مهابهاراتا · أدهيايا 12.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.111.1
असौम्याः सौम्यरूपेण सौम्याश्चासौम्यदर्शिनः ।
ईदृशान्पुरुषांस्तात कथं विद्यामहे वयम् ॥ १२.१११.१ ॥
يظهر الأشرار في هيئة لطيفة، ويبدو الطيبون كأنهم أشرار. يا أبي، كيف لنا أن نعرف مثل هؤلاء الناس؟
12.111.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
व्याघ्रगोमायुसंवादं तं निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.१११.२ ॥
وفي هذا الشأن يروي الناس هذه الحكاية القديمة: حوار بين نمر وابن آوى. يا يودهيشثيرا، فاسمعها.
12.111.3
पुरिकायां पुरि पुरा श्रीमत्यां पौरिको नृपः ।
परहिंसारुचिः क्रूरो बभूव पुरुषाधमः ॥ १२.१११.३ ॥
في زمن مضى، في مدينة بوريكا المزدهرة، كان هناك ملك يُدعى باوريكا، كان يسره إيذاء الآخرين، قاسياً، وأدنى الرجال.
12.111.4
स त्वायुषि परिक्षीणे जगामानीप्सितां गतिम् ।
गोमायुत्वं च सम्प्राप्तो दूषितः पूर्वकर्मणा ॥ १२.१११.४ ॥
ولما فنيت حياته، مضى إلى مصير غير مرغوب، وقد تلوث بأعماله السابقة، فنال حال ابن آوى.
12.111.5
संस्मृत्य पूर्वजातिं स निर्वेदं परमं गतः ।
न भक्षयति मांसानि परैरुपहृतान्यपि ॥ १२.१११.५ ॥
وإذ تذكّر ولادته السابقة، بلغ أعلى درجات الزهد، فلا يأكل اللحم حتى ما يجلبه له الآخرون.
12.111.6
अहिंस्रः सर्वभूतेषु सत्यवाक्सुदृढव्रतः ।
चकार च यथाकाममाहारं पतितैः फलैः ॥ १२.१११.६ ॥
كان لا يؤذي أحداً من الكائنات، صادق القول، ثابت العهد، يأخذ ما يشتهيه من الطعام من الثمار المتساقطة.
12.111.7
श्मशाने तस्य चावासो गोमायोः संमतोऽभवत् ।
जन्मभूम्यनुरोधाच्च नान्यद्वासमरोचयत् ॥ १२.१११.७ ॥
وكان مسكنه في المحرقة، وهي ما كان يرضي ابن آوى. ولحبه لمسقط رأسه لم يرغب في مسكن آخر.
12.111.8
तस्य शौचममृष्यन्तः सर्वे ते सहजातयः ।
चालयन्ति स्म तां बुद्धिं वचनैः प्रश्रयोत्तरैः ॥ १२.१११.८ ॥
ولم يحتمل أقرباؤه المولودون معه طهارته، فراحوا يزعزعون عزمه بردود متواضعة لكنها لاذعة.
12.111.9
वसन्पितृवने रौद्रे शौचं लप्सितुमिच्छसि ।
इयं विप्रतिपत्तिस्ते यदा त्वं पिशिताशनः ॥ १२.१११.९ ॥
وأنت تسكن في غابة الأسلاف المرعبة تريد أن تنال الطهارة. هذا وهم منك، إذ أنت آكل اللحوم.
12.111.10
तत्समो वा भवास्माभिर्भक्ष्यान्दास्यामहे वयम् ।
भुङ्क्ष्व शौचं परित्यज्य यद्धि भुक्तं तदस्ति ते ॥ १२.१११.१० ॥
كن مثلنا نعطك الطعام. اترك الطهارة وكُل، فما أكلته فهو حقاً لك.
12.111.11
इति तेषां वचः श्रुत्वा प्रत्युवाच समाहितः ।
मधुरैः प्रश्रितैर्वाक्यैर्हेतुमद्भिरनिष्ठुरैः ॥ १२.१११.११ ॥
ولما سمع كلامهم، أجاب وقد سكن قلبه، بكلمات عذبة متواضعة معللة غير قاسية.
