മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.100
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.100.1
यथा जयार्थिनः सेनां नयन्ति भरतर्षभ ।
ईषद्धर्मं प्रपीड्यापि तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१००.१ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, വിജയം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ധർമ്മത്തെ അല്പം ലംഘിച്ചുപോലും സൈന്യത്തെ എങ്ങനെ നയിക്കുന്നുവോ, അത് എന്നോട് പറയൂ, പിതാമഹാ.
12.100.2
सन्त्येव हि स्थिता धर्म उपपत्त्या तथा परे ।
साध्वाचारतया केचित्तथैवौपयिकादपि ॥ १२.१००.२ ॥
തീർച്ചയായും, യുക്തികൊണ്ട് സ്ഥാപിതമായ മറ്റു ധർമ്മങ്ങളുമുണ്ട്; ചിലത് സദാചാരത്താലും, ചിലത് ഉപായത്താലും സ്ഥാപിതമായവയാണ്.
12.100.3
उपायधर्मान्वक्ष्यामि संसिद्धानर्थसिद्धये ।
निर्मर्यादा दस्यवस्तु भवन्ति परिपन्थिनः ॥ १२.१००.३ ॥
അർത്ഥസിദ്ധിക്കായി സിദ്ധമായ ഉപായധർമ്മങ്ങളെ ഞാൻ പറയാം; മര്യാദ വിട്ട കൊള്ളക്കാരും ശത്രുക്കളും തടസ്സമായിത്തീരുന്നു.
12.100.4
तेषां प्रतिविघातार्थं प्रवक्ष्याम्यथ नैगमम् ।
कार्याणां संप्रसिद्ध्यर्थं तानुपायान्निबोध मे ॥ १२.१००.४ ॥
അവരെ ചെറുക്കുന്നതിനായി ഇപ്പോൾ നൈഗമം ഞാൻ വിവരിക്കാം; കാര്യങ്ങളുടെ പൂർണ്ണ സിദ്ധിക്കായുള്ള ആ ഉപായങ്ങൾ എന്നിൽനിന്ന് അറിയുക.
12.100.5
उभे प्रज्ञे वेदितव्ये ऋज्वी वक्रा च भारत ।
जानन्वक्रां न सेवेत प्रतिबाधेत चागताम् ॥ १२.१००.५ ॥
ഭാരതാ, ഋജുവും വക്രവുമായ രണ്ടു പ്രജ്ഞകളും അറിയേണ്ടതാണ്; വക്രത അറിഞ്ഞ് അതിനെ സേവിക്കരുത്, വന്നെത്തുന്ന വക്രതയെ തടയുകയും വേണം.
12.100.6
अमित्रा एव राजानं भेदेनोपचरन्त्युत ।
तां राजा विकृतिं जानन्यथाऽमित्रान्प्रबाधते ॥ १२.१००.६ ॥
ശത്രുക്കൾ തന്നെ രാജാവിനെ ഭേദോപായത്താൽ സമീപിക്കുന്നു; രാജാവ് ആ വികൃതി അറിഞ്ഞ് ശത്രുക്കളെ അടിച്ചമർത്തുന്നു.
12.100.7
गजानां पार्थ वर्माणि गोवृषाजगराणि च ।
शल्यकण्टकलोहानि तनुत्राणि मतानि च ॥ १२.१००.७ ॥
പാർത്ഥാ, ആനകളുടെ കവചങ്ങൾ പശു, കാള, അജഗരം എന്നിവയുടെ തോൽ കൊണ്ടുള്ളവയാണ്; മുള്ളുകളും ഇരുമ്പുമുള്ള സംരക്ഷണ പുതപ്പുകളും കരുതപ്പെടുന്നു.
12.100.8
शातपीतानि शस्त्राणि सन्नाहाः पीतलोहकाः ।
नानारञ्जनरक्ताः स्युः पताकाः केतवश्च ह ॥ १२.१००.८ ॥
ആയുധങ്ങൾ തിളങ്ങുന്ന മഞ്ഞ നിറമുള്ളവയായിരിക്കണം; കവചങ്ങൾ മഞ്ഞയും ഇരുമ്പുനിറവുമുള്ളതും പലതരം ചായങ്ങളാൽ ചുവപ്പിച്ചവയുമാകണം; കൊടികളും പതാകകളും അങ്ങനെതന്നെ.
