ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.103
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.103.1
कथं मृदौ कथं तीक्ष्णे महापक्षे च भारत ।
अरौ वर्तेत नृपतिस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१०३.१ ॥
ಭಾರತ, ಮೃದುವಾಗಿಯೂ ಕಠೋರವಾಗಿಯೂ, ಮಹಾ ಪಕ್ಷಬಲದೊಂದಿಗೆ, ರಾಜನು ಶತ್ರುವಿನೆದುರು ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸಬೇಕು? ಪಿತಾಮಹರೇ, ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿ.
12.103.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
बृहस्पतेश्च संवादमिन्द्रस्य च युधिष्ठिर ॥ १२.१०३.२ ॥
ಇಲ್ಲಿಯೂ ಜನರು ಈ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ — ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರನ ಸಂವಾದ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರ.
12.103.3
बृहस्पतिं देवपतिरभिवाद्य कृताञ्जलिः ।
उपसंगम्य पप्रच्छ वासवः परवीरहा ॥ १२.१०३.३ ॥
ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿ ವಾಸವ (ಇಂದ್ರ) ಬೃಹಸ್ಪತಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಕೈಮುಗಿದು, ಸಮೀಪಿಸಿ ಕೇಳಿದನು — ಶತ್ರುವೀರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವನು.
12.103.4
अहितेषु कथं ब्रह्मन्प्रवर्तेयमतन्द्रितः ।
असमुछिद्य चैवैतान्नियच्छेयमुपायतः ॥ १२.१०३.४ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಶತ್ರುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಆಲಸ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು? ಅವರನ್ನು ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತೆಸೆಯದೆ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಹೇಗೆ ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡಬೇಕು?
12.103.5
सेनयोर्थ्यतिषङ्गे च जयः साधारणो भवेत् ।
किं कुर्वाणं न मां जह्याज्ज्वलिता श्रीः प्रतापिनी ॥ १२.१०३.५ ॥
ಎರಡು ಸೇನೆಗಳ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಜಯವು ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಸಮಾನವಾದರೆ, ನಾನು ಏನು ಮಾಡಿದರೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಪ್ರತಾಪಶಾಲಿ ಶ್ರೀ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ?
12.103.6
ततो र्मार्थकामानां कुशलः प्रतिभानवान् ।
राजधर्मविधानज्ञः प्रत्युवाच पुरंदरम् ॥ १२.१०३.६ ॥
ಆಗ ಅರ್ಥ-ಕಾಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ನಿಪುಣನು, ಪ್ರತಿಭಾವಂತನು, ರಾಜಧರ್ಮ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು ಪುರಂದರನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
12.103.7
न जा कलहेनेच्छेन्नियन्तुमपकारिणः ।
बालैर सवितं ह्येतद्यदमर्षो यदक्षमा ॥ १२.१०३.७ ॥
ಅಪಕಾರಿಗಳನ್ನು ಕಲಹದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಯಾರೂ ಎಂದಿಗೂ ಬಯಸಬಾರದು. ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಇದು ಸಹಿಸಲಾಗದದ್ದು—ಕೋಪ ಮತ್ತು ಅಸಹನೆ ಇವೇ.
12.103.8
न शत्रुर्विवृतः कार्यो वधमस्याभिकाङ्क्षता ॥ १२.१०३.८ ॥
ಅವನ ವಧೆಯನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಶತ್ರುವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಬಾರದು.
12.103.9
क्रोधं भयं च हर्षं च नियम्य स्वयमात्मनि ।
अमित्र पसेवेत विश्वस्तवदविश्वसन् ॥ १२.१०३.९ ॥
ಕೋಪ, ಭಯ, ಹರ್ಷ—ಇವುಗಳನ್ನು ತಾನೇ ತನ್ನೊಳಗೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ನಂಬಿದವನಂತೆ ಶತ್ರುವನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕು, ಆದರೆ ನಂಬದೆಯೇ.
