ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.109
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.109.1
कथं धर्मे स्थातुमिच्छन्नरो वर्तेत भारत ।
तत्त्वं जिज्ञासमानाय प्रब्रूहि भरतर्षभ ॥ १२.१०९.१ ॥
ହେ ଭରତ, ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିର ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ମଣିଷ କିପରି ଆଚରଣ କରିବ? ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜିଜ୍ଞାସୁକୁ ଏହାର ତତ୍ତ୍ୱ କୁହନ୍ତୁ।
12.109.2
सत्यं चैवानृतं चोभे लोकानावृत्य तिष्ठतः ।
तयोः किमाचरेद्राजन्पुरुषो धर्मनिश्चितः ॥ १२.१०९.२ ॥
ସତ୍ୟ ଓ ମିଥ୍ୟା ଉଭୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଆବୃତ କରି ରହିଛନ୍ତି। ହେ ରାଜନ୍, ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚିତ ମଣିଷ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କାହାକୁ ଆଚରଣ କରିବ?
12.109.3
किंस्वित्सत्यं किमनृतं किंस्विद्धर्म्यं सनातनम् ।
कस्मिन्काले वदेत्सत्यं कस्मिन्वाऽप्यनृतं वदेत् ॥ १२.१०९.३ ॥
କଣ ସତ୍ୟ, କଣ ମିଥ୍ୟା, କଣ ସନାତନ ଧର୍ମ୍ୟ? କେଉଁ ସମୟରେ ସତ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ ଏବଂ କେଉଁ ସମୟରେ ମିଥ୍ୟା କହିବା ଉଚିତ?
12.109.4
सत्यस्य वचनं साधु न सत्याद्विद्यते परम् ।
यत्तु लोके सुदुर्ज्ञेयं तत्ते वक्ष्यामि भारत ॥ १२.१०९.४ ॥
ସତ୍ୟବାଣୀ ଉତ୍ତମ; ସତ୍ୟଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଜଗତରେ ଯାହା ଅତି ଦୁର୍ଜ୍ଞେୟ, ହେ ଭାରତ, ତାହା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
12.109.5
भवेत्सत्यं न वक्तव्यं वक्तव्यमनृतं भवेत् ।
यत्रानृतं भवेत्सत्यं सत्यं वाऽप्यनृतं भवेत् ॥ १२.१०९.५ ॥
ଯାହା ସତ୍ୟ ତାହା କହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନହୋଇପାରେ; ଏବଂ ଯାହା ମିଥ୍ୟା ତାହା କହିବା ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇପାରେ। ଯେଉଁଠାରେ ମିଥ୍ୟା ସତ୍ୟ ହୁଏ, କିମ୍ବା ସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ମିଥ୍ୟା ହୁଏ—
12.109.6
तादृशो वर्धते पापो यत्र सत्यमनिश्चितम् ।
सत्यानृते विनिश्चित्य ततो भवति धर्मवि ॥ १२.१०९.६ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ସତ୍ୟ ଅନିଶ୍ଚିତ ରହେ, ସେଠାରେ ଏପରି ପାପ ବଢ଼େ। ସତ୍ୟ ଓ ମିଥ୍ୟା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପରେ ହିଁ ମଣିଷ ଧର୍ମଜ୍ଞ ହୁଏ।
12.109.7
अप्यनार्योऽकृतप्रज्ञः पुरुषोऽप्यतिदारुणः ।
सुमहत्प्राप्नुयात्पुण्यं बलाकोऽन्धवधादिव ॥ १२.१०९.७ ॥
ଅନାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅକୃତପ୍ରଜ୍ଞ ପୁରୁଷ, ଅତି ଦାରୁଣ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ଧ ବଧ ପରି ବଲାକ ଭଳି ବହୁ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିପାରେ।
12.109.8
किमाश्चर्यं च यन्मूढो धर्मकामोऽप्यधर्मवित् ।
सुमहत्प्राप्नुयात्पुण्यं गङ्गायामिव कौशिकः ॥ १२.१०९.८ ॥
ଧର୍ମକାମୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅଧର୍ମ ନ ଜାଣିଥିବା ମୂଢ଼ ଗଙ୍ଗାରେ କୌଶିକ ପରି ବହୁ ପୁଣ୍ୟ ପାଇଲେ, ଏଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କ'ଣ?
