਥਾਂ ਲਈ ਸਲਾਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਥੀ ਯੋਧਿਆਂ ਲਈ ਨੀਵੇਂ ਰੁੱਖਾਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਚੰਗੀ ਹੈ।
12.100.23
बहुदुर्गा महाकक्षा वेणुवेत्रतिरस्कृता ।
पदातीनां क्षमा भूमिः पर्वतोपवनानि च ॥ १२.१००.२३ ॥
ਬਹੁਤ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਂਸ-ਬੇਤ ਨਾਲ ਢਕੀ ਜ਼ਮੀਨ ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ; ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਉਪਵਨ ਵੀ।
12.100.24
पदातिबहुला सेना दृढा भवति भारत ।
रथाश्वबहुला सेना सुदिनेषु प्रशस्यते ॥ १२.१००.२४ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੈਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰੱਥਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਸੈਨਾ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
12.100.25
पदातिनागबहुला प्रावृट्काले प्रशस्यते ।
गुणानेतान्प्रसंख्याय देशकालौ प्रयोजयेत् ॥ १२.१००.२५ ॥
ਪੈਦਲ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਫ਼ੌਜ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
12.100.26
एवं संचिन्त्य यो याति तिथिनक्षत्रपूजितः ।
विजयं लभते नित्यं सेनां सम्यक्प्रयोजयन् ॥ १२.१००.२६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਤਿਥੀ ਅਤੇ ਨਛੱਤਰ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜੋ ਕੂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੈਨਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸਦਾ ਜਿੱਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
12.100.27
प्रसुप्तांस्तृषिताञ्श्रान्तान्प्रकीर्णान्नाभिघातयेत् ।
मोक्षे प्रयाणे चलने पानभोजनकालयोः।
अतिक्षिप्तान्व्यतिक्षिप्तान्निहतान्प्रतनूकृतान् ॥ १२.१००.२७ ॥
ਸੁੱਤਿਆਂ, ਪਿਆਸਿਆਂ, ਥੱਕਿਆਂ, ਖਿੰਡੇ ਹੋਇਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਆਰਾਮ, ਕੂਚ, ਹਿਲਜੁਲ ਅਤੇ ਪੀਣ-ਖਾਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਬਹੁਤ ਭੱਜੇ ਹੋਇਆਂ, ਖਿੰਡੇ ਹੋਇਆਂ, ਮਾਰੇ ਗਏ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੀਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।
12.100.28
अविस्रब्धान्कृतारम्भानुपन्यासात्प्रतापितान् ।
बहिश्वरानुपन्यासान्कृतवेश्मानुसारिणः ॥ १२.१००.२८ ॥
ਬੇਖ਼ਬਰ, ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਬਾਹਰ ਫਿਰਦੇ, ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ, ਘਰ ਤੱਕ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
12.100.29
पारम्पर्यागते द्वारे ये केचिदनुवर्तिनः ।
परिचर्यापरोद्धारो ये च केचन वल्गिनः ॥ १२.१००.२९ ॥
ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਆਏ ਜੋ ਕੋਈ ਅਨੁਯਾਈ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਚੁਸਤ ਯੋਧੇ।
12.100.30
अनीकं ये विभिदन्ति भिन्नं संस्थापयन्ति च ।
समानाशनपानास्ते कार्या द्विगुणवेतनाः ॥ १२.१००.३० ॥
ਜੋ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਟੁੱਟੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਮੁੜ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਇੱਕੋ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਗਣੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
12.100.31
जातिगोत्रं च विज्ञाय कर्म चानुत्तमं शुभम् ।
समानदेहरक्षार्थे कार्या द्विगुणवेतनाः।
त्रिगुणं चतुर्गुणं चैव वेतनं तेषु कारयेत् ॥ १२.१००.३१ ॥
ਜਾਤ, ਗੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਮਾਨ ਦੇਹ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਗਣੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੱਗਣੀ ਅਤੇ ਚੌਗਣੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
