マハーバーラタ · 章 12.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.111.1
असौम्याः सौम्यरूपेण सौम्याश्चासौम्यदर्शिनः ।
ईदृशान्पुरुषांस्तात कथं विद्यामहे वयम् ॥ १२.१११.१ ॥
不善の者は善良な姿をとり、善良な者は不善に見える。父上よ、そのような人々をどうして見分けられるでしょうか。
12.111.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
व्याघ्रगोमायुसंवादं तं निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.१११.२ ॥
この件について、人々はこの古い話を語る。虎と山犬の対話である。ユディシュティラよ、それを聞け。
12.111.3
पुरिकायां पुरि पुरा श्रीमत्यां पौरिको नृपः ।
परहिंसारुचिः क्रूरो बभूव पुरुषाधमः ॥ १२.१११.३ ॥
昔、繁栄する都プリカーに、パウリカという王がいた。他人を害することを好み、残酷で、人間の中で最も卑しい者であった。
12.111.4
स त्वायुषि परिक्षीणे जगामानीप्सितां गतिम् ।
गोमायुत्वं च सम्प्राप्तो दूषितः पूर्वकर्मणा ॥ १२.१११.४ ॥
寿命が尽きると、望まぬ行き先へ向かい、前世の行いに汚されて山犬の身となった。
12.111.5
संस्मृत्य पूर्वजातिं स निर्वेदं परमं गतः ।
न भक्षयति मांसानि परैरुपहृतान्यपि ॥ १२.१११.५ ॥
前世を思い出して、彼は最高の厭離に至り、他人が持ってきた肉さえ食べない。
12.111.6
अहिंस्रः सर्वभूतेषु सत्यवाक्सुदृढव्रतः ।
चकार च यथाकाममाहारं पतितैः फलैः ॥ १२.१११.६ ॥
彼はすべての生き物に対して非暴力で、言葉は真実、誓いは堅固であり、落ちた果実から好みの食物を取った。
12.111.7
श्मशाने तस्य चावासो गोमायोः संमतोऽभवत् ।
जन्मभूम्यनुरोधाच्च नान्यद्वासमरोचयत् ॥ १२.१११.७ ॥
彼の住まいは、山犬の好む火葬場となった。生まれ故郷への思いから、彼は他の住処を望まなかった。
12.111.8
तस्य शौचममृष्यन्तः सर्वे ते सहजातयः ।
चालयन्ति स्म तां बुद्धिं वचनैः प्रश्रयोत्तरैः ॥ १२.१११.८ ॥
彼の清浄さに耐えられず、生まれを同じくする親族たちはみな、謙虚でありながら鋭い言葉で彼の決意を揺るがそうとした。
12.111.9
वसन्पितृवने रौद्रे शौचं लप्सितुमिच्छसि ।
इयं विप्रतिपत्तिस्ते यदा त्वं पिशिताशनः ॥ १२.१११.९ ॥
恐ろしい祖霊の林に住みながら、おまえは清浄を得ようと望んでいる。おまえは肉食者なのだから、これはおまえの思い違いだ。
12.111.10
तत्समो वा भवास्माभिर्भक्ष्यान्दास्यामहे वयम् ।
भुङ्क्ष्व शौचं परित्यज्य यद्धि भुक्तं तदस्ति ते ॥ १२.१११.१० ॥
われわれと同じになれ、そうすれば食物を与えよう。清浄を捨てて食べよ、食べたものこそ、まことにおまえのものなのだから。
12.111.11
इति तेषां वचः श्रुत्वा प्रत्युवाच समाहितः ।
मधुरैः प्रश्रितैर्वाक्यैर्हेतुमद्भिरनिष्ठुरैः ॥ १२.१११.११ ॥
彼らのこの言葉を聞いて、彼は心を静めて、甘く、謙虚で、道理にかない、厳しくない言葉で答えた。
12.111.12
अप्रमाणं प्रसूतिर्मे शीलतः क्रियते कुलम् ।
प्रार्थयिष्ये तु तत्कर्म येन विस्तीर्यते यशः ॥ १२.१११.१२ ॥