12.109.9
तादृशोऽयमनुप्रश्नो यत्र धर्मः सुदुर्विदः ।
दुष्कारं चापि संख्यातुं तर्केणात्र व्यवस्यति ॥ १२.१०९.९ ॥
ଏହିପରି ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ଧର୍ମ ଜାଣିବା ଅତି କଷ୍ଟକର; ଏଠାରେ ତର୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଏବଂ ଗଣିବା ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟକର।
12.109.10
प्रभवार्थाय भूतानां धर्मप्रवचनं कृतम् ।
यः स्यात्प्रभवसंयुक्तः स धर्म इति निश्चयः ॥ १२.१०९.१० ॥
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଧର୍ମୋପଦେଶ କରାଯାଇଛି; ଯାହା ଉନ୍ନତିଯୁକ୍ତ ତାହାହିଁ ଧର୍ମ, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ।
12.109.11
अहिंसा सत्यमक्रोधस्तपो दानं दमो मतिः ।
अनसूयाऽप्यसामर्थ्यमनीर्ष्या शीलमेव च ॥ १२.१०९.११ ॥
ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ, ଅକ୍ରୋଧ, ତପ, ଦାନ, ଦମ, ବୁଦ୍ଧି, ଅସୂୟାହୀନତା, ଅସାମର୍ଥ୍ୟ (ସଂଯମ), ଈର୍ଷ୍ୟାହୀନତା ଏବଂ ଶୀଳ ମଧ୍ୟ।
12.109.12
एष धर्मः कुरुश्रेष्ठ कथितं परमेष्ठिना ।
ब्रह्मणा देवदेवेन अयं चैव सनातनः ॥ १२.१०९.१२ ॥
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଧର୍ମ ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବଦେବ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ହୋଇଛି; ଏବଂ ଏହା ସନାତନ।
12.109.13
अस्मिन्धर्मे स्थितो राजन्नरो भद्राणि पश्यति ।
श्रौतो वधात्मको धर्म अहिंसापरमार्थिकः ॥ १२.१०९.१३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ମନୁଷ୍ୟ କଲ୍ୟାଣ ଦେଖେ। ବେଦୋକ୍ତ ଧର୍ମ ବଧସ୍ୱରୂପ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ପରମାର୍ଥ ଅହିଂସା।
12.109.14
धारणाद्धर्ममित्याहुर्धर्मेण विधृताः प्रजाः ।
यः स्याद्धारणसंयुक्तः स धर्म इति निश्चः ॥ १२.१०९.१४ ॥
ଧାରଣ କରିବା ହେତୁ ଏହାକୁ ଧର୍ମ କୁହାଯାଏ; ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜା ଧାରିତ ହୁଅନ୍ତି। ଯାହା ଧାରଣଯୁକ୍ତ ତାହା ଧର୍ମ—ଏହା ନିଶ୍ଚୟ।
12.109.15
अहिंसार्थाय भूतानां धर्मप्रवचनं कृतम् ।
यः स्यादहिंसासंयुक्तः स धर्म इति निश्चयः ॥ १२.१०९.१५ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଅହିଂସା ପାଇଁ ହିଁ ଧର୍ମର ଉପଦେଶ କରାଯାଇଛି। ଯାହା ଅହିଂସାଯୁକ୍ତ ତାହା ଧର୍ମ—ଏହା ନିଶ୍ଚୟ।
12.109.16
श्रुतिं धर्मं वदन्त्यन्ये मानान्याहुः परे जनाः ।
न च तं स्वभ्यसूयामो न हि सर्वं विधीयते ॥ १२.१०९.१६ ॥
କେହି ଶ୍ରୁତିକୁ ଧର୍ମ କହନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ମାନ (ପ୍ରମାଣ) କହନ୍ତି। ଆମେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁନାହୁଁ, କାରଣ ସବୁକିଛି ବିଧାନ କରାଯାଏ ନାହିଁ।
12.109.17
येऽन्यायेन जिहीर्षन्तो धनमिच्छन्ति कर्हिचित् ।
तेभ्यस्तु न तदाख्येयं स धर्म इति निश्चयः ॥ १२.१०९.१७ ॥
ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟାୟରେ ହରଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି କେବେ ଧନ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ତାହା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହା ଧର୍ମ—ଏହା ନିଶ୍ଚୟ।
12.109.18
अकूजनेन चेन्मोक्षो नावकूजेत्कथंचन ।
अवश्यं कूजितव्यं वा शङ्केरन्वाऽप्यकूजनात् ॥ १२.१०९.१८ ॥
ନ କହିଲେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ ଯଦି, ତେବେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଅବଶ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ, ନହେଲେ ନ କହିବାରୁ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହ ଉପୁଜିପାରେ।
12.109.19
येऽन्ये वाऽप्यनृतं कुर्युः कुर्यादेव विचारणम् ।
श्रेयस्तत्रानृतं वक्तुं सत्यादिति विचारितम् ॥ १२.१०९.१९ ॥