12.100.9
ऋष्टयस्तोमराः खङ्गा निशिताश्च परश्वथाः ।
फलकान्यथ चर्माणि प्रतिकल्प्यान्यनेकशः ॥ १२.१००.९ ॥
ഋഷ്ടികൾ, തോമരങ്ങൾ, വാളുകൾ, മൂർച്ചയുള്ള മഴുകൾ, പിന്നെ പലകകളും തോൽ പലകകളും — ഇവ പലവിധത്തിൽ ഒരുക്കണം.
12.100.10
अभिनीतानि शस्त्राणि योधाश्च कृतनिश्चयाः ।
चैत्रे वा मार्गशीर्षे वा सेनायोगः प्रशस्यते ॥ १२.१००.१० ॥
ആയുധങ്ങൾ പരിശീലനം നേടിയവയും യോദ്ധാക്കൾ ഉറച്ച തീരുമാനമുള്ളവരുമായിരിക്കണം; ചൈത്ര അല്ലെങ്കിൽ മാർഗശീർഷ മാസത്തിൽ സേനാവിന്യാസം പ്രശംസനീയമാണ്.
12.100.11
पक्वसस्या हि पृथिवी भवत्यम्बुमती तदा ।
नैवातिशीतो नात्युष्णः कालो भवति भारत ॥ १२.१००.११ ॥
അപ്പോൾ ഭൂമി പാകമായ വിളകളും ജലവും നിറഞ്ഞതാകുന്നു; ഭാരതാ, അപ്പോൾ അതിശീതവുമല്ല അതിച്ചൂടുമല്ലാത്ത കാലമായിരിക്കും.
12.100.12
तस्मात्तदा योजयेत परेषां व्यसनेऽथवा ।
एते हि योगाः सेनायाः प्रशस्ताः परबाधने ॥ १२.१००.१२ ॥
അതിനാൽ അപ്പോൾ ശത്രുക്കളുടെ വിപത്തിൽ സേനയെ നിയോഗിക്കണം; ശത്രുവിനെ പീഡിപ്പിക്കുന്നതിന് ഇവ തന്നെയാണ് സേനയ്ക്ക് പ്രശസ്തമായ സമയങ്ങൾ.
12.100.13
जलवांस्तृणवान्मार्गः समो गम्यः प्रशस्यते ।
चारैः सुविदिताभ्यासः कुशलैर्वनगोचरैः ॥ १२.१००.१३ ॥
വെള്ളവും പുല്ലുമുള്ള, സമതലമായ, സഞ്ചരിക്കാവുന്ന വഴി പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു; ചാരന്മാരാൽ നന്നായി അറിയപ്പെട്ടതും വനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന നിപുണരാൽ പരിചിതമായതുമായ വഴി.
12.100.14
न ह्यरण्यानि शक्यन्ते गन्तुं मृगगणैरिव ।
तस्मात्सेनासु तानेव योजयन्ति जयार्थिनः ॥ १२.१००.१४ ॥
മൃഗക്കൂട്ടങ്ങളെപ്പോലെ സൈന്യങ്ങൾക്ക് കാടുകളിൽ എളുപ്പം സഞ്ചരിക്കാനാവില്ല; അതിനാൽ ജയം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ സേനയിൽ അവരെത്തന്നെ നിയോഗിക്കുന്നു.
12.100.15
अग्रतः पुरुषानीकं शक्तं चापि कुलोद्भवम् ।
आवासस्तोयवान्मार्गः पर्याकाशः प्रशस्यते ॥ १२.१००.१५ ॥
മുന്നിലുള്ള സേന കഴിവുള്ളവരും ഉത്തമകുലജാതരുമായ പുരുഷന്മാരാൽ നിറഞ്ഞതായിരിക്കണം; വെള്ളമുള്ള പാർപ്പിടവും വെള്ളമുള്ള വഴിയും ചുറ്റും തുറന്ന പ്രദേശവുമാണ് പ്രശംസനീയം.