私の生まれは証にはならない。家系は品行によって作られる。名声が広く及ぶその行いを、私は求めよう。
12.111.13
श्मशाने यदि वासो मे समाधिर्मे निशाम्यताम् ।
आत्मा फलति कर्माणि नाश्रमो धर्मलक्षणम् ॥ १२.१११.१३ ॥
たとえ私が火葬場に住んでいようとも、私の三昧をご覧ください。果報を結ぶのは自我であり、住期は法の特徴ではありません。
12.111.14
आश्रमे यो द्विजं हन्याद्गां वा दद्यादनाश्रमे ।
किं नु तत्पातकं न स्यात्तद्वा दत्तं वृथा भवेत् ॥ १२.१११.१४ ॥
修行所で再生族を殺す者、あるいは修行所の外で牛を施す者——それは罪ではないのか、それとも布施は無益になるのではないか。
12.111.15
भवन्तः सर्वलोभेन केवलं भक्षणे रताः ।
अनुबन्धे तु ये दोषास्तान्न पश्यन्ति मोहिताः ॥ १२.१११.१५ ॥
あなたがたは皆、貪欲のために、ただ食べることに喜んでいる。しかし、そこから生じる過ちを、迷いのために見ようとしない。
12.111.16
अप्रत्ययकृतां गर्ह्यामर्थापनयदूषिताम् ।
इह चामुत्र चानिष्टां तस्माद्वृत्तिं न रोचये ॥ १२.१११.१६ ॥
不信から生じ、非難すべく、財の喪失によって汚され、現世にも来世にも望ましくない——ゆえに私はそのような生計を好まない。
12.111.17
तं शुचिं पण्डितं मत्वा शार्दूलः ख्यातविक्रमः ।
कृत्वात्मसदृशां पूजां साचिव्येऽवर्धयत्स्वयम् ॥ १२.१११.१७ ॥
彼を清廉で賢明と見なし、勇名高い虎は自ら彼を自分と同等に敬い、大臣の職へと引き上げた。
12.111.18
सौम्य विज्ञातरूपस्त्वं गच्छ यात्रां मया सह ।
व्रियन्तामीप्सिता भोगाः परिहार्याश्च पुष्कलाः ॥ १२.१११.१८ ॥
温和なる者よ、お前の人柄は知られた。私と共に遠征に行け。望む享楽を選び、豊かに味わえ。
12.111.19
तीक्ष्णा वयमिति ख्याता भवतो ज्ञापयामहे ।
मृदुपूर्वं घातिनस्ते श्रेयश्चाधिगमिष्यति ॥ १२.१११.१९ ॥
私たちは「鋭い者」として知られていることを、あなたにお伝えします。まず穏やかに、そして打つ者には幸福が訪れるでしょう。
12.111.20
अथ सम्पूज्य तद्वाक्यं मृगेन्द्रस्य महात्मनः ।
गोमायुः प्रश्रितं वाक्यं बभाषे किञ्चिदानतः ॥ १२.१११.२० ॥
そこで、その偉大な百獣の王の言葉を敬って、ジャッカルは深く頭を下げ、謙虚に幾らかの言葉を述べた。
12.111.21
सदृशं मृगराजैतत्तव वाक्यं मदन्तरे ।
यत्सहायान्मृगयसे धर्मार्थकुशलाञ्शुचीन् ॥ १२.१११.२१ ॥
獣の王よ、私の前でのあなたのこの言葉はふさわしい。あなたは法と利に通じ、清らかな助け手を探しているのだから。
12.111.22
न शक्यमनमात्येन महत्त्वमनुशासितुम् ।
दुष्टामात्येन वा वीर शरीरपरिपन्थिना ॥ १२.१११.२२ ॥
大臣なしには威勢を治めることはできない。あるいは、英雄よ、身を害する悪しき大臣とともにでは。
12.111.23
सहायाननुरक्तांस्तु यतेतानुपसंहितान् ।
परस्परमसङ्घुष्टान्विजिगीषूनलोलुपान् ॥ १२.१११.२३ ॥
忠実で、互いにまとまり、互いに争わず、勝利を望み、貪欲のない味方のみを求めよ。
12.111.24
तानतीतोपधान्प्राज्ञान्हिते युक्तान्मनस्विनः ।
पूजयेथा महाभागान्यथाचार्यान्यथा पितॄन् ॥ १२.१११.२४ ॥
試練を乗り越え、賢く、善のために励み、志高く、大いに幸運な者たちを、師や祖先を敬うように敬え。