12.103.10
प्रियमेव वदेन्नित्यं नाप्रियं किंचिदाचरेत् ।
विरमेच्छुष्कवैरेभ्यः कर्णजापं च वर्जयेत् ॥ १२.१०३.१० ॥
ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನೇ ಮಾತನಾಡಬೇಕು; ಅಪ್ರಿಯವಾದ ಯಾವುದನ್ನೂ ಮಾಡಬಾರದು. ನಿರರ್ಥಕ ವೈರದಿಂದ ವಿರಮಿಸಬೇಕು; ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಉಸುರುವುದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.
12.103.11
यथा वैतंसिको युक्तो द्विजानां सदृशस्वरः ।
तान्द्विजान्कुरुते वश्यांस्तथायुक्तो महीपतिः।
वशं चोपनयेच्छत्रून्निहन्याच्च पुंरदर ॥ १२.१०३.११ ॥
ಹಕ್ಕಿ ಹಿಡಿಯುವವನು ದ್ವಿಜರ ಸ್ವರದಂತೆ ಸ್ವರ ಮಾಡಿ ಅವರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಯುಕ್ತನಾದ ರಾಜನು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿ ವಧಿಸಬೇಕು, ಓ ಪುರಂದರ.
12.103.12
न नित्यं परिभूयारीन्सुखं स्वपिति वासव ।
जागर्त्येव हि दुष्टात्मा संकरेऽग्निरिवोत्थितः ॥ १२.१०३.१२ ॥
ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸದಾ ಸೋಲಿಸಿದ್ದೇನೆಂದು ಸುಖವಾಗಿ ಮಲಗಬಾರದು, ಓ ವಾಸವ. ದುಷ್ಟಮನಸ್ಸಿನವನು ಸದಾ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿ ಎದ್ದ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ.
12.103.13
न सन्निपातः कर्तव्यः सामान्ये विजये सति ।
विश्वास्यैवोपसंनम्यो वशे कृत्वा रिपुः प्रभो ॥ १२.१०३.१३ ॥
ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಜಯ ದೊರೆತಾಗ ಶತ್ರುವಿನೊಂದಿಗೆ ನೇರ ಘರ್ಷಣೆ ಮಾಡಬಾರದು. ಪ್ರಭುವೇ, ಅವನಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಮೂಡಿಸಿ, ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ವಿನಯದಿಂದ ಸಮೀಪಿಸಬೇಕು.
12.103.14
संप्रधार्य सहामात्यैर्मन्त्रविद्भिर्महात्मभिः ।
उपेक्ष्यमाणो विज्ञातो हृदयेनापराजितः।
अथास्य प्रहरेत्काले विधेर्वित्तलितो यदा ॥ १२.१०३.१४ ॥
ಮಂತ್ರಜ್ಞ ಮಹಾತ್ಮರು ಮತ್ತು ಅಮಾತ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಿ, ನಿರ್ಲಕ್ಷಿತನಾದ, ಮನಸ್ಸು ತಿಳಿದ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಜೇಯನಾದ ಅವನನ್ನು, ವಿಧಿಯಿಂದ ಅವನು ಕಂಪಿಸಿದಾಗ, ಸರಿಯಾದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಹರಿಸಬೇಕು.
12.103.15
दण्डं च दूषयेदस्य पुरुषैराप्तकारिभिः ॥ १२.१०३.१५ ॥
ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಮೂಲಕ ಅವನ ಸೇನೆಯನ್ನೂ ಕೆಡಿಸಬೇಕು.
12.103.16
आदिमध्यावसानज्ञान्प्रच्छन्नं च विचारयेत् ।
बलानि दूषयेदस्य जानन्नेव प्रमाणतः ॥ १२.१०३.१६ ॥
ಆದಿ, ಮಧ್ಯ, ಅಂತ್ಯ ತಿಳಿದವರ ಮೂಲಕ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸಬೇಕು; ಅವನ ಬಲಗಳನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದ ನಂತರವೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೆಡಿಸಬೇಕು.
12.103.17
भेदेनोपप्रदानेन संसृजेदौषधैस्तथा ।
न त्वेव खलु संसर्गं रोचयेदरिभिः सह ॥ १२.१०३.१७ ॥
ಭೇದ, ಉಡುಗೊರೆ ಮತ್ತು ಔಷಧದಂತಹ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಸಂಧಾನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಆದರೆ ಶತ್ರುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡಬಾರದು.
12.103.18
दीर्घकालमपीक्षेत्त निग्राह्या एव शत्रवः ।
कालकाङ्गी च युक्तः सन्नुपासीत शचीपते ॥ १२.१०३.१८ ॥
ದೀರ್ಘಕಾಲ ಕಾದರೂ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಬೇಕೇ ಆಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತ, ಸಂಯಮದಿಂದ ಇದ್ದು, ಓ ಶಚೀಪತಿಯೇ, ಸೂಕ್ತ ಕಾಲವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
12.103.19
तथा प्रियं च वक्तव्यं यथा विस्रम्भमाप्नुयात् ।
न सद्योऽरीन्विहन्याच्च द्रष्टव्यो विजयो ध्रुवः।
भूयः शल्यं घटयति नवं च कुरुते व्रणम् ॥ १२.१०३.१९ ॥
ಹಾಗೆಯೇ, ವಿಶ್ವಾಸ ಪಡೆಯುವಂತೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಬೇಕು. ತಕ್ಷಣ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಬಾರದು; ಜಯ ಖಚಿತವೆಂದು ನೋಡಬೇಕು. (ಅವಸರವು) ಮತ್ತೆ ಮುಳ್ಳನ್ನು ಚುಚ್ಚಿ ಹೊಸ ಗಾಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.
12.103.20
प्राप्ते च प्रहरेत्काले न च संवर्तते पुनः ।
हन्तुकामस्य देवेन्द्र पुरुषस्य रिपून्प्रति ॥ १२.१०३.२० ॥
ಸರಿಯಾದ ಕಾಲ ಬಂದಾಗ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಬೇಕು; ಅದು ಕಳೆದರೆ ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ. ದೇವೇಂದ್ರನೇ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಬೇಕೆಂದಿರುವ ಪುರುಷನು ಹೀಗೆಯೇ ಮಾಡಬೇಕು.
12.103.21
यं हि कालो व्यतिक्रामेत्पुरुषं कालकाङ्क्षिणम् ।
दुर्लभः स पुनस्तेन कालः कर्म चिकीर्षता ॥ १२.१०३.२१ ॥
ಕಾಲಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುವ ಪುರುಷನನ್ನು ಕಾಲ ದಾಟಿ ಹೋದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಆ ಕಾಲ ಮತ್ತೆ ದೊರೆಯುವುದು ಕಷ್ಟ; ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಬಯಸುವವನಿಗೆ ಅದು ಮತ್ತೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.103.22
औजस्यं जनयेदेव संगृह्णन्साधुसंमतम् ।
कालेन साधयेत्कृत्यमप्राप्तो न हि पीडयेत् ॥ १२.१०३.२२ ॥
ಸಜ್ಜನರು ಒಪ್ಪುವ ಓಜಸ್ಸನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಅದನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬೇಕು. ಸರಿಯಾದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕು; ಬಾರದ ಕಾಲವನ್ನು ಅವಸರದಿಂದ ಪೀಡಿಸಬಾರದು.
12.103.23
विहाय कामं क्रोधं च तथाऽहंकारमेव च ।
युक्तो विवरमन्विच्छेदहितानां सदा नृपः ॥ १२.१०३.२३ ॥
ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಎಚ್ಚರದಿಂದಿದ್ದು ರಾಜನು ಸದಾ ಶತ್ರುಗಳ ದೌರ್ಬಲ್ಯವನ್ನು (ವಿವರವನ್ನು) ಹುಡುಕಬೇಕು.