12.100.16
पोषामपसर्पाणां प्रतिघातस्तथा भवेत् ।
आकाशं हि वनाभ्याशे मन्यन्ते गुणवत्तरम् ॥ १२.१००.१६ ॥
പിൻവാങ്ങുന്നവരെ ചെറുക്കുന്നതും അതുപോലെ ആകണം; കാടിനോടടുത്തുള്ള തുറന്ന പ്രദേശം ഏറെ ഗുണകരമെന്ന് അവർ കരുതുന്നു.
12.100.17
बहुभिर्गुणजातैश्च ये युद्धकुशला जनाः ।
उपन्यासो भवेत्तत्र बलानां नातिदूरतः ॥ १२.१००.१७ ॥
പല ഗുണങ്ങളോടെ യുദ്ധനിപുണരായ ആളുകൾ അവിടെ സേനകളെ അണിനിരത്തണം; അത് അധികം ദൂരത്തായിരിക്കരുത്.
12.100.18
उपन्यासोऽपसर्पाणां पदातीनां च गूहनम् ।
हतशत्रुप्रतीघातमापदर्थं परायणम् ॥ १२.१००.१८ ॥
പിൻവാങ്ങുന്നവരുടെ അണിനിരത്തലും കാലാൾപ്പടയെ മറച്ചുവെക്കലും കൊല്ലപ്പെട്ട ശത്രുവിനെ ചെറുക്കലും ആപത്തുകാലത്തെ അഭയമാണ്.
12.100.19
सप्तर्पीन्पृष्ठतः कृत्वा युध्येयुरचला इव ।
अनेन विधिना शत्रूञ्जिगीषेतापि दुर्जयान् ॥ १२.१००.१९ ॥
ഏഴു മുനിമാരെ പിന്നിൽ നിർത്തി ഇളകാത്ത പർവതങ്ങളെപ്പോലെ അവർ യുദ്ധം ചെയ്യട്ടെ. ഈ രീതിയിൽ ദുർജയരായ ശത്രുക്കളെയും ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കണം.
12.100.20
यतो वायुर्यतः सूर्यो यतः सोमस्ततो जयः ।
पूर्वंपूर्वं ज्याय एषां सन्निपाते युधिष्ठिर ॥ १२.१००.२० ॥
കാറ്റ് ഏത് ദിക്കിൽ നിന്ന് വീശുന്നുവോ, സൂര്യൻ ഏത് ദിക്കിലുണ്ടോ, ചന്ദ്രൻ ഏത് ദിക്കിലുണ്ടോ അവിടെനിന്നു ജയം വരുന്നു. യുധിഷ്ഠിരാ, സംഘട്ടനത്തിൽ ഇവയിൽ മുൻപുള്ളതാണ് ശ്രേഷ്ഠം.
12.100.21
अकर्द -मनुदकाममर्यादामलोष्टकाम् ।
अश्वभूमिं प्रशंसन्ति ये युद्धकुशला जनाः ॥ १२.१००.२१ ॥
യുദ്ധനിപുണരായവർ ചെളിയും വെള്ളവും അതിരുകളും കട്ടകളും ഇല്ലാത്ത, കുതിരകൾക്ക് യോജിച്ച ഭൂമിയെ പ്രശംസിക്കുന്നു.
12.100.22
समा निरुदकाकाशा रथभूमिः प्रशस्यते ।
नीचद्रुमा महाकक्षा सोदका हस्तियोधिनाम् ॥ १२.१००.२२ ॥
സമതലവും വെള്ളമില്ലാത്തതും തുറന്ന ആകാശമുള്ളതുമായ ഭൂമി രഥങ്ങൾക്ക് പ്രശംസനീയമാണ്. ആനപ്പോരാളികൾക്ക് താഴ്ന്ന മരങ്ങളും വലിയ കാടുകളും വെള്ളവുമുള്ള ഭൂമി നല്ലത്.