12.111.25
न त्वेवं मम सन्तोषाद्रोचतेऽन्यन्मृगाधिप ।
न कामये सुखान्भोगानैश्वर्यं वा त्वदाश्रयम् ॥ १२.१११.२५ ॥
しかし満足のゆえに、私には他のものは好ましくない、獣の王よ。私は快楽や享受、そなたに依存する権勢を望まない。
12.111.26
न योक्ष्यति हि मे शीलं तव भृत्यैः पुरातनैः ।
ते त्वां विभेदयिष्यन्ति दुःखशीला मदन्तरे ॥ १२.१११.२६ ॥
私の気質はそなたの古参の従者とは合わないだろう。苦々しい性質の彼らは、私とそなたの間を裂くだろう。
12.111.27
संश्रयः श्लाघनीयस्त्वमन्येषामपि भास्वताम् ।
कृतात्मा सुमहाभागः पापकेष्वप्यदारुणः ॥ १२.१११.२७ ॥
輝ける他の者たちの中でも、そなたの庇護は称賛に値する。そなたは自己を制し、大いに幸運で、悪人に対してさえ過酷ではない。
12.111.28
दीर्घदर्शी महोत्साहः स्थूललक्ष्यो महाबलः ।
कृती चामोघकर्तासि भाव्यैश्च समलङ्कृतः ॥ १२.१११.२८ ॥
そなたは先見の明があり、大いに気概があり、大きな目標を持ち、大いに力強く、才能に優れ、成すことは空しくなく、優れた徳によって飾られている。
12.111.29
किं तु स्वेनास्मि सन्तुष्टो दुःखा वृत्तिरनुष्ठिता ।
सेवायाश्चापि नाभिज्ञः स्वच्छन्देन वनेचरः ॥ १२.१११.२९ ॥
しかし私は自分自身の境遇に満足している。私は厳しい生計を選び、仕えることも知らない。私は自らの意思で森に住む者である。
12.111.30
राजोपक्रोशदोषाश्च सर्वे संश्रयवासिनाम् ।
वनचर्या च निःसङ्गा निर्भया निरवग्रहा ॥ १२.१११.३० ॥
王の非難という欠点はすべて、依存して暮らす者に属する。しかし森の生活は執着がなく、恐れがなく、束縛がない。
12.111.31
नृपेणाहूयमानस्य यत्तिष्ठति भयं हृदि ।
न तत्तिष्ठति तुष्टानां वने मूलफलाशिनाम् ॥ १२.१११.३१ ॥
王に呼び出された者の心に残る恐れは、森で根と果実を食べて満ち足りている者には残らない。
12.111.32
पानीयं वा निरायासं स्वाद्वन्नं वा भयोत्तरम् ।
विचार्य खलु पश्यामि तत्सुखं यत्र निर्वृतिः ॥ १२.१११.३२ ॥
労せずに得られる水や、恐れを伴う美味な食べ物——熟考すると、安らぎがあるところにこそ幸福があると私は見る。
12.111.33
अपराधैर्न तावन्तो भृत्याः शिष्टा नराधिपैः ।
उपघातैर्यथा भृत्या दूषिता निधनं गताः ॥ १२.१११.३३ ॥
王が過失のために罰した家臣はそれほど多くはない。迫害によって堕落させられ、死に至った家臣の方がはるかに多い。
12.111.34
यदि त्वेतन्मया कार्यं मृगेन्द्रो यदि मन्यते ।
समयं कृतमिच्छामि वर्तितव्यं यथा मयि ॥ १२.१११.३४ ॥
もし私がこれをせねばならず、獣の王がそれに同意するなら、盟約が結ばれることを私は望む。そして君は私に対して然るべく振る舞うがよい。
12.111.35
मदीया माननीयास्ते श्रोतव्यं च हितं वचः ।
कल्पिता या च ते वृत्तिः सा भवेत्तव सुस्थिरा ॥ १२.१११.३५ ॥
我が民は君にとって敬うべき者である。彼らの益となる言葉は聞かれるべきだ。君のために定められた生計は、君にとって極めて安定したものであるように。
12.111.36
न मन्त्रयेयमन्यैस्ते सचिवैः सह कर्हिचित् ।
नीतिमन्तः परीप्सन्तो वृथा ब्रूयुः परे मयि ॥ १२.१११.३६ ॥