12.100.32
दशाधिपतयः कार्याः शताधिपतयस्तथा ।
ततः सहस्राधिपतिं कुर्याच्छूरमतन्द्रितम् ॥ १२.१००.३२ ॥
ਦਸਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੌ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਵੀ। ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਸੂਰਮੇ, ਚੌਕਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.100.33
यथा मुख्यान्सन्निपात्य वक्तव्याः संशयामहे ।
यथा जयार्थं संग्रामे न जह्याम परस्परम् ॥ १२.१००.३३ ॥
ਮੁੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸ਼ੰਕੇ ਵਿੱਚ ਹਾਂ; ਜਿੱਤ ਲਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡੀਏ।
12.100.34
इहैव ते निवर्तन्तां ये च केचन भीरवः ।
न घातयेयुः प्रदरं कुर्वाणास्तुमुले सति ॥ १२.१००.३४ ॥
ਜੋ ਕੋਈ ਡਰਪੋਕ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਮੁੜ ਜਾਣ; ਘਮਸਾਨ ਵਿੱਚ ਭਗਦੜ ਮਚਾ ਕੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਾ ਬਣਨ।
12.100.35
न सन्निपाते प्रदरं वधं वा कुर्युरीदृशाः ।
आत्मानं च स्वपक्षं च पालयन्हन्ति संयुगे ॥ १२.१००.३५ ॥
ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਭਗਦੜ ਜਾਂ ਕਤਲ ਨਾ ਕਰਨ। ਜੋ ਆਪਣੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਸੂਰਮਾ ਹੈ।
12.100.36
अर्थनाशो वधोऽकीर्तिरयशश्च पलायने ।
अमनोज्ञाऽसुखा वाचः पुरुषस्य पलायतः ॥ १२.१००.३६ ॥
ਭੱਜਣ ਵਿੱਚ ਧਨ ਦੀ ਹਾਨੀ, ਮੌਤ, ਬਦਨਾਮੀ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਭੱਜਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਦੁੱਖਦਾਈ ਬੋਲ ਸੁਣਨੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
12.100.37
प्रतिध्वस्तोष्ठदन्तस्य न्यस्तसर्वायुधस्य च ।
हित्वा पलायमानस्य सहायान्प्राणसंशये।
अमित्रैरवरुद्धस्य द्विषतामस्तु नः सदा ॥ १२.१००.३७ ॥
ਬੁੱਲ੍ਹ ਤੇ ਦੰਦ ਟੁੱਟ ਗਏ ਹੋਣ, ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ, ਜਾਨ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜਦਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਵੇ — ਇਹ ਹਾਲਤ ਸਦਾ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਸਾਡੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।
12.100.38
मनुष्यापसदा ह्येते ये भवन्ति पराङ्भुखाः ।
राशिवर्धनमात्रास्ते नैव ते प्रेत्य नो इह ॥ १२.१००.३८ ॥
ਜਿਹੜੇ ਪਿੱਠ ਫੇਰ ਕੇ ਭੱਜਦੇ ਹਨ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਨੀਚ ਹਨ; ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਢੇਰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ — ਨਾ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਤੇ ਨਾ ਇਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
12.100.39
अमित्रा हृष्टमनसः प्रत्युद्यान्ति पलायिनम् ।
जयिनस्तु नरास्तात मङ्गलैर्वन्दनेन च ॥ १२.१००.३९ ॥
ਵੈਰੀ ਖ਼ੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਭੱਜਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੇਤੂ ਬੰਦਿਆਂ ਦਾ ਮੰਗਲ ਬਚਨਾਂ ਤੇ ਵੰਦਨਾ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.100.40
यस्य स्म व्यसने राजन्ननुमोदन्ति शत्रवः ।
तदसह्यतरं दुःखं मन्यन्ते मरणादपि ॥ १२.१००.४० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹ ਮੌਤ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਅਸਹਿ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
12.100.41
श्रियं जानीत धर्मस्य मूलं सर्वसुखस्य च ।
या भीरूणां पराख्यातिः शूरस्तामधिगच्छति ॥ १२.१००.४१ ॥
ਸ੍ਰੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਦਾ ਮੂਲ ਜਾਣੋ; ਜੋ ਬੁਜ਼ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਬਦਨਾਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਮਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.100.42