12.103.24
मार्दवं दण्ड आलस्यं प्रमादश्च सुरोत्तम ।
मायाः सुविहिताः शक्र शातयन्त्यविचक्षणम् ॥ १२.१०३.२४ ॥
ದೇವೋತ್ತಮನೇ, ಮೃದುತ್ವ, ದಂಡ, ಆಲಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾದ — ಶಕ್ರನೇ — ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿದ ಮಾಯೆಗಳು ಅವಿವೇಕಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತವೆ.
12.103.25
निहत्यैतानि चत्वारि मायां प्रतिविधाय च ।
ततः शक्नोति शत्रूणां प्रहर्तुमविचारयन् ॥ १२.१०३.२५ ॥
ಈ ನಾಲ್ಕನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡಿ, ಮಾಯೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವನು ಯೋಚಿಸದೆಯೇ ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಲು ಶಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.103.26
यदेवैतेन शक्येत गुह्यं कर्तुं तदाऽऽचरेत् ।
यच्छन्ति सतिवा गुह्यं मिथो विश्रावयन्त्यपि ॥ १२.१०३.२६ ॥
ಇದರಿಂದ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದಾದುದನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದ್ದಾಗಲೇ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವವರೂ ಇರುತ್ತಾರೆ.
12.103.27
अशक्यमिति कृत्वा वा ततोऽन्यैः संविदं चरेत् ।
ब्रह्मदण्डमदृष्टेषु दृष्टेषु चतुरङ्गिणीम् ॥ १२.१०३.२७ ॥
ಇದು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅಥವಾ ಆಗ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕಾಣದವರ ಮೇಲೆ ಬ್ರಹ್ಮದಂಡವನ್ನೂ, ಕಾಣುವವರ ಮೇಲೆ ಚತುರಂಗ ಸೇನೆಯನ್ನೂ ಪ್ರಯೋಗಿಸಬೇಕು.
12.103.28
भेदं च प्रथमं विद्यात्तूष्णीं दण्डं तथैव च ।
काले प्रयोजयेद्राजा तस्मिंस्तस्मिंस्तदातदा ॥ १२.१०३.२८ ॥
ಭೇದವನ್ನು ಮೊದಲು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅದೇ ರೀತಿ ಮೌನ ದಂಡವನ್ನೂ. ರಾಜನು ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಬೇಕು.
12.103.29
प्रणिपातं च गच्छेत काले शत्रोर्बलीयसः ।
युक्तोऽस्य वधमन्विच्छेदप्रमत्तः प्रमाद्यतः ॥ १२.१०३.२९ ॥
ಬಲಿಷ್ಠ ಶತ್ರುವಿನ ಮುಂದೆ ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿನಯ ತೋರಬೇಕು. ಎಚ್ಚರದಿಂದಿದ್ದು, ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವುಳ್ಳ ಅವನ ನಾಶವನ್ನು ಬಯಸಬೇಕು.
12.103.30
प्रणिपातेन दानेन वाचा मधुरया ब्रुवन् ।
अमित्रमुपसेवेत न च जातु विशङ्कयेत् ॥ १२.१०३.३० ॥
ವಿನಯ, ದಾನ ಮತ್ತು ಮಧುರ ಮಾತಿನಿಂದ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಶತ್ರುವನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕು; ಎಂದಿಗೂ ಅವನ ಮೇಲೆ ಸಂದೇಹಪಡಬಾರದು.
12.103.31
स्थानानि शङ्कितानां च नित्यमेव विवर्जयेत् ।
न च तेष्वाश्वसेद्राजा जाग्रतीह निराकृताः ॥ १२.१०३.३१ ॥
ರಾಜನು ಶಂಕಿತರ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಸದಾ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು; ಅವರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸವಿಡಬಾರದು. ಇಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರದಿಂದಿದ್ದು, ತಿರಸ್ಕೃತರ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗರೂಕನಾಗಿರಬೇಕು.