12.100.23
बहुदुर्गा महाकक्षा वेणुवेत्रतिरस्कृता ।
पदातीनां क्षमा भूमिः पर्वतोपवनानि च ॥ १२.१००.२३ ॥
അനേകം കോട്ടകളും വലിയ കാടുകളും മുളയും ചൂരലും മൂടിയ ഭൂമിയും കാലാൾപ്പടയ്ക്ക് യോജ്യമാണ്; പർവതങ്ങളും ഉപവനങ്ങളും കൂടി.
12.100.24
पदातिबहुला सेना दृढा भवति भारत ।
रथाश्वबहुला सेना सुदिनेषु प्रशस्यते ॥ १२.१००.२४ ॥
ഭാരതാ, കാലാൾപ്പട കൂടുതലുള്ള സൈന്യം ഉറച്ചതാകുന്നു. രഥങ്ങളും കുതിരകളും കൂടുതലുള്ള സൈന്യം ശുഭദിനങ്ങളിൽ പ്രശംസനീയമാണ്.
12.100.25
पदातिनागबहुला प्रावृट्काले प्रशस्यते ।
गुणानेतान्प्रसंख्याय देशकालौ प्रयोजयेत् ॥ १२.१००.२५ ॥
കാലാൾപ്പടയും ആനകളും നിറഞ്ഞ സേന മഴക്കാലത്ത് പ്രശംസനീയമാണ്. ഈ ഗുണങ്ങൾ നന്നായി വിചാരിച്ച് ദേശവും കാലവും ഉപയോഗിക്കണം.
12.100.26
एवं संचिन्त्य यो याति तिथिनक्षत्रपूजितः ।
विजयं लभते नित्यं सेनां सम्यक्प्रयोजयन् ॥ १२.१००.२६ ॥
ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച്, തിഥിയെയും നക്ഷത്രത്തെയും ആദരിച്ച് പുറപ്പെടുന്നവൻ, സേനയെ ശരിയായി വിന്യസിക്കുന്നവൻ എപ്പോഴും വിജയം നേടുന്നു.
12.100.27
प्रसुप्तांस्तृषिताञ्श्रान्तान्प्रकीर्णान्नाभिघातयेत् ।
मोक्षे प्रयाणे चलने पानभोजनकालयोः।
अतिक्षिप्तान्व्यतिक्षिप्तान्निहतान्प्रतनूकृतान् ॥ १२.१००.२७ ॥
ഉറങ്ങുന്നവരെയും ദാഹിച്ചവരെയും ക്ഷീണിച്ചവരെയും ചിതറിയവരെയും ആക്രമിക്കരുത്; വിശ്രമ, യാത്ര, ചലന സമയങ്ങളിലും കുടിക്കുന്ന, ഭക്ഷിക്കുന്ന സമയങ്ങളിലും അരുത്. അതിയായി ഓടിയവരെയും ചിതറിയവരെയും കൊല്ലപ്പെട്ടവരെയും ദുർബലരാക്കപ്പെട്ടവരെയും അരുത്.
12.100.28
अविस्रब्धान्कृतारम्भानुपन्यासात्प्रतापितान् ।
बहिश्वरानुपन्यासान्कृतवेश्मानुसारिणः ॥ १२.१००.२८ ॥
ജാഗ്രതയില്ലാത്തവർ, പ്രവൃത്തി തുടങ്ങിയവർ, ആക്രമണത്താൽ പീഡിതർ, പുറത്ത് അലയുന്നവർ, അടുത്തുവരുന്നവർ, വീടുവരെ പിന്തുടരുന്നവർ.
12.100.29
पारम्पर्यागते द्वारे ये केचिदनुवर्तिनः ।
परिचर्यापरोद्धारो ये च केचन वल्गिनः ॥ १२.१००.२९ ॥
പാരമ്പര്യമായി വാതിലിൽ എത്തിയ, അനുയായികളായ ആരെങ്കിലും, സേവനത്തിലും രക്ഷയിലും മുഴുകിയവർ, ചടുലരായ യോദ്ധാക്കൾ.
