మహాభారతం · అధ్యాయం 12.100
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.100.1
यथा जयार्थिनः सेनां नयन्ति भरतर्षभ ।
ईषद्धर्मं प्रपीड्यापि तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१००.१ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, విజయాన్ని కోరేవారు ధర్మాన్ని కొంచెం అతిక్రమించి కూడా తమ సేనను ఎలా నడిపిస్తారో, ఆ విషయం నాకు చెప్పండి, పితామహా.
12.100.2
सन्त्येव हि स्थिता धर्म उपपत्त्या तथा परे ।
साध्वाचारतया केचित्तथैवौपयिकादपि ॥ १२.१००.२ ॥
నిజంగా, తర్కం ద్వారా స్థిరపడిన ఇతర ధర్మాలు కూడా ఉన్నాయి; కొన్ని సదాచారం వల్ల, కొన్ని ఉపాయం వల్ల కూడా స్థిరపడినవి.
12.100.3
उपायधर्मान्वक्ष्यामि संसिद्धानर्थसिद्धये ।
निर्मर्यादा दस्यवस्तु भवन्ति परिपन्थिनः ॥ १२.१००.३ ॥
అర్థసిద్ధి కోసం సిద్ధించిన ఉపాయధర్మాలను నేను చెబుతాను; ఎందుకంటే మర్యాద లేని దొంగలూ, శత్రువులూ అడ్డంకులవుతారు.
12.100.4
तेषां प्रतिविघातार्थं प्रवक्ष्याम्यथ नैगमम् ।
कार्याणां संप्रसिद्ध्यर्थं तानुपायान्निबोध मे ॥ १२.१००.४ ॥
వారిని ఎదుర్కొనడానికి ఇప్పుడు నైగమాన్ని వివరిస్తాను; కార్యాలను చక్కగా సాధించే ఆ ఉపాయాలను నా నుండి తెలుసుకో.
12.100.5
उभे प्रज्ञे वेदितव्ये ऋज्वी वक्रा च भारत ।
जानन्वक्रां न सेवेत प्रतिबाधेत चागताम् ॥ १२.१००.५ ॥
భారతా, ఋజువైన, వక్రమైన రెండు రకాల ప్రజ్ఞలూ తెలుసుకోవాలి; వక్రమైనదాన్ని తెలిసి సేవించకూడదు, వచ్చిన వక్రతను అడ్డుకోవాలి.
12.100.6
अमित्रा एव राजानं भेदेनोपचरन्त्युत ।
तां राजा विकृतिं जानन्यथाऽमित्रान्प्रबाधते ॥ १२.१००.६ ॥
శత్రువులే రాజును భేదోపాయంతో సమీపిస్తారు; రాజు ఆ వక్రతను తెలిసి శత్రువులను అణచివేస్తాడు.
12.100.7
गजानां पार्थ वर्माणि गोवृषाजगराणि च ।
शल्यकण्टकलोहानि तनुत्राणि मतानि च ॥ १२.१००.७ ॥
పార్థా, ఏనుగుల కవచాలు ఆవు చర్మం, ఎద్దు చర్మం, కొండచిలువ చర్మంతో చేయబడతాయి; ముళ్ళు, ఇనుప ముళ్లతో కూడిన రక్షణ కవచాలు కూడా చెప్పబడ్డాయి.
12.100.8
शातपीतानि शस्त्राणि सन्नाहाः पीतलोहकाः ।
नानारञ्जनरक्ताः स्युः पताकाः केतवश्च ह ॥ १२.१००.८ ॥
ఆయుధాలు మెరిసే పసుపు రంగులో ఉండాలి; కవచాలు పసుపు, ఇనుప రంగులో, వివిధ రంగులతో ఎర్రగా అద్దబడినవై ఉండాలి; జెండాలు, పతాకలు కూడా అలానే ఉండాలి.
12.100.9
ऋष्टयस्तोमराः खङ्गा निशिताश्च परश्वथाः ।
फलकान्यथ चर्माणि प्रतिकल्प्यान्यनेकशः ॥ १२.१००.९ ॥
ఋష్టులు, తోమరాలు, ఖడ్గాలు, పదునైన గొడ్డళ్లు, తరువాత డాళ్లు మరియు తోలు డాళ్లు — వీటిని అనేక విధాలుగా సిద్ధం చేయాలి.