私は君の他の大臣たちと決して相談すべきではない。政策に通じた者どもは、自らの利益を求めて、私について空しく語るがよい。
12.111.37
एक एकेन सङ्गम्य रहो ब्रूयां हितं तव ।
न च ते ज्ञातिकार्येषु प्रष्टव्योऽहं हिताहिते ॥ १२.१११.३७ ॥
一人ずつ会って、ひそかにあなたの益になることを話そう。親族のことについて、利害を私に尋ねる必要はない。
12.111.38
मया संमन्त्र्य पश्चाच्च न हिंस्याः सचिवास्त्वया ।
मदीयानां च कुपितो मा त्वं दण्डं निपातयेः ॥ १२.१११.३८ ॥
私と相談したのちも、大臣たちを害してはならない。私の家臣に怒りを覚えても、罰を与えてはならない。
12.111.39
एवमस्त्विति तेनासौ मृगेन्द्रेणाभिपूजितः ।
प्राप्तवान्मतिसाचिव्यं गोमायुर्व्याघ्रयोनितः ॥ १२.१११.३९ ॥
「そうあれ」と言ったその獣王に敬われて、虎の胎から生まれたジャッカルは、参謀の地位を得た。
12.111.40
तं तथा सत्कृतं दृष्ट्वा युज्यमानं च कर्मणि ।
प्राद्विषन्कृतसङ्घाताः पूर्वभृत्या मुहुर्मुहुः ॥ १२.१११.४० ॥
彼がこのように敬われ職務に任じられるのを見て、徒党を組んだ以前の家臣たちは、何度も何度も彼を憎んだ。
12.111.41
मित्रबुद्ध्या च गोमायुं सान्त्वयित्वा प्रवेश्य च ।
दोषेषु समतां नेतुमैच्छन्नशुभबुद्धयः ॥ १२.१११.४१ ॥
その山犬を友情の心で慰め、中へ招き入れ、悪意ある者たちは彼を過ちにおいてさえ自分たちと同じにしようとした。
12.111.42
अन्यथा ह्युचिताः पूर्वं परद्रव्यापहारिणः ।
अशक्ताः किञ्चिदादातुं द्रव्यं गोमायुयन्त्रिताः ॥ १२.१११.४२ ॥
さもなければ、彼らは以前は他人の財を奪うことに慣れていた。しかし山犬に縛られ支配されて、今は何一つ取ることもできなくなった。
12.111.43
व्युत्थानं चात्र काङ्क्षद्भिः कथाभिः प्रविलोभ्यते ।
धनेन महता चैव बुद्धिरस्य विलोभ्यते ॥ १२.१११.४३ ॥
ここで反乱を望む者たちは物語で彼を誘惑し、大きな富によって彼の知性も惑わされる。
12.111.44
न चापि स महाप्राज्ञस्तस्माद्धैर्याच्चचाल ह ।
अथास्य समयं कृत्वा विनाशाय स्थिताः परे ॥ १२.१११.४४ ॥
しかしその大賢者は堅固さから揺らぐことはなかった。そこで他の者たちは彼と約束を交わし、彼の破滅のために待ち構えた。
12.111.45
ईप्सितं च मृगेन्द्रस्य मांसं यत्तत्र संस्कृतम् ।
अपनीय स्वयं तद्धि तैर्न्यस्तं तस्य वेश्मनि ॥ १२.१११.४५ ॥
そこで調理された、獣の王の好む肉を、彼ら自身が持ち去り、彼の住まいに置いた。
12.111.46
यदर्थं चाप्यपहृतं येन यच्चैव मन्त्रितम् ।
तस्य तद्विदितं सर्वं कारणार्थं च मर्षितम् ॥ १२.१११.४६ ॥
何のために盗まれたのか、誰が何を画策したのか、すべては彼に知られていた。そして大義のために彼はそれを耐え忍んだ。
12.111.47
समयोऽयं कृतस्तेन साचिव्यमुपगच्छता ।
नोपघातस्त्वया ग्राह्यो राजन्मैत्रीमिहेच्छता ॥ १२.१११.४७ ॥
大臣の任を引き受けた彼はこの約束をした。「王よ、ここで友好を望むなら、あなたは私を害してはならない」。
12.111.48
भोजने चोपहर्तव्ये तन्मांसं न स्म दृश्यते ।
मृगराजेन चाज्ञप्तं मृग्यतां चोर इत्युत ॥ १२.१११.४८ ॥