12.111.12
अप्रमाणं प्रसूतिर्मे शीलतः क्रियते कुलम् ।
प्रार्थयिष्ये तु तत्कर्म येन विस्तीर्यते यशः ॥ १२.१११.१२ ॥
ولادتي ليست حجة؛ فالنسب إنما يُصنع بالسلوك. وسأسعى إلى العمل الذي به يتسع صيتي.
12.111.13
श्मशाने यदि वासो मे समाधिर्मे निशाम्यताम् ।
आत्मा फलति कर्माणि नाश्रमो धर्मलक्षणम् ॥ १२.१११.१३ ॥
وإن كانت مسكني في مكان الحرق، فليُنظر في سمادهيي. الذات تُثمر الأعمال، والمرحلة من الحياة ليست علامة الدهرما.
12.111.14
आश्रमे यो द्विजं हन्याद्गां वा दद्यादनाश्रमे ।
किं नु तत्पातकं न स्यात्तद्वा दत्तं वृथा भवेत् ॥ १२.१११.१४ ॥
أليس الذي يقتل ثنائي الولادة في مأوى النسك، أو يهب بقرة خارج المأوى، يرتكب إثماً، أم يصير العطاء المبذول باطلاً؟
12.111.15
भवन्तः सर्वलोभेन केवलं भक्षणे रताः ।
अनुबन्धे तु ये दोषास्तान्न पश्यन्ति मोहिताः ॥ १२.१११.१५ ॥
أنتم جميعاً، بسبب الطمع، لا تلتذون إلا بالأكل؛ أما العيوب التي تتبعه فلا ترونها لأنكم مغمورون بالوهم.
12.111.16
अप्रत्ययकृतां गर्ह्यामर्थापनयदूषिताम् ।
इह चामुत्र चानिष्टां तस्माद्वृत्तिं न रोचये ॥ १२.१११.१६ ॥
ناشئ عن انعدام الثقة، مذموم، ملوّث بضياع المال، مكروه في الدنيا والآخرة؛ لذلك لا أرتضي مثل هذا المعاش.
12.111.17
तं शुचिं पण्डितं मत्वा शार्दूलः ख्यातविक्रमः ।
कृत्वात्मसदृशां पूजां साचिव्येऽवर्धयत्स्वयम् ॥ १२.१११.१७ ॥
إذ حسبه طاهراً حكيماً، أكرمه ذلك النمر المشهور بالبأس بإكرام يماثل نفسه، ورفعه بنفسه إلى منصب الوزارة.
12.111.18
सौम्य विज्ञातरूपस्त्वं गच्छ यात्रां मया सह ।
व्रियन्तामीप्सिता भोगाः परिहार्याश्च पुष्कलाः ॥ १२.१११.१८ ॥
أيها الوديع، قد عُرفت طبيعتك؛ فسر معي في الرحلة. اختر اللذائذ التي تشتهيها، وتمتّع بها بوفرة.
12.111.19
तीक्ष्णा वयमिति ख्याता भवतो ज्ञापयामहे ।
मृदुपूर्वं घातिनस्ते श्रेयश्चाधिगमिष्यति ॥ १२.१११.१९ ॥
نحن معروفون بالحادّين، وهذا ما نُبلغك به. أولًا باللين، ثم لمن يضربون سيأتيهم الخير.
12.111.20
अथ सम्पूज्य तद्वाक्यं मृगेन्द्रस्य महात्मनः ।
गोमायुः प्रश्रितं वाक्यं बभाषे किञ्चिदानतः ॥ १२.१११.२० ॥
ثم، مكرّمًا كلام ذلك الملك العظيم للوحوش، انحنى الابن الثعلب وتكلم بتواضع ببعض الكلمات.
12.111.21
सदृशं मृगराजैतत्तव वाक्यं मदन्तरे ।
यत्सहायान्मृगयसे धर्मार्थकुशलाञ्शुचीन् ॥ १२.१११.२१ ॥
أيها ملك الوحوش، إن قولك هذا أمامي مناسب، إذ تبحث عن أعوان ماهرين في الدارما والأرتا وطاهرين.
12.111.22
न शक्यमनमात्येन महत्त्वमनुशासितुम् ।
दुष्टामात्येन वा वीर शरीरपरिपन्थिना ॥ १२.१११.२२ ॥
لا يمكن إدارة العظمة بدون وزراء، أو مع وزراء أشرار، أيها البطل، يهددون الجسد.