12.100.10
अभिनीतानि शस्त्राणि योधाश्च कृतनिश्चयाः ।
चैत्रे वा मार्गशीर्षे वा सेनायोगः प्रशस्यते ॥ १२.१००.१० ॥
ఆయుధాలు శిక్షితమైనవై ఉండాలి, యోధులు దృఢనిశ్చయులై ఉండాలి; చైత్ర లేదా మార్గశీర్ష మాసంలో సేనా సమీకరణం ప్రశంసనీయం.
12.100.11
पक्वसस्या हि पृथिवी भवत्यम्बुमती तदा ।
नैवातिशीतो नात्युष्णः कालो भवति भारत ॥ १२.१००.११ ॥
ఆ సమయంలో భూమి పండిన పంటలతో, నీటితో నిండి ఉంటుంది; భరతవంశీయుడా, అప్పుడు అతిశీతమూ కాదు, అతి ఉష్ణమూ కాదు — అలాంటి కాలమే ఉంటుంది.
12.100.12
तस्मात्तदा योजयेत परेषां व्यसनेऽथवा ।
एते हि योगाः सेनायाः प्रशस्ताः परबाधने ॥ १२.१००.१२ ॥
కాబట్టి అప్పుడు శత్రువుల ఆపదలో సేనను ప్రయోగించాలి; శత్రువును బాధించడానికి ఇవే సేనకు ప్రశస్తమైన సమయాలు.
12.100.13
जलवांस्तृणवान्मार्गः समो गम्यः प्रशस्यते ।
चारैः सुविदिताभ्यासः कुशलैर्वनगोचरैः ॥ १२.१००.१३ ॥
నీరు, గడ్డి కలిగిన, సమమైన, నడవదగిన మార్గం ప్రశంసింపబడుతుంది; చారులచే బాగా తెలిసిన, అడవిలో తిరిగే నేర్పరులచే అలవాటు పడిన మార్గం అది.
12.100.14
न ह्यरण्यानि शक्यन्ते गन्तुं मृगगणैरिव ।
तस्मात्सेनासु तानेव योजयन्ति जयार्थिनः ॥ १२.१००.१४ ॥
మృగసమూహాల వలె సైన్యాలు అడవులలో సులభంగా నడవలేవు; కాబట్టి విజయాన్ని కోరేవారు సైన్యాలలో వారినే నియమిస్తారు.
12.100.15
अग्रतः पुरुषानीकं शक्तं चापि कुलोद्भवम् ।
आवासस्तोयवान्मार्गः पर्याकाशः प्रशस्यते ॥ १२.१००.१५ ॥
ముందున్న సేన సమర్థులైన, ఉత్తమ కులంలో జన్మించిన పురుషులతో కూడినదై ఉండాలి; నీరు కలిగిన విడిది, నీటితో కూడిన మార్గం, చుట్టూ తెరచిన ప్రదేశం ప్రశంసనీయం.
12.100.16
पोषामपसर्पाणां प्रतिघातस्तथा भवेत् ।
आकाशं हि वनाभ्याशे मन्यन्ते गुणवत्तरम् ॥ १२.१००.१६ ॥
పారిపోతున్న వారికి కూడా అదే విధంగా ప్రతిఘటన ఉండాలి; అడవి దగ్గర ఉన్న తెరచిన ప్రదేశాన్ని అధిక గుణవంతమైనదిగా వారు భావిస్తారు.
12.100.17
बहुभिर्गुणजातैश्च ये युद्धकुशला जनाः ।
उपन्यासो भवेत्तत्र बलानां नातिदूरतः ॥ १२.१००.१७ ॥
అనేక గుణాలతో, యుద్ధంలో నేర్పరులైన మనుష్యులు అక్కడ సేనలను నియోజించాలి; అవి మరీ దూరంగా ఉండకూడదు.