食事を出す段になって、その肉は見当たらなかった。獣の王は命じた。「泥棒を探せ！」
12.111.49
कृतकैश्चापि तन्मांसं मृगेन्द्रायोपवर्णितम् ।
सचिवेनोपनीतं ते विदुषा प्राज्ञमानिना ॥ १२.१११.४९ ॥
偽りの手段で作られたその肉が獣王に語られ、自らを学識ある賢者と思う大臣がそれをあなたのもとへ持ってきた。
12.111.50
सरोषस्त्वथ शार्दूलः श्रुत्वा गोमायुचापलम् ।
बभूवामर्षितो राजा वधं चास्याभ्यरोचयत् ॥ १२.१११.५० ॥
そこで虎王は山犬の軽薄さを聞き、怒りに燃えて、その死を決めた。
12.111.51
छिद्रं तु तस्य तद्दृष्ट्वा प्रोचुस्ते पूर्वमन्त्रिणः ।
सर्वेषामेव सोऽस्माकं वृत्तिभङ्गेषु वर्तते ॥ १२.१११.५१ ॥
その弱点を見て、以前の大臣たちは言った。「彼は我々全員の生計を壊すことに従事している。」
12.111.52
इदं चास्येदृशं कर्म वाल्लभ्येन तु रक्ष्यते ।
श्रुतश्च स्वामिना पूर्वं यादृशो नैष तादृशः ॥ १२.१११.५२ ॥
彼のこのような行為は主人の寵愛によってのみ守られている。主人は以前、彼が見た目どおりではないと聞いていた。
12.111.53
वाङ्मात्रेणैव धर्मिष्ठः स्वभावेन तु दारुणः ।
धर्मच्छद्मा ह्ययं पापो वृथाचारपरिग्रहः ॥ १२.१११.५३ ॥
言葉だけで正義を語るが、生まれつき残忍である。法の仮面をかぶったこの悪人は、空虚な振る舞いを身につけている。
12.111.54
मांसापनयनं ज्ञात्वा व्याघ्रस्तेषां तु तद्वचः ।
आज्ञापयामास तदा गोमायुर्वध्यतामिति ॥ १२.१११.५४ ॥
肉が持ち去られたことを知り、彼らの言葉を聞いた虎は、そこで山犬を殺すよう命じた。
12.111.55
शार्दूलवचनं श्रुत्वा शार्दूलजननी ततः ।
मृगराजं हितैर्वाक्यैः सम्बोधयितुमागमत् ॥ १२.१११.५५ ॥
虎の言葉を聞いて、雌虎は獣の王である獅子を善い言葉で諭そうとやって来た。
12.111.56
पुत्र नैतत्त्वया ग्राह्यं कपटारम्भसंवृतम् ।
कर्मसङ्घर्षजैर्दोषैर्दुष्यत्यशुचिभिः शुचिः ॥ १२.१११.५६ ॥
息子よ、欺瞞の企てに覆われたこれをお前は受け取ってはならない。行為の衝突から生じる過ちによって、清浄な者も不浄なものに汚される。
12.111.57
नोच्छ्रितं सहते कश्चित्प्रक्रिया वैरकारिका ।
शुचेरपि हि युक्तस्य दोष एव निपात्यते ॥ १२.१११.५७ ॥
高く立つ者を誰も耐え忍ばない。敵意を生む振る舞いによって、清浄で相応しい者にさえ過ちが押し付けられる。
12.111.58
लुब्धानां शुचयो द्वेष्याः कातराणां तरस्विनः ।
मूर्खाणां पण्डिता द्वेष्या दरिद्राणां महाधनाः ॥ १२.१११.५८ ॥
貪る者には清らかな者が憎まれ、臆病者には勇者が憎まれる。愚者には賢者が憎まれ、貧者には大富者が憎まれる。
12.111.59
बहवः पण्डिता लुब्धाः सर्वे मायोपजीविनः ।
कुर्युर्दोषमदोषस्य बृहस्पतिमतेरपि ॥ १२.१११.५९ ॥
多くの学者は貪欲で、皆が欺瞞によって生きている。彼らは、無垢な者、ブリハスパティに匹敵する智慧の者にさえ過ちを負わせうる。
12.111.60
शून्यात्तच्च गृहान्मांसं यदद्यापहृतं तव ।
नेच्छते दीयमानं च साधु तावद्विमृश्यताम् ॥ १२.१११.६० ॥
今日お前が空き家から持ち去った肉、そして与えられてもそれを望まない者——まずそのことをよく考えよ。
12.111.61