12.100.30
अनीकं ये विभिदन्ति भिन्नं संस्थापयन्ति च ।
समानाशनपानास्ते कार्या द्विगुणवेतनाः ॥ १२.१००.३० ॥
സേനയെ പിളർക്കുന്നവരും, പിളർന്ന സേനയെ വീണ്ടും ഉറപ്പിക്കുന്നവരും, ഒരേ ഭക്ഷണവും പാനീയവും പങ്കിടുന്നവരും ഇരട്ടി വേതനം ലഭിക്കേണ്ടവരാണ്.
12.100.31
जातिगोत्रं च विज्ञाय कर्म चानुत्तमं शुभम् ।
समानदेहरक्षार्थे कार्या द्विगुणवेतनाः।
त्रिगुणं चतुर्गुणं चैव वेतनं तेषु कारयेत् ॥ १२.१००.३१ ॥
ജാതിയും ഗോത്രവും ഉത്തമമായ ശുഭകർമ്മവും അറിഞ്ഞ്, തുല്യ ദേഹരക്ഷയ്ക്കായി അവർക്ക് ഇരട്ടി വേതനം നൽകണം. അവരിൽ മൂന്നിരട്ടിയും നാലിരട്ടിയും വേതനം നൽകാം.
12.100.32
दशाधिपतयः कार्याः शताधिपतयस्तथा ।
ततः सहस्राधिपतिं कुर्याच्छूरमतन्द्रितम् ॥ १२.१००.३२ ॥
പത്തുപേർക്ക് അധിപതികളെയും, അതുപോലെ നൂറുപേർക്ക് അധിപതികളെയും നിയമിക്കണം. പിന്നീട് ആയിരം പേർക്ക് അധിപതിയായി ധീരനും ജാഗരൂകനുമായ ഒരാളെ നിയമിക്കണം.
12.100.33
यथा मुख्यान्सन्निपात्य वक्तव्याः संशयामहे ।
यथा जयार्थं संग्रामे न जह्याम परस्परम् ॥ १२.१००.३३ ॥
പ്രധാനികളെ ഒന്നിച്ചുകൂട്ടി, ഞങ്ങൾ സംശയത്തിലാണെന്ന് പറയണം; വിജയത്തിനായി യുദ്ധത്തിൽ നാം പരസ്പരം ഉപേക്ഷിക്കരുത്.
12.100.34
इहैव ते निवर्तन्तां ये च केचन भीरवः ।
न घातयेयुः प्रदरं कुर्वाणास्तुमुले सति ॥ १२.१००.३४ ॥
ഭീരുക്കളായവർ ആരുണ്ടെങ്കിലും ഇവിടെ നിന്നുതന്നെ മടങ്ങിപ്പോകട്ടെ; കലഹത്തിൽ പരിഭ്രമം സൃഷ്ടിച്ച് മറ്റുള്ളവരെ കൊല്ലിക്കരുത്.
12.100.35
न सन्निपाते प्रदरं वधं वा कुर्युरीदृशाः ।
आत्मानं च स्वपक्षं च पालयन्हन्ति संयुगे ॥ १२.१००.३५ ॥
അത്തരക്കാർ സംഘട്ടനത്തിൽ പരിഭ്രമമോ വധമോ ഉണ്ടാക്കരുത്. സ്വയത്തെയും സ്വപക്ഷത്തെയും സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ പ്രഹരിക്കുന്നവനാണ് യഥാർത്ഥ വീരൻ.
12.100.36
अर्थनाशो वधोऽकीर्तिरयशश्च पलायने ।
अमनोज्ञाऽसुखा वाचः पुरुषस्य पलायतः ॥ १२.१००.३६ ॥
ഓടിപ്പോകുന്നതിൽ ധനനഷ്ടവും മരണവും അപകീർത്തിയും അപമാനവും ഉണ്ടാകുന്നു; ഓടിപ്പോകുന്ന മനുഷ്യന് അപ്രിയവും ദുഃഖകരവുമായ വാക്കുകൾ കേൾക്കേണ്ടിവരുന്നു.
