Mahābhārata · Adhyāya 12.103
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.103.1
कथं मृदौ कथं तीक्ष्णे महापक्षे च भारत ।
अरौ वर्तेत नृपतिस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१०३.१ ॥
Oh Bhārata, ¿cómo debe conducirse un rey con un enemigo, siendo suave o severo, con grandes aliados? Dímelo, oh abuelo.
12.103.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
बृहस्पतेश्च संवादमिन्द्रस्य च युधिष्ठिर ॥ १२.१०३.२ ॥
También aquí se relata esta antigua historia: el diálogo de Bṛhaspati e Indra, oh Yudhiṣṭhira.
12.103.3
बृहस्पतिं देवपतिरभिवाद्य कृताञ्जलिः ।
उपसंगम्य पप्रच्छ वासवः परवीरहा ॥ १२.१०३.३ ॥
Vāsava, señor de los dioses, matador de los héroes enemigos, saludó a Bṛhaspati, juntó las palmas, se acercó y preguntó.
12.103.4
अहितेषु कथं ब्रह्मन्प्रवर्तेयमतन्द्रितः ।
असमुछिद्य चैवैतान्नियच्छेयमुपायतः ॥ १२.१०३.४ ॥
Oh brahmín, ¿cómo debo actuar con los enemigos sin fatigarme? ¿Y cómo debo contenerlos por medio de expedientes sin arrancarlos por completo?
12.103.5
सेनयोर्थ्यतिषङ्गे च जयः साधारणो भवेत् ।
किं कुर्वाणं न मां जह्याज्ज्वलिता श्रीः प्रतापिनी ॥ १२.१०३.५ ॥
Cuando en el choque de dos ejércitos por un fin la victoria es compartida, ¿qué debo hacer para que la radiante y poderosa Śrī no me abandone?
12.103.6
ततो र्मार्थकामानां कुशलः प्रतिभानवान् ।
राजधर्मविधानज्ञः प्रत्युवाच पुरंदरम् ॥ १२.१०३.६ ॥
Entonces él, versado en la riqueza y el deseo, hábil, ingenioso, conocedor de las normas del deber real, respondió a Purandara.
12.103.7
न जा कलहेनेच्छेन्नियन्तुमपकारिणः ।
बालैर सवितं ह्येतद्यदमर्षो यदक्षमा ॥ १२.१०३.७ ॥
Nunca se debe desear dominar a quienes causan daño mediante la riña; pues esto, en verdad, es insoportable incluso para los niños: la ira y la falta de paciencia, esto mismo.
12.103.8
न शत्रुर्विवृतः कार्यो वधमस्याभिकाङ्क्षता ॥ १२.१०३.८ ॥
Quien desee su destrucción no debe dejar que un enemigo quede al descubierto.
12.103.9
क्रोधं भयं च हर्षं च नियम्य स्वयमात्मनि ।
अमित्र पसेवेत विश्वस्तवदविश्वसन् ॥ १२.१०३.९ ॥
Habiendo dominado en sí mismo la ira, el temor y la alegría, que sirva al enemigo como quien confía, pero sin confiar.
12.103.10
प्रियमेव वदेन्नित्यं नाप्रियं किंचिदाचरेत् ।
विरमेच्छुष्कवैरेभ्यः कर्णजापं च वर्जयेत् ॥ १२.१०३.१० ॥
Que siempre hable sólo lo agradable y no haga nada desagradable; que se abstenga de enemistades vacías y evite cuchichear al oído.
12.103.11
यथा वैतंसिको युक्तो द्विजानां सदृशस्वरः ।
तान्द्विजान्कुरुते वश्यांस्तथायुक्तो महीपतिः।
वशं चोपनयेच्छत्रून्निहन्याच्च पुंरदर ॥ १२.१०३.११ ॥
Así como el cazador de pájaros, diestro y con una voz semejante a la de los dvijas, somete a esos dvijas, así también el rey dispuesto debe someter a sus enemigos y abatirlos, oh Purandara.
12.103.12
न नित्यं परिभूयारीन्सुखं स्वपिति वासव ।
जागर्त्येव हि दुष्टात्मा संकरेऽग्निरिवोत्थितः ॥ १२.१०३.१२ ॥
No se debe dormir siempre a gusto tras someter a los enemigos, oh Vāsava; pues el de mente perversa siempre está despierto, como un fuego que se levanta en la confusión.
12.103.13
न सन्निपातः कर्तव्यः सामान्ये विजये सति ।
विश्वास्यैवोपसंनम्यो वशे कृत्वा रिपुः प्रभो ॥ १२.१०३.१३ ॥
Cuando se ha logrado una victoria ordinaria, no se debe provocar un encuentro directo con el enemigo. Oh señor, habiéndole ganado la confianza y puesto bajo control, uno debe acercarse a él con humildad.
12.103.14
संप्रधार्य सहामात्यैर्मन्त्रविद्भिर्महात्मभिः ।
उपेक्ष्यमाणो विज्ञातो हृदयेनापराजितः।
अथास्य प्रहरेत्काले विधेर्वित्तलितो यदा ॥ १२.१०३.१४ ॥
Tras deliberar bien con los ministros y con los magnánimos versados en el consejo, se debe atacar en el momento oportuno, cuando el destino lo haya sacudido, a aquel enemigo que ha sido descuidado, cuyo corazón se ha conocido y que es invencible en su ánimo.
12.103.15
दण्डं च दूषयेदस्य पुरुषैराप्तकारिभिः ॥ १२.१०३.१५ ॥
Y se debe corromper también su ejército mediante agentes de confianza.
12.103.16
आदिमध्यावसानज्ञान्प्रच्छन्नं च विचारयेत् ।
बलानि दूषयेदस्य जानन्नेव प्रमाणतः ॥ १२.१०३.१६ ॥
Se debe investigar en secreto mediante hombres que conozcan el principio, el medio y el fin, y solo conociendo con exactitud sus fuerzas se deben corromper.
12.103.17
भेदेनोपप्रदानेन संसृजेदौषधैस्तथा ।
न त्वेव खलु संसर्गं रोचयेदरिभिः सह ॥ १२.१०३.१७ ॥
Se debe establecer contacto mediante la división, los presentes y remedios similares; pero ciertamente no se debe desear una verdadera asociación con los enemigos.
12.103.18
दीर्घकालमपीक्षेत्त निग्राह्या एव शत्रवः ।
कालकाङ्गी च युक्तः सन्नुपासीत शचीपते ॥ १२.१०३.१८ ॥
Incluso durante mucho tiempo se debe observar a los enemigos, pues en verdad han de ser sometidos; y, deseando el momento oportuno y permaneciendo disciplinado, oh señor de Śacī, hay que aguardarlo.
12.103.19
तथा प्रियं च वक्तव्यं यथा विस्रम्भमाप्नुयात् ।
न सद्योऽरीन्विहन्याच्च द्रष्टव्यो विजयो ध्रुवः।
भूयः शल्यं घटयति नवं च कुरुते व्रणम् ॥ १२.१०३.१९ ॥
Asimismo, hay que hablar con dulzura para ganar confianza. No se debe herir de inmediato a los enemigos; hay que considerar que la victoria es segura. (La prisa) vuelve a clavar la espina y abre una herida nueva.
12.103.20
प्राप्ते च प्रहरेत्काले न च संवर्तते पुनः ।
हन्तुकामस्य देवेन्द्र पुरुषस्य रिपून्प्रति ॥ १२.१०३.२० ॥
Cuando llega el momento oportuno, hay que golpear; y cuando pasa, no vuelve. Oh señor de los dioses, así debe obrar el hombre que desea matar a sus enemigos.
12.103.21
यं हि कालो व्यतिक्रामेत्पुरुषं कालकाङ्क्षिणम् ।
दुर्लभः स पुनस्तेन कालः कर्म चिकीर्षता ॥ १२.१०३.२१ ॥
Al hombre que aguarda el momento oportuno, si el tiempo lo supera, le resulta difícil volver a obtenerlo; para quien desea actuar, no vuelve.
12.103.22
औजस्यं जनयेदेव संगृह्णन्साधुसंमतम् ।
कालेन साधयेत्कृत्यमप्राप्तो न हि पीडयेत् ॥ १२.१०३.२२ ॥
Adquiriendo el vigor aprobado por los buenos, debe uno generarlo. Debe cumplir la tarea a su debido tiempo; lo que aún no ha llegado no debe oprimirse con prisas.
12.103.23
विहाय कामं क्रोधं च तथाऽहंकारमेव च ।
युक्तो विवरमन्विच्छेदहितानां सदा नृपः ॥ १२.१०३.२३ ॥
Habiendo abandonado el deseo, la ira y asimismo el orgullo, el rey, siempre atento, debe buscar siempre el punto débil de sus enemigos.
12.103.24
मार्दवं दण्ड आलस्यं प्रमादश्च सुरोत्तम ।
मायाः सुविहिताः शक्र शातयन्त्यविचक्षणम् ॥ १२.१०३.२४ ॥
Oh mejor de los dioses, la mansedumbre, el castigo, la pereza y la negligencia —oh Śakra— las artimañas bien dispuestas derriban al insensato.
12.103.25
निहत्यैतानि चत्वारि मायां प्रतिविधाय च ।
ततः शक्नोति शत्रूणां प्रहर्तुमविचारयन् ॥ १२.१०३.२५ ॥
Habiendo destruido estos cuatro y contrarrestado el engaño, entonces puede atacar a los enemigos sin deliberar.
12.103.26
यदेवैतेन शक्येत गुह्यं कर्तुं तदाऽऽचरेत् ।
यच्छन्ति सतिवा गुह्यं मिथो विश्रावयन्त्यपि ॥ १२.१०३.२६ ॥
Lo que pueda hacerse en secreto por este medio, eso se debe emprender; algunos incluso, aun estando presentes, revelan un secreto unos a otros.
12.103.27
अशक्यमिति कृत्वा वा ततोऽन्यैः संविदं चरेत् ।
ब्रह्मदण्डमदृष्टेषु दृष्टेषु चतुरङ्गिणीम् ॥ १२.१०३.२७ ॥
Considerándolo imposible, o bien entonces, debe hacer un pacto con otros; contra lo no visto, la vara del brahmán; contra lo visto, el ejército de cuatro cuerpos.
12.103.28
भेदं च प्रथमं विद्यात्तूष्णीं दण्डं तथैव च ।
काले प्रयोजयेद्राजा तस्मिंस्तस्मिंस्तदातदा ॥ १२.१०३.२८ ॥
Primero debe conocer la división, y asimismo el castigo silencioso; el rey debe aplicarlos en el momento oportuno, en cada caso y en cada ocasión.
12.103.29
प्रणिपातं च गच्छेत काले शत्रोर्बलीयसः ।
युक्तोऽस्य वधमन्विच्छेदप्रमत्तः प्रमाद्यतः ॥ १२.१०३.२९ ॥
En el momento oportuno, ante un enemigo más poderoso uno debe someterse; siendo vigilante y decidido, debe buscar la destrucción del descuidado.
12.103.30
प्रणिपातेन दानेन वाचा मधुरया ब्रुवन् ।
अमित्रमुपसेवेत न च जातु विशङ्कयेत् ॥ १२.१०३.३० ॥
Hablando con dulzura, con sumisión, dádivas y palabras amables, uno debe atender al enemigo, y jamás debe desconfiar.
12.103.31
स्थानानि शङ्कितानां च नित्यमेव विवर्जयेत् ।
न च तेष्वाश्वसेद्राजा जाग्रतीह निराकृताः ॥ १२.१०३.३१ ॥
El rey debe evitar siempre los lugares de los sospechosos y no confiar en ellos; permaneciendo vigilante aquí, debe cuidarse de los que han sido apartados.
12.103.32
न ह्यतो दुष्करं कर्म किंचिदस्ति सुरोत्तम ।
यथा विविधवृत्तानामैश्वर्यममराधिप ॥ १२.१०३.३२ ॥
Oh, el mejor de los dioses, no existe obra más difícil que esta, como el poder soberano para quienes tienen conductas diversas, oh señor de los inmortales.
12.103.33
तथा विविधशीलानामपि संभव उच्यते ।
प्रयतेद्योगमास्थाय मित्रामित्रानधारयन् ॥ १२.१०३.३३ ॥
Asimismo, se dice que el éxito es posible para quienes tienen diversos temperamentos; uno debe esforzarse, recurriendo a los medios, teniendo presentes a amigos y enemigos.