12.103.32
न ह्यतो दुष्करं कर्म किंचिदस्ति सुरोत्तम ।
यथा विविधवृत्तानामैश्वर्यममराधिप ॥ १२.१०३.३२ ॥
ಸುರೋತ್ತಮನೇ, ಇದಕ್ಕಿಂತ ಕಠಿಣವಾದ ಕಾರ್ಯವೇನೂ ಇಲ್ಲ; ವಿವಿಧ ನಡತೆಯುಳ್ಳವರಿಗೆ ಐಶ್ವರ್ಯ ದೊರೆಯುವಂತೆ, ಅಮರಾಧಿಪನೇ.
12.103.33
तथा विविधशीलानामपि संभव उच्यते ।
प्रयतेद्योगमास्थाय मित्रामित्रानधारयन् ॥ १२.१०३.३३ ॥
ಹಾಗೆಯೇ ವಿವಿಧ ಸ್ವಭಾವದವರಿಗೂ ಯಶಸ್ಸು ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಉಪಾಯವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಮಿತ್ರರನ್ನು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು.
12.103.34
मृदुमप्यवमन्यन्ते तीक्ष्णादुद्विजते जनः ।
मातीक्ष्णो मा मृदुर्भूस्त्वं तीक्ष्णो भव मृदुर्भव ॥ १२.१०३.३४ ॥
ಮೃದುವಾದವನನ್ನೂ ಜನರು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕಠಿಣನಿಂದ ಭಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅತಿ ಕಠಿಣನಾಗಬೇಡ, ಅತಿ ಮೃದುವಾಗಲೂ ಬೇಡ; ಕಠಿಣನೂ ಆಗು, ಮೃದುವೂ ಆಗು.
12.103.35
यथा वप्रे वेगवति सर्वतः संप्लतोदके ।
नित्यं विचरणाद्वाधस्तथा राज्यं प्रमाद्यतः ॥ १२.१०३.३५ ॥
ವೇಗವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನೀರು ಎಲ್ಲೆಡೆ ತುಂಬಿದಾಗ, ಏರಿಯ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರ ತಿರುಗಾಟದಿಂದ ಹಾನಿಯಾಗುವಂತೆ, ಪ್ರಮಾದಿಯಾದ ರಾಜನ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
12.103.36
न बहूनुपरुध्येत यौगपद्येन शात्रवान् ।
साम्ना दानेन भेदेन दण्डेन च पुरंदर ॥ १२.१०३.३६ ॥
ಒಮ್ಮೆಲೇ ಬಹಳ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಬಾರದು; ಓ ಪುರಂದರನೇ, ಸಾಮ, ದಾನ, ಭೇದ, ದಂಡಗಳಿಂದ (ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರನ್ನಾಗಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು).
12.103.37
एकैकमेषां निष्पिष्य शिष्टेषु निपुणं चरेत् ।
न तु शक्तोऽपि मेधावी सर्वानेवाचरेद्बुधः ॥ १२.१०३.३७ ॥
ಇವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರನ್ನಾಗಿ ಹೊಸಕಿ, ಉಳಿದವರ ಮೇಲೆ ಚತುರತೆಯಿಂದ ನಡೆಯಬೇಕು. ಆದರೆ ಶಕ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೆ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬಾರದು.
12.103.38
यदा स्यान्महती सेना हयनागरथाकुला ।
पदातियन्त्रबहुला अनुरक्ता षडङ्गिनी ॥ १२.१०३.३८ ॥
ಕುದುರೆ, ಆನೆ, ರಥಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಕಾಲಾಳು ಮತ್ತು ಯಂತ್ರಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿರುವ, ಅನುರಕ್ತವಾದ, ಆರು ಅಂಗಗಳುಳ್ಳ ಮಹಾಸೇನೆ ಇರುವಾಗ.
12.103.39
यदा बहुविधां वृद्धिं मन्येत प्रतियोगतः ।
तदा विवृत्य प्रहरेद्दस्यूनामविचारयन् ॥ १२.१०३.३९ ॥
ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದ ಹಲವು ವಿಧದ ಏಳಿಗೆ ಆಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದಾಗ, ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಬಂದು ದರೋಡೆಕೋರರ ಮೇಲೆ ವಿಚಾರಿಸದೆ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಬೇಕು.