12.100.18
उपन्यासोऽपसर्पाणां पदातीनां च गूहनम् ।
हतशत्रुप्रतीघातमापदर्थं परायणम् ॥ १२.१००.१८ ॥
పారిపోయేవారి వ్యూహరచన, కాల్బలాన్ని దాచి ఉంచడం, చంపబడిన శత్రువుకు ప్రతిఘటన—ఇవి ఆపద సమయంలో ఆశ్రయం.
12.100.19
सप्तर्पीन्पृष्ठतः कृत्वा युध्येयुरचला इव ।
अनेन विधिना शत्रूञ्जिगीषेतापि दुर्जयान् ॥ १२.१००.१९ ॥
ఏడు మునులను వెనుక ఉంచి కదలని పర్వతాల వలె వారు యుద్ధం చేయాలి. ఈ విధానంతో దుర్జయులైన శత్రువులను కూడా జయించాలని కోరాలి.
12.100.20
यतो वायुर्यतः सूर्यो यतः सोमस्ततो जयः ।
पूर्वंपूर्वं ज्याय एषां सन्निपाते युधिष्ठिर ॥ १२.१००.२० ॥
గాలి ఏ దిక్కు నుండి వీస్తుందో, సూర్యుడు ఏ దిక్కులో ఉంటాడో, చంద్రుడు ఏ దిక్కులో ఉంటాడో అక్కడి నుండి విజయం కలుగుతుంది. యుధిష్ఠిరా, ఘర్షణలో వీటిలో ముందున్నదే శ్రేష్ఠం.
12.100.21
अकर्द -मनुदकाममर्यादामलोष्टकाम् ।
अश्वभूमिं प्रशंसन्ति ये युद्धकुशला जनाः ॥ १२.१००.२१ ॥
యుద్ధంలో నైపుణ్యం కలవారు బురద, నీరు, హద్దులు, మట్టిగడ్డలు లేని, గుర్రాలకు తగిన నేలను ప్రశంసిస్తారు.
12.100.22
समा निरुदकाकाशा रथभूमिः प्रशस्यते ।
नीचद्रुमा महाकक्षा सोदका हस्तियोधिनाम् ॥ १२.१००.२२ ॥
సమమైన, నీరు లేని, విశాల ఆకాశం గల నేల రథాలకు ప్రశంసనీయం. ఏనుగుల యోధులకు తక్కువ చెట్లు, పెద్ద పొదలు, నీరు ఉన్న నేల మంచిది.
12.100.23
बहुदुर्गा महाकक्षा वेणुवेत्रतिरस्कृता ।
पदातीनां क्षमा भूमिः पर्वतोपवनानि च ॥ १२.१००.२३ ॥
అనేక దుర్గాలు, పెద్ద పొదలు, వెదురు మరియు తీగలతో కప్పబడిన నేల కాలిబలగాలకు తగినది; పర్వతాలు, ఉద్యానవనాలు కూడా.
12.100.24
पदातिबहुला सेना दृढा भवति भारत ।
रथाश्वबहुला सेना सुदिनेषु प्रशस्यते ॥ १२.१००.२४ ॥
భారతా, కాలిబలం అధికంగా ఉన్న సేన దృఢంగా ఉంటుంది. రథాలు, గుర్రాలు అధికంగా ఉన్న సేన శుభదినాల్లో ప్రశంసనీయం.
12.100.25
पदातिनागबहुला प्रावृट्काले प्रशस्यते ।
गुणानेतान्प्रसंख्याय देशकालौ प्रयोजयेत् ॥ १२.१००.२५ ॥
పదాతి దళం, ఏనుగులు అధికంగా ఉన్న సైన్యం వర్షాకాలంలో ప్రశంసనీయం. ఈ గుణాలను బాగా పరిశీలించి దేశ కాలాలను వినియోగించాలి.
12.100.26
एवं संचिन्त्य यो याति तिथिनक्षत्रपूजितः ।
विजयं लभते नित्यं सेनां सम्यक्प्रयोजयन् ॥ १२.१००.२६ ॥
ఇలా ఆలోచించి, తిథి నక్షత్రాలను గౌరవించి ప్రయాణించి, సైన్యాన్ని సరిగా నియోగించేవాడు ఎల్లప్పుడూ విజయం పొందుతాడు.