12.100.37
प्रतिध्वस्तोष्ठदन्तस्य न्यस्तसर्वायुधस्य च ।
हित्वा पलायमानस्य सहायान्प्राणसंशये।
अमित्रैरवरुद्धस्य द्विषतामस्तु नः सदा ॥ १२.१००.३७ ॥
ചുണ്ടും പല്ലും തകർന്ന്, ആയുധങ്ങളെല്ലാം വെച്ചൊഴിഞ്ഞ്, ജീവസംശയത്തിൽ സഹായികളെ വിട്ട് ഓടുന്നവനും ശത്രുക്കളാൽ വളയപ്പെട്ടവനുമായ അവസ്ഥ എന്നും ശത്രുക്കൾക്കുണ്ടാകട്ടെ, നമുക്ക് വേണ്ട.
12.100.38
मनुष्यापसदा ह्येते ये भवन्ति पराङ्भुखाः ।
राशिवर्धनमात्रास्ते नैव ते प्रेत्य नो इह ॥ १२.१००.३८ ॥
പുറം തിരിഞ്ഞോടുന്നവർ മനുഷ്യരിൽ അധമരാണ്; അവർ കേവലം കൂമ്പാരം വർധിപ്പിക്കുന്നവർ മാത്രം — അവർക്ക് മരണശേഷവും ഇവിടെയും ഒന്നും ലഭിക്കുന്നില്ല.
12.100.39
अमित्रा हृष्टमनसः प्रत्युद्यान्ति पलायिनम् ।
जयिनस्तु नरास्तात मङ्गलैर्वन्दनेन च ॥ १२.१००.३९ ॥
ശത്രുക്കൾ സന്തോഷമനസ്സോടെ ഓടുന്നവനെ എതിരേൽക്കുന്നു; എന്നാൽ പുത്രാ, വിജയികളായ മനുഷ്യരെ മംഗളവചനങ്ങളും സ്തുതിയും കൊണ്ടാണ് സ്വീകരിക്കുന്നത്.
12.100.40
यस्य स्म व्यसने राजन्ननुमोदन्ति शत्रवः ।
तदसह्यतरं दुःखं मन्यन्ते मरणादपि ॥ १२.१००.४० ॥
രാജാവേ, ആരുടെ ആപത്തിൽ ശത്രുക്കൾ സന്തോഷിക്കുന്നുവോ, ആ ദുഃഖം മരണത്തെക്കാളും അസഹനീയമാണെന്ന് അവർ കരുതുന്നു.
12.100.41
श्रियं जानीत धर्मस्य मूलं सर्वसुखस्य च ।
या भीरूणां पराख्यातिः शूरस्तामधिगच्छति ॥ १२.१००.४१ ॥
ശ്രീയെ ധർമ്മത്തിനും സർവ്വസുഖത്തിനും മൂലമായി അറിയുക; ഭീരുക്കളുടെ അപകീർത്തി ശൂരൻ നേടുന്നു.
12.100.42
ते वयं स्वर्गमिच्छन्तः संग्रामे त्यक्तजीविताः ।
जयन्तो वध्यमाना वा प्राप्नुयाम च सद्गतिम् ॥ १२.१००.४२ ॥
സ്വർഗ്ഗം ആഗ്രഹിച്ച് യുദ്ധത്തിൽ ജീവൻ ത്യജിച്ച് നാം പോരാടുക; ജയിച്ചാലും വധിക്കപ്പെട്ടാലും സദ്ഗതി നേടട്ടെ.
12.100.43
एवं संशप्तशपथाः समभित्यक्तजीविताः ।
अमित्रवाहिनीं वीराः प्रतिगाहन्त्यभीरवः ॥ १२.१००.४३ ॥
ഇങ്ങനെ ശപഥം ചെയ്ത്, ജീവൻ ത്യജിച്ച നിർഭയരായ വീരന്മാർ ശത്രുസൈന്യത്തിലേക്ക് കടന്നുചെല്ലുന്നു.
12.100.44
अग्रतः पुरुषाऽनीकमसिचर्मवतां भवेत् ।
पृष्ठतः शकटानीकं कलत्रं मध्यतस्तथा ॥ १२.१००.४४ ॥
മുന്നിൽ വാളും പരിചയും ധരിച്ച പുരുഷസൈന്യം ഉണ്ടാകണം; പിന്നിൽ വണ്ടികളുടെ സൈന്യം; നടുവിൽ ഭാര്യമാർ ഉണ്ടാകണം.
