マハーバーラタ · 章 12.103
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.103.1
कथं मृदौ कथं तीक्ष्णे महापक्षे च भारत ।
अरौ वर्तेत नृपतिस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१०३.१ ॥
バーラタよ、王は強大な味方を持つとき、敵に対して柔和に、あるいは厳しく、どのように振る舞うべきか。祖父よ、それを私に教えてください。
12.103.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
बृहस्पतेश्च संवादमिन्द्रस्य च युधिष्ठिर ॥ १२.१०३.२ ॥
ここでも人々はこの古い物語を語る。ブリハスパティとインドラの対話である、ユディシュティラよ。
12.103.3
बृहस्पतिं देवपतिरभिवाद्य कृताञ्जलिः ।
उपसंगम्य पप्रच्छ वासवः परवीरहा ॥ १२.१०३.३ ॥
神々の主、敵の勇士を倒すヴァーサヴァ（インドラ）は、ブリハスパティに礼をし、合掌して近づき尋ねた。
12.103.4
अहितेषु कथं ब्रह्मन्प्रवर्तेयमतन्द्रितः ।
असमुछिद्य चैवैतान्नियच्छेयमुपायतः ॥ १२.१०३.४ ॥
バラモンよ、私は怠ることなく敵に対してどう振る舞うべきか。根絶することなく、手段によって彼らをどう抑えるべきか。
12.103.5
सेनयोर्थ्यतिषङ्गे च जयः साधारणो भवेत् ।
किं कुर्वाणं न मां जह्याज्ज्वलिता श्रीः प्रतापिनी ॥ १२.१०३.५ ॥
二つの軍が目的をめぐって争い、勝利が分かち合われるとき、輝き力強い吉祥女神シュリーが私を見捨てないよう、私は何をすべきか。
12.103.6
ततो र्मार्थकामानां कुशलः प्रतिभानवान् ।
राजधर्मविधानज्ञः प्रत्युवाच पुरंदरम् ॥ १२.१०३.६ ॥
そこで、利と欲に通じ、巧みで機転が利き、王の法の規則に通じた彼は、プラン ダラ（インドラ）に答えた。
12.103.7
न जा कलहेनेच्छेन्नियन्तुमपकारिणः ।
बालैर सवितं ह्येतद्यदमर्षो यदक्षमा ॥ १२.१०३.७ ॥
害をなす者を争いによって抑えようと、誰も決して望むべきではない。これは子供にさえ耐えがたいことであり、怒りと忍耐のなさ、まさにそれである。
12.103.8
न शत्रुर्विवृतः कार्यो वधमस्याभिकाङ्क्षता ॥ १२.१०३.८ ॥
その者の滅亡を望む者は、敵を露わにさせてはならない。
12.103.9
क्रोधं भयं च हर्षं च नियम्य स्वयमात्मनि ।
अमित्र पसेवेत विश्वस्तवदविश्वसन् ॥ १२.१०३.९ ॥
怒り、恐れ、喜びを自らの内で抑制し、信頼する者のように敵に仕えよ、しかし信頼せずに。
12.103.10
प्रियमेव वदेन्नित्यं नाप्रियं किंचिदाचरेत् ।
विरमेच्छुष्कवैरेभ्यः कर्णजापं च वर्जयेत् ॥ १२.१०३.१० ॥
常に好ましい言葉だけを語り、不快なことは何もしてはならない。無益な敵意を控え、耳打ちすることを避けよ。
12.103.11
यथा वैतंसिको युक्तो द्विजानां सदृशस्वरः ।
तान्द्विजान्कुरुते वश्यांस्तथायुक्तो महीपतिः।
वशं चोपनयेच्छत्रून्निहन्याच्च पुंरदर ॥ १२.१०३.११ ॥