12.103.40
न साम दण्डोपनिषत्प्रशस्यते ।
न मार्दवं शत्रुषु यात्रिकं सदा।
न सस्यघातो न च संकरक्रिया ।
न चापि भूयः प्रकृतेर्विचारणा ॥ १२.१०३.४० ॥
ಸಾಮ-ದಂಡಗಳ ರಹಸ್ಯ ಉಪಾಯ ಪ್ರಶಂಸನೀಯವಲ್ಲ; ಶತ್ರುಗಳ ಕಡೆಗೆ ಸದಾ ಮೃದುತ್ವವು ಯಾತ್ರೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ; ಬೆಳೆ ನಾಶವೂ, ಮಿಶ್ರಕ್ರಿಯೆಯೂ, ಪುನಃ ಪ್ರಜೆಗಳ ವಿಚಾರವೂ ಇರಬಾರದು.
12.103.41
मायाविभेदानुपसर्जनानि ।
वाचं तथैव प्रथमं प्रयोगात्।
आप्तैर्मनुष्यैरुपचारयेत ।
पुरेषु राष्ट्रेषु च संप्रयुक्तान् ॥ १२.१०३.४१ ॥
ಮಾಯೆ, ಭೇದ, ಉಪಾಂಗ ಉಪಾಯಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಮೊದಲು ಮಾತಿನ ಪ್ರಯೋಗ; ನಂಬಿಕಸ್ತ ಜನರ ಮೂಲಕ ನಗರ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರನ್ನು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹಚ್ಚಬೇಕು.
12.103.42
पुराऽपि चैताननुसृत्य भूमिपाः ।
पुरेषु भोगानखिलाञ्जयन्ति
पुरेषु नीतिं विहितां यथाविधि ।
प्रयोजयन्तो बलवृत्रसूदन ॥ १२.१०३.४२ ॥
ಹಿಂದೆಯೂ ರಾಜರು ಇವುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ನಗರಗಳ ಸಮಸ್ತ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು; ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧಿಯಂತೆ ವಿಹಿತವಾದ ನೀತಿಯನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುತ್ತಾ, ಓ ಬಲವೃತ್ರಸೂದನ!
12.103.43
प्रदाय गूढानि वसूनि नाम ।
प्रच्छिद्य भोगानपहाय च स्वान्।
दुष्टाः स्वदोषैरिति कीर्तयित्वा ।
पुरेषु राष्ट्रेषु च योजयन्ति ॥ १२.१०३.४३ ॥
ಗುಪ್ತ ಧನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಹೆಸರು ಹೇಳಿ, ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಕಡಿದು ಅಥವಾ ಬಿಟ್ಟು, 'ಈ ದುಷ್ಟರು ತಮ್ಮ ದೋಷಗಳಿಂದಲೇ' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ, ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ (ಗೂಢಚಾರರನ್ನು) ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.103.44
तथैव चान्यैरपि शास्त्रवेदिभिः ।
स्वलंकृतैः शास्त्रविधानलिङ्गितैः।
सुशिक्षितैर्भाष्यकथाविशारदैः ।
परेषु कृत्यामुपधारयेच्च ॥ १२.१०३.४४ ॥
ಹಾಗೆಯೇ ಇತರರಿಂದಲೂ, ಶಾಸ್ತ್ರವೇದಿಗಳಿಂದ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಲಂಕೃತರಾದ, ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಾನದ ಲಿಂಗಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಿತರಾದ, ಭಾಷ್ಯಕಥೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದವರಿಂದ, ಶತ್ರುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಬೇಕು.
12.103.45
कानि लिङ्गानि दुष्टस्य भवन्ति द्विजसत्तम ।
कथं दुष्टं विजानीयादेतत्पुष्टो ब्रवीहि मे ॥ १२.१०३.४५ ॥
ಓ ದ್ವಿಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ದುಷ್ಟನ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಯಾವುವು? ದುಷ್ಟನನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು? ಇದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು.
