มหาภารตะ · อัธยายะ 12.109
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.109.1
कथं धर्मे स्थातुमिच्छन्नरो वर्तेत भारत ।
तत्त्वं जिज्ञासमानाय प्रब्रूहि भरतर्षभ ॥ १२.१०९.१ ॥
ภารตะ คนที่ปรารถนาจะยืนหยัดในธรรมควรประพฤติตนอย่างไร โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในวงศ์ภรตะ โปรดอธิบายความจริงของธรรมนั้นแก่ผู้ที่ปรารถนาจะรู้
12.109.2
सत्यं चैवानृतं चोभे लोकानावृत्य तिष्ठतः ।
तयोः किमाचरेद्राजन्पुरुषो धर्मनिश्चितः ॥ १२.१०९.२ ॥
ทั้งความจริงและความเท็จต่างครอบคลุมและดำรงอยู่ทั่วโลก โอ้พระราชา บุรุษผู้มั่นคงในธรรมควรยึดปฏิบัติสิ่งใดในสองสิ่งนี้
12.109.3
किंस्वित्सत्यं किमनृतं किंस्विद्धर्म्यं सनातनम् ।
कस्मिन्काले वदेत्सत्यं कस्मिन्वाऽप्यनृतं वदेत् ॥ १२.१०९.३ ॥
อะไรคือความจริง อะไรคือความเท็จ อะไรคือธรรมอันชอบและนิรันดร์ ในกาลใดควรพูดความจริง และในกาลใดควรพูดความเท็จ
12.109.4
सत्यस्य वचनं साधु न सत्याद्विद्यते परम् ।
यत्तु लोके सुदुर्ज्ञेयं तत्ते वक्ष्यामि भारत ॥ १२.१०९.४ ॥
คำพูดแห่งความจริงนั้นดียิ่ง ไม่มีสิ่งใดสูงกว่าความจริง ส่วนสิ่งที่ยากยิ่งจะรู้ได้ในโลกนี้ โอ้ภารตะ เราจะบอกแก่ท่าน
12.109.5
भवेत्सत्यं न वक्तव्यं वक्तव्यमनृतं भवेत् ।
यत्रानृतं भवेत्सत्यं सत्यं वाऽप्यनृतं भवेत् ॥ १२.१०९.५ ॥
สิ่งที่เป็นจริงอาจไม่ควรพูด และสิ่งที่เป็นเท็จอาจควรพูด ในกรณีที่ความเท็จกลายเป็นความจริง หรือความจริงกลายเป็นความเท็จ
12.109.6
तादृशो वर्धते पापो यत्र सत्यमनिश्चितम् ।
सत्यानृते विनिश्चित्य ततो भवति धर्मवि ॥ १२.१०९.६ ॥
บาปย่อมเจริญขึ้นในที่ซึ่งความจริงยังไม่แน่นอน เมื่อได้วินิจฉัยความจริงและความเท็จอย่างแน่ชัดแล้ว บุคคลจึงจะเป็นผู้รู้ธรรม
12.109.7
अप्यनार्योऽकृतप्रज्ञः पुरुषोऽप्यतिदारुणः ।
सुमहत्प्राप्नुयात्पुण्यं बलाकोऽन्धवधादिव ॥ १२.१०९.७ ॥
แม้คนที่มิใช่อารยชนและมีปัญญาไม่รอบคอบ แม้คนที่โหดร้ายยิ่ง ก็อาจได้รับบุญอันยิ่งใหญ่ ดังนักกระสาที่ได้บุญจากการฆ่าคนตาบอด
12.109.8
किमाश्चर्यं च यन्मूढो धर्मकामोऽप्यधर्मवित् ।
सुमहत्प्राप्नुयात्पुण्यं गङ्गायामिव कौशिकः ॥ १२.१०९.८ ॥
มีอะไรน่าอัศจรรย์เล่า ที่คนหลงที่ปรารถนาธรรมแต่ไม่รู้อธรรมอาจได้บุญอันยิ่งใหญ่ เหมือนเการิกะที่แม่น้ำคงคา
12.109.9
तादृशोऽयमनुप्रश्नो यत्र धर्मः सुदुर्विदः ।
दुष्कारं चापि संख्यातुं तर्केणात्र व्यवस्यति ॥ १२.१०९.९ ॥
