మహాభారతం · అధ్యాయం 12.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.111.1
असौम्याः सौम्यरूपेण सौम्याश्चासौम्यदर्शिनः ।
ईदृशान्पुरुषांस्तात कथं विद्यामहे वयम् ॥ १२.१११.१ ॥
అసౌమ్యులు సౌమ్య రూపంలో ఉంటారు, సౌమ్యులు అసౌమ్యులుగా కనిపిస్తారు. తాతా, అటువంటి పురుషులను మేము ఎలా తెలుసుకోగలం?
12.111.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
व्याघ्रगोमायुसंवादं तं निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.१११.२ ॥
ఈ విషయంలో ప్రజలు ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని చెబుతారు — పులి మరియు నక్క మధ్య సంవాదం. యుధిష్ఠిరా, దానిని వినుము.
12.111.3
पुरिकायां पुरि पुरा श्रीमत्यां पौरिको नृपः ।
परहिंसारुचिः क्रूरो बभूव पुरुषाधमः ॥ १२.१११.३ ॥
పూర్వం సమృద్ధమైన పురికా నగరంలో పౌరికుడనే రాజు ఉండేవాడు. అతడు ఇతరులను హింసించడంలో ఆనందించే, క్రూరుడైన, అధముడైన పురుషుడు.
12.111.4
स त्वायुषि परिक्षीणे जगामानीप्सितां गतिम् ।
गोमायुत्वं च सम्प्राप्तो दूषितः पूर्वकर्मणा ॥ १२.१११.४ ॥
అతని ఆయుష్షు క్షీణించినప్పుడు అతడు అనిష్టమైన గతిని పొందాడు; తన పూర్వకర్మవల్ల దూషితుడై నక్క జన్మను పొందాడు.
12.111.5
संस्मृत्य पूर्वजातिं स निर्वेदं परमं गतः ।
न भक्षयति मांसानि परैरुपहृतान्यपि ॥ १२.१११.५ ॥
తన పూర్వజన్మను స్మరించి అతడు పరమ వైరాగ్యాన్ని పొందాడు; ఇతరులు తెచ్చిన మాంసాన్ని కూడా అతడు తినడు.
12.111.6
अहिंस्रः सर्वभूतेषु सत्यवाक्सुदृढव्रतः ।
चकार च यथाकाममाहारं पतितैः फलैः ॥ १२.१११.६ ॥
అతడు సర్వప్రాణులపట్ల అహింసావంతుడై, సత్యవాక్కుగా, తన వ్రతంలో దృఢుడై ఉన్నాడు; రాలిన పళ్లతో ఇష్టమైన ఆహారం తీసుకున్నాడు.
12.111.7
श्मशाने तस्य चावासो गोमायोः संमतोऽभवत् ।
जन्मभूम्यनुरोधाच्च नान्यद्वासमरोचयत् ॥ १२.१११.७ ॥
అతని నివాసం శ్మశానంలో ఏర్పడింది; అది నక్కకు ఇష్టమైనది. తన జన్మభూమిపై ఉన్న అనురాగంతో అతడు మరొక నివాసాన్ని ఇష్టపడలేదు.
12.111.8
तस्य शौचममृष्यन्तः सर्वे ते सहजातयः ।
चालयन्ति स्म तां बुद्धिं वचनैः प्रश्रयोत्तरैः ॥ १२.१११.८ ॥
అతని శౌచాన్ని సహించలేక అతని సహోదరులందరూ, వినయపూర్వకమైన కానీ సూటి మాటలతో అతని బుద్ధిని కదిలించ ప్రయత్నించారు.
12.111.9
वसन्पितृवने रौद्रे शौचं लप्सितुमिच्छसि ।
इयं विप्रतिपत्तिस्ते यदा त्वं पिशिताशनः ॥ १२.१११.९ ॥
భయంకరమైన పితృవనంలో నివసిస్తూ నీవు శౌచాన్ని పొందాలనుకుంటున్నావు. నీవు మాంసాహారివి కాబట్టి ఇది నీ తప్పు అభిప్రాయం.
12.111.10
तत्समो वा भवास्माभिर्भक्ष्यान्दास्यामहे वयम् ।
भुङ्क्ष्व शौचं परित्यज्य यद्धि भुक्तं तदस्ति ते ॥ १२.१११.१० ॥
మాలాగా అయిపో; అప్పుడు నీకు ఆహారం ఇస్తాం. శౌచాన్ని విడిచిపెట్టి తిను; తిన్నదే నీదవుతుంది.
12.111.11
इति तेषां वचः श्रुत्वा प्रत्युवाच समाहितः ।
मधुरैः प्रश्रितैर्वाक्यैर्हेतुमद्भिरनिष्ठुरैः ॥ १२.१११.११ ॥
వారి ఈ మాటలు విని అతడు స్థిరచిత్తంతో మధురమైన, వినయపూర్వకమైన, హేతుబద్ధమైన, కఠినం కాని మాటలతో బదులిచ్చాడు.