12.103.46
परोक्षमगुणानाह सद्रुणानभ्यसूयति ।
परैर्वा कीर्त्यमानेषु तूष्णीमास्ते पराङ्भुखः ॥ १२.१०३.४६ ॥
ಬೆನ್ನಹಿಂದೆ ಇತರರ ದೋಷಗಳನ್ನು ಹೇಳುವವನು, ಸದ್ಗುಣಗಳ ಮೇಲೆ ಅಸೂಯೆ ಪಡುವವನು, ಇತರರು ಹೊಗಳಲ್ಪಡುವಾಗ ಮೌನವಾಗಿ ಮುಖ ತಿರುಗಿಸುವವನು.
12.103.47
तूष्णींभावेऽपि विज्ञेयं न चेद्भवति कारणम् ।
विश्वासं चोष्ठसंदंशं शिरसश्च प्रकम्पनम् ॥ १२.१०३.४७ ॥
ಕಾರಣವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮೌನದಲ್ಲಿಯೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ವಿಶ್ವಾಸ, ತುಟಿ ಕಚ್ಚುವುದು, ತಲೆ ನಡುಗುವುದು.
12.103.48
करोत्यभीक्ष्णं संसृष्टमसंसृष्टश्च भाषते ।
अदृष्टवद्विकुरुते दृष्ट्वा वा नाभिभाषते ॥ १२.१०३.४८ ॥
ಸದಾ ಒಬ್ಬರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುತ್ತಾನೆ, ಬೆರೆಯದವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ; ಕಾಣದಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅಥವಾ ಕಂಡರೂ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
12.103.49
पृथगेत्य समश्नाति नेदमद्य यथाविधि ।
आसने शयने याने भावा लक्ष्या विशेषतः ॥ १२.१०३.४९ ॥
ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬಂದು ಊಟಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಇಂದು ವಿಧಿಯಂತೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ — ಆಸನ, ಶಯನ, ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಅವನ ಭಾವಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು.
12.103.50
आर्तिरार्ते प्रिये प्रीतिरेतावन्मित्रलक्षणम् ।
विपरीतं तु बोद्धव्यमरिलक्षणमेव तत् ॥ १२.१०३.५० ॥
ದುಃಖಿತನ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ದುಃಖ, ಪ್ರಿಯನ ಸಂತೋಷದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ — ಇಷ್ಟೇ ಮಿತ್ರನ ಲಕ್ಷಣ; ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದೇ ಶತ್ರುವಿನ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
12.103.51
एतान्येव यथोक्तानि बुध्येथास्त्रिदशाधिप ।
पुरुषाणां प्रदुष्टानां स्वभावो बलवत्तरः ॥ १२.१०३.५१ ॥
ದೇವತೆಗಳ ಒಡೆಯನೇ, ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ಇವುಗಳನ್ನು ತಿಳಿ; ದುಷ್ಟ ಪುರುಷರ ಸ್ವಭಾವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
12.103.52
इति दुष्टस्य विज्ञानमुक्तं ते सुतसत्तम ।
निशाम्य शास्त्रतत्त्वार्थं यथावदमरेश्वरः ॥ १२.१०३.५२ ॥
ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುತ್ರನೇ, ದುಷ್ಟನನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಈ ಜ್ಞಾನ ನಿನಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ದೇವತೆಗಳ ಒಡೆಯನು ಶಾಸ್ತ್ರದ ತತ್ತ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಕೇಳಿ ಗ್ರಹಿಸಿದನು.
12.103.53
स तद्वचः शत्रुनिबर्हणे रत ।
स्तथा चकारावितथं बृहस्पतेः।
चचार काले विजयाय चारिहा ।
वशं च शत्रूननयत्पुरंदरः ॥ १२.१०३.५३ ॥
ಶತ್ರುಗಳ ನಾಶದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ ಅವನು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಆ ಮಾತನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಆಚರಿಸಿದನು; ಶತ್ರುಹಂತಕ ಪುರಂದರನು ಯೋಗ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಯಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು.