มหาภารตะ · อัธยายะ 12.100
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.100.1
यथा जयार्थिनः सेनां नयन्ति भरतर्षभ ।
ईषद्धर्मं प्रपीड्यापि तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१००.१ ॥
เหมือนดังผู้ปรารถนาชัยชนะนำกองทัพไป แม้ต้องละเมิดธรรมไปเล็กน้อย ขอท่านบอกข้าพเจ้าเรื่องนั้น ปู่ผู้เป็นยอดแห่งวงศ์ภรต
12.100.2
सन्त्येव हि स्थिता धर्म उपपत्त्या तथा परे ।
साध्वाचारतया केचित्तथैवौपयिकादपि ॥ १२.१००.२ ॥
แท้จริงยังมีธรรมอื่นที่ตั้งอยู่ด้วยเหตุผล บางอย่างตั้งอยู่ด้วยการประพฤติดี และบางอย่างแม้มาจากความจำเป็นก็ตั้งอยู่ได้เช่นกัน
12.100.3
उपायधर्मान्वक्ष्यामि संसिद्धानर्थसिद्धये ।
निर्मर्यादा दस्यवस्तु भवन्ति परिपन्थिनः ॥ १२.१००.३ ॥
ข้าพเจ้าจะกล่าวถึงธรรมแห่งวิธีการอันจำเป็น ซึ่งถูกตั้งขึ้นเพื่อให้กิจการสำเร็จตามประสงค์ เพราะโจรที่ไร้ขอบเขตและศัตรูผู้ขัดขวางย่อมเกิดขึ้น
12.100.4
तेषां प्रतिविघातार्थं प्रवक्ष्याम्यथ नैगमम् ।
कार्याणां संप्रसिद्ध्यर्थं तानुपायान्निबोध मे ॥ १२.१००.४ ॥
เพื่อต่อต้านคนเหล่านั้น ข้าพเจ้าจะกล่าวถึงนัยกามบัดนี้ จงเรียนรู้วิธีการเหล่านั้นจากข้าพเจ้า เพื่อให้กิจการสำเร็จลุล่วงไป
12.100.5
उभे प्रज्ञे वेदितव्ये ऋज्वी वक्रा च भारत ।
जानन्वक्रां न सेवेत प्रतिबाधेत चागताम् ॥ १२.१००.५ ॥
ปัญญาทั้งสองแบบพึงรู้ไว้ ข้าแต่ภารตะ ทั้งแบบตรงและแบบคด เมื่อรู้จักแบบคดแล้ว ไม่พึงดำเนินตาม และพึงขัดขวางแบบคดเมื่อมันเข้ามาหา
12.100.6
अमित्रा एव राजानं भेदेनोपचरन्त्युत ।
तां राजा विकृतिं जानन्यथाऽमित्रान्प्रबाधते ॥ १२.१००.६ ॥
ศัตรูย่อมเข้าหากษัตริย์ด้วยการแตกแยก เมื่อกษัตริย์รู้ความวิปริตนั้นแล้ว ก็จะปราบปรามศัตรูได้
12.100.7
गजानां पार्थ वर्माणि गोवृषाजगराणि च ।
शल्यकण्टकलोहानि तनुत्राणि मतानि च ॥ १२.१००.७ ॥
ข้าแต่บุตรแห่งปฤถา เกราะของช้างทำจากหนังวัว หนังกระทิง และหนังงูเหลือม ทั้งเครื่องป้องกันที่มีหนามและเหล็กแหลมก็ถือว่าเหมาะสม
12.100.8
शातपीतानि शस्त्राणि सन्नाहाः पीतलोहकाः ।
नानारञ्जनरक्ताः स्युः पताकाः केतवश्च ह ॥ १२.१००.८ ॥
อาวุธควรเป็นสีขาวและสีเหลือง เกราะควรเป็นสีเหลืองและสีเหล็ก ย้อมแดงด้วยสีต่าง ๆ และธงกับเครื่องหมายก็เช่นเดียวกัน
12.100.9
ऋष्टयस्तोमराः खङ्गा निशिताश्च परश्वथाः ।