12.111.23
सहायाननुरक्तांस्तु यतेतानुपसंहितान् ।
परस्परमसङ्घुष्टान्विजिगीषूनलोलुपान् ॥ १२.१११.२३ ॥
اسعَ فقط إلى أعوان مخلصين، متحدين، لا يتنازع بعضهم مع بعض، راغبين في النصر، خالين من الطمع.
12.111.24
तानतीतोपधान्प्राज्ञान्हिते युक्तान्मनस्विनः ।
पूजयेथा महाभागान्यथाचार्यान्यथा पितॄन् ॥ १२.१११.२४ ॥
أولئك الذين اجتازوا الاختبارات، الحكماء، المنهمكون في الخير، ذوو الهمم العالية والحظ العظيم، أكرمهم كما تكرم المعلمين والأجداد.
12.111.25
न त्वेवं मम सन्तोषाद्रोचतेऽन्यन्मृगाधिप ।
न कामये सुखान्भोगानैश्वर्यं वा त्वदाश्रयम् ॥ १२.१११.२५ ॥
لكن من القناعة لا يروق لي شيء آخر، يا سيد الوحوش. لا أتمنى لذات ولا متع ولا سلطانًا يعتمد عليك.
12.111.26
न योक्ष्यति हि मे शीलं तव भृत्यैः पुरातनैः ।
ते त्वां विभेदयिष्यन्ति दुःखशीला मदन्तरे ॥ १२.१११.२६ ॥
لن يتوافق طبعي مع خدمك القدامى. أولئك ذوو الطبع المؤلم سيفصلونك عني.
12.111.27
संश्रयः श्लाघनीयस्त्वमन्येषामपि भास्वताम् ।
कृतात्मा सुमहाभागः पापकेष्वप्यदारुणः ॥ १२.१११.२७ ॥
ملجؤك جدير بالثناء حتى بين غيرك من المتألقين. أنت ضابط لنفسك، عظيم الحظ، ولست قاسيًا حتى على الأشرار.
12.111.28
दीर्घदर्शी महोत्साहः स्थूललक्ष्यो महाबलः ।
कृती चामोघकर्तासि भाव्यैश्च समलङ्कृतः ॥ १२.१११.२८ ॥
أنت بعيد النظر، عظيم الهمة، واسع الهدف، شديد البأس، ماهر، وأفعالك لا تخيب، ومتحلٍّ بخصال حميدة.
12.111.29
किं तु स्वेनास्मि सन्तुष्टो दुःखा वृत्तिरनुष्ठिता ।
सेवायाश्चापि नाभिज्ञः स्वच्छन्देन वनेचरः ॥ १२.१११.२९ ॥
ومع ذلك أنا راضٍ بحالي. اخترت عيشًا شاقًا، ولا أعرف فن الخدمة؛ أنا ساكن الغابة بإرادتي.
12.111.30
राजोपक्रोशदोषाश्च सर्वे संश्रयवासिनाम् ।
वनचर्या च निःसङ्गा निर्भया निरवग्रहा ॥ १२.१११.३० ॥
كل عيوب لوم الملك إنما تكون لمن يعيشون في التبعية؛ أما حياة الغابة فخالية من التعلق، آمنة من الخوف، وغير مقيدة.
12.111.31
नृपेणाहूयमानस्य यत्तिष्ठति भयं हृदि ।
न तत्तिष्ठति तुष्टानां वने मूलफलाशिनाम् ॥ १२.१११.३१ ॥
الخوف الذي يبقى في قلب من يستدعيه الملك لا يبقى في قلوب القانعين الذين يعيشون في الغابة يأكلون الجذور والثمار.
12.111.32
पानीयं वा निरायासं स्वाद्वन्नं वा भयोत्तरम् ।
विचार्य खलु पश्यामि तत्सुखं यत्र निर्वृतिः ॥ १२.१११.३२ ॥
الماء المتحصَّل عليه دون عناء، أو الطعام اللذيذ الذي يغلب فيه الخوف — بعد التأمل أرى أن السعادة حيث تكون الطمأنينة.
12.111.33
अपराधैर्न तावन्तो भृत्याः शिष्टा नराधिपैः ।
उपघातैर्यथा भृत्या दूषिता निधनं गताः ॥ १२.१११.३३ ॥
ليس عدد الخدم الذين يعاقبهم الملوك بسبب ذنوبهم بهذه الكثرة، كالذين فسدوا بالأذى ومضوا إلى الموت.