12.111.12
अप्रमाणं प्रसूतिर्मे शीलतः क्रियते कुलम् ।
प्रार्थयिष्ये तु तत्कर्म येन विस्तीर्यते यशः ॥ १२.१११.१२ ॥
నా పుట్టుక ప్రమాణం కాదు; కులం శీలం వల్లనే నిర్మితమవుతుంది. దేనివల్ల కీర్తి వ్యాపిస్తుందో ఆ కర్మనే నేను కోరుకుంటాను.
12.111.13
श्मशाने यदि वासो मे समाधिर्मे निशाम्यताम् ।
आत्मा फलति कर्माणि नाश्रमो धर्मलक्षणम् ॥ १२.१११.१३ ॥
నేను స్మశానంలో నివసించినా, నా సమాధిని గమనించండి. కర్మఫలాన్ని ఆత్మే ఇస్తుంది; ఆశ్రమం ధర్మలక్షణం కాదు.
12.111.14
आश्रमे यो द्विजं हन्याद्गां वा दद्यादनाश्रमे ।
किं नु तत्पातकं न स्यात्तद्वा दत्तं वृथा भवेत् ॥ १२.१११.१४ ॥
ఆశ్రమంలో ద్విజుడిని చంపేవాడు, లేదా ఆశ్రమం బయట గోవును దానం చేసేవాడు — అది పాపం కాదా, లేదా ఇచ్చిన దానం వ్యర్థం కాదా?
12.111.15
भवन्तः सर्वलोभेन केवलं भक्षणे रताः ।
अनुबन्धे तु ये दोषास्तान्न पश्यन्ति मोहिताः ॥ १२.१११.१५ ॥
మీరంతా లోభంతో కేవలం భక్షణలో ఆనందిస్తున్నారు; కానీ దాని పరిణామంలోని దోషాలను మోహంతో చూడలేరు.
12.111.16
अप्रत्ययकृतां गर्ह्यामर्थापनयदूषिताम् ।
इह चामुत्र चानिष्टां तस्माद्वृत्तिं न रोचये ॥ १२.१११.१६ ॥
అవిశ్వాసం వల్ల కలిగినది, నిందార్హమైనది, ధనాపహరణంతో కలుషితమైనది, ఇహపరాల్లో అనిష్టమైనది — అందుచేత ఆ జీవనవృత్తిని నేను ఇష్టపడను.
12.111.17
तं शुचिं पण्डितं मत्वा शार्दूलः ख्यातविक्रमः ।
कृत्वात्मसदृशां पूजां साचिव्येऽवर्धयत्स्वयम् ॥ १२.१११.१७ ॥
అతన్ని శుచిగా, పండితుడిగా భావించి, ప్రసిద్ధ పరాక్రమశాలి అయిన ఆ శార్దూలుడు తనతో సమానమైన గౌరవం ఇచ్చి మంత్రిపదవిలో స్వయంగా ఉన్నతిని కలిగించాడు.
12.111.18
सौम्य विज्ञातरूपस्त्वं गच्छ यात्रां मया सह ।
व्रियन्तामीप्सिता भोगाः परिहार्याश्च पुष्कलाः ॥ १२.१११.१८ ॥
సౌమ్యుడా, నీ స్వరూపం తెలిసింది; నాతో యాత్రకు రా. నీకు ఇష్టమైన భోగాలను ఎంచుకో, సమృద్ధిగా అనుభవించు.
12.111.19
तीक्ष्णा वयमिति ख्याता भवतो ज्ञापयामहे ।
मृदुपूर्वं घातिनस्ते श्रेयश्चाधिगमिष्यति ॥ १२.१११.१९ ॥
మేము 'తీక్ష్ణులు' అని ప్రసిద్ధులమని మీకు తెలియజేస్తున్నాము. మొదట మృదువుగా, తరువాత దెబ్బ తీసేవారికి శ్రేయస్సు కలుగుతుంది.
12.111.20
अथ सम्पूज्य तद्वाक्यं मृगेन्द्रस्य महात्मनः ।
गोमायुः प्रश्रितं वाक्यं बभाषे किञ्चिदानतः ॥ १२.१११.२० ॥
అప్పుడు మహాత్ముడైన మృగేంద్రుని ఆ మాటను గౌరవించి, వంగి, నక్క వినయంగా కొన్ని మాటలు పలికింది.
12.111.21
सदृशं मृगराजैतत्तव वाक्यं मदन्तरे ।
यत्सहायान्मृगयसे धर्मार्थकुशलाञ्शुचीन् ॥ १२.१११.२१ ॥
మృగరాజా, నా ముందు మీ ఈ మాట తగినది; ధర్మార్థ కుశలురైన, శుచులైన సహాయకులను మీరు కోరుతున్నారు.
12.111.22
न शक्यमनमात्येन महत्त्वमनुशासितुम् ।
दुष्टामात्येन वा वीर शरीरपरिपन्थिना ॥ १२.१११.२२ ॥
అమాత్యులు లేకుండా మహత్తును పాలించడం సాధ్యం కాదు; లేదా దుష్ట అమాత్యులతో, వీరా, శరీరానికే హాని చేసేవారితో.