फलकान्यथ चर्माणि प्रतिकल्प्यान्यनेकशः ॥ १२.१००.९ ॥
หอก ทวน ดาบ ขวานคมกล้า แล้วโล่และแผ่นหนัง ควรเตรียมไว้ให้พร้อมด้วยหลายวิธี
12.100.10
अभिनीतानि शस्त्राणि योधाश्च कृतनिश्चयाः ।
चैत्रे वा मार्गशीर्षे वा सेनायोगः प्रशस्यते ॥ १२.१००.१० ॥
อาวุธควรฝึกมาดีแล้ว และนักรบควรมีความมั่นใจแน่วแน่ การจัดทัพในเดือนไจตระหรือมารคศีรษะเป็นที่สรรเสริญ
12.100.11
पक्वसस्या हि पृथिवी भवत्यम्बुमती तदा ।
नैवातिशीतो नात्युष्णः कालो भवति भारत ॥ १२.१००.११ ॥
เมื่อนั้นแผ่นดินเต็มไปด้วยพืชผลสุกและอุดมด้วยน้ำ ข้าแต่ทายาทแห่งภรต ฤดูกาลนั้นไม่หนาวจัดและไม่ร้อนจัด
12.100.12
तस्मात्तदा योजयेत परेषां व्यसनेऽथवा ।
एते हि योगाः सेनायाः प्रशस्ताः परबाधने ॥ १२.१००.१२ ॥
ฉะนั้น เมื่อศัตรูประสบความทุกข์ยาก ก็พึงจัดกองทัพในเวลานั้น เพราะนี่คือโอกาสอันเป็นที่สรรเสริญสำหรับกองทัพที่จะเบียดเบียนข้าศึก
12.100.13
जलवांस्तृणवान्मार्गः समो गम्यः प्रशस्यते ।
चारैः सुविदिताभ्यासः कुशलैर्वनगोचरैः ॥ १२.१००.१३ ॥
เส้นทางที่มีน้ำและหญ้า ราบเรียบและเดินได้ เป็นที่สรรเสริญ เป็นทางที่ผู้สอดแนมและผู้ชำนาญป่าคุ้นเคยและเคยเดินมาแล้ว
12.100.14
न ह्यरण्यानि शक्यन्ते गन्तुं मृगगणैरिव ।
तस्मात्सेनासु तानेव योजयन्ति जयार्थिनः ॥ १२.१००.१४ ॥
กองทัพไม่อาจผ่านป่าได้ง่าย ๆ อย่างฝูงกวาง ฉะนั้นผู้ปรารถนาชัยชนะจึงจัดคนเช่นนั้นไว้ในกองทัพ
12.100.15
अग्रतः पुरुषानीकं शक्तं चापि कुलोद्भवम् ।
आवासस्तोयवान्मार्गः पर्याकाशः प्रशस्यते ॥ १२.१००.१५ ॥
กองหน้าควรเป็นกองกำลังของผู้ชายที่สามารถและเกิดในตระกูลสูง ที่พักที่มีน้ำ เส้นทางที่มีน้ำ และพื้นที่โล่งรอบด้าน เป็นที่สรรเสริญ
12.100.16
पोषामपसर्पाणां प्रतिघातस्तथा भवेत् ।
आकाशं हि वनाभ्याशे मन्यन्ते गुणवत्तरम् ॥ १२.१००.१६ ॥
ผู้ที่ถอยไปควรถูกโต้กลับในทำนองเดียวกัน เพราะคนทั้งหลายถือว่าพื้นที่โล่งใกล้ป่าเป็นที่ได้เปรียบยิ่งกว่า
12.100.17
बहुभिर्गुणजातैश्च ये युद्धकुशला जनाः ।
उपन्यासो भवेत्तत्र बलानां नातिदूरतः ॥ १२.१००.१७ ॥
ผู้ที่ชำนาญการรบและมีความสามารถหลายประการ ควรจัดกำลังไว้ตรงนั้น ไม่ไกลเกินไปนัก
12.100.18
उपन्यासोऽपसर्पाणां पदातीनां च गूहनम् ।
हतशत्रुप्रतीघातमापदर्थं परायणम् ॥ १२.१००.१८ ॥
การจัดผู้ที่ถอยไป การซ่อนทหารราบ และการตีโต้ศัตรูที่ถูกสังหารแล้ว เป็นที่พึ่งยามคับขัน