असत्याः सत्यसङ्काशाः सत्याश्चासत्यदर्शिनः ।
दृश्यन्ते विविधा भावास्तेषु युक्तं परीक्षणम् ॥ १२.१११.६१ ॥
非実在のものは実在のように、実在のものは非実在のように見える。さまざまな様相が現れる。ゆえにそれを吟味することが適切である。
12.111.62
तलवद्दृश्यते व्योम खद्योतो हव्यवाडिव ।
न चैवास्ति तलं व्योम्नि न खद्योते हुताशनः ॥ १२.१११.६२ ॥
空は地面のように見え、蛍は供犠の火のように見える。しかし空に地面はなく、蛍に火もない。
12.111.63
तस्मात्प्रत्यक्षदृष्टोऽपि युक्तमर्थः परीक्षितुम् ।
परीक्ष्य ज्ञापयन्ह्यर्थान्न पश्चात्परितप्यते ॥ १२.१११.६३ ॥
ゆえに直接見たことであっても、その事柄は吟味すべきである。吟味してから物事を明らかにする者は、後で悔いることがない。
12.111.64
न दुष्करमिदं पुत्र यत्प्रभुर्घातयेत्परम् ।
श्लाघनीया च वर्या च लोके प्रभवतां क्षमा ॥ १२.१११.६४ ॥
息子よ、主君が他者を殺すことは難しくない。しかし世において権勢ある者の赦しこそ称賛に値し、最も優れている。
12.111.65
स्थापितोऽयं पुत्र त्वया सामन्तेष्वधि विश्रुतः ।
दुःखेनासाद्यते पात्रं धार्यतामेष ते सुहृत् ॥ १२.१११.६५ ॥
息子よ、おまえはこの者を諸侯の中で名高い地位に置いた。ふさわしい人物は得難い。ゆえにこの者を友として保つがよい。
12.111.66
दूषितं परदोषैर्हि गृह्णीते योऽन्यथा शुचिम् ।
स्वयं संदूषितामात्यः क्षिप्रमेव विनश्यति ॥ १२.१११.६६ ॥
他者の過失に汚された者を、誤って清浄と見なして受け入れ、自ら大臣を堕落させる者は、たちまち滅びる。
12.111.67
तस्मादथारिसङ्घाताद्गोमायोः कश्चिदागतः ।
धर्मात्मा तेन चाख्यातं यथैतत्कपटं कृतम् ॥ १२.१११.६७ ॥
そこで敵の群れの中から、ある義に篤い者が山犬のもとに来て、この欺瞞がどのように仕組まれたかを語った。
12.111.68
ततो विज्ञातचारित्रः सत्कृत्य स विमोक्षितः ।
परिष्वक्तश्च सस्नेहं मृगेन्द्रेण पुनः पुनः ॥ १२.१११.६८ ॥
その後、彼の品行が認められ、丁重に扱われて解放された。獅子は愛情をこめて幾度も彼を抱きしめた。
12.111.69
अनुज्ञाप्य मृगेन्द्रं तु गोमायुर्नीतिशास्त्रवित् ।
तेनामर्षेण सन्तप्तः प्रायमासितुमैच्छत ॥ १२.१११.६९ ॥
政道の学に通じた山犬は獅子に暇を請い、その憤りに苦しめられて、死に至る断食に坐ろうと望んだ。
12.111.70
शार्दूलस्तत्र गोमायुं स्नेहात्प्रस्रुतलोचनः ।
अवारयत्स धर्मिष्ठं पूजया प्रतिपूजयन् ॥ १२.१११.७० ॥
そこで虎は愛情から涙を流しつつ、その最も義なる山犬を引き止めた。彼を敬い、また敬われながら。
12.111.71
तं स गोमायुरालोक्य स्नेहादागतसम्भ्रमम् ।
बभाषे प्रणतो वाक्यं बाष्पगद्गदया गिरा ॥ १२.१११.७१ ॥
彼が愛情に動揺して来るのを見て、山犬は深く身をかがめ、涙に詰まった声で語った。
12.111.72
पूजितोऽहं त्वया पूर्वं पश्चाच्चैव विमानितः ।
परेषामास्पदं नीतो वस्तुं नार्हाम्यहं त्वयि ॥ १२.१११.७२ ॥
あなたは先に私を敬いながら、後で辱めた。私を他人の住処へ連れて行った。もはや私はあなたのもとに住むにふさわしくない。
12.111.73