12.111.23
सहायाननुरक्तांस्तु यतेतानुपसंहितान् ।
परस्परमसङ्घुष्टान्विजिगीषूनलोलुपान् ॥ १२.१११.२३ ॥
అనురక్తులు, ఒకటిగా కూడినవారు, పరస్పరం కలహించనివారు, విజయాన్ని కోరేవారు, లోభం లేనివారు అయిన సహాయకులను మాత్రమే ప్రయత్నించు.
12.111.24
तानतीतोपधान्प्राज्ञान्हिते युक्तान्मनस्विनः ।
पूजयेथा महाभागान्यथाचार्यान्यथा पितॄन् ॥ १२.१११.२४ ॥
పరీక్షలను దాటిన, ప్రాజ్ఞులైన, హితంలో నిలిచిన, మనస్వులైన, మహాభాగ్యులైన వారిని ఆచార్యులను, పితృదేవతలను గౌరవించినట్లు గౌరవించు.
12.111.25
न त्वेवं मम सन्तोषाद्रोचतेऽन्यन्मृगाधिप ।
न कामये सुखान्भोगानैश्वर्यं वा त्वदाश्रयम् ॥ १२.१११.२५ ॥
కానీ సంతృప్తి వల్ల నాకు మరేదీ రుచించదు, మృగాధిపా. సుఖాలను, భోగాలను, నీపై ఆధారపడిన ఐశ్వర్యాన్ని నేను కోరను.
12.111.26
न योक्ष्यति हि मे शीलं तव भृत्यैः पुरातनैः ।
ते त्वां विभेदयिष्यन्ति दुःखशीला मदन्तरे ॥ १२.१११.२६ ॥
నీ పాత సేవకులతో నా స్వభావం కలవదు. దుఃఖ స్వభావులైన వారు నా మధ్య నిన్ను విడదీస్తారు.
12.111.27
संश्रयः श्लाघनीयस्त्वमन्येषामपि भास्वताम् ।
कृतात्मा सुमहाभागः पापकेष्वप्यदारुणः ॥ १२.१११.२७ ॥
ప్రకాశించే ఇతరులకు కూడా నీ ఆశ్రయం ప్రశంసనీయమైనది. నీవు స్వాధీన చిత్తుడవు, మహా భాగ్యవంతుడవు, పాపులపట్ల కూడా కఠినుడవు కావు.
12.111.28
दीर्घदर्शी महोत्साहः स्थूललक्ष्यो महाबलः ।
कृती चामोघकर्तासि भाव्यैश्च समलङ्कृतः ॥ १२.१११.२८ ॥
నీవు దూరదృష్టి గలవాడవు, మహోత్సాహి, విశాల లక్ష్యం గలవాడవు, మహాబలుడవు, కృతిమంతుడవు, విఫలం కాని కార్యం చేసేవాడవు, మంచి గుణాలతో అలంకరించబడినవాడవు.
12.111.29
किं तु स्वेनास्मि सन्तुष्टो दुःखा वृत्तिरनुष्ठिता ।
सेवायाश्चापि नाभिज्ञः स्वच्छन्देन वनेचरः ॥ १२.१११.२९ ॥
అయితే నేను నా స్వంత స్థితితో సంతృప్తుడను. కష్టమైన జీవనవృత్తిని అనుసరించాను. సేవ చేయడం కూడా నాకు తెలియదు; నా ఇష్టప్రకారం అడవిలో తిరిగేవాడను.
12.111.30
राजोपक्रोशदोषाश्च सर्वे संश्रयवासिनाम् ।
वनचर्या च निःसङ्गा निर्भया निरवग्रहा ॥ १२.१११.३० ॥
రాజు నిందించడం వంటి దోషాలన్నీ ఆశ్రయంలో ఉండేవారికి వర్తిస్తాయి; అడవి జీవితం అనాసక్తమైనది, నిర్భయమైనది, నిర్బంధం లేనిది.
12.111.31
नृपेणाहूयमानस्य यत्तिष्ठति भयं हृदि ।
न तत्तिष्ठति तुष्टानां वने मूलफलाशिनाम् ॥ १२.१११.३१ ॥
రాజు పిలిచినప్పుడు మనిషి హృదయంలో ఉండే భయం, అడవిలో వేరులు, పండ్లు తింటూ సంతృప్తిగా ఉండేవారిలో ఉండదు.
12.111.32
पानीयं वा निरायासं स्वाद्वन्नं वा भयोत्तरम् ।
विचार्य खलु पश्यामि तत्सुखं यत्र निर्वृतिः ॥ १२.१११.३२ ॥
శ్రమ లేకుండా దొరికే నీరు అయినా, భయంతో కూడిన రుచికరమైన ఆహారం అయినా — విచారించి చూస్తే, ప్రశాంతత ఎక్కడ ఉంటుందో అదే సుఖమని నేను భావిస్తాను.
12.111.33
अपराधैर्न तावन्तो भृत्याः शिष्टा नराधिपैः ।
उपघातैर्यथा भृत्या दूषिता निधनं गताः ॥ १२.१११.३३ ॥
రాజులు అపరాధాల కారణంగా శిక్షించిన సేవకులు అంతమంది కాదు; కానీ హింసలచే చెడగొట్టబడిన సేవకులు మరణాన్ని పొందారు.
12.111.34
यदि त्वेतन्मया कार्यं मृगेन्द्रो यदि मन्यते ।
समयं कृतमिच्छामि वर्तितव्यं यथा मयि ॥ १२.१११.३४ ॥
ఇది నేను చేయవలసివస్తే, ఆ మృగేంద్రుడు అంగీకరిస్తే, ఒక ఒప్పందం కుదరాలని నేను కోరుతున్నాను; నా పట్ల నీవు ఉండవలసిన విధంగా ప్రవర్తించాలి.
12.111.35
मदीया माननीयास्ते श्रोतव्यं च हितं वचः ।
कल्पिता या च ते वृत्तिः सा भवेत्तव सुस्थिरा ॥ १२.१११.३५ ॥
నా వారు నీకు గౌరవనీయులు; వారి హితవచనం వినాలి; నీ కోసం ఏర్పరచబడిన జీవనోపాధి నీకు అత్యంత స్థిరంగా ఉండాలి.
12.111.36
न मन्त्रयेयमन्यैस्ते सचिवैः सह कर्हिचित् ।
नीतिमन्तः परीप्सन्तो वृथा ब्रूयुः परे मयि ॥ १२.१११.३६ ॥
నీ ఇతర మంత్రులతో నేను ఎప్పుడూ మంత్రాంగం చేయను; నీతిజ్ఞులు, లాభాన్ని కోరి, నా గురించి వ్యర్థంగా మాట్లాడనీ.
12.111.37
एक एकेन सङ्गम्य रहो ब्रूयां हितं तव ।
न च ते ज्ञातिकार्येषु प्रष्टव्योऽहं हिताहिते ॥ १२.१११.३७ ॥
ఒక్కొక్కరితో కలిసి రహస్యంగా నీకు హితమైనది చెబుతాను. బంధువుల కార్యాలలో మంచిచెడ్డలు నన్ను అడగనవసరం లేదు.
12.111.38
मया संमन्त्र्य पश्चाच्च न हिंस्याः सचिवास्त्वया ।
मदीयानां च कुपितो मा त्वं दण्डं निपातयेः ॥ १२.१११.३८ ॥
నాతో సంప్రదించిన తర్వాత కూడా నీ మంత్రులను హింసించకూ. నా వారి పట్ల కోపించి దండం విధించకూ.
12.111.39
एवमस्त्विति तेनासौ मृगेन्द्रेणाभिपूजितः ।
प्राप्तवान्मतिसाचिव्यं गोमायुर्व्याघ्रयोनितः ॥ १२.१११.३९ ॥
'అలాగే కానివ్వు' అని ఆ మృగేంద్రునిచే గౌరవించబడి, వ్యాఘ్రయోనిలో పుట్టిన ఆ నక్క మంత్రి పదవిని పొందింది.
12.111.40
तं तथा सत्कृतं दृष्ट्वा युज्यमानं च कर्मणि ।
प्राद्विषन्कृतसङ्घाताः पूर्वभृत्या मुहुर्मुहुः ॥ १२.१११.४० ॥
అతడు ఇలా గౌరవించబడి కార్యాలలో నియమింపబడటం చూసి, సంఘటితమైన పూర్వ సేవకులు మళ్ళీ మళ్ళీ అతనిపై ద్వేషించారు.
12.111.41
मित्रबुद्ध्या च गोमायुं सान्त्वयित्वा प्रवेश्य च ।
दोषेषु समतां नेतुमैच्छन्नशुभबुद्धयः ॥ १२.१११.४१ ॥
మిత్రభావంతో ఆ నక్కను ఓదార్చి లోపలికి ప్రవేశపెట్టి, దుష్టబుద్ధులు అతన్ని దోషాలలోనూ తమతో సమానంగా చేయాలని కోరారు.
12.111.42
अन्यथा ह्युचिताः पूर्वं परद्रव्यापहारिणः ।
अशक्ताः किञ्चिदादातुं द्रव्यं गोमायुयन्त्रिताः ॥ १२.१११.४२ ॥
లేకపోతే, పూర్వం వారు పరద్రవ్యాన్ని అపహరించేవారు; కానీ ఆ నక్క నియంత్రణలో బంధింపబడి ఇప్పుడు ఏమీ తీసుకోలేకపోయారు.
12.111.43
व्युत्थानं चात्र काङ्क्षद्भिः कथाभिः प्रविलोभ्यते ।
धनेन महता चैव बुद्धिरस्य विलोभ्यते ॥ १२.१११.४३ ॥
ఇక్కడ తిరుగుబాటును కోరేవారు కథలతో అతన్ని ఆకర్షిస్తారు; గొప్ప ధనంతో అతని బుద్ధి కూడా ఆకర్షించబడుతుంది.
12.111.44
न चापि स महाप्राज्ञस्तस्माद्धैर्याच्चचाल ह ।
अथास्य समयं कृत्वा विनाशाय स्थिताः परे ॥ १२.१११.४४ ॥
ఆ మహా ప్రాజ్ఞుడు తన ధైర్యం నుండి కదలలేదు. అప్పుడు ఇతరులు అతనితో ఒప్పందం చేసుకుని అతని వినాశం కోసం నిలిచారు.