12.100.19
सप्तर्पीन्पृष्ठतः कृत्वा युध्येयुरचला इव ।
अनेन विधिना शत्रूञ्जिगीषेतापि दुर्जयान् ॥ १२.१००.१९ ॥
ให้วางฤๅษีทั้งเจ็ดไว้ข้างหลัง แล้วต่อสู้ดุจภูเขาที่ไม่หวั่นไหว ด้วยวิธีนี้ พึงปรารถนาจะเอาชนะศัตรูแม้ที่ปราบได้ยาก
12.100.20
यतो वायुर्यतः सूर्यो यतः सोमस्ततो जयः ।
पूर्वंपूर्वं ज्याय एषां सन्निपाते युधिष्ठिर ॥ १२.१००.२० ॥
จากทิศใดที่ลมพัด ที่ใดมีพระอาทิตย์ ที่ใดมีพระจันทร์ จากที่นั้นย่อมมีชัยชนะ ข้าแต่ยุธิษฐิระ ในการปะทะ สิ่งที่มาก่อนในสิ่งเหล่านี้ย่อมประเสริฐกว่า
12.100.21
अकर्द -मनुदकाममर्यादामलोष्टकाम् ।
अश्वभूमिं प्रशंसन्ति ये युद्धकुशला जनाः ॥ १२.१००.२१ ॥
ผู้ที่ชำนาญการรบย่อมสรรเสริญพื้นที่สำหรับม้า ซึ่งปราศจากโคลน ปราศจากน้ำ ไม่มีขอบเขตกั้น และไม่มีก้อนดิน
12.100.22
समा निरुदकाकाशा रथभूमिः प्रशस्यते ।
नीचद्रुमा महाकक्षा सोदका हस्तियोधिनाम् ॥ १२.१००.२२ ॥
พื้นที่ราบเรียบ ไม่มีน้ำ โล่งภายใต้ท้องฟ้า ย่อมได้รับการสรรเสริญสำหรับรถรบ สำหรับนักรบช้าง พื้นที่ที่มีต้นไม้เตี้ย มีป่าทึบใหญ่ และมีน้ำ นับว่าดี
12.100.23
बहुदुर्गा महाकक्षा वेणुवेत्रतिरस्कृता ।
पदातीनां क्षमा भूमिः पर्वतोपवनानि च ॥ १२.१००.२३ ॥
พื้นที่ที่มีป้อมปราการมากมาย มีป่าทึบใหญ่ และปกคลุมด้วยไผ่และหวาย เหมาะแก่ทหารราบ เช่นเดียวกับภูเขาและสวนป่า
12.100.24
पदातिबहुला सेना दृढा भवति भारत ।
रथाश्वबहुला सेना सुदिनेषु प्रशस्यते ॥ १२.१००.२४ ॥
ข้าแต่พระภรต กองทัพที่มีทหารราบมากย่อมมั่นคง กองทัพที่มีรถรบและม้ามากย่อมได้รับการสรรเสริญในวันมงคล
12.100.25
पदातिनागबहुला प्रावृट्काले प्रशस्यते ।
गुणानेतान्प्रसंख्याय देशकालौ प्रयोजयेत् ॥ १२.१००.२५ ॥
กองทัพที่มีทหารราบและช้างมากย่อมได้รับการสรรเสริญในฤดูฝน เมื่อพิจารณาคุณสมบัติเหล่านี้อย่างถ่องแท้แล้ว ควรใช้สถานที่และเวลาให้เหมาะสม
12.100.26
एवं संचिन्त्य यो याति तिथिनक्षत्रपूजितः ।
विजयं लभते नित्यं सेनां सम्यक्प्रयोजयन् ॥ १२.१००.२६ ॥
ผู้ใดคิดพิจารณาดังนี้แล้วยกทัพไป โดยเคารพวันทิถีและนักษัตร และจัดกองทัพอย่างถูกต้อง ย่อมได้รับชัยชนะเสมอ
12.100.27
प्रसुप्तांस्तृषिताञ्श्रान्तान्प्रकीर्णान्नाभिघातयेत् ।
मोक्षे प्रयाणे चलने पानभोजनकालयोः।
अतिक्षिप्तान्व्यतिक्षिप्तान्निहतान्प्रतनूकृतान् ॥ १२.१००.२७ ॥