12.100.27
प्रसुप्तांस्तृषिताञ्श्रान्तान्प्रकीर्णान्नाभिघातयेत् ।
मोक्षे प्रयाणे चलने पानभोजनकालयोः।
अतिक्षिप्तान्व्यतिक्षिप्तान्निहतान्प्रतनूकृतान् ॥ १२.१००.२७ ॥
నిద్రిస్తున్నవారిని, దాహంతో ఉన్నవారిని, అలసినవారిని, చెదిరినవారిని దెబ్బతీయరాదు; విరామ, ప్రయాణ, కదలిక సమయాల్లో, తాగే-తినే సమయాల్లో కూడా కాదు. అతిగా పారిపోయినవారిని, చెల్లాచెదురైనవారిని, హతులను, బలహీనులను కూడా కాదు.
12.100.28
अविस्रब्धान्कृतारम्भानुपन्यासात्प्रतापितान् ।
बहिश्वरानुपन्यासान्कृतवेश्मानुसारिणः ॥ १२.१००.२८ ॥
అప్రమత్తంగా లేనివారు, పని ప్రారంభించినవారు, దాడితో బాధితులు, బయట తిరుగుతున్నవారు, దగ్గరకు వస్తున్నవారు, ఇంటి వరకు అనుసరిస్తున్నవారు.
12.100.29
पारम्पर्यागते द्वारे ये केचिदनुवर्तिनः ।
परिचर्यापरोद्धारो ये च केचन वल्गिनः ॥ १२.१००.२९ ॥
వంశపారంపర్యంగా ద్వారానికి వచ్చిన, అనుచరులైన ఎవరో, సేవలో మరియు రక్షణలో నిమగ్నమైనవారు, చురుకైన యోధులు.
12.100.30
अनीकं ये विभिदन्ति भिन्नं संस्थापयन्ति च ।
समानाशनपानास्ते कार्या द्विगुणवेतनाः ॥ १२.१००.३० ॥
సైన్యాన్ని చీల్చేవారు, చీలిన సైన్యాన్ని తిరిగి నిలబెట్టేవారు, ఒకే ఆహార పానీయాలు పంచుకునేవారు, వారికి రెట్టింపు వేతనం ఇవ్వాలి.
12.100.31
जातिगोत्रं च विज्ञाय कर्म चानुत्तमं शुभम् ।
समानदेहरक्षार्थे कार्या द्विगुणवेतनाः।
त्रिगुणं चतुर्गुणं चैव वेतनं तेषु कारयेत् ॥ १२.१००.३१ ॥
కులం, గోత్రం, అత్యుత్తమ శుభకర్మను తెలుసుకుని, సమాన శరీర రక్షణ కోసం వారికి రెట్టింపు వేతనం ఇవ్వాలి. వారిలో మూడు రెట్లు, నాలుగు రెట్లు వేతనం కూడా ఇవ్వవచ్చు.
12.100.32
दशाधिपतयः कार्याः शताधिपतयस्तथा ।
ततः सहस्राधिपतिं कुर्याच्छूरमतन्द्रितम् ॥ १२.१००.३२ ॥
పది మందికి అధిపతులను నియమించాలి, అలాగే వంద మందికి అధిపతులను కూడా. తరువాత వేయి మందికి అధిపతిగా ఒక శూరుడు, అప్రమత్తుడైనవాడిని నియమించాలి.
12.100.33
यथा मुख्यान्सन्निपात्य वक्तव्याः संशयामहे ।
यथा जयार्थं संग्रामे न जह्याम परस्परम् ॥ १२.१००.३३ ॥
ప్రధానులను సమావేశపరచి, మేము సందేహంలో ఉన్నామని చెప్పాలి; విజయం కోసం యుద్ధంలో మనం ఒకరినొకరు వదలకూడదు.
12.100.34
इहैव ते निवर्तन्तां ये च केचन भीरवः ।
न घातयेयुः प्रदरं कुर्वाणास्तुमुले सति ॥ १२.१००.३४ ॥
భయపడేవారు ఎవరైనా ఇక్కడినుండే వెనక్కి వెళ్లిపోనివ్వండి; కల్లోలంలో భయోత్పాతం సృష్టించి ఇతరులను వధింపజేయకూడదు.