12.111.45
ईप्सितं च मृगेन्द्रस्य मांसं यत्तत्र संस्कृतम् ।
अपनीय स्वयं तद्धि तैर्न्यस्तं तस्य वेश्मनि ॥ १२.१११.४५ ॥
అక్కడ వండబడిన, మృగరాజుకు ఇష్టమైన ఆ మాంసాన్ని వారే తీసుకెళ్లి అతని ఇంట్లో ఉంచారు.
12.111.46
यदर्थं चाप्यपहृतं येन यच्चैव मन्त्रितम् ।
तस्य तद्विदितं सर्वं कारणार्थं च मर्षितम् ॥ १२.१११.४६ ॥
దేని కోసం అపహరించబడిందో, ఎవరు ఏమి ఆలోచించారో అవన్నీ అతనికి తెలుసు; కారణం కోసం అతను అన్నింటినీ సహించాడు.
12.111.47
समयोऽयं कृतस्तेन साचिव्यमुपगच्छता ।
नोपघातस्त्वया ग्राह्यो राजन्मैत्रीमिहेच्छता ॥ १२.१११.४७ ॥
మంత్రి పదవిని స్వీకరించిన అతడు ఈ ఒప్పందం చేశాడు: 'ఓ రాజా, ఇక్కడ మైత్రిని కోరుకునే నీవు నాకు హాని చేయకూడదు.'
12.111.48
भोजने चोपहर्तव्ये तन्मांसं न स्म दृश्यते ।
मृगराजेन चाज्ञप्तं मृग्यतां चोर इत्युत ॥ १२.१११.४८ ॥
భోజనం వడ్డించే సమయంలో ఆ మాంసం కనిపించలేదు. మృగరాజు ఆజ్ఞాపించాడు: 'దొంగను వెతకండి!'
12.111.49
कृतकैश्चापि तन्मांसं मृगेन्द्रायोपवर्णितम् ।
सचिवेनोपनीतं ते विदुषा प्राज्ञमानिना ॥ १२.१११.४९ ॥
కల్పిత మార్గాల ద్వారా ఆ మాంసమే మృగేంద్రునికి వర్ణించబడింది; తాను విద్వాంసుడనని భావించే ఒక మంత్రి దానిని నీ వద్దకు తెచ్చాడు.
12.111.50
सरोषस्त्वथ शार्दूलः श्रुत्वा गोमायुचापलम् ।
बभूवामर्षितो राजा वधं चास्याभ्यरोचयत् ॥ १२.१११.५० ॥
అప్పుడు ఆ పులి రాజు నక్క చాపల్యాన్ని విని కోపంతో నిండిపోయాడు; అతని వధనే నిశ్చయించాడు.
12.111.51
छिद्रं तु तस्य तद्दृष्ट्वा प्रोचुस्ते पूर्वमन्त्रिणः ।
सर्वेषामेव सोऽस्माकं वृत्तिभङ्गेषु वर्तते ॥ १२.१११.५१ ॥
అతని ఆ లోపాన్ని చూసి పూర్వపు మంత్రులు చెప్పారు: అతడు మన అందరి జీవనోపాధుల నాశనంలో నిమగ్నమై ఉన్నాడు.
12.111.52
इदं चास्येदृशं कर्म वाल्लभ्येन तु रक्ष्यते ।
श्रुतश्च स्वामिना पूर्वं यादृशो नैष तादृशः ॥ १२.१११.५२ ॥
అతని ఇటువంటి కర్మను యజమాని అనుగ్రహం కారణంగానే రక్షిస్తున్నారు; అతడు ఎలా ఉన్నాడో అలా లేడని యజమాని ముందు విన్నాడు.
12.111.53
वाङ्मात्रेणैव धर्मिष्ठः स्वभावेन तु दारुणः ।
धर्मच्छद्मा ह्ययं पापो वृथाचारपरिग्रहः ॥ १२.१११.५३ ॥
మాటల్లోనే అతడు ధర్మిష్ఠుడు; కానీ స్వభావంతో భయంకరుడు. ధర్మం అనే ముసుగు వేసుకున్న ఈ పాపి వ్యర్థమైన ఆచారాన్ని స్వీకరించాడు.
12.111.54
मांसापनयनं ज्ञात्वा व्याघ्रस्तेषां तु तद्वचः ।
आज्ञापयामास तदा गोमायुर्वध्यतामिति ॥ १२.१११.५४ ॥
మాంసం తొలగించబడినదని తెలిసి, వారి ఆ మాటను విని, అప్పుడు పులి నక్కను వధించమని ఆజ్ఞాపించాడు.
12.111.55
शार्दूलवचनं श्रुत्वा शार्दूलजननी ततः ।
मृगराजं हितैर्वाक्यैः सम्बोधयितुमागमत् ॥ १२.१११.५५ ॥
పులి మాటలు విని, అప్పుడు పులి తల్లి మృగరాజు (సింహాన్ని) హితమైన మాటలతో బోధించడానికి వచ్చింది.