ไม่ควรโจมตีผู้ที่หลับอยู่ ผู้ที่กระหายน้ำ ผู้ที่อ่อนล้า หรือผู้ที่กระจัดกระจาย ทั้งในยามหยุดพัก ยามเดินทาง ยามเคลื่อนไหว หรือยามดื่มกินอาหาร และไม่ควรโจมตีผู้ที่พ่ายแพ้อย่างยับเยิน กระจัดกระจาย ถูกสังหาร หรือถูกทำให้อ่อนกำลัง
12.100.28
अविस्रब्धान्कृतारम्भानुपन्यासात्प्रतापितान् ।
बहिश्वरानुपन्यासान्कृतवेश्मानुसारिणः ॥ १२.१००.२८ ॥
ผู้ที่ไม่ระมัดระวัง ผู้ที่เริ่มลงมือแล้ว ผู้ที่ถูกโจมตีจนเดือดร้อน ผู้ที่เที่ยวเตร่อยู่นอกเมือง ผู้ที่เข้ามาใกล้ และผู้ที่ตามเข้าไปถึงที่พัก
12.100.29
पारम्पर्यागते द्वारे ये केचिदनुवर्तिनः ।
परिचर्यापरोद्धारो ये च केचन वल्गिनः ॥ १२.१००.२९ ॥
บรรดาผู้ติดตามที่มาถึงประตูโดยสืบสายตระกูล ผู้ที่อุทิศตนรับใช้และป้องกันหน้าประตู และนักรบบางคนที่ว่องไว
12.100.30
अनीकं ये विभिदन्ति भिन्नं संस्थापयन्ति च ।
समानाशनपानास्ते कार्या द्विगुणवेतनाः ॥ १२.१००.३० ॥
ผู้ที่ทำให้กองทัพแตกแยก และผู้ที่สถาปนากองทัพที่แตกแยกให้กลับตั้งมั่น และผู้ที่กินอยู่ร่วมกัน ควรได้รับค่าจ้างเป็นสองเท่า
12.100.31
जातिगोत्रं च विज्ञाय कर्म चानुत्तमं शुभम् ।
समानदेहरक्षार्थे कार्या द्विगुणवेतनाः।
त्रिगुणं चतुर्गुणं चैव वेतनं तेषु कारयेत् ॥ १२.१००.३१ ॥
เมื่อรู้วรรณะ วงศ์ตระกูล และความประพฤติอันดีเยี่ยมของเขาแล้ว ควรให้ค่าจ้างเป็นสองเท่าเพื่อการคุ้มครองร่างกายของผู้ที่เท่าเทียมกัน และในหมู่พวกเขาอาจให้ค่าจ้างเป็นสามเท่าหรือสี่เท่าก็ได้
12.100.32
दशाधिपतयः कार्याः शताधिपतयस्तथा ।
ततः सहस्राधिपतिं कुर्याच्छूरमतन्द्रितम् ॥ १२.१००.३२ ॥
ควรแต่งตั้งผู้บังคับบัญชาสิบคน และผู้บังคับบัญชาหนึ่งร้อยคนเช่นกัน จากนั้นควรตั้งนักรบผู้กล้าหาญและไม่เกียจคร้านให้เป็นผู้บังคับบัญชาพันคน
12.100.33
यथा मुख्यान्सन्निपात्य वक्तव्याः संशयामहे ।
यथा जयार्थं संग्रामे न जह्याम परस्परम् ॥ १२.१००.३३ ॥
ควรเรียกประชุมบรรดาผู้นำหลัก แล้วกล่าวว่าพวกเรากำลังลังเล เพื่อว่าเพื่อชัยชนะในการรบ เราจะไม่ทอดทิ้งกันและกัน
12.100.34
इहैव ते निवर्तन्तां ये च केचन भीरवः ।
न घातयेयुः प्रदरं कुर्वाणास्तुमुले सति ॥ १२.१००.३४ ॥
ขอให้ผู้ขลาดกลัวทั้งหลายหันกลับเสียตรงนี้เลย อย่าให้พวกเขาทำให้เกิดการแตกพ่ายในท่ามกลางความโกลาหล จนทำให้ผู้อื่นต้องถูกฆ่า
12.100.35
