మహాభారతం · అధ్యాయం 12.109
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.109.1
कथं धर्मे स्थातुमिच्छन्नरो वर्तेत भारत ।
तत्त्वं जिज्ञासमानाय प्रब्रूहि भरतर्षभ ॥ १२.१०९.१ ॥
భారతా, ధర్మంలో స్థిరంగా నిలవాలనుకునే మనిషి ఎలా ప్రవర్తించాలి? భరతశ్రేష్ఠా, తెలుసుకోవాలనుకునే వానికి దాని తత్త్వాన్ని చెప్పుము.
12.109.2
सत्यं चैवानृतं चोभे लोकानावृत्य तिष्ठतः ।
तयोः किमाचरेद्राजन्पुरुषो धर्मनिश्चितः ॥ १२.१०९.२ ॥
సత్యమూ అసత్యమూ రెండూ లోకాలను ఆవరించి నిలిచి ఉన్నాయి. రాజా, ధర్మంలో దృఢనిశ్చయుడైన పురుషుడు వాటిలో దేనిని ఆచరించాలి?
12.109.3
किंस्वित्सत्यं किमनृतं किंस्विद्धर्म्यं सनातनम् ।
कस्मिन्काले वदेत्सत्यं कस्मिन्वाऽप्यनृतं वदेत् ॥ १२.१०९.३ ॥
ఏది సత్యం, ఏది అసత్యం, ఏది సనాతనమైన ధర్మ్యం? ఏ సమయంలో సత్యం పలకాలి, ఏ సమయంలో అసత్యం పలకాలి?
12.109.4
सत्यस्य वचनं साधु न सत्याद्विद्यते परम् ।
यत्तु लोके सुदुर्ज्ञेयं तत्ते वक्ष्यामि भारत ॥ १२.१०९.४ ॥
సత్యవచనం మంచిది; సత్యం కంటే మించినది లేదు. కానీ లోకంలో తెలుసుకోవడానికి అత్యంత కఠినమైనదాన్ని, భారతా, నీకు చెబుతాను.
12.109.5
भवेत्सत्यं न वक्तव्यं वक्तव्यमनृतं भवेत् ।
यत्रानृतं भवेत्सत्यं सत्यं वाऽप्यनृतं भवेत् ॥ १२.१०९.५ ॥
సత్యమైనది చెప్పదగినది కాకపోవచ్చు; అసత్యమైనది చెప్పదగినది కావచ్చు. ఎక్కడ అసత్యం సత్యంగా మారుతుందో, లేదా సత్యం కూడా అసత్యంగా మారుతుందో—
12.109.6
तादृशो वर्धते पापो यत्र सत्यमनिश्चितम् ।
सत्यानृते विनिश्चित्य ततो भवति धर्मवि ॥ १२.१०९.६ ॥
సత్యం అనిశ్చితంగా ఉన్న చోట అలాంటి పాపం పెరుగుతుంది. సత్యాసత్యాలను నిశ్చయించుకున్న తర్వాతనే మనిషి ధర్మజ్ఞుడవుతాడు.
12.109.7
अप्यनार्योऽकृतप्रज्ञः पुरुषोऽप्यतिदारुणः ।
सुमहत्प्राप्नुयात्पुण्यं बलाकोऽन्धवधादिव ॥ १२.१०९.७ ॥
అనార్యుడు, అకృతప్రజ్ఞుడు, అతి క్రూరుడైన పురుషుడు కూడా, గుడ్డివాడిని చంపిన బలాకం వలె గొప్ప పుణ్యాన్ని పొందగలడు.
12.109.8
किमाश्चर्यं च यन्मूढो धर्मकामोऽप्यधर्मवित् ।
सुमहत्प्राप्नुयात्पुण्यं गङ्गायामिव कौशिकः ॥ १२.१०९.८ ॥
ధర్మాన్ని కోరుతూ అధర్మాన్ని తెలియని మూఢుడు కూడా, గంగలో కౌశికుని వలె గొప్ప పుణ్యం పొందడంలో ఆశ్చర్యమేముంది?