ଅନ୍ୟମାନେ ମିଥ୍ୟା ଆଚରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ବିଚାର କରି ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ସତ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା ସେଠାରେ ମିଥ୍ୟା କହିବା ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ବିଚାରିତ ହୋଇଛି।
12.109.20
अक्षयाद्यो वधं राजन्कुर्यादेवाविचारयन् ।
अबुध्वाऽनुशये दोषं श्रेयस्तच्चानृतं भवेत् ॥ १२.१०९.२० ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଯିଏ ବିଚାର ନ କରି ଅକ୍ଷୟଙ୍କୁ ବଧ କରେ, ସେ ନ ଜାଣି ଅନୁତାପରେ ଦୋଷ ପାଏ; ସେତେବେଳେ ସେହି ମିଥ୍ୟା ହିଁ ଶ୍ରେୟସ୍କର ହୁଏ।
12.109.21
न स्तेनः सह संबन्धान्मुच्यते शपथादपि ।
श्रेयस्तत्रानृतं वक्तुं सत्यादिति हि धारणा ॥ १२.१०९.२१ ॥
ଚୋର ନିଜ ସମ୍ପର୍କ ଯୋଗୁଁ କିମ୍ବା ଶପଥ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ସତ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା ମିଥ୍ୟା କହିବା ଶ୍ରେୟସ୍କର, ଏହି ହିଁ ଧାରଣା।
12.109.22
यः पापैः सह संबन्धान्मुच्यते शपथादपि ।
न च तेभ्यो धनं दद्याच्छक्ये सति कथंचन।
पापेभ्यो हि धनं दत्तं दातारमपि पीडयेत् ॥ १२.१०९.२२ ॥
ଯିଏ ପାପୀମାନଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ ଯୋଗୁଁ କିମ୍ବା ଶପଥରେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେ ସମ୍ଭବ ହେଲେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଧନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପାପୀମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଧନ ଦାତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୀଡ଼ା ଦିଏ।
12.109.23
स्वशरीरोपरोधेन धनमादातुमिच्छतः ।
सत्यसंप्रतिपत्त्यर्थं यद्ब्रूयुः साक्षिणः क्वचित्।
अनुक्त्वा तत्र तद्वाच्यं सर्वे तेऽनृतवादिनः ॥ १२.१०९.२३ ॥
ନିଜ ଶରୀରକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇ ଧନ ନେବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ, ସତ୍ୟ ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ସାକ୍ଷୀମାନେ କେବେ ଯାହା କହନ୍ତି, ଏବଂ ସେଠାରେ ଯାହା କହିବା ଉଚିତ ତାହା ନ କହି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ।
12.109.24
प्राणात्यये विवाहे च वक्तव्यमनृतं भवेत् ।
अर्थस्य रक्षणार्थाय परेषां धर्मकारणात् ॥ १२.१०९.२४ ॥
ପ୍ରାଣ ସଙ୍କଟରେ ଏବଂ ବିବାହରେ ମିଥ୍ୟା କହିବାକୁ ପଡ଼ିପାରେ; ଧନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଧର୍ମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।
12.109.25
परेषां सिद्धिमाकाङ्क्षन्न च स्याद्धर्मभिक्षुकः ।
प्रतिश्रुत्य न दातव्यं श्वः कार्यस्तु बलात्कृतः ॥ १२.१०९.२५ ॥
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସିଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛା କଲେ ମଧ୍ୟ କେହି ଧର୍ମର ଭିକ୍ଷୁକ ନ ହେଉ। ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ 'କାଲି ଦେବି' ବୋଲି ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ବଳପୂର୍ବକ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
12.109.26
यः कश्चिद्धर्मसमयात्प्रच्युतो धर्मजीवनः ।
दण्डेनैव स हन्तव्यस्तं पन्थानं समाश्रितः ॥ १२.१०९.२६ ॥
ଧର୍ମ ମର୍ଯ୍ୟାଦାରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ଧର୍ମ ନାଁରେ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରୁଥିବା ଯେ କେହି ହେଉ, ତାକୁ ଦଣ୍ଡଦ୍ବାରା ହିଁ ବଧ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ସେ ସେହି ପଥ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି।
12.109.27
च्युतः सदैव धर्मेभ्यो धनवान्धर्ममाश्रितः ।
कथं स्वधर्ममुत्सृज्य तमिच्छेदुपजीवितुम् ॥ १२.१०९.२७ ॥
ସର୍ବଦା ଧର୍ମରୁ ଚ୍ୟୁତ ଧନବାନ, ଧର୍ମର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି ତାହା ଉପରେ ବଞ୍ଚିବାକୁ କିଏ ଇଚ୍ଛା କରିବ?