鳥を捕らえる者が、再生族と似た声を持ち巧みに振る舞って彼らを従わせるように、有能な王は敵を従わせ、討ち滅ぼすべきである、ああ、プラントラ（インドラ）よ。
12.103.12
न नित्यं परिभूयारीन्सुखं स्वपिति वासव ।
जागर्त्येव हि दुष्टात्मा संकरेऽग्निरिवोत्थितः ॥ १२.१०३.१२ ॥
敵を征服したからといって、いつも安らかに眠ってはならない、ヴァーサヴァよ。心の邪な者は常に目覚めている、混乱の中に燃え上がった火のように。
12.103.13
न सन्निपातः कर्तव्यः सामान्ये विजये सति ।
विश्वास्यैवोपसंनम्यो वशे कृत्वा रिपुः प्रभो ॥ १२.१०३.१३ ॥
通常の勝利を得た時には、敵と直接衝突してはならない。主よ、信頼を得て服従させた上で、謙虚に近づくべきである。
12.103.14
संप्रधार्य सहामात्यैर्मन्त्रविद्भिर्महात्मभिः ।
उपेक्ष्यमाणो विज्ञातो हृदयेनापराजितः।
अथास्य प्रहरेत्काले विधेर्वित्तलितो यदा ॥ १२.१०३.१४ ॥
謀略に通じた大人物や大臣たちと十分に協議した上で、軽視され、その心を知られ、心においては不敗の敵を、運命によって動揺させられた時に、適切な時機に打つべきである。
12.103.15
दण्डं च दूषयेदस्य पुरुषैराप्तकारिभिः ॥ १२.१०३.१५ ॥
そして信頼できる工作員を通じて、彼の軍隊をも腐敗させるべきである。
12.103.16
आदिमध्यावसानज्ञान्प्रच्छन्नं च विचारयेत् ।
बलानि दूषयेदस्य जानन्नेव प्रमाणतः ॥ १२.१०३.१६ ॥
始めと中と終わりを知る者たちを通じて密かに調べさせ、その力を正確に知った上でのみ、それを腐敗させるべきである。
12.103.17
भेदेनोपप्रदानेन संसृजेदौषधैस्तथा ।
न त्वेव खलु संसर्गं रोचयेदरिभिः सह ॥ १२.१०३.१७ ॥
離間や贈り物、そしてそのような手段によって関係を結ぶべきである。しかし敵と深く交わることを望んではならない。
12.103.18
दीर्घकालमपीक्षेत्त निग्राह्या एव शत्रवः ।
कालकाङ्गी च युक्तः सन्नुपासीत शचीपते ॥ १२.१०३.१८ ॥
長い間でも敵を見守るべきである。敵は必ず抑えられるべきものだからである。適切な時を望み、自制を保ち、シャチーの主よ、その時を待つべきである。
12.103.19
तथा प्रियं च वक्तव्यं यथा विस्रम्भमाप्नुयात् ।
न सद्योऽरीन्विहन्याच्च द्रष्टव्यो विजयो ध्रुवः।
भूयः शल्यं घटयति नवं च कुरुते व्रणम् ॥ १२.१०३.१९ ॥
同様に、信頼を得られるように好ましい言葉を語るべきである。すぐに敵を打ち倒してはならず、勝利は確実であると見るべきである。（焦りは）再び棘を突き刺し、新たな傷を作るのである。
12.103.20
प्राप्ते च प्रहरेत्काले न च संवर्तते पुनः ।
हन्तुकामस्य देवेन्द्र पुरुषस्य रिपून्प्रति ॥ १२.१०३.२० ॥
好機が来たら打つべきである。そして好機は過ぎれば二度と戻らない。帝釈天よ、敵を滅ぼそうと望む人はこのようにすべきである。
12.103.21
यं हि कालो व्यतिक्रामेत्पुरुषं कालकाङ्क्षिणम् ।
दुर्लभः स पुनस्तेन कालः कर्म चिकीर्षता ॥ १२.१०३.२१ ॥
好機を待つ人の上を時が過ぎ去れば、その好機は再び得がたくなる。行動しようと望む者にとって、それは二度と戻らない。
12.103.22
औजस्यं जनयेदेव संगृह्णन्साधुसंमतम् ।
कालेन साधयेत्कृत्यमप्राप्तो न हि पीडयेत् ॥ १२.१०३.२२ ॥
善き人々が認める活力（オージャス）を得て、それを生じさせるべきである。適切な時に事を成し遂げるべきであり、まだ来ていない時を焦りで苦しめてはならない。
12.103.23
विहाय कामं क्रोधं च तथाऽहंकारमेव च ।
युक्तो विवरमन्विच्छेदहितानां सदा नृपः ॥ १२.१०३.२३ ॥
欲望と怒り、そして同様に自負を捨て、常に注意深くあって、王は敵の弱点を探すべきである。
12.103.24
मार्दवं दण्ड आलस्यं प्रमादश्च सुरोत्तम ।
मायाः सुविहिताः शक्र शातयन्त्यविचक्षणम् ॥ १२.१०३.२४ ॥
神々の中の最上の者よ、柔和、懲罰、怠慢、油断——帝釈よ——巧みに用いられた策略は、思慮なき者を打ち倒す。
12.103.25
निहत्यैतानि चत्वारि मायां प्रतिविधाय च ।
ततः शक्नोति शत्रूणां प्रहर्तुमविचारयन् ॥ १२.१०३.२५ ॥
これら四つを滅ぼし、欺瞞に対処した後、彼は熟考せずに敵を攻撃することができる。
12.103.26
यदेवैतेन शक्येत गुह्यं कर्तुं तदाऽऽचरेत् ।
यच्छन्ति सतिवा गुह्यं मिथो विश्रावयन्त्यपि ॥ १२.१०३.२६ ॥
これによって秘密裏に行えることは、そのように行うべきである。同席していながら、互いに秘密を漏らす者さえいる。
12.103.27
अशक्यमिति कृत्वा वा ततोऽन्यैः संविदं चरेत् ।
ब्रह्मदण्डमदृष्टेषु दृष्टेषु चतुरङ्गिणीम् ॥ १२.१०३.२७ ॥
それが不可能だと判断して、あるいはその時には、他者と同盟を結ぶべきである。見えざる者には梵の杖を、見える者には四軍を用いるべきである。
12.103.28
भेदं च प्रथमं विद्यात्तूष्णीं दण्डं तथैव च ।
काले प्रयोजयेद्राजा तस्मिंस्तस्मिंस्तदातदा ॥ १२.१०३.२८ ॥
まず離間を知るべきであり、同様に沈黙の罰も知るべきである。王は適切な時に、それぞれの場合、その時々にそれらを用いるべきである。
12.103.29
प्रणिपातं च गच्छेत काले शत्रोर्बलीयसः ।
युक्तोऽस्य वधमन्विच्छेदप्रमत्तः प्रमाद्यतः ॥ १२.१०३.२९ ॥
適切な時に、より強大な敵に対して屈服すべきである。油断せず決意して、怠慢な敵の破滅を求めるべきである。
12.103.30
प्रणिपातेन दानेन वाचा मधुरया ब्रुवन् ।
अमित्रमुपसेवेत न च जातु विशङ्कयेत् ॥ १२.१०३.३० ॥
服従と贈り物と甘い言葉で話しながら、敵に仕えるべきである。決して疑ってはならない。
12.103.31
स्थानानि शङ्कितानां च नित्यमेव विवर्जयेत् ।
न च तेष्वाश्वसेद्राजा जाग्रतीह निराकृताः ॥ १२.१०३.३१ ॥
王は疑わしい者の居場所を常に避け、彼らを信頼してはならない。ここで目を覚まして警戒し、退けられた者たちに用心すべきである。
12.103.32
न ह्यतो दुष्करं कर्म किंचिदस्ति सुरोत्तम ।
यथा विविधवृत्तानामैश्वर्यममराधिप ॥ १२.१०३.३२ ॥
神々の最勝者よ、これより難しい行いは何もない。様々な振る舞いの者に権勢を得させることのように、不死者の主よ。
12.103.33
तथा विविधशीलानामपि संभव उच्यते ।