ते वयं स्वर्गमिच्छन्तः संग्रामे त्यक्तजीविताः ।
जयन्तो वध्यमाना वा प्राप्नुयाम च सद्गतिम् ॥ १२.१००.४२ ॥
ਅਸੀਂ ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖ ਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਤਿਆਗ ਕੇ ਲੜੀਏ; ਜਿੱਤੀਏ ਜਾਂ ਮਾਰੇ ਜਾਈਏ, ਸਦਗਤੀ ਪਾਈਏ।
12.100.43
एवं संशप्तशपथाः समभित्यक्तजीविताः ।
अमित्रवाहिनीं वीराः प्रतिगाहन्त्यभीरवः ॥ १२.१००.४३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੁੰ ਖਾ ਕੇ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ ਨਿਡਰ ਵੀਰ ਵੈਰੀ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਵੜਦੇ ਹਨ।
12.100.44
अग्रतः पुरुषाऽनीकमसिचर्मवतां भवेत् ।
पृष्ठतः शकटानीकं कलत्रं मध्यतस्तथा ॥ १२.१००.४४ ॥
ਅੱਗੇ ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਢਾਲ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਹੋਵੇ; ਪਿੱਛੇ ਗੱਡਿਆਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ; ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਤਨੀਆਂ ਹੋਣ।
12.100.45
परेषां प्रतिघातार्थं पदातीनां च गूहनम् ।
अपि तस्मिन्पुरे वृद्धा भवेयुर्ये पुरोगमाः ॥ १२.१००.४५ ॥
ਵੈਰੀ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਵੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵੀ ਹੋਣ।
12.100.46
ये पुरस्तादभिमताः सत्ववन्तो मनस्विनः ।
ते पूर्वमभिवर्तेरंश्चैतानेवेतरे जनाः ॥ १२.१००.४६ ॥
ਅੱਗੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ, ਹੌਸਲੇਮੰਦ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਮਨ ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧਣ; ਬਾਕੀ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣ।
12.100.47
अपि चोद्धर्षणं कार्यं भीरूणामपि यत्नतः ।
स्कन्धदर्शनमात्रात्तु तिष्ठेयुर्वा समीपतः ॥ १२.१००.४७ ॥
ਡਰਪੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹੌਸਲਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸਿਰਫ਼ (ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ) ਮੋਢੇ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣ।
12.100.48
संहतान्योधयेदल्पान्कामं विस्तारयेद्बहून् ।
सूचीमुखमनीकं स्यादल्पानां बहुभिः सह ॥ १२.१००.४८ ॥
ਛੋਟੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਲੜਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਫੈਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਥੋੜਿਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੂਈ-ਮੂੰਹ ਵਿਊਹ ਹੋਵੇ।
12.100.49
संप्रयुक्ते निकृष्टे वा सत्यं वा यदि वाऽनृतम् ।
प्रगृह्य बाहून्क्रोशेत हन्त भग्नाः परे इति ॥ १२.१००.४९ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਭਿੜਨ ਵੇਲੇ, ਸੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠ, ਬਾਹਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਚੀਕੇ—"ਹਾਏ! ਵੈਰੀ ਭੱਜ ਗਏ!" ਕਹਿ ਕੇ।
12.100.50
आगतं मे मित्रबलं प्रहरध्वमभीतवत् ।
सत्ववन्तो निधावेयुः कुर्वन्तो भैरवान्रवान् ॥ १२.१००.५० ॥
"ਮੇਰੀ ਮਿੱਤਰ-ਸੈਨਾ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਵਾਰ ਕਰੋ!" ਹੌਸਲੇ ਵਾਲੇ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜਣਾਂ ਕਰਦੇ ਅੱਗੇ ਦੌੜਨ।
12.100.51
क्ष्वेडाः किलकिलाशब्दाः क्रकचा गोविषाणिकाः ।
भेरीमृदङ्गपणवान्नादयेयुश्च जर्झरान् ॥ १२.१००.५१ ॥
ਗਰਜਣਾਂ, ਕਿਲਕਿਲ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਕਰਕਸ਼ ਧੁਨੀਆਂ, ਗਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਦੇ ਨਰਸਿੰਘੇ, ਭੇਰੀ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਅਤੇ ਪਣਵ ਵੱਜਣ; ਝਾਂਝਰ ਵੀ ਵੱਜਣ।