12.100.35
न सन्निपाते प्रदरं वधं वा कुर्युरीदृशाः ।
आत्मानं च स्वपक्षं च पालयन्हन्ति संयुगे ॥ १२.१००.३५ ॥
అలాంటివారు యుద్ధసంఘర్షణలో భయోత్పాతం గానీ వధ గానీ కలిగించకూడదు. తనను, తన పక్షాన్ని రక్షించుకుంటూ యుద్ధంలో ప్రహరించేవాడే నిజమైన వీరుడు.
12.100.36
अर्थनाशो वधोऽकीर्तिरयशश्च पलायने ।
अमनोज्ञाऽसुखा वाचः पुरुषस्य पलायतः ॥ १२.१००.३६ ॥
పారిపోవడంలో ధననష్టం, మరణం, అపకీర్తి, అపఖ్యాతి కలుగుతాయి; పారిపోయే మనిషికి అసహ్యమైన, దుఃఖకరమైన మాటలు వినాల్సి వస్తుంది.
12.100.37
प्रतिध्वस्तोष्ठदन्तस्य न्यस्तसर्वायुधस्य च ।
हित्वा पलायमानस्य सहायान्प्राणसंशये।
अमित्रैरवरुद्धस्य द्विषतामस्तु नः सदा ॥ १२.१००.३७ ॥
పెదవులు, పళ్ళు పగిలి, ఆయుధాలన్నీ విడిచి, ప్రాణ సంకటంలో సహాయులను విడిచి పారిపోతూ, శత్రువులచే చుట్టుముట్టబడిన వాని స్థితి ఎప్పుడూ ద్వేషులకే కలుగనివ్వు, మనకు కాదు.
12.100.38
मनुष्यापसदा ह्येते ये भवन्ति पराङ्भुखाः ।
राशिवर्धनमात्रास्ते नैव ते प्रेत्य नो इह ॥ १२.१००.३८ ॥
వెన్ను చూపి పారిపోయేవారు మనుషులలో నీచులు; వారు కేవలం కుప్పను పెంచేవారే — వారు మరణానంతరం గానీ ఇక్కడ గానీ ఏమీ పొందరు.
12.100.39
अमित्रा हृष्टमनसः प्रत्युद्यान्ति पलायिनम् ।
जयिनस्तु नरास्तात मङ्गलैर्वन्दनेन च ॥ १२.१००.३९ ॥
శత్రువులు ఆనందమనస్సుతో పారిపోయేవానిని ఎదుర్కొంటారు; కానీ ఓ కుమారా, విజేతలు శుభవచనాలతో, స్తుతితో స్వాగతించబడతారు.
12.100.40
यस्य स्म व्यसने राजन्ननुमोदन्ति शत्रवः ।
तदसह्यतरं दुःखं मन्यन्ते मरणादपि ॥ १२.१००.४० ॥
ఓ రాజా, ఎవరి ఆపదలో శత్రువులు సంతోషిస్తారో, ఆ దుఃఖాన్ని వారు మరణం కంటే కూడా అసహ్యమైనదిగా భావిస్తారు.
12.100.41
श्रियं जानीत धर्मस्य मूलं सर्वसुखस्य च ।
या भीरूणां पराख्यातिः शूरस्तामधिगच्छति ॥ १२.१००.४१ ॥
శ్రీని ధర్మానికి, సర్వ సుఖానికి మూలంగా తెలుసుకో; పిరికివారి అపకీర్తిని శూరుడు పొందుతాడు.
12.100.42
ते वयं स्वर्गमिच्छन्तः संग्रामे त्यक्तजीविताः ।
जयन्तो वध्यमाना वा प्राप्नुयाम च सद्गतिम् ॥ १२.१००.४२ ॥
మనం స్వర్గాన్ని కోరుతూ యుద్ధంలో ప్రాణాలను త్యజించి పోరాడదాం; గెలిచినా, చంపబడినా ఉత్తమ గతిని పొందుదాం.
