महाभारत · अध्याय 12.101
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.101.1
किंशीलाः किंसमुत्थानाः कथंरूपाश्च भारत ।
किंसन्नाहाः कथंशस्त्रा जनाः स्युः संयुगे नृपाः ॥ १२.१०१.१ ॥
हे भरता, युद्धात राजे आणि लोक कोणत्या स्वभावाचे, कोणत्या उत्पत्तीचे, कोणत्या रूपाचे असतात, कोणते कवच आणि कोणती शस्त्रे धारण करतात?
12.101.2
यथाचरितमेवात्र शस्त्रं पत्रं विधीयते ।
आचाराद्धीह पुरुषस्तथा कर्मसु वर्तते ॥ १२.१०१.२ ॥
येथे शस्त्र आणि बाण आचरणानुसारच ठरवले जातात; कारण या जगात माणूस आचारानेच त्या कर्मांमध्ये गुंततो.
12.101.3
गान्धाराः सिन्धुसौवीरा नखरप्रासयोधिनः ।
अभीरवः सुबलिनस्तद्वलं सर्वपारगम् ॥ १२.१०१.३ ॥
गांधार, सिंधु आणि सौवीर — नख आणि भाले घेऊन लढणारे योद्धे; आभीर, अत्यंत बलवान; ते सैन्य सर्वत्र पारंगत आहे.
12.101.4
सर्वशस्त्रेषु कुशलाः सत्ववन्तो ह्युशीनराः ।
प्राच्या मातङ्गयुद्धेषु कुशलाः कूटयोधिनः ॥ १२.१०१.४ ॥
उशीनर सर्व शस्त्रांत निपुण व सत्त्ववान आहेत; पूर्वेकडील लोक हत्तींच्या युद्धात कुशल आहेत; कूटयुद्ध करणारे योद्धेही आहेत.
12.101.5
तथा यवनकाम्भोजा मधुरामभितश्च ये ।
एतेऽश्वयुद्धकुशला दाक्षिणात्याऽसिचर्मिणः।
सर्वत्र शूरा जायन्ते महासत्वा महाबलाः ॥ १२.१०१.५ ॥
तसेच यवन, कांबोज आणि मथुरेभोवती असलेले लोक — हे अश्वयुद्धात कुशल आहेत; दक्षिणेकडील लोक तलवार व ढाल धारण करणारे आहेत. सर्वत्र शूर जन्मतात, महान सत्त्व व महान बल असलेले.
12.101.6
आवन्तिका महाशूराश्चतुरङ्गे च मालवाः ।
एकोऽपि हि सहस्रस्य तिष्ठत्यभिमुखो रणे ॥ १२.१०१.६ ॥
आवंतिक लोक महाशूर आहेत; चतुरंगिणी सेनेत मालवही; रणांगणात एकटाही हजारांसमोर ठामपणे उभा राहतो.
12.101.7
प्रायो देशाः समुद्दिष्टा लक्षणानि तु मे शृणु ॥ १२.१०१.७ ॥
देशांचे सामान्यतः वर्णन झाले; आता माझ्याकडून त्यांची लक्षणे ऐक.
12.101.8
सिंहशार्दूलवाङ्गेत्राः सिंहशार्दूलगामिनः ।
पारावतकुलिङ्गाक्षाः सर्वे शूराः प्रमाथिनः। ॥ १२.१०१.८ ॥
ज्यांचे डोळे व आवाज सिंह-वाघासारखे, जे सिंह-वाघासारखे चालतात, ज्यांचे डोळे कबुतरासारखे असतात; ते सर्व शूर आणि प्रचंड असतात.
12.101.9
मृगस्वरा द्वीपिनेत्रा ऋषभाक्षास्तथा परे ।
प्रमाथिनश्च मन्द्राश्च क्रोधनाः किङ्किणीस्वनाः ॥ १२.१०१.९ ॥
ज्यांचा स्वर हरणासारखा, ज्यांचे डोळे बिबट्यासारखे, ज्यांचे डोळे बैलासारखे; इतर प्रचंड, गंभीर स्वराचे, क्रोधी व घुंगरांसारख्या आवाजाचे असतात.
12.101.10
मेघस्वनाः क्रूरमुखाः केचिच्च कलनिस्वनाः ।
जिह्मनासाग्रजिह्वाश्च दूरगा दूरपातिनः ॥ १२.१०१.१० ॥
मेघगर्जनेसारखा स्वर, क्रूर मुख असलेले; कोणाचा मृदु गुंजारव; वाकडे नाक, जिभेच्या टोकाचे; दूर जाणारे आणि दूर पडणारे.
12.101.11
बिडालकुब्जाः स्तब्धाक्षास्तनुकेशास्तनुत्वचः ।
शीघ्राश्चपलचित्ताश्च ते भवन्ति दुरासदाः ॥ १२.१०१.११ ॥
मांजराप्रमाणे कुबड्या, स्थिर डोळ्यांचे, पातळ केस व पातळ त्वचेचे; ते वेगवान आणि चंचल मनाचे असतात; त्यांच्याजवळ जाणे कठीण.