प्रयतेद्योगमास्थाय मित्रामित्रानधारयन् ॥ १२.१०३.३३ ॥
同様に、様々な気質の者にも成功はありうると言われる。方便に頼って努力し、友と敵の両方を心に留めるべきである。
12.103.34
मृदुमप्यवमन्यन्ते तीक्ष्णादुद्विजते जनः ।
मातीक्ष्णो मा मृदुर्भूस्त्वं तीक्ष्णो भव मृदुर्भव ॥ १२.१०३.३४ ॥
人は温和な者をさえ侮り、厳しい者には怯える。過度に厳しくも、過度に柔らかくもなるな。厳しくもあれ、柔らかくもあれ。
12.103.35
यथा वप्रे वेगवति सर्वतः संप्लतोदके ।
नित्यं विचरणाद्वाधस्तथा राज्यं प्रमाद्यतः ॥ १२.१०३.३५ ॥
速い流れの水が四方に溢れるとき、堤の上を絶えずさまようと害が生じるように、怠慢な王の国にも害が及ぶ。
12.103.36
न बहूनुपरुध्येत यौगपद्येन शात्रवान् ।
साम्ना दानेन भेदेन दण्डेन च पुरंदर ॥ १२.१०३.३६ ॥
多くの敵を同時に包囲してはならない。プラン・ダラよ、宥和、贈与、離間、刑罰によって（一人ずつ）彼らを制圧すべきである。
12.103.37
एकैकमेषां निष्पिष्य शिष्टेषु निपुणं चरेत् ।
न तु शक्तोऽपि मेधावी सर्वानेवाचरेद्बुधः ॥ १२.१०३.३७ ॥
これらを一人ずつ打ち砕き、残りの者には巧みに対処すべきである。しかし力があっても、賢明な者は全員に同時に事を起こすべきではない。
12.103.38
यदा स्यान्महती सेना हयनागरथाकुला ।
पदातियन्त्रबहुला अनुरक्ता षडङ्गिनी ॥ १२.१०३.३८ ॥
馬、象、戦車に満ち、歩兵と戦具に富み、忠誠で、六肢を備えた大軍があるとき。
12.103.39
यदा बहुविधां वृद्धिं मन्येत प्रतियोगतः ।
तदा विवृत्य प्रहरेद्दस्यूनामविचारयन् ॥ १२.१०३.३९ ॥
競争によって多方面の増大が生じると考えたなら、公然と進み出て、熟考せずに盗賊を打つべきである。
12.103.40
न साम दण्डोपनिषत्प्रशस्यते ।
न मार्दवं शत्रुषु यात्रिकं सदा।
न सस्यघातो न च संकरक्रिया ।
न चापि भूयः प्रकृतेर्विचारणा ॥ १२.१०३.४० ॥
和と罰の秘訣は称賛されない。敵に対して常に穏やかであることは遠征に適さない。作物を損なうことも、混乱を起こすことも、再び民を顧みることもしない。
12.103.41
मायाविभेदानुपसर्जनानि ।
वाचं तथैव प्रथमं प्रयोगात्।
आप्तैर्मनुष्यैरुपचारयेत ।
पुरेषु राष्ट्रेषु च संप्रयुक्तान् ॥ १२.१०३.४१ ॥
欺瞞、離間、従属的手段；同様に、まず言葉を用いること。信頼できる人々によって、都市や国々に配置された者たちを働かせるべきである。
12.103.42
पुराऽपि चैताननुसृत्य भूमिपाः ।
पुरेषु भोगानखिलाञ्जयन्ति
पुरेषु नीतिं विहितां यथाविधि ।
प्रयोजयन्तो बलवृत्रसूदन ॥ १२.१०३.४२ ॥
昔も王たちはこれらに従い、都市のあらゆる享楽を勝ち取った。都市において定められた政策を規定どおりに用いて。ああ、ヴリトラの力を打ち砕く者よ。
12.103.43
प्रदाय गूढानि वसूनि नाम ।
प्रच्छिद्य भोगानपहाय च स्वान्।
दुष्टाः स्वदोषैरिति कीर्तयित्वा ।