คำถามนี้เป็นเช่นนี้ ซึ่งธรรมนั้นยากยิ่งที่จะรู้ ที่นี่ยากแม้จะนับและกำหนดด้วยการคิดหาเหตุผล
12.109.10
प्रभवार्थाय भूतानां धर्मप्रवचनं कृतम् ।
यः स्यात्प्रभवसंयुक्तः स धर्म इति निश्चयः ॥ १२.१०९.१० ॥
คำสอนเรื่องธรรมได้ถูกกล่าวไว้เพื่อความเจริญของสรรพสัตว์ สิ่งใดที่เชื่อมโยงกับความเจริญ สิ่งนั้นคือธรรม นี่คือข้อสรุป
12.109.11
अहिंसा सत्यमक्रोधस्तपो दानं दमो मतिः ।
अनसूयाऽप्यसामर्थ्यमनीर्ष्या शीलमेव च ॥ १२.१०९.११ ॥
ความไม่เบียดเบียน ความจริง ความไม่โกรธ ตบะ การให้ทาน การฝึกตน ปัญญา ความไม่ริษยา ความไม่มีอำนาจ ความไม่อิจฉา และศีลนั่นเอง
12.109.12
एष धर्मः कुरुश्रेष्ठ कथितं परमेष्ठिना ।
ब्रह्मणा देवदेवेन अयं चैव सनातनः ॥ १२.१०९.१२ ॥
โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งกุรุ ธรรมนี้พระปรเมษฐีได้ประกาศไว้ คือพระพรหม เทพเหนือเทพทั้งหลาย และธรรมนี้เป็นนิรันดร์
12.109.13
अस्मिन्धर्मे स्थितो राजन्नरो भद्राणि पश्यति ।
श्रौतो वधात्मको धर्म अहिंसापरमार्थिकः ॥ १२.१०९.१३ ॥
โอ้พระราชา บุรุษผู้ตั้งมั่นในธรรมนี้ย่อมเห็นสิ่งที่เป็นมงคล ธรรมที่สอนไว้ในพระเวทมีลักษณะของการฆ่า แต่ความหมายสูงสุดของธรรมนั้นคือความไม่เบียดเบียน
12.109.14
धारणाद्धर्ममित्याहुर्धर्मेण विधृताः प्रजाः ।
यः स्याद्धारणसंयुक्तः स धर्म इति निश्चः ॥ १२.१०९.१४ ॥
เพราะเป็นสิ่งที่ค้ำจุน ท่านทั้งหลายจึงเรียกว่าธรรม สรรพสัตว์ย่อมได้รับการค้ำจุนด้วยธรรม สิ่งใดที่ประกอบด้วยการค้ำจุน สิ่งนั้นคือธรรม นี่คือความแน่นอน
12.109.15
अहिंसार्थाय भूतानां धर्मप्रवचनं कृतम् ।
यः स्यादहिंसासंयुक्तः स धर्म इति निश्चयः ॥ १२.१०९.१५ ॥
คำสอนเรื่องธรรมได้ถูกกล่าวไว้เพื่อความไม่เบียดเบียนต่อสรรพสัตว์ สิ่งใดที่ประกอบด้วยความไม่เบียดเบียน สิ่งนั้นคือธรรม นี่คือข้อสรุป
12.109.16
श्रुतिं धर्मं वदन्त्यन्ये मानान्याहुः परे जनाः ।
न च तं स्वभ्यसूयामो न हि सर्वं विधीयते ॥ १२.१०९.१६ ॥
บางคนกล่าวว่าศรุติคือธรรม ส่วนคนอื่นๆ เรียกผู้มีอำนาจรับรองว่าคือมานะ เราไม่ตำหนิท่านเหล่านั้น เพราะมิใช่ทุกสิ่งจะถูกกำหนดไว้
12.109.17
येऽन्यायेन जिहीर्षन्तो धनमिच्छन्ति कर्हिचित् ।
तेभ्यस्तु न तदाख्येयं स धर्म इति निश्चयः ॥ १२.१०९.१७ ॥
สำหรับผู้ที่ปรารถนาจะยึดเอาทรัพย์ด้วยวิธีอธรรม และแสวงหาทรัพย์อยู่เสมอ ไม่ควรบอกสิ่งนั้นแก่เขา นั่นคือธรรม นี่คือข้อสรุป
12.109.18
अकूजनेन चेन्मोक्षो नावकूजेत्कथंचन ।