12.111.34
यदि त्वेतन्मया कार्यं मृगेन्द्रो यदि मन्यते ।
समयं कृतमिच्छामि वर्तितव्यं यथा मयि ॥ १२.१११.३४ ॥
إن كان لا بد لي من فعل هذا، وكان سيد الوحوش يرتضيه، فإني أريد أن يُعقد عهد، وأن تسلك معي السلوك الواجب.
12.111.35
मदीया माननीयास्ते श्रोतव्यं च हितं वचः ।
कल्पिता या च ते वृत्तिः सा भवेत्तव सुस्थिरा ॥ १२.१११.३५ ॥
إن أهلي جديرون بالاحترام منك، وينبغي الإصغاء إلى كلامهم النافع؛ وليكن المعاش المقرر لك ثابتًا جدًا.
12.111.36
न मन्त्रयेयमन्यैस्ते सचिवैः सह कर्हिचित् ।
नीतिमन्तः परीप्सन्तो वृथा ब्रूयुः परे मयि ॥ १२.१११.३६ ॥
لا ينبغي لي أبدًا أن أتشاور مع سائر وزرائك؛ وليتكلم العارفون بالسياسة الطامعون في منفعتهم عني بالباطل.
12.111.37
एक एकेन सङ्गम्य रहो ब्रूयां हितं तव ।
न च ते ज्ञातिकार्येषु प्रष्टव्योऽहं हिताहिते ॥ १२.१११.३७ ॥
سألتقي بكل واحد على حدة، وأقول لك سرًّا ما فيه خيرك؛ ولا تحتاج أن تسألني عن النافع والضار في شؤون أقربائك.
12.111.38
मया संमन्त्र्य पश्चाच्च न हिंस्याः सचिवास्त्वया ।
मदीयानां च कुपितो मा त्वं दण्डं निपातयेः ॥ १२.१११.३८ ॥
حتى بعد أن تستشيرني، لا تُؤذِ وزراءك؛ ولا تُنزل عقوبة بأتباعي وأنت غاضب عليهم.
12.111.39
एवमस्त्विति तेनासौ मृगेन्द्रेणाभिपूजितः ।
प्राप्तवान्मतिसाचिव्यं गोमायुर्व्याघ्रयोनितः ॥ १२.१११.३९ ॥
فقال ملك الوحوش: «ليكن ذلك»، فكرّمه؛ فنال الابن الذئب، المولود من بطن النمر، منصب المستشار.
12.111.40
तं तथा सत्कृतं दृष्ट्वा युज्यमानं च कर्मणि ।
प्राद्विषन्कृतसङ्घाताः पूर्वभृत्या मुहुर्मुहुः ॥ १२.१११.४० ॥
ولما رأوه مكرَّمًا هكذا ومُستخدَمًا في الأمور، اجتمع الخدم القدامى في جماعة وأخذوا يكرهونه مرارًا وتكرارًا.
12.111.41
मित्रबुद्ध्या च गोमायुं सान्त्वयित्वा प्रवेश्य च ।
दोषेषु समतां नेतुमैच्छन्नशुभबुद्धयः ॥ १२.१११.४१ ॥
فقد طمأنوا ذلك الذئب بنية الصداقة وأدخلوه إليهم، وأراد أصحاب النيات السيئة أن يجعلوه مثلهم حتى في الذنوب.
12.111.42
अन्यथा ह्युचिताः पूर्वं परद्रव्यापहारिणः ।
अशक्ताः किञ्चिदादातुं द्रव्यं गोमायुयन्त्रिताः ॥ १२.१११.४२ ॥
وإلا فقد كانوا قبلًا معتادين على نهب أموال غيرهم؛ لكنهم، لما قُيِّدوا بسيطرة ذلك الذئب، عجزوا عن أخذ أي شيء.
12.111.43
व्युत्थानं चात्र काङ्क्षद्भिः कथाभिः प्रविलोभ्यते ।
धनेन महता चैव बुद्धिरस्य विलोभ्यते ॥ १२.१११.४३ ॥
وهنا يغريه الراغبون في التمرد بالحكايات، ويُستمال عقله بالثروة العظيمة.