12.109.28
सर्वोपायैर्नियन्तव्यः पापो निकृतिजीवनः ।
धनमित्येव पापानां सर्वेषामिह निश्चयः ॥ १२.१०९.२८ ॥
ପାପୀ ଓ ଛଳରେ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହକାରୀଙ୍କୁ ସବୁ ଉପାୟରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ସବୁ ପାପୀଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ ହେଉଛି ଧନ ହିଁ ସେମାନଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ।
12.109.29
अविवाह्या ह्यसंभोज्या निकृत्या निरयं गताः ।
च्युता देवमनुष्येभ्यो यथा प्रेतास्तथैव ते।
निर्यज्ञास्तपसा हीना मा स्म तैः सह संगमः ॥ १२.१०९.२९ ॥
ଛଳରେ ସେମାନେ ବିବାହ ଏବଂ ଏକତ୍ର ଭୋଜନ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; ସେମାନେ ନରକ ପାଇଛନ୍ତି। ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ସେମାନେ ପ୍ରେତ ସଦୃଶ। ଯଜ୍ଞହୀନ, ତପହୀନ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସଂଗ କର ନାହିଁ।
12.109.30
धनादानाद्दुःखतरं जीविता धिक्प्रयोजनम् ।
इदं ते रोचतां धर्म इति वाच्यं प्रयत्नतः ॥ १२.१०९.३० ॥
ଧନ ଗ୍ରହଣ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଦୁଃଖଦ ହେଉଛି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟହୀନ ଜୀବନ; ଏପରି ଜୀବନକୁ ଧିକ୍। ଏହି ଧର୍ମ ତୁମକୁ ରୁଚୁ ବୋଲି ସାବଧାନତାରେ କହିବା ଉଚିତ।
12.109.31
न कश्चिदस्ति पापानां धर्म इत्येष निश्चयः ।
तथाविधं च यो हन्यान्न स पापेन लिप्यते ॥ १२.१०९.३१ ॥
ପାପୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଧର୍ମ ନାହିଁ, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ। ଯେ ଏପରି ଲୋକକୁ ମାରେ, ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.109.32
स्वकर्मणा हतं हन्ति हत एव स हन्यते ।
तेषु यः समयं कश्चित्कुर्वीत हतबुद्धिषु ॥ १२.१०९.३२ ॥
ନିଜ କର୍ମରେ ହତ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଯେ ମାରେ, ସେ ନିଜେ ହତ ବୋଲି ଗଣିତ। ସେହି ହତବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ସହ ଯେ କେହି ଚୁକ୍ତି କରେ...
12.109.33
यथा काकास्तथैव श्वा तथैवोपधिजीवनः ।
ऊर्ध्वं देहविमोक्षान्ते भवन्त्येतासु योनिषु ॥ १२.१०९.३३ ॥
କାଉ ପରି ସେହିପରି କୁକୁର, ଏବଂ ଛଳନାରେ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରୁଥିବା ଲୋକ। ଦେହତ୍ୟାଗ ପରେ ସେମାନେ ଏହି ଯୋନିମାନଙ୍କରେ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତି।
12.109.34
यस्मिन्यथा वर्तति यो मनुष्य ।
स्तस्मिंस्तथा वर्तितव्यं स धर्मः।
मायाचारो मायया बाधितव्यः ।
साध्वाचारः साधुनैवाभ्युपेयः ॥ १२.१०९.३४ ॥
ମନୁଷ୍ୟ ଯାହା ସହିତ ଯେପରି ବ୍ୟବହାର କରେ, ତା ସହିତ ସେହିପରି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ; ତାହା ଧର୍ମ। ମାୟାଚାରୀକୁ ମାୟାରେ ହିଁ ରୋକିବା ଉଚିତ; ସାଧୁଆଚାରୀ ପାଖକୁ ସାଧୁତାରେ ହିଁ ଯିବା ଉଚିତ।