12.103.34
मृदुमप्यवमन्यन्ते तीक्ष्णादुद्विजते जनः ।
मातीक्ष्णो मा मृदुर्भूस्त्वं तीक्ष्णो भव मृदुर्भव ॥ १२.१०३.३४ ॥
La gente desprecia incluso al amable y se alarma ante el severo; no seas demasiado severo ni demasiado blando; sé severo, y sé blando.
12.103.35
यथा वप्रे वेगवति सर्वतः संप्लतोदके ।
नित्यं विचरणाद्वाधस्तथा राज्यं प्रमाद्यतः ॥ १२.१०३.३५ ॥
Como el daño llega por vagar siempre sobre un dique cuando el agua veloz inunda por todos lados, así llega el daño al reino de un rey negligente.
12.103.36
न बहूनुपरुध्येत यौगपद्येन शात्रवान् ।
साम्ना दानेन भेदेन दण्डेन च पुरंदर ॥ १२.१०३.३६ ॥
No se debe asediar a muchos enemigos a la vez; oh Purandara, por conciliación, dádivas, división y fuerza (uno a uno, somételos).
12.103.37
एकैकमेषां निष्पिष्य शिष्टेषु निपुणं चरेत् ।
न तु शक्तोऽपि मेधावी सर्वानेवाचरेद्बुधः ॥ १२.१०३.३७ ॥
Aplastando a estos uno por uno, debe actuar con habilidad contra los demás; pero aunque sea capaz, el sabio prudente no debe actuar contra todos a la vez.
12.103.38
यदा स्यान्महती सेना हयनागरथाकुला ।
पदातियन्त्रबहुला अनुरक्ता षडङ्गिनी ॥ १२.१०३.३८ ॥
Cuando existe un gran ejército, lleno de caballos, elefantes y carros, abundante en infantería y máquinas de guerra, leal y dotado de las seis partes.
12.103.39
यदा बहुविधां वृद्धिं मन्येत प्रतियोगतः ।
तदा विवृत्य प्रहरेद्दस्यूनामविचारयन् ॥ १२.१०३.३९ ॥
Cuando juzgue que el crecimiento de muchas clases proviene de la rivalidad, entonces debe salir abiertamente y golpear a los bandidos sin vacilar.
12.103.40
न साम दण्डोपनिषत्प्रशस्यते ।
न मार्दवं शत्रुषु यात्रिकं सदा।
न सस्यघातो न च संकरक्रिया ।
न चापि भूयः प्रकृतेर्विचारणा ॥ १२.१०३.४० ॥
El secreto de la conciliación y el castigo no es alabado; la mansedumbre constante hacia los enemigos no conviene a una campaña; ni la destrucción de cosechas, ni la mezcla, ni de nuevo la consideración del pueblo.
12.103.41
मायाविभेदानुपसर्जनानि ।
वाचं तथैव प्रथमं प्रयोगात्।
आप्तैर्मनुष्यैरुपचारयेत ।
पुरेषु राष्ट्रेषु च संप्रयुक्तान् ॥ १२.१०३.४१ ॥
Engaños, divisiones y medios subordinados; asimismo, primero el empleo de la palabra; mediante hombres de confianza se debe hacer servir a quienes están desplegados en ciudades y reinos.
12.103.42
पुराऽपि चैताननुसृत्य भूमिपाः ।
पुरेषु भोगानखिलाञ्जयन्ति
पुरेषु नीतिं विहितां यथाविधि ।
प्रयोजयन्तो बलवृत्रसूदन ॥ १२.१०३.४२ ॥
Antiguamente también, los reyes que las seguían conquistaban todos los placeres de las ciudades, empleando la política prescrita en las ciudades según la regla, oh destructor de Vṛtra en poder.
12.103.43
प्रदाय गूढानि वसूनि नाम ।
प्रच्छिद्य भोगानपहाय च स्वान्।
दुष्टाः स्वदोषैरिति कीर्तयित्वा ।
पुरेषु राष्ट्रेषु च योजयन्ति ॥ १२.१०३.४३ ॥
Tras dar riquezas ocultas, tras nombrarlos, tras cortar o quitar sus propios disfrutes, y proclamando que los malvados lo son por sus propias faltas, emplean (espías) en ciudades y reinos.
12.103.44
तथैव चान्यैरपि शास्त्रवेदिभिः ।
स्वलंकृतैः शास्त्रविधानलिङ्गितैः।
सुशिक्षितैर्भाष्यकथाविशारदैः ।
परेषु कृत्यामुपधारयेच्च ॥ १२.१०३.४४ ॥
De la misma manera, también por otros que conocen los tratados, bien adornados, marcados por las reglas de los tratados, bien instruidos y diestros en la discusión y la exposición, debe determinar la tarea entre los enemigos.
12.103.45
कानि लिङ्गानि दुष्टस्य भवन्ति द्विजसत्तम ।
कथं दुष्टं विजानीयादेतत्पुष्टो ब्रवीहि मे ॥ १२.१०३.४५ ॥
¿Cuáles son las señales de un hombre malvado, oh mejor de los dos veces nacidos? ¿Cómo se debe reconocer al malvado? Dime esto, oh bien informado.
12.103.46
परोक्षमगुणानाह सद्रुणानभ्यसूयति ।
परैर्वा कीर्त्यमानेषु तूष्णीमास्ते पराङ्भुखः ॥ १२.१०३.४६ ॥
Habla de los defectos de otros en su ausencia, envidia las buenas cualidades, y cuando otros son alabados se sienta en silencio y vuelve el rostro.
12.103.47
तूष्णींभावेऽपि विज्ञेयं न चेद्भवति कारणम् ।
विश्वासं चोष्ठसंदंशं शिरसश्च प्रकम्पनम् ॥ १२.१०३.४७ ॥
Incluso en el silencio debe reconocerse, si no hay causa: desconfianza, morderse los labios y temblor de la cabeza.
12.103.48
करोत्यभीक्ष्णं संसृष्टमसंसृष्टश्च भाषते ।
अदृष्टवद्विकुरुते दृष्ट्वा वा नाभिभाषते ॥ १२.१०३.४८ ॥
Constantemente se mezcla con alguien y habla con quien no se mezcla; actúa como si no hubiera visto, o habiendo visto, no se dirige a nadie.
12.103.49
पृथगेत्य समश्नाति नेदमद्य यथाविधि ।
आसने शयने याने भावा लक्ष्या विशेषतः ॥ १२.१०३.४९ ॥
Si se aparta para comer y hoy no lo hace como está prescrito, sus disposiciones —al sentarse, al yacer, al viajar— deben observarse con especial atención.
12.103.50
आर्तिरार्ते प्रिये प्रीतिरेतावन्मित्रलक्षणम् ।
विपरीतं तु बोद्धव्यमरिलक्षणमेव तत् ॥ १२.१०३.५० ॥
Dolor ante el dolor del afligido, alegría ante la alegría del ser querido: esta es la señal del amigo; lo contrario debe entenderse como la señal del enemigo.
12.103.51
एतान्येव यथोक्तानि बुध्येथास्त्रिदशाधिप ।
पुरुषाणां प्रदुष्टानां स्वभावो बलवत्तरः ॥ १२.१०३.५१ ॥
Reconoce estas mismas señales tal como se han descrito, oh señor de los dioses; la naturaleza de los hombres corruptos es sumamente fuerte.
12.103.52
इति दुष्टस्य विज्ञानमुक्तं ते सुतसत्तम ।
निशाम्य शास्त्रतत्त्वार्थं यथावदमरेश्वरः ॥ १२.१०३.५२ ॥
Así, mejor de los hijos, se te ha enseñado el conocimiento para reconocer al corrupto; el señor de los inmortales, habiendo escuchado debidamente el sentido verdadero del tratado, lo comprendió.
12.103.53
स तद्वचः शत्रुनिबर्हणे रत ।
स्तथा चकारावितथं बृहस्पतेः।
चचार काले विजयाय चारिहा ।
वशं च शत्रूननयत्पुरंदरः ॥ १२.१०३.५३ ॥
Dedicado a abatir a los enemigos, hizo verdaderamente lo que había dicho Bṛhaspati; Purandara, matador de enemigos, actuó en el momento oportuno para la victoria y sometió a sus enemigos.