12.101.12
गौरा निमीलिताः केचिन्मृदुप्रकृतयस्तथा ।
तुरङ्गगतिनिर्घोषास्ते नराः पारयिष्णवः ॥ १२.१०१.१२ ॥
कोणी गोरे, अर्धमिटलेल्या डोळ्यांचे, मृदु स्वभावाचे असतात; घोड्याच्या चालीसारखा ध्वनी असलेले; ते मनुष्य पार होण्यास समर्थ असतात.
12.101.13
सुसंहताः प्रतनवो व्यूढोरस्काः सुसंस्थिताः ।
प्रवादितेषु कुप्यन्ति हृष्यन्ति कलद्देषु च ॥ १२.१०१.१३ ॥
सुसंघटित, विशाल छातीचे, सुव्यवस्थित सैनिक — युद्धभेरी वाजल्या की ते क्रोधित होतात; कलद्द वाद्यांच्या ध्वनीने हर्षित होतात.
12.101.14
गम्भीराक्षा निसृष्टाक्षाः पिङ्गाक्षा भ्रुकुटीमुखाः ।
नकुलाक्षास्तथा चैव सर्वे शूरास्तनुत्यजः ॥ १२.१०१.१४ ॥
खोल डोळे, विस्फारलेले डोळे, पिंगट डोळे, भुवया उंचावलेली तोंडे, मुंगसासारखे डोळे — ते सर्व शूर आहेत, देह त्यागण्यास तयार.
12.101.15
जिह्नाक्षाः प्रललाटाश्च निर्मांसहनवोऽव्यथाः ।
वक्रबाह्वङ्गुलीसक्थाः कृशा धमनिसंतताः ॥ १२.१०१.१५ ॥
जिभेसारखे डोळे, रुंद कपाळ, मांसरहित जबडे, निर्भय; वाकड्या बाहू, बोटे व मांड्या असलेले; कृश, फुगलेल्या नसांचे.
12.101.16
प्रविशन्ति च वेगेन सांपराये ह्युपस्थिते ।
वारणा इव संमत्तास्ते भवन्ति दुरासदाः ॥ १२.१०१.१६ ॥
युद्ध समीप आल्यावर ते वेगाने प्रवेश करतात; मदोन्मत्त हत्तींप्रमाणे ते दुर्धर्ष बनतात.
12.101.17
दीप्तस्फुटितकेशान्ताः स्थूलपार्श्वहनूमुखाः ।
उन्नतांसाः पृथुग्रीवा विकटाः स्थूलपिण्डिकाः ॥ १२.१०१.१७ ॥
चमकणारे, विस्कटलेले केसांचे टोक असलेले; जाड कुशी व जड जबडे असलेले मुख; उंच खांदे, रुंद मान, भयंकर, जाड पोटऱ्या.
12.101.18
उद्बन्धा इव सुग्रीवा विनताविहगा इव ।
पिण्डशीर्षातिवक्राश्च पृषदंशमुखास्तथा ॥ १२.१०१.१८ ॥
फासावर लटकलेल्यांसारखे, सुंदर मानेचे, वाकलेल्या पक्ष्यांसारखे, आखूड अति वाकड्या डोक्यांचे, ठिपक्यांच्या हरणाच्या तोंडाचे.
12.101.19
अग्रस्वरा मन्युमन्तो युद्धेष्वारावसारिणः ।
अधर्मज्ञाऽवलिप्ताश्च घोरा रौद्रप्रदर्शनाः ॥ १२.१०१.१९ ॥
ते पुढे पुढे ओरडणारे, क्रोधाने भरलेले, युद्धांत गर्जना करत चालणारे, अधर्म न जाणणारे, गर्विष्ठ, भयंकर आणि रौद्र रूप दाखवणारे असतात.
12.101.20
त्यक्तात्मानः सर्व एते उदग्रा ह्यनिवर्तिनः ।
पुरस्कार्याः सदा सैन्ये हन्यन्ते घ्नन्ति चापि ते ॥ १२.१०१.२० ॥
हे सर्व प्राण त्यागलेले, उग्र आणि मागे न फिरणारे असतात. सैन्यात यांना नेहमी पुढे ठेवावे; ते मारले जातात आणि मारतातही.
12.101.21
अधार्मिका भिन्नवृत्ताः सान्त्वेनैषां पराभवः ।
एवमेव प्रदूष्यन्ते राज्ञोऽप्येते ह्यभीक्ष्णशः ॥ १२.१०१.२१ ॥
हे अधार्मिक आणि भ्रष्ट आचरणाचे असतात; सांत्वनाने यांचा पराभव होतो. त्याचप्रमाणे हे राजालाही वारंवार दूषित करतात.