पुरेषु राष्ट्रेषु च योजयन्ति ॥ १२.१०३.४३ ॥
隠された財を与え、名を挙げ、自らの享楽を断ち、あるいは奪い、「これら悪人らは自らの過ちによって」と宣言して、都市と国々に（間者を）配置する。
12.103.44
तथैव चान्यैरपि शास्त्रवेदिभिः ।
स्वलंकृतैः शास्त्रविधानलिङ्गितैः।
सुशिक्षितैर्भाष्यकथाविशारदैः ।
परेषु कृत्यामुपधारयेच्च ॥ १२.१०३.४४ ॥
同様に、他の人々によっても。論典を知り、よく装い、論典の規定の印を帯び、よく訓練され、注釈と談論に巧みな者たちによって、敵の間で任務を定めるべきである。
12.103.45
कानि लिङ्गानि दुष्टस्य भवन्ति द्विजसत्तम ।
कथं दुष्टं विजानीयादेतत्पुष्टो ब्रवीहि मे ॥ १२.१०३.४५ ॥
悪人の徴は何か、再生族の中で最も優れた者よ。悪人はどのように見分けるべきか。このことを私に語れ、博識なる者よ。
12.103.46
परोक्षमगुणानाह सद्रुणानभ्यसूयति ।
परैर्वा कीर्त्यमानेषु तूष्णीमास्ते पराङ्भुखः ॥ १२.१०३.४६ ॥
その場にいない者の欠点を語り、善い徳を妬み、他人が称賛されると黙って座り、顔をそむける。
12.103.47
तूष्णींभावेऽपि विज्ञेयं न चेद्भवति कारणम् ।
विश्वासं चोष्ठसंदंशं शिरसश्च प्रकम्पनम् ॥ १२.१०३.४७ ॥
原因がなければ、沈黙の中でも知るべきである。不信、唇を噛むこと、頭を震わせること。
12.103.48
करोत्यभीक्ष्णं संसृष्टमसंसृष्टश्च भाषते ।
अदृष्टवद्विकुरुते दृष्ट्वा वा नाभिभाषते ॥ १२.१०३.४८ ॥
絶えず誰かと交わり、交わらない者には話しかける。見なかったかのように振る舞い、見ても語りかけない。
12.103.49
पृथगेत्य समश्नाति नेदमद्य यथाविधि ।
आसने शयने याने भावा लक्ष्या विशेषतः ॥ १२.१०३.४९ ॥
離れて食事をし、今日は規定どおりにしないなら、座る時・横になる時・旅の時の彼の心の様子を特に注意して見るべきである。
12.103.50
आर्तिरार्ते प्रिये प्रीतिरेतावन्मित्रलक्षणम् ।
विपरीतं तु बोद्धव्यमरिलक्षणमेव तत् ॥ १२.१०३.५० ॥
苦しむ者の苦しみに苦しみ、愛する者の喜びに喜ぶ——これだけが友の印である。その反対を敵の印と知るべきである。
12.103.51
एतान्येव यथोक्तानि बुध्येथास्त्रिदशाधिप ।
पुरुषाणां प्रदुष्टानां स्वभावो बलवत्तरः ॥ १२.१०३.५१ ॥
神々の主よ、説かれたとおりにこれらを見分けよ。邪悪な人々の本性は極めて強い。
12.103.52
इति दुष्टस्य विज्ञानमुक्तं ते सुतसत्तम ।
निशाम्य शास्त्रतत्त्वार्थं यथावदमरेश्वरः ॥ १२.१०३.५२ ॥
最良の息子よ、悪人を見分けるこの知識はこのようにあなたに説かれた。神々の主は論書の真の意味を正しく聞き、それを会得した。
12.103.53
स तद्वचः शत्रुनिबर्हणे रत ।
स्तथा चकारावितथं बृहस्पतेः।
चचार काले विजयाय चारिहा ।
वशं च शत्रूननयत्पुरंदरः ॥ १२.१०३.५३ ॥
敵を滅ぼすことに専念した彼は、まさにブリハスパティの言葉どおりに行い、敵を滅ぼすプランダラは時宜を得て勝利のために振る舞い、敵を支配下に置いた。