12.109.9
तादृशोऽयमनुप्रश्नो यत्र धर्मः सुदुर्विदः ।
दुष्कारं चापि संख्यातुं तर्केणात्र व्यवस्यति ॥ १२.१०९.९ ॥
ఇలాంటి ఈ ప్రశ్నలో ధర్మం తెలుసుకోవడం అత్యంత కష్టం; ఇక్కడ తర్కంతో నిర్ణయించడం, లెక్కించడం కూడా కష్టం.
12.109.10
प्रभवार्थाय भूतानां धर्मप्रवचनं कृतम् ।
यः स्यात्प्रभवसंयुक्तः स धर्म इति निश्चयः ॥ १२.१०९.१० ॥
ప్రాణుల అభ్యున్నతి కోసమే ధర్మోపదేశం చేయబడింది; ఏది అభ్యున్నతితో కూడినదో అదే ధర్మం అని నిశ్చయం.
12.109.11
अहिंसा सत्यमक्रोधस्तपो दानं दमो मतिः ।
अनसूयाऽप्यसामर्थ्यमनीर्ष्या शीलमेव च ॥ १२.१०९.११ ॥
అహింస, సత్యం, అక్రోధం, తపస్సు, దానం, దమం, బుద్ధి, అసూయలేమి, అసామర్థ్యం (సంయమం), ఈర్ష్యలేమి, శీలం కూడా.
12.109.12
एष धर्मः कुरुश्रेष्ठ कथितं परमेष्ठिना ।
ब्रह्मणा देवदेवेन अयं चैव सनातनः ॥ १२.१०९.१२ ॥
కురుశ్రేష్ఠుడా, ఈ ధర్మాన్ని పరమేష్ఠి అయిన బ్రహ్మ, దేవదేవుడు చెప్పాడు; ఇది శాశ్వతమైనది.
12.109.13
अस्मिन्धर्मे स्थितो राजन्नरो भद्राणि पश्यति ।
श्रौतो वधात्मको धर्म अहिंसापरमार्थिकः ॥ १२.१०९.१३ ॥
ఓ రాజా, ఈ ధర్మంలో స్థిరంగా ఉన్న మనిషి శుభాలను చూస్తాడు. వేదోక్తమైన ధర్మం వధ స్వభావం కలిగినది; కానీ దాని పరమార్థం అహింస.
12.109.14
धारणाद्धर्ममित्याहुर्धर्मेण विधृताः प्रजाः ।
यः स्याद्धारणसंयुक्तः स धर्म इति निश्चः ॥ १२.१०९.१४ ॥
ధరించడం వలన దీనిని ధర్మం అంటారు; ధర్మం చేతనే ప్రజలు నిలబెట్టబడతారు. ధారణతో కూడినదే ధర్మం అనేది నిశ్చయం.
12.109.15
अहिंसार्थाय भूतानां धर्मप्रवचनं कृतम् ।
यः स्यादहिंसासंयुक्तः स धर्म इति निश्चयः ॥ १२.१०९.१५ ॥
ప్రాణులకు అహింస కోసమే ధర్మోపదేశం చేయబడింది. అహింసతో కూడినదే ధర్మం అనేది నిశ్చయం.
12.109.16
श्रुतिं धर्मं वदन्त्यन्ये मानान्याहुः परे जनाः ।
न च तं स्वभ्यसूयामो न हि सर्वं विधीयते ॥ १२.१०९.१६ ॥
కొందరు శ్రుతిని ధర్మం అంటారు, మరికొందరు మానాలను (ప్రమాణాలను) చెబుతారు. మనం వారిని నిందించము, ఎందుకంటే అన్నీ విధించబడవు.
12.109.17
येऽन्यायेन जिहीर्षन्तो धनमिच्छन्ति कर्हिचित् ।
तेभ्यस्तु न तदाख्येयं स धर्म इति निश्चयः ॥ १२.१०९.१७ ॥
అన్యాయంగా అపహరించాలనే కోరికతో ఎప్పుడైనా ధనాన్ని కోరేవారికి దానిని చెప్పకూడదు; అదే ధర్మం అనేది నిశ్చయం.
12.109.18
अकूजनेन चेन्मोक्षो नावकूजेत्कथंचन ।
अवश्यं कूजितव्यं वा शङ्केरन्वाऽप्यकूजनात् ॥ १२.१०९.१८ ॥
మాట్లాడకుండా ఉంటే మోక్షం లభిస్తే, ఏ విధంగానూ మాట్లాడకూడదు; కానీ తప్పక మాట్లాడాలి, లేదా మాట్లాడకపోవడం వల్ల సందేహాలు కలగవచ్చు.
12.109.19
येऽन्ये वाऽप्यनृतं कुर्युः कुर्यादेव विचारणम् ।
श्रेयस्तत्रानृतं वक्तुं सत्यादिति विचारितम् ॥ १२.१०९.१९ ॥
ఇతరులు అసత్యం చేసినా విచారించి మాత్రమే పని చేయాలి. సత్యం కంటే అక్కడ అసత్యం పలకడమే శ్రేయస్కరమని విచారించబడింది.
12.109.20
अक्षयाद्यो वधं राजन्कुर्यादेवाविचारयन् ।
अबुध्वाऽनुशये दोषं श्रेयस्तच्चानृतं भवेत् ॥ १२.१०९.२० ॥
ఓ రాజా, ఆలోచించకుండా అక్షయుని నుండి వధ చేసేవాడు, తెలియకుండానే పశ్చాత్తాపంలో దోషం పొందుతాడు; అప్పుడు ఆ అసత్యమే శ్రేయస్కరం అవుతుంది.
12.109.21
न स्तेनः सह संबन्धान्मुच्यते शपथादपि ।
श्रेयस्तत्रानृतं वक्तुं सत्यादिति हि धारणा ॥ १२.१०९.२१ ॥
దొంగ తన సంబంధాల వల్ల, ప్రమాణం వల్ల కూడా విముక్తి పొందడు. అక్కడ సత్యం కంటే అసత్యం పలకడమే శ్రేయస్కరమని ఇది నిశ్చయం.
12.109.22
यः पापैः सह संबन्धान्मुच्यते शपथादपि ।
न च तेभ्यो धनं दद्याच्छक्ये सति कथंचन।
पापेभ्यो हि धनं दत्तं दातारमपि पीडयेत् ॥ १२.१०९.२२ ॥
పాపులతో సంబంధం వల్ల లేదా ప్రమాణం వల్ల విముక్తి పొందేవాడు, సాధ్యమైనప్పుడు వారికి ఏ విధంగానూ ధనం ఇవ్వకూడదు. పాపులకు ఇచ్చిన ధనం దాతను కూడా బాధిస్తుంది.
12.109.23
स्वशरीरोपरोधेन धनमादातुमिच्छतः ।
सत्यसंप्रतिपत्त्यर्थं यद्ब्रूयुः साक्षिणः क्वचित्।
अनुक्त्वा तत्र तद्वाच्यं सर्वे तेऽनृतवादिनः ॥ १२.१०९.२३ ॥
తన శరీరాన్ని హింసించి ధనం పొందాలనుకునే వ్యక్తి కోసం, సత్యాన్ని స్థాపించడానికి సాక్షులు ఎప్పుడైనా చెప్పిన మాటలను, అక్కడ చెప్పవలసినది చెప్పకుండా ఉంటే, వారందరూ అసత్యవాదులే.
12.109.24
प्राणात्यये विवाहे च वक्तव्यमनृतं भवेत् ।
अर्थस्य रक्षणार्थाय परेषां धर्मकारणात् ॥ १२.१०९.२४ ॥
ప్రాణ సంకటంలోనూ, వివాహంలోనూ అసత్యం పలకవలసి రావచ్చు; ధనాన్ని రక్షించడానికి, ఇతరుల ధర్మం కోసం కూడా.
12.109.25
परेषां सिद्धिमाकाङ्क्षन्न च स्याद्धर्मभिक्षुकः ।
प्रतिश्रुत्य न दातव्यं श्वः कार्यस्तु बलात्कृतः ॥ १२.१०९.२५ ॥
ఇతరుల సిద్ధిని కోరినప్పటికీ, ఎవరూ ధర్మానికి యాచకుడు కాకూడదు. మాట ఇచ్చి 'రేపు ఇస్తాను' అని ఇవ్వకూడదు; కానీ బలవంతంగా చేయబడినది చేయవలసినదే.
12.109.26
यः कश्चिद्धर्मसमयात्प्रच्युतो धर्मजीवनः ।
दण्डेनैव स हन्तव्यस्तं पन्थानं समाश्रितः ॥ १२.१०९.२६ ॥
ధర్మ మర్యాద నుండి తప్పి, ధర్మముతో జీవించే ఎవరైనా దండనతోనే చంపబడాలి; ఎందుకంటే అతడు ఆ మార్గాన్నే ఆశ్రయించాడు.
12.109.27
च्युतः सदैव धर्मेभ्यो धनवान्धर्ममाश्रितः ।
कथं स्वधर्ममुत्सृज्य तमिच्छेदुपजीवितुम् ॥ १२.१०९.२७ ॥
ఎల్లప్పుడూ ధర్మాల నుండి తప్పిన ధనవంతుడు, ధర్మాన్ని ఆశ్రయించినవాడైనప్పటికీ, తన స్వధర్మాన్ని వదిలి అతనిపై ఆధారపడి ఎలా జీవించాలని ఎవరు కోరుకుంటారు?
12.109.28
सर्वोपायैर्नियन्तव्यः पापो निकृतिजीवनः ।
धनमित्येव पापानां सर्वेषामिह निश्चयः ॥ १२.१०९.२८ ॥
పాపియై మోసంతో జీవించేవాడిని అన్ని ఉపాయాలతో నియంత్రించాలి. ఇక్కడ పాపులందరి నిశ్చయం ధనమే అనేది.
12.109.29
अविवाह्या ह्यसंभोज्या निकृत्या निरयं गताः ।
च्युता देवमनुष्येभ्यो यथा प्रेतास्तथैव ते।
निर्यज्ञास्तपसा हीना मा स्म तैः सह संगमः ॥ १२.१०९.२९ ॥
మోసం వలన వారు వివాహానికి, కలిసి భోజనానికి అర్హులు కారు; వారు నరకానికి చేరారు. దేవతలు, మనుషుల నుండి తప్పిపోయి వారు ప్రేతాలవంటివారు. యజ్ఞం లేనివారు, తపస్సు లేనివారు వారితో సంగమం చేయకు.
12.109.30
धनादानाद्दुःखतरं जीविता धिक्प्रयोजनम् ।
इदं ते रोचतां धर्म इति वाच्यं प्रयत्नतः ॥ १२.१०९.३० ॥
ధనాన్ని స్వీకరించడం కంటే దుఃఖకరమైనది, ప్రయోజనం లేని జీవితం; అటువంటి జీవితానికి ధిక్కారం. ఈ ధర్మం నీకు రుచించుగాక అని జాగ్రత్తగా చెప్పాలి.
12.109.31
न कश्चिदस्ति पापानां धर्म इत्येष निश्चयः ।
तथाविधं च यो हन्यान्न स पापेन लिप्यते ॥ १२.१०९.३१ ॥
పాపులకు ధర్మం లేదు, ఇదే నిశ్చయం. అటువంటి వానిని చంపువాడు పాపంతో అంటబడడు.
12.109.32
स्वकर्मणा हतं हन्ति हत एव स हन्यते ।
तेषु यः समयं कश्चित्कुर्वीत हतबुद्धिषु ॥ १२.१०९.३२ ॥
తన కర్మవల్ల హతమైన వానిని చంపువాడు కూడా హతుడే అవుతాడు. ఆ హతబుద్ధులతో ఎవడైనా ఒప్పందం చేసుకుంటే...
12.109.33
यथा काकास्तथैव श्वा तथैवोपधिजीवनः ।
ऊर्ध्वं देहविमोक्षान्ते भवन्त्येतासु योनिषु ॥ १२.१०९.३३ ॥
కాకులవలె, అలాగే కుక్క, మోసంతో జీవించేవారు కూడా. దేహత్యాగం తర్వాత వారు ఈ యోనులలోనే జన్మిస్తారు.
12.109.34
यस्मिन्यथा वर्तति यो मनुष्य ।
स्तस्मिंस्तथा वर्तितव्यं स धर्मः।
मायाचारो मायया बाधितव्यः ।
साध्वाचारः साधुनैवाभ्युपेयः ॥ १२.१०९.३४ ॥
ఒక మనిషి ఎవరితో ఎలా వర్తిస్తాడో, వారితో అలాగే వర్తించాలి; అదే ధర్మం. మాయతో ప్రవర్తించువానిని మాయతోనే ఎదిరించాలి; సాధుప్రవర్తనుడిని సాధుత్వంతోనే సమీపించాలి.