12.111.44
न चापि स महाप्राज्ञस्तस्माद्धैर्याच्चचाल ह ।
अथास्य समयं कृत्वा विनाशाय स्थिताः परे ॥ १२.१११.४४ ॥
ومع ذلك لم يتزعزع ذلك الحكيم العظيم عن ثباته. ثم وقف الآخرون، بعد أن عقدوا معه عهدًا، متربصين لهلاكه.
12.111.45
ईप्सितं च मृगेन्द्रस्य मांसं यत्तत्र संस्कृतम् ।
अपनीय स्वयं तद्धि तैर्न्यस्तं तस्य वेश्मनि ॥ १२.१११.४५ ॥
وذلك اللحم المطبوخ هناك، المحبوب لملك الوحوش، أخذوه بأنفسهم ووضعوه في مسكنه.
12.111.46
यदर्थं चाप्यपहृतं येन यच्चैव मन्त्रितम् ।
तस्य तद्विदितं सर्वं कारणार्थं च मर्षितम् ॥ १२.१११.४६ ॥
كل ما سُرق لأجله، وكل ما دبّره أيّ أحد، كان معلومًا له جميعه؛ ولأجل الغاية احتمل ذلك كله.
12.111.47
समयोऽयं कृतस्तेन साचिव्यमुपगच्छता ।
नोपघातस्त्वया ग्राह्यो राजन्मैत्रीमिहेच्छता ॥ १२.१११.४७ ॥
عقد ذلك الذي تولّى منصب الوزارة هذا العهد: «أيها الملك، إن كنت تريد المودة هنا، فلا تُلحق بي أذى».
12.111.48
भोजने चोपहर्तव्ये तन्मांसं न स्म दृश्यते ।
मृगराजेन चाज्ञप्तं मृग्यतां चोर इत्युत ॥ १२.१११.४८ ॥
وعند وقت تقديم الطعام لم يُرَ ذلك اللحم. فأمر ملك الوحوش: «ابحثوا عن اللص!»
12.111.49
कृतकैश्चापि तन्मांसं मृगेन्द्रायोपवर्णितम् ।
सचिवेनोपनीतं ते विदुषा प्राज्ञमानिना ॥ १२.१११.४९ ॥
وقد وُصف ذلك اللحم المصطنع بالحيلة لملك السباع، وجاء به إليك وزيرٌ يظن نفسه عالمًا حكيمًا.
12.111.50
सरोषस्त्वथ शार्दूलः श्रुत्वा गोमायुचापलम् ।
बभूवामर्षितो राजा वधं चास्याभ्यरोचयत् ॥ १२.१११.५० ॥
فغضب ملك النمور حين سمع بتقلب ابن آوى، وامتلأ سخطًا، وقرر قتله.
12.111.51
छिद्रं तु तस्य तद्दृष्ट्वा प्रोचुस्ते पूर्वमन्त्रिणः ।
सर्वेषामेव सोऽस्माकं वृत्तिभङ्गेषु वर्तते ॥ १२.१११.५१ ॥
ولما رأوا ثغرته قال الوزراء السابقون: إنه منشغل بهدم أرزاق جميعنا.
12.111.52
इदं चास्येदृशं कर्म वाल्लभ्येन तु रक्ष्यते ।
श्रुतश्च स्वामिना पूर्वं यादृशो नैष तादृशः ॥ १२.१११.५२ ॥
وإن هذا الفعل منه إنما يُصان بحظوة السيد؛ وكان السيد قد سمع من قبل أنه ليس كما هو ظاهره.
12.111.53
वाङ्मात्रेणैव धर्मिष्ठः स्वभावेन तु दारुणः ।
धर्मच्छद्मा ह्ययं पापो वृथाचारपरिग्रहः ॥ १२.१११.५३ ॥
عادل بالقول وحسب، ولكنه قاسٍ بطبعه؛ وهذا الشرير المتستر بالدهر قد تبنى سلوكًا خاويًا.
12.111.54
मांसापनयनं ज्ञात्वा व्याघ्रस्तेषां तु तद्वचः ।
आज्ञापयामास तदा गोमायुर्वध्यतामिति ॥ १२.१११.५४ ॥
فلما علم النمر بإزالة اللحم، وسمع قولهم، أمر حينئذ بقتل ابن آوى.
12.111.55
शार्दूलवचनं श्रुत्वा शार्दूलजननी ततः ।
मृगराजं हितैर्वाक्यैः सम्बोधयितुमागमत् ॥ १२.१११.५५ ॥
ولما سمعت الأمّ النمرة كلام النمر جاءت لتنصح ملك السباع، الأسد، بكلمات حكيمة نافعة.
12.111.56
पुत्र नैतत्त्वया ग्राह्यं कपटारम्भसंवृतम् ।
कर्मसङ्घर्षजैर्दोषैर्दुष्यत्यशुचिभिः शुचिः ॥ १२.१११.५६ ॥
يا بني، لا ينبغي لك أن تقبل هذا المغطّى بمكيدة خداع؛ فالطاهر يتدنّس بالأشياء النجسة، بسبب العيوب الناشئة من تصادم الأعمال.
12.111.57
नोच्छ्रितं सहते कश्चित्प्रक्रिया वैरकारिका ।
शुचेरपि हि युक्तस्य दोष एव निपात्यते ॥ १२.१११.५७ ॥
لا يتحمّل أحدٌ من يرتفع؛ وبسلوكٍ يولّد العداوة تُلقى الجريمة حتى على الطاهر الصالح.
12.111.58
लुब्धानां शुचयो द्वेष्याः कातराणां तरस्विनः ।
मूर्खाणां पण्डिता द्वेष्या दरिद्राणां महाधनाः ॥ १२.१११.५८ ॥
عند الطمّاع يكون الطاهرون مكروهين، وعند الجبناء الشجعان؛ وعند الحمقى يكون العلماء مكروهين، وعند الفقراء الأثرياء الكبار.
12.111.59
बहवः पण्डिता लुब्धाः सर्वे मायोपजीविनः ।
कुर्युर्दोषमदोषस्य बृहस्पतिमतेरपि ॥ १२.१११.५९ ॥
كثير من العلماء طمّاعون، وكلّهم يعيشون بالحيلة؛ وقد ينسبون الذنب حتى إلى البريء، ولو كان عقله يضاهي عقل بريهاسباتي.
12.111.60
शून्यात्तच्च गृहान्मांसं यदद्यापहृतं तव ।
नेच्छते दीयमानं च साधु तावद्विमृश्यताम् ॥ १२.१११.६० ॥
هذا اللحم الذي أخذته اليوم من البيت الخالي، ولا يريده حتى إن أُعطيه — فليُنظر فيه جيدًا أولًا.
12.111.61
असत्याः सत्यसङ्काशाः सत्याश्चासत्यदर्शिनः ।
दृश्यन्ते विविधा भावास्तेषु युक्तं परीक्षणम् ॥ १२.१११.६१ ॥
يبدو غير الحقيقي كالحقيقي، ويبدو الحقيقي كغير الحقيقي؛ وتظهر صور متنوعة. فمن الصواب فحصها.
12.111.62
तलवद्दृश्यते व्योम खद्योतो हव्यवाडिव ।
न चैवास्ति तलं व्योम्नि न खद्योते हुताशनः ॥ १२.१११.६२ ॥
يبدو السماء كأنها أرض، ويبدو اليراع كأنه نار القربان؛ ولكن ليس في السماء أرض، ولا في اليراع نار.
12.111.63
तस्मात्प्रत्यक्षदृष्टोऽपि युक्तमर्थः परीक्षितुम् ।
परीक्ष्य ज्ञापयन्ह्यर्थान्न पश्चात्परितप्यते ॥ १२.१११.६३ ॥
فلذلك يجب فحص الأمر حتى لو رُئي بالعين؛ فمن يفحص ثم يعرف الأمور لا يندم بعد ذلك.
12.111.64
न दुष्करमिदं पुत्र यत्प्रभुर्घातयेत्परम् ।
श्लाघनीया च वर्या च लोके प्रभवतां क्षमा ॥ १२.१११.६४ ॥
يا بني، ليس بالأمر الصعب أن يقتل الحاكم غيره؛ لكن الصفح من أصحاب السلطان هو المحمود والأفضل في الدنيا.
12.111.65
स्थापितोऽयं पुत्र त्वया सामन्तेष्वधि विश्रुतः ।
दुःखेनासाद्यते पात्रं धार्यतामेष ते सुहृत् ॥ १२.१११.६५ ॥
يا بني، لقد أقمتَ هذا بين الأمراء الإقطاعيين وهو مشهور هناك؛ فالرجل الجدير يُلقى بمشقة، فاحفظ هذا صديقًا لك.