12.111.56
पुत्र नैतत्त्वया ग्राह्यं कपटारम्भसंवृतम् ।
कर्मसङ्घर्षजैर्दोषैर्दुष्यत्यशुचिभिः शुचिः ॥ १२.१११.५६ ॥
కుమారా, మోసపూరిత ప్రారంభంతో కప్పబడిన దీనిని నీవు స్వీకరించకూడదు; కర్మల ఘర్షణ వల్ల కలిగే దోషాలతో, అశుద్ధ వస్తువులతో పవిత్రుడూ కలుషితమవుతాడు.
12.111.57
नोच्छ्रितं सहते कश्चित्प्रक्रिया वैरकारिका ।
शुचेरपि हि युक्तस्य दोष एव निपात्यते ॥ १२.१११.५७ ॥
ఎత్తుగా ఎదిగిన వారిని ఎవరూ సహించరు; శత్రుత్వాన్ని కలిగించే ప్రవర్తనతో పవిత్రుడూ, యోగ్యుడూ అయిన వాడిపైనా దోషమే మోపబడుతుంది.
12.111.58
लुब्धानां शुचयो द्वेष्याः कातराणां तरस्विनः ।
मूर्खाणां पण्डिता द्वेष्या दरिद्राणां महाधनाः ॥ १२.१११.५८ ॥
లోభులకు పవిత్రులు ద్వేష్యులు; పిరికివారికి ధైర్యవంతులు; మూర్ఖులకు పండితులు ద్వేష్యులు; దరిద్రులకు మహా ధనవంతులు ద్వేష్యులు.
12.111.59
बहवः पण्डिता लुब्धाः सर्वे मायोपजीविनः ।
कुर्युर्दोषमदोषस्य बृहस्पतिमतेरपि ॥ १२.१११.५९ ॥
అనేకమంది పండితులు లోభులు; అందరూ మాయతో జీవించేవారు; నిర్దోషినికి, బృహస్పతితో సమానమైన బుద్ధిగలవానికి కూడా వారు దోషం కల్పించగలరు.
12.111.60
शून्यात्तच्च गृहान्मांसं यदद्यापहृतं तव ।
नेच्छते दीयमानं च साधु तावद्विमृश्यताम् ॥ १२.१११.६० ॥
ఈ రోజు నీవు ఖాళీ ఇంటి నుండి అపహరించిన మాంసం; ఇచ్చినా అతడు కోరనిది — దీనిని ముందుగా బాగా ఆలోచించాలి.
12.111.61
असत्याः सत्यसङ्काशाः सत्याश्चासत्यदर्शिनः ।
दृश्यन्ते विविधा भावास्तेषु युक्तं परीक्षणम् ॥ १२.१११.६१ ॥
అసత్యమైనవి సత్యంలా, సత్యమైనవి అసత్యంలా కనిపిస్తాయి; ఇలాంటి వివిధ భావాలు కనిపిస్తాయి; కాబట్టి వాటిని పరీక్షించడం సరైనది.
12.111.62
तलवद्दृश्यते व्योम खद्योतो हव्यवाडिव ।
न चैवास्ति तलं व्योम्नि न खद्योते हुताशनः ॥ १२.१११.६२ ॥
ఆకాశం భూమిలా కనిపిస్తుంది; మిణుగురు యజ్ఞాగ్నిలా కనిపిస్తుంది; కానీ ఆకాశంలో నేల లేదు, మిణుగురులో అగ్ని లేదు.
12.111.63
तस्मात्प्रत्यक्षदृष्टोऽपि युक्तमर्थः परीक्षितुम् ।
परीक्ष्य ज्ञापयन्ह्यर्थान्न पश्चात्परितप्यते ॥ १२.१११.६३ ॥
కాబట్టి ప్రత్యక్షంగా చూసినదైనా ఆ విషయాన్ని పరీక్షించడం సరైనది; పరీక్షించి విషయాలను తెలుసుకునేవాడు తరువాత పశ్చాత్తాపపడడు.
12.111.64
न दुष्करमिदं पुत्र यत्प्रभुर्घातयेत्परम् ।
श्लाघनीया च वर्या च लोके प्रभवतां क्षमा ॥ १२.१११.६४ ॥
కుమారా, ప్రభువు మరొకరిని చంపడం కష్టం కాదు; కానీ లోకంలో శక్తిమంతుల క్షమయే ప్రశంసనీయమైనది, శ్రేష్ఠమైనది.
12.111.65
स्थापितोऽयं पुत्र त्वया सामन्तेष्वधि विश्रुतः ।
दुःखेनासाद्यते पात्रं धार्यतामेष ते सुहृत् ॥ १२.१११.६५ ॥
కుమారా, నీవు ఇతడిని సామంతుల మధ్య ప్రసిద్ధ స్థానంలో ఉంచావు; యోగ్యుడైన పాత్రుడు కష్టంగా లభిస్తాడు; కాబట్టి ఇతడిని నీ మిత్రునిగా ఉంచుకో.
12.111.66
दूषितं परदोषैर्हि गृह्णीते योऽन्यथा शुचिम् ।
स्वयं संदूषितामात्यः क्षिप्रमेव विनश्यति ॥ १२.१११.६६ ॥
ఇతరుల దోషాలతో కలుషితమైనవాడిని, అన్యథా శుచిగా భావించి స్వీకరించేవాడు, తానే తన మంత్రులను చెడగొట్టేవాడు, త్వరగా నశిస్తాడు.
12.111.67
तस्मादथारिसङ्घाताद्गोमायोः कश्चिदागतः ।
धर्मात्मा तेन चाख्यातं यथैतत्कपटं कृतम् ॥ १२.१११.६७ ॥
కాబట్టి శత్రుసమూహం నుండి నక్క వద్దకు ఒక ధర్మాత్ముడు వచ్చాడు; ఈ కపటం ఎలా చేయబడిందో అతడు చెప్పాడు.
12.111.68
ततो विज्ञातचारित्रः सत्कृत्य स विमोक्षितः ।
परिष्वक्तश्च सस्नेहं मृगेन्द्रेण पुनः पुनः ॥ १२.१११.६८ ॥
తరువాత అతని ప్రవర్తన గుర్తించబడి, సన్మానించబడి అతడు విడుదల చేయబడ్డాడు; సింహం స్నేహంతో అతడిని మళ్ళీ మళ్ళీ కౌగిలించుకుంది.
12.111.69
अनुज्ञाप्य मृगेन्द्रं तु गोमायुर्नीतिशास्त्रवित् ।
तेनामर्षेण सन्तप्तः प्रायमासितुमैच्छत ॥ १२.१११.६९ ॥
నీతిశాస్త్రం తెలిసిన నక్క సింహం వద్ద సెలవు తీసుకొని, ఆ అవమాన కోపంతో బాధపడి, ప్రాయోపవేశం చేయాలని కోరింది.
12.111.70
शार्दूलस्तत्र गोमायुं स्नेहात्प्रस्रुतलोचनः ।
अवारयत्स धर्मिष्ठं पूजया प्रतिपूजयन् ॥ १२.१११.७० ॥
అక్కడ పులి స్నేహంతో, కన్నీరు కారుస్తూ, ఆ ధర్మనిష్ఠుడైన నక్కను ఆపింది; అతన్ని గౌరవిస్తూ, ప్రతిగౌరవిస్తూ.
12.111.71
तं स गोमायुरालोक्य स्नेहादागतसम्भ्रमम् ।
बभाषे प्रणतो वाक्यं बाष्पगद्गदया गिरा ॥ १२.१११.७१ ॥
అతన్ని చూసి ఆ నక్క, స్నేహంతో కలతచెంది, వంగి నమస్కరిస్తూ, కన్నీటితో గద్గదమైన స్వరంతో మాట్లాడింది.
12.111.72
पूजितोऽहं त्वया पूर्वं पश्चाच्चैव विमानितः ।
परेषामास्पदं नीतो वस्तुं नार्हाम्यहं त्वयि ॥ १२.१११.७२ ॥
ముందు నువ్వు నన్ను గౌరవించావు, తరువాత అవమానించావు; నన్ను ఇతరుల స్థానానికి తీసుకెళ్లావు. ఇప్పుడు నేను నీ దగ్గర ఉండదగినవాడను కాను.
12.111.73
स्वसन्तुष्टाश्च्युताः स्थानान्मानात्प्रत्यवरोपिताः ।
स्वयं चोपहृता भृत्या ये चाप्युपहृताः परैः ॥ १२.१११.७३ ॥
తమలో తృప్తి చెందిన సేవకులు, స్థానం నుండి పడిపోయినవారు, గౌరవం నుండి అణచివేయబడినవారు, ఇతరులచే తమంతట తాముగా వశపరచుకోబడిన సేవకులు.
12.111.74
परिक्षीणाश्च लुब्धाश्च क्रूराः काराभितापिताः ।
हृतस्वा मानिनो ये च त्यक्तोपात्ता महेप्सवः ॥ १२.१११.७४ ॥
క్షీణించినవారు, లోభులు, క్రూరులు, చెరసాల బాధలతో వేగినవారు, ధనం అపహరించబడినవారు, గర్విష్ఠులు, విడిచి మళ్ళీ చేరదీయబడినవారు, మహాకాంక్షలు కలవారు.
12.111.75
सन्तापिताश्च ये केचिद्व्यसनौघप्रतीक्षिणः ।
अन्तर्हिताः सोपहिताः सर्वे ते परसाधनाः ॥ १२.१११.७५ ॥
బాధపడినవారు, ఆపదల ప్రవాహాన్ని ఎదురుచూసేవారు, దాగి ఉన్నవారు, వశపరచుకోబడినవారు, వీరంతా శత్రువుల సాధనాలు.
12.111.76
अवमानेन युक्तस्य स्थापितस्य च मे पुनः ।
कथं यास्यसि विश्वासमहमेष्यामि वा पुनः ॥ १२.१११.७६ ॥
అవమానంతో కూడినవాడనై, మళ్ళీ స్థాపించబడిన నాపై నీవు మళ్ళీ విశ్వాసాన్ని ఎలా పొందుతావు? లేక నేను మళ్ళీ వస్తానా?