12.100.45
परेषां प्रतिघातार्थं पदातीनां च गूहनम् ।
अपि तस्मिन्पुरे वृद्धा भवेयुर्ये पुरोगमाः ॥ १२.१००.४५ ॥
ശത്രുവിനെ പ്രതിരോധിക്കാൻ കാലാളുകളെയും സംരക്ഷിക്കണം; ആ നഗരത്തിൽ മുന്നിൽ നയിക്കുന്ന വൃദ്ധന്മാരും ഉണ്ടാകണം.
12.100.46
ये पुरस्तादभिमताः सत्ववन्तो मनस्विनः ।
ते पूर्वमभिवर्तेरंश्चैतानेवेतरे जनाः ॥ १२.१००.४६ ॥
മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ആദരണീയരും ധൈര്യശാലികളും മനോബലമുള്ളവരും ആദ്യം മുന്നേറട്ടെ; മറ്റുള്ളവർ അവരെയെ പിന്തുടരട്ടെ.
12.100.47
अपि चोद्धर्षणं कार्यं भीरूणामपि यत्नतः ।
स्कन्धदर्शनमात्रात्तु तिष्ठेयुर्वा समीपतः ॥ १२.१००.४७ ॥
ഭീരുക്കളെയും ശ്രദ്ധയോടെ ഉത്സാഹിപ്പിക്കണം; സഹപോരാളികളുടെ തോൾ കാണുന്നതുതന്നെ അവർ അടുത്തുനിൽക്കാൻ ഇടയാക്കട്ടെ.
12.100.48
संहतान्योधयेदल्पान्कामं विस्तारयेद्बहून् ।
सूचीमुखमनीकं स्यादल्पानां बहुभिः सह ॥ १२.१००.४८ ॥
ചെറിയ സൈന്യത്തെ ഒതുക്കിയാണ് പോരാടിക്കേണ്ടത്; വലിയ സൈന്യത്തെ ആവശ്യാനുസരണം വിസ്തരിക്കാം. ചെറിയവ വലിയവയോടൊപ്പം പോരാടുമ്പോൾ സൂചിമുഖ വ്യൂഹം വേണം.
12.100.49
संप्रयुक्ते निकृष्टे वा सत्यं वा यदि वाऽनृतम् ।
प्रगृह्य बाहून्क्रोशेत हन्त भग्नाः परे इति ॥ १२.१००.४९ ॥
യുദ്ധത്തിൽ ഇരുപക്ഷവും ഇടഞ്ഞുചേരുമ്പോൾ, സത്യമോ അസത്യമോ, കൈകൾ ഉയർത്തി ഉറക്കെ വിളിക്കണം—"അയ്യോ! ശത്രുക്കൾ ചിതറിപ്പോയി!" എന്ന്.
12.100.50
आगतं मे मित्रबलं प्रहरध्वमभीतवत् ।
सत्ववन्तो निधावेयुः कुर्वन्तो भैरवान्रवान् ॥ १२.१००.५० ॥
"എന്റെ മിത്രസൈന്യം വന്നിരിക്കുന്നു, ഭയമില്ലാതെ പ്രഹരിക്കുവിൻ!" ധീരർ ഭയങ്കര ഒച്ചയുണ്ടാക്കി മുന്നോട്ട് കുതിക്കട്ടെ.
12.100.51
क्ष्वेडाः किलकिलाशब्दाः क्रकचा गोविषाणिकाः ।
भेरीमृदङ्गपणवान्नादयेयुश्च जर्झरान् ॥ १२.१००.५१ ॥
ഗർജ്ജനങ്ങളും കിലകില ശബ്ദങ്ങളും കർക്കശ ധ്വനികളും പശുക്കൊമ്പ് കാഹളങ്ങളും ഭേരി, മൃദംഗം, പണവം എന്നിവയും മുഴങ്ങട്ടെ; ജർജരങ്ങളും ഒച്ചയിടട്ടെ.