न सन्निपाते प्रदरं वधं वा कुर्युरीदृशाः ।
आत्मानं च स्वपक्षं च पालयन्हन्ति संयुगे ॥ १२.१००.३५ ॥
คนเช่นนั้นไม่ควรก่อให้เกิดการแตกพ่ายหรือการฆ่าในยามประจัญบาน ผู้ที่ต่อสู้ในสงครามโดยปกป้องตนเองและฝ่ายของตน นั่นแหละคือผู้ที่ยืนหยัดอย่างแท้จริง
12.100.36
अर्थनाशो वधोऽकीर्तिरयशश्च पलायने ।
अमनोज्ञाऽसुखा वाचः पुरुषस्य पलायतः ॥ १२.१००.३६ ॥
การหนีทำให้สูญเสียทรัพย์ สูญเสียชีวิต ถูกประณามและเสื่อมเสียชื่อเสียง ชายผู้หนีต้องได้ยินถ้อยคำที่ไม่น่าฟังและทำให้ทุกข์ใจ
12.100.37
प्रतिध्वस्तोष्ठदन्तस्य न्यस्तसर्वायुधस्य च ।
हित्वा पलायमानस्य सहायान्प्राणसंशये।
अमित्रैरवरुद्धस्य द्विषतामस्तु नः सदा ॥ १२.१००.३७ ॥
ขอให้ศัตรูของเราประสบเช่นนั้นเสมอ และอย่าให้เกิดแก่เราเลย คือผู้ที่ริมฝีปากและฟันถูกทุบจนแหลกเหลว วางอาวุธทั้งหมดลง และหนีไปในภาวะเสี่ยงชีวิต ทิ้งสหายไว้เบื้องหลัง ถูกศัตรูล้อมไว้
12.100.38
मनुष्यापसदा ह्येते ये भवन्ति पराङ्भुखाः ।
राशिवर्धनमात्रास्ते नैव ते प्रेत्य नो इह ॥ १२.१००.३८ ॥
คนเหล่านั้นที่หันหลังให้และหนีไป เป็นคนต่ำช้าในหมู่มนุษย์ พวกเขาเพียงเพิ่มกองศพให้สูงขึ้น ทั้งหลังความตายและในโลกนี้ พวกเขาไม่ได้รับสิ่งใดเลย
12.100.39
अमित्रा हृष्टमनसः प्रत्युद्यान्ति पलायिनम् ।
जयिनस्तु नरास्तात मङ्गलैर्वन्दनेन च ॥ १२.१००.३९ ॥
ศัตรูที่มีใจยินดีย่อมออกมาต้อนรับผู้ที่หนี แต่ข้าแต่บุตรรัก บรรดานักรบผู้มีชัยชนะย่อมได้รับการต้อนรับด้วยถ้อยคำมงคลและด้วยการสรรเสริญ
12.100.40
यस्य स्म व्यसने राजन्ननुमोदन्ति शत्रवः ।
तदसह्यतरं दुःखं मन्यन्ते मरणादपि ॥ १२.१००.४० ॥
ข้าแต่พระราชา ความทุกข์ใดที่เหล่าศัตรูยินดีต่อความวิบัติของผู้นั้น ผู้คนถือว่าทนไม่ได้ยิ่งกว่าความตายเสียอีก
12.100.41
श्रियं जानीत धर्मस्य मूलं सर्वसुखस्य च ।
या भीरूणां पराख्यातिः शूरस्तामधिगच्छति ॥ १२.१००.४१ ॥
จงรู้ไว้ว่า ราชลักษมีคือรากฐานของธรรม และของความสุขทั้งปวง ส่วนความอัปยศที่คนขลาดได้รับ วีรบุรุษย่อมได้รับ
12.100.42
ते वयं स्वर्गमिच्छन्तः संग्रामे त्यक्तजीविताः ।
जयन्तो वध्यमाना वा प्राप्नुयाम च सद्गतिम् ॥ १२.१००.४२ ॥
พวกเรา ปรารถนาสวรรค์ จึงจะรบในสงครามโดยสละชีวิต ไม่ว่าจะชนะหรือถูกฆ่า ขอให้เราได้รับคติที่ดีเถิด
12.100.43
एवं संशप्तशपथाः समभित्यक्तजीविताः ।