12.111.77
समर्थ इति सङ्गृह्य स्थापयित्वा परीक्ष्य च ।
कृतं च समयं भित्त्वा त्वयाहमवमानितः ॥ १२.१११.७७ ॥
'సమర్థుడు' అని స్వీకరించి, స్థాపించి, పరీక్షించి, చేసిన ఒప్పందాన్ని భంగం చేసి, నీవు నన్ను అవమానించావు.
12.111.78
प्रथमं यः समाख्यातः शीलवानिति संसदि ।
न वाच्यं तस्य वैगुण्यं प्रतिज्ञां परिरक्षता ॥ १२.१११.७८ ॥
మొదట సభలో 'శీలవంతుడు' అని ప్రకటించబడినవాని దోషాన్ని, తన ప్రతిజ్ఞను కాపాడుకునేవానికి చెప్పకూడదు.
12.111.79
एवं चावमतस्येह विश्वासं किं प्रयास्यसि ।
त्वयि चैव ह्यविश्वासे ममोद्वेगो भविष्यति ॥ १२.१११.७९ ॥
ఇలా ఇక్కడ అవమానితుడవైతే నీవు విశ్వాసాన్ని ఎలా పొందగలవు? నీపై అవిశ్వాసం ఉంటే నాకు కలవరం కలుగుతుంది.
12.111.80
शङ्कितस्त्वमहं भीतः परे छिद्रानुदर्शिनः ।
अस्निग्धाश्चैव दुस्तोषाः कर्म चैतद्बहुच्छलम् ॥ १२.१११.८० ॥
నీవు అనుమానాస్పదుడవు, నేను భయపడుతున్నాను; ఇతరులు దోషాలు వెతికేవారు. వారు స్నేహరహితులు, సులభంగా తృప్తి చెందనివారు; ఈ పని ఎంతో కపటంతో నిండినది.
12.111.81
दुःखेन श्लेष्यते भिन्नं श्लिष्टं दुःखेन भिद्यते ।
भिन्नश्लिष्टा तु या प्रीतिर्न सा स्नेहेन वर्तते ॥ १२.१११.८१ ॥
విరిగినది కష్టంతో అతికించబడుతుంది; అతికించినది కష్టంతో మళ్ళీ విరుగుతుంది. విరిగి అతుక్కున్న ప్రీతి స్నేహంతో నిలవదు.
12.111.82
कश्चिदेव हि भीतस्तु दृश्यते न परात्मनोः ।
कार्यापेक्षा हि वर्तन्ते भावाः स्निग्धास्तु दुर्लभाः ॥ १२.१११.८२ ॥
నిజానికి కొందరే భయపడినట్లు కనిపిస్తారు; ఇతరులలో కాదు, తనలోనూ కాదు. భావాలు చాలావరకు కార్యప్రయోజనాన్ని ఆశించి ఉంటాయి; స్నేహభరితమైన భావాలు మాత్రం అరుదు.
12.111.83
सुदुःखं पुरुषज्ञानं चित्तं ह्येषां चलाचलम् ।
समर्थो वाप्यशक्तो वा शतेष्वेकोऽधिगम्यते ॥ १२.१११.८३ ॥
మనుషులను తెలుసుకోవడం ఎంతో కష్టం; వారి మనస్సు చలించేదీ స్థిరమైనదీ రెండూ. సమర్థుడైనా అసమర్థుడైనా, వందమందిలో ఒక్కడే దొరుకుతాడు.
12.111.84
अकस्मात्प्रक्रिया नॄणामकस्माच्चापकर्षणम् ।
शुभाशुभे महत्त्वं च प्रकर्तुं बुद्धिलाघवात् ॥ १२.१११.८४ ॥
మనుషుల కార్యం అకస్మాత్తుగా మొదలవుతుంది; అకస్మాత్తుగా వెనక్కు తగ్గుతుంది. శుభమూ అశుభమూ, గొప్పతనమూ బుద్ధి చాంచల్యం వల్ల కలుగుతాయి.
12.111.85
एवं बहुविधं सान्त्वमुक्त्वा धर्मार्थहेतुमत् ।
प्रसादयित्वा राजानं गोमायुर्वनमभ्यगात् ॥ १२.१११.८५ ॥
ఈ విధంగా ధర్మార్థ హేతువులతో కూడిన అనేక విధాలైన ఓదార్పు మాటలు చెప్పి, రాజును సంతోషపెట్టి నక్క అడవికి వెళ్ళింది.
12.111.90
अगृह्यानुनयं तस्य मृगेन्द्रस्य स बुद्धिमान् ।
गोमायुः प्रायमासीनस्त्यक्त्वा देहं दिवं ययौ ॥ १२.१११.९० ॥
ఆ మృగేంద్రుడు (సింహం) చేసిన విజ్ఞాపనను అంగీకరించక, ఆ బుద్ధిమంతుడైన నక్క ప్రాయోపవేశం చేసి శరీరాన్ని త్యజించి స్వర్గానికి వెళ్ళింది.