अवश्यं कूजितव्यं वा शङ्केरन्वाऽप्यकूजनात् ॥ १२.१०९.१८ ॥
หากความหลุดพ้นเกิดจากการไม่พูด ก็ไม่ควรพูดเลยโดยประการใด แต่ต้องพูดแน่นอน มิฉะนั้นก็อาจถูกสงสัยเพราะการไม่พูด
12.109.19
येऽन्ये वाऽप्यनृतं कुर्युः कुर्यादेव विचारणम् ।
श्रेयस्तत्रानृतं वक्तुं सत्यादिति विचारितम् ॥ १२.१०९.१९ ॥
แม้คนอื่นจะกระทำความเท็จ ก็ควรพิจารณาให้รอบคอบ ได้มีการพิจารณาแล้วว่าในกรณีเช่นนั้น การพูดความเท็จดีกว่าความจริง
12.109.20
अक्षयाद्यो वधं राजन्कुर्यादेवाविचारयन् ।
अबुध्वाऽनुशये दोषं श्रेयस्तच्चानृतं भवेत् ॥ १२.१०९.२० ॥
โอ้พระราชา ผู้ที่ฆ่าอักษยะโดยไม่พิจารณาย่อมมีความผิดในภายหลังเพราะความเสียใจ เมื่อไม่รู้ ในกรณีเช่นนั้น ความเท็จนั้นจะดีกว่า
12.109.21
न स्तेनः सह संबन्धान्मुच्यते शपथादपि ।
श्रेयस्तत्रानृतं वक्तुं सत्यादिति हि धारणा ॥ १२.१०९.२१ ॥
โจรไม่พ้นจากบาปได้เพราะการคบหากับผู้อื่น แม้แต่ด้วยคำสาบานก็ไม่พ้น ในกรณีนี้การกล่าวเท็จดีกว่าการกล่าวความจริง นี่คือหลักที่ยอมรับกันมั่นคง
12.109.22
यः पापैः सह संबन्धान्मुच्यते शपथादपि ।
न च तेभ्यो धनं दद्याच्छक्ये सति कथंचन।
पापेभ्यो हि धनं दत्तं दातारमपि पीडयेत् ॥ १२.१०९.२२ ॥
ผู้ที่พ้นจากบาปได้เพราะการคบหากับคนบาป หรือแม้แต่ด้วยคำสาบาน ไม่ควรให้ทรัพย์แก่คนเหล่านั้นด้วยวิธีใดๆ เมื่อทำได้ เพราะทรัพย์ที่ให้แก่คนบาปย่อมทำร้ายแม้ผู้ให้เอง
12.109.23
स्वशरीरोपरोधेन धनमादातुमिच्छतः ।
सत्यसंप्रतिपत्त्यर्थं यद्ब्रूयुः साक्षिणः क्वचित्।
अनुक्त्वा तत्र तद्वाच्यं सर्वे तेऽनृतवादिनः ॥ १२.१०९.२३ ॥
สำหรับผู้ที่ต้องการเอาทรัพย์ด้วยการทำร้ายร่างกายของตน พยานทั้งหลายไม่ว่าจะพูดอะไรเพื่อยืนยันความจริง หากไม่พูดสิ่งที่ควรพูดในที่นั้น ทุกคนก็เป็นผู้กล่าวเท็จ
12.109.24
प्राणात्यये विवाहे च वक्तव्यमनृतं भवेत् ।
अर्थस्य रक्षणार्थाय परेषां धर्मकारणात् ॥ १२.१०९.२४ ॥
ในยามอันตรายถึงชีวิตและในการแต่งงาน อาจต้องกล่าวเท็จ และเพื่อคุ้มครองทรัพย์สิน และเพื่อธรรมของผู้อื่นด้วย
12.109.25
परेषां सिद्धिमाकाङ्क्षन्न च स्याद्धर्मभिक्षुकः ।
प्रतिश्रुत्य न दातव्यं श्वः कार्यस्तु बलात्कृतः ॥ १२.१०९.२५ ॥
แม้ปรารถนาความสำเร็จของผู้อื่น ก็ไม่ควรกลายเป็นขอทานแห่งธรรม เมื่อสัญญาแล้วไม่ควรให้ โดยกล่าวว่า พรุ่งนี้ แต่สิ่งที่ถูกบังคับให้ทำ ก็ต้องทำ
12.109.26
यः कश्चिद्धर्मसमयात्प्रच्युतो धर्मजीवनः ।
दण्डेनैव स हन्तव्यस्तं पन्थानं समाश्रितः ॥ १२.१०९.२६ ॥