12.100.43
एवं संशप्तशपथाः समभित्यक्तजीविताः ।
अमित्रवाहिनीं वीराः प्रतिगाहन्त्यभीरवः ॥ १२.१००.४३ ॥
ఈ విధంగా ప్రతిజ్ఞ చేసి ప్రాణాలను త్యజించిన నిర్భయ వీరులు శత్రు సైన్యంలోకి చొచ్చుకుపోతారు.
12.100.44
अग्रतः पुरुषाऽनीकमसिचर्मवतां भवेत् ।
पृष्ठतः शकटानीकं कलत्रं मध्यतस्तथा ॥ १२.१००.४४ ॥
ముందు ఖడ్గాలు, డాళ్లు ధరించిన పురుషుల సేన ఉండాలి; వెనుక బండ్ల సేన; మధ్యలో భార్యలు ఉండాలి.
12.100.45
परेषां प्रतिघातार्थं पदातीनां च गूहनम् ।
अपि तस्मिन्पुरे वृद्धा भवेयुर्ये पुरोगमाः ॥ १२.१००.४५ ॥
శత్రువును ఎదుర్కోవడానికి కాలినడక సైనికులను కాపాడాలి; ఆ నగరంలో ముందుండే వృద్ధులు కూడా ఉండాలి.
12.100.46
ये पुरस्तादभिमताः सत्ववन्तो मनस्विनः ।
ते पूर्वमभिवर्तेरंश्चैतानेवेतरे जनाः ॥ १२.१००.४६ ॥
ముందుండే గౌరవనీయులు, ధైర్యవంతులు, మనోబలం కలవారు ముందుగా ముందుకు సాగాలి; ఇతరులు వారినే అనుసరించాలి.
12.100.47
अपि चोद्धर्षणं कार्यं भीरूणामपि यत्नतः ।
स्कन्धदर्शनमात्रात्तु तिष्ठेयुर्वा समीपतः ॥ १२.१००.४७ ॥
భీరువులను కూడా ప్రయత్నపూర్వకంగా ఉత్సాహపరచాలి; కేవలం (సహచరుల) భుజాలను చూడటంతోనే వారు సమీపంలో నిలబడేలా చేయాలి.
12.100.48
संहतान्योधयेदल्पान्कामं विस्तारयेद्बहून् ।
सूचीमुखमनीकं स्यादल्पानां बहुभिः सह ॥ १२.१००.४८ ॥
చిన్న సైన్యాన్ని దగ్గరగా కలిపి పోరాడించాలి; పెద్ద సైన్యాన్ని కోరినంత విస్తరించవచ్చు. చిన్నది పెద్దదానితో పోరాడినప్పుడు సూచీముఖ వ్యూహం ఉండాలి.
12.100.49
संप्रयुक्ते निकृष्टे वा सत्यं वा यदि वाऽनृतम् ।
प्रगृह्य बाहून्क्रोशेत हन्त भग्नाः परे इति ॥ १२.१००.४९ ॥
యుద్ధంలో పక్షాలు కలిసిపోయినప్పుడు, నిజమైనా అబద్ధమైనా, చేతులెత్తి అరవాలి—"అయ్యో! శత్రువులు చెదిరిపోయారు!" అని.
12.100.50
आगतं मे मित्रबलं प्रहरध्वमभीतवत् ।
सत्ववन्तो निधावेयुः कुर्वन्तो भैरवान्रवान् ॥ १२.१००.५० ॥
"నా మిత్ర సేన వచ్చింది, భయం లేకుండా దాడి చేయండి!" ధైర్యవంతులు భయంకర శబ్దాలు చేస్తూ ముందుకు పరుగెత్తాలి.
12.100.51
क्ष्वेडाः किलकिलाशब्दाः क्रकचा गोविषाणिकाः ।
भेरीमृदङ्गपणवान्नादयेयुश्च जर्झरान् ॥ १२.१००.५१ ॥
ఘోష, కిలకిల ధ్వనులు, కర్కశ శబ్దాలు, గోవు కొమ్ముల బూరలు, భేరి, మృదంగం, పణవం మోగాలి; జర్జరాలూ ధ్వనించాలి.