12.111.66
दूषितं परदोषैर्हि गृह्णीते योऽन्यथा शुचिम् ।
स्वयं संदूषितामात्यः क्षिप्रमेव विनश्यति ॥ १२.१११.६६ ॥
من يقبل المدنّس بذنوب غيره على أنه طاهر خطأً، ومن يفسد وزراءه بنفسه، يهلك سريعًا.
12.111.67
तस्मादथारिसङ्घाताद्गोमायोः कश्चिदागतः ।
धर्मात्मा तेन चाख्यातं यथैतत्कपटं कृतम् ॥ १२.१११.६७ ॥
فجاء إلى ابن آوى من جماعة الأعداء رجل صالح النفس، فأخبره كيف دُبّرت هذه الخديعة.
12.111.68
ततो विज्ञातचारित्रः सत्कृत्य स विमोक्षितः ।
परिष्वक्तश्च सस्नेहं मृगेन्द्रेण पुनः पुनः ॥ १२.१११.६८ ॥
ثم، لما عُرف سلوكه، أُكرم وأُطلق، وعانقه الأسد بمودة مرارًا وتكرارًا.
12.111.69
अनुज्ञाप्य मृगेन्द्रं तु गोमायुर्नीतिशास्त्रवित् ।
तेनामर्षेण सन्तप्तः प्रायमासितुमैच्छत ॥ १२.१११.६९ ॥
ودّع ابن آوى العالم بعلم السياسة الأسد، وقد أحرقه ذلك الغضب، فأراد أن يجلس في صيام حتى الموت.
12.111.70
शार्दूलस्तत्र गोमायुं स्नेहात्प्रस्रुतलोचनः ।
अवारयत्स धर्मिष्ठं पूजया प्रतिपूजयन् ॥ १२.१११.७० ॥
فهناك أمسك النمر، والدموع تنهمر من عينيه محبةً، بذلك ابن آوى الأعدل، مُكرِمًا إياه ومُكرَمًا بالمقابل.
12.111.71
तं स गोमायुरालोक्य स्नेहादागतसम्भ्रमम् ।
बभाषे प्रणतो वाक्यं बाष्पगद्गदया गिरा ॥ १२.१११.७१ ॥
فلما رأه قد جاء مضطربًا من المحبة، انحنى ابن آوى وخاطبه بكلمات، وصوته مختنق بالدموع.
12.111.72
पूजितोऽहं त्वया पूर्वं पश्चाच्चैव विमानितः ।
परेषामास्पदं नीतो वस्तुं नार्हाम्यहं त्वयि ॥ १२.१११.७२ ॥
لقد أكرمتني من قبل، ثم أهنتني بعد ذلك، وأوصلتني إلى مسكن غيري. فلست بعد أهلًا للإقامة عندك.
12.111.73
स्वसन्तुष्टाश्च्युताः स्थानान्मानात्प्रत्यवरोपिताः ।
स्वयं चोपहृता भृत्या ये चाप्युपहृताः परैः ॥ १२.१११.७३ ॥
الخدم الذين كانوا راضين عن أنفسهم، والذين سقطوا من مكانهم، وأُنزلوا من مرتبتهم، والذين استمالهم الآخرون بأنفسهم.
12.111.74
परिक्षीणाश्च लुब्धाश्च क्रूराः काराभितापिताः ।
हृतस्वा मानिनो ये च त्यक्तोपात्ता महेप्सवः ॥ १२.१११.७४ ॥
الذين أنهكهم الضعف، والطامعون، والقساة، والمعذبون بعذاب السجن، والذين سُلبت أموالهم، والمتكبرون، والمهجورون ثم المُستعادون، وأصحاب الرغبات العظيمة.
12.111.75
सन्तापिताश्च ये केचिद्व्यसनौघप्रतीक्षिणः ।
अन्तर्हिताः सोपहिताः सर्वे ते परसाधनाः ॥ १२.१११.७५ ॥
المتألمون، والمنتظرون لطوفان المصائب، والمختبئون، والمستمالون — كلهم أدوات للعدو.