ผู้ใดก็ตามที่หลุดจากกาลแห่งธรรม และดำรงชีวิตด้วยนามของธรรม ควรถูกลงโทษเท่านั้น เพราะเขาได้เดินบนหนทางนั้นแล้ว
12.109.27
च्युतः सदैव धर्मेभ्यो धनवान्धर्ममाश्रितः ।
कथं स्वधर्ममुत्सृज्य तमिच्छेदुपजीवितुम् ॥ १२.१०९.२७ ॥
ผู้ร่ำรวยที่หลุดจากหน้าที่อยู่เสมอ แม้อาศัยธรรมอยู่ จะทำอย่างไรให้ใครปรารถนาจะพึ่งพาเขาได้ เมื่อละทิ้งธรรมของตนเอง
12.109.28
सर्वोपायैर्नियन्तव्यः पापो निकृतिजीवनः ।
धनमित्येव पापानां सर्वेषामिह निश्चयः ॥ १२.१०९.२८ ॥
ผู้บาปที่ดำรงชีวิตด้วยการหลอกลวงต้องถูกควบคุมด้วยทุกวิถีทาง ที่นี่ข้อสรุปที่มั่นคงของคนบาปทั้งปวงคือ ทรัพย์นั่นเองเป็นเป้าหมาย
12.109.29
अविवाह्या ह्यसंभोज्या निकृत्या निरयं गताः ।
च्युता देवमनुष्येभ्यो यथा प्रेतास्तथैव ते।
निर्यज्ञास्तपसा हीना मा स्म तैः सह संगमः ॥ १२.१०९.२९ ॥
ด้วยการหลอกลวง พวกเขาไม่คู่ควรแก่การแต่งงานและการกินร่วมกัน และได้ไปสู่นรก หลุดจากเทพและมนุษย์ เหมือนผีที่ตายแล้ว ปราศจากยัญและหมดกำลังตบะ อย่าได้คบหาพวกเขาเลย
12.109.30
धनादानाद्दुःखतरं जीविता धिक्प्रयोजनम् ।
इदं ते रोचतां धर्म इति वाच्यं प्रयत्नतः ॥ १२.१०९.३० ॥
ยิ่งกว่าการเอาทรัพย์ คือชีวิตที่ไร้จุดหมาย น่าละอายยิ่งนัก ขอให้ธรรมนี้เป็นที่ถูกใจของท่าน ควรกล่าวอย่างตั้งใจ
12.109.31
न कश्चिदस्ति पापानां धर्म इत्येष निश्चयः ।
तथाविधं च यो हन्यान्न स पापेन लिप्यते ॥ १२.१०९.३१ ॥
สำหรับคนบาปไม่มีธรรม นี่คือข้อสรุปที่มั่นคง ผู้ใดสังหารคนเช่นนั้นย่อมไม่ต้องมลทินแห่งบาป
12.109.32
स्वकर्मणा हतं हन्ति हत एव स हन्यते ।
तेषु यः समयं कश्चित्कुर्वीत हतबुद्धिषु ॥ १२.१०९.३२ ॥
ผู้ที่สังหารผู้ซึ่งถูกทำลายด้วยกรรมของตนเอง ก็เท่ากับถูกสังหารแล้ว หากผู้ใดทำสัญญากับผู้ที่มีปัญญาถูกทำลาย...
12.109.33
यथा काकास्तथैव श्वा तथैवोपधिजीवनः ।
ऊर्ध्वं देहविमोक्षान्ते भवन्त्येतासु योनिषु ॥ १२.१०९.३३ ॥
เหมือนกา เช่นเดียวกับสุนัข และเช่นเดียวกับผู้ดำรงชีวิตด้วยการหลอกลวง เมื่อพ้นจากร่างนี้แล้ว ย่อมเกิดในกำเนิดเหล่านี้
12.109.34
यस्मिन्यथा वर्तति यो मनुष्य ।
स्तस्मिंस्तथा वर्तितव्यं स धर्मः।
मायाचारो मायया बाधितव्यः ।
साध्वाचारः साधुनैवाभ्युपेयः ॥ १२.१०९.३४ ॥
มนุษย์ประพฤติต่อผู้ใดอย่างไร ก็ควรประพฤติต่อผู้นั้นอย่างนั้น นั่นคือธรรม ผู้ประพฤติด้วยการหลอกลวงควรถูกยับยั้งด้วยการหลอกลวง และผู้มีความประพฤติดีควรเข้าหาด้วยความดี