अमित्रवाहिनीं वीराः प्रतिगाहन्त्यभीरवः ॥ १२.१००.४३ ॥
ดังนั้น บรรดาวีรบุรุษผู้ไม่หวาดกลัว ได้ปฏิญาณคำสาบานอันมั่นคง และสละชีวิตแล้ว ย่อมพุ่งเข้าไปในกองทัพของข้าศึก
12.100.44
अग्रतः पुरुषाऽनीकमसिचर्मवतां भवेत् ।
पृष्ठतः शकटानीकं कलत्रं मध्यतस्तथा ॥ १२.१००.४४ ॥
ด้านหน้าควรจัดกองทหารราบที่ถือดาบและโล่ ด้านหลังควรจัดกองเกวียน และตรงกลางก็เช่นเดียวกัน ควรให้ภรรยาอยู่ที่นั้น
12.100.45
परेषां प्रतिघातार्थं पदातीनां च गूहनम् ।
अपि तस्मिन्पुरे वृद्धा भवेयुर्ये पुरोगमाः ॥ १२.१००.४५ ॥
เพื่อการโต้ตอบข้าศึก ควรคุ้มกันทหารเดินเท้าด้วย และในเมืองนั้น บรรดาผู้เฒ่าที่เป็นผู้นำหน้า ควรอยู่ต่อไปด้วย
12.100.46
ये पुरस्तादभिमताः सत्ववन्तो मनस्विनः ।
ते पूर्वमभिवर्तेरंश्चैतानेवेतरे जनाः ॥ १२.१००.४६ ॥
ผู้ที่เป็นที่นับถือ มีความแข็งแกร่งและจิตใจมั่นคง ซึ่งยืนอยู่ข้างหน้า ควรก้าวไปก่อน ส่วนคนอื่นๆ ควรตามผู้เหล่านั้นไปนั่นเอง
12.100.47
अपि चोद्धर्षणं कार्यं भीरूणामपि यत्नतः ।
स्कन्धदर्शनमात्रात्तु तिष्ठेयुर्वा समीपतः ॥ १२.१००.४७ ॥
อนึ่ง แม้แต่คนขลาด ก็ควรปลุกใจให้กล้าอย่างระมัดระวัง เพียงแค่เห็นไหล่ของเพื่อนร่วมรบ ก็จะยืนอยู่ใกล้ชิดกัน
12.100.48
संहतान्योधयेदल्पान्कामं विस्तारयेद्बहून् ।
सूचीमुखमनीकं स्यादल्पानां बहुभिः सह ॥ १२.१००.४८ ॥
กองทหารน้อยควรให้รบในกระบวนจัดชิดกัน ส่วนกองใหญ่จะกระจายออกไปตามต้องการ เมื่อกำลังน้อยต้องสู้กับกำลังมาก ควรจัดกระบวนเป็นรูปปลายเข็ม
12.100.49
संप्रयुक्ते निकृष्टे वा सत्यं वा यदि वाऽनृतम् ।
प्रगृह्य बाहून्क्रोशेत हन्त भग्नाः परे इति ॥ १२.१००.४९ ॥
เมื่อฝ่ายทั้งสองประจันหน้าประชิดกัน ไม่ว่าคำนั้นจะเป็นความจริงหรือความเท็จ ให้เขายกแขนขึ้นและร้องตะโกนว่า "อนิจจา ข้าศึกแตกพ่ายแล้ว!"
12.100.50
आगतं मे मित्रबलं प्रहरध्वमभीतवत् ।
सत्ववन्तो निधावेयुः कुर्वन्तो भैरवान्रवान् ॥ १२.१००.५० ॥
"กองกำลังพันธมิตรของข้ามาถึงแล้ว จงโจมตีโดยไม่ต้องกลัวเถิด!" ให้ผู้กล้าหาญพุ่งเข้าไป พร้อมส่งเสียงร้องอันน่าสะพรึงกลัว
12.100.51
क्ष्वेडाः किलकिलाशब्दाः क्रकचा गोविषाणिकाः ।
भेरीमृदङ्गपणवान्नादयेयुश्च जर्झरान् ॥ १२.१००.५१ ॥
ให้เสียงโห่ร้อง เสียงกิลกิละ เสียงเสียดสีแข็งกร้าว แตรที่ทำจากเขาวัว กลองเภรี มฤทังคะ และปณวะ ดังก้องออกไป และให้กระดิ่งชรรชระก็ดังขึ้นด้วย