12.111.76
अवमानेन युक्तस्य स्थापितस्य च मे पुनः ।
कथं यास्यसि विश्वासमहमेष्यामि वा पुनः ॥ १२.१११.७६ ॥
كيف ستستعيد ثقتك بي، أنا الذي أصابني الهوان ثم أُعيد تثبيتي؟ أم أعود أنا من جديد؟
12.111.77
समर्थ इति सङ्गृह्य स्थापयित्वा परीक्ष्य च ।
कृतं च समयं भित्त्वा त्वयाहमवमानितः ॥ १२.१११.७७ ॥
لقد قبلتني لكفاءتي، وأقمتني ثم اختبرتني، ثم نقضت العهد الذي عقدناه فأهنتني.
12.111.78
प्रथमं यः समाख्यातः शीलवानिति संसदि ।
न वाच्यं तस्य वैगुण्यं प्रतिज्ञां परिरक्षता ॥ १२.१११.७८ ॥
لا ينبغي للحافظ عهده أن يذكر عيب من أُعلن أولاً في المجلس بأنه ذو خلق كريم.
12.111.79
एवं चावमतस्येह विश्वासं किं प्रयास्यसि ।
त्वयि चैव ह्यविश्वासे ममोद्वेगो भविष्यति ॥ १२.१११.७९ ॥
وإذا احتُقرتَ هنا هكذا، فكيف تنال الثقة؟ وإن كان فيك عدم ثقة، فسيحدث في نفسي اضطراب.
12.111.80
शङ्कितस्त्वमहं भीतः परे छिद्रानुदर्शिनः ।
अस्निग्धाश्चैव दुस्तोषाः कर्म चैतद्बहुच्छलम् ॥ १२.१११.८० ॥
أنت موضع شك، وأنا خائف، لأن الآخرين يبحثون عن العيوب. إنهم غير ودودين وصعبو الإرضاء، وهذا الفعل مليء بكثير من الخداع.
12.111.81
दुःखेन श्लेष्यते भिन्नं श्लिष्टं दुःखेन भिद्यते ।
भिन्नश्लिष्टा तु या प्रीतिर्न सा स्नेहेन वर्तते ॥ १२.१११.८१ ॥
ما انكسر يُوصل بصعوبة، وما وُصل يُكسر بصعوبة. والمودة التي انكسرت ثم التأمت لا تبقى بالمحبة.
12.111.82
कश्चिदेव हि भीतस्तु दृश्यते न परात्मनोः ।
कार्यापेक्षा हि वर्तन्ते भावाः स्निग्धास्तु दुर्लभाः ॥ १२.१११.८२ ॥
والحق أن الخوف لا يُرى إلا عند قلة، لا في الآخرين ولا في النفس. والمشاعر تتعلق غالبًا بالغاية من الفعل، أما المشاعر المفعمة بالمودة فنادرة.
12.111.83
सुदुःखं पुरुषज्ञानं चित्तं ह्येषां चलाचलम् ।
समर्थो वाप्यशक्तो वा शतेष्वेकोऽधिगम्यते ॥ १२.१११.८३ ॥
معرفة الناس عسيرة جدًا، فقلوبهم متقلبة وثابتة معًا. سواء كان قادرًا أو عاجزًا، لا يُوجد إلا واحد من بين مئة.
12.111.84
अकस्मात्प्रक्रिया नॄणामकस्माच्चापकर्षणम् ।
शुभाशुभे महत्त्वं च प्रकर्तुं बुद्धिलाघवात् ॥ १२.१११.८४ ॥
تبدأ أعمال الناس فجأة وتنسحب فجأة؛ والخير والشر، وكذلك العظمة، تُحدَث بخفة العقل.
12.111.85
एवं बहुविधं सान्त्वमुक्त्वा धर्मार्थहेतुमत् ।
प्रसादयित्वा राजानं गोमायुर्वनमभ्यगात् ॥ १२.१११.८५ ॥
وهكذا، بعد أن قال كلمات كثيرة من المواساة قائمة على الدharma والمنفعة، وبعد أن أرضى الملك، مضى ابن آوى إلى الغابة.
12.111.90
अगृह्यानुनयं तस्य मृगेन्द्रस्य स बुद्धिमान् ।
गोमायुः प्रायमासीनस्त्यक्त्वा देहं दिवं ययौ ॥ १२.१११.९० ॥
ولم يقبل ابن آوى الحكيم تضرّع ملك الوحوش، بل جلس في صيام حتى الموت، وترك جسده ومضى إلى السماء.