स्वसन्तुष्टाश्च्युताः स्थानान्मानात्प्रत्यवरोपिताः ।
स्वयं चोपहृता भृत्या ये चाप्युपहृताः परैः ॥ १२.१११.७३ ॥
自ら満足していた従者、地位から転落し、名誉を下げられた者、そして他者によって自ら誘い取られた従者たち。
12.111.74
परिक्षीणाश्च लुब्धाश्च क्रूराः काराभितापिताः ।
हृतस्वा मानिनो ये च त्यक्तोपात्ता महेप्सवः ॥ १२.१११.७४ ॥
衰えた者、貪欲な者、残酷な者、牢獄の苦しみに責められた者、財産を奪われた者、誇り高い者、捨てられてまた拾われた者、大きな欲望を持つ者。
12.111.75
सन्तापिताश्च ये केचिद्व्यसनौघप्रतीक्षिणः ।
अन्तर्हिताः सोपहिताः सर्वे ते परसाधनाः ॥ १२.१११.७५ ॥
苦しめられた者、災難の奔流を待つ者、隠れた者、そして懐柔された者——彼らは皆、敵の道具である。
12.111.76
अवमानेन युक्तस्य स्थापितस्य च मे पुनः ।
कथं यास्यसि विश्वासमहमेष्यामि वा पुनः ॥ १२.१११.७६ ॥
不名誉を負い、そして再び立てられた私を、君はどうして再び信頼できようか。それとも私が再び来るのだろうか。
12.111.77
समर्थ इति सङ्गृह्य स्थापयित्वा परीक्ष्य च ।
कृतं च समयं भित्त्वा त्वयाहमवमानितः ॥ १२.१११.७७ ॥
私を有能と見て取り立て、任じ、試みておきながら、結んだ約束を破って、君は私を辱めた。
12.111.78
प्रथमं यः समाख्यातः शीलवानिति संसदि ।
न वाच्यं तस्य वैगुण्यं प्रतिज्ञां परिरक्षता ॥ १२.१११.७८ ॥
まず集会で「徳がある」と宣言された者の欠点は、誓いを守る者は口にすべきでない。
12.111.79
एवं चावमतस्येह विश्वासं किं प्रयास्यसि ।
त्वयि चैव ह्यविश्वासे ममोद्वेगो भविष्यति ॥ १२.१११.७९ ॥
このようにここで侮辱されて、どうして信頼を得られようか。もしお前への不信があれば、私の心は動揺するだろう。
12.111.80
शङ्कितस्त्वमहं भीतः परे छिद्रानुदर्शिनः ।
अस्निग्धाश्चैव दुस्तोषाः कर्म चैतद्बहुच्छलम् ॥ १२.१११.८० ॥
お前は疑わしく、私は恐れている。他の者たちは欠点を探し、冷淡で満足させがたい。この行いは多くの欺瞞に満ちている。
12.111.81
दुःखेन श्लेष्यते भिन्नं श्लिष्टं दुःखेन भिद्यते ।
भिन्नश्लिष्टा तु या प्रीतिर्न सा स्नेहेन वर्तते ॥ १२.१११.८१ ॥
砕けたものは苦労して繋がれ、繋がれたものは苦労して再び砕ける。砕けて繋がった愛情は、情によって保たれるものではない。
12.111.82
कश्चिदेव हि भीतस्तु दृश्यते न परात्मनोः ।
कार्यापेक्षा हि वर्तन्ते भावाः स्निग्धास्तु दुर्लभाः ॥ १२.१११.८२ ॥
実に、怖れている者は少数しか見られない。他者にも自分にもそうは見えない。感情は多くの場合、事の目的に依存する。愛情に満ちた感情はまれである。
12.111.83
सुदुःखं पुरुषज्ञानं चित्तं ह्येषां चलाचलम् ।
समर्थो वाप्यशक्तो वा शतेष्वेकोऽधिगम्यते ॥ १२.१११.८३ ॥
人を知ることは非常に難しい。その心は動くとともに動かない。有能であれ無能であれ、百人に一人しか見出せない。
12.111.84
अकस्मात्प्रक्रिया नॄणामकस्माच्चापकर्षणम् ।
शुभाशुभे महत्त्वं च प्रकर्तुं बुद्धिलाघवात् ॥ १२.१११.८४ ॥
人の企ては突然に始まり、突然に引き下がる。善と悪、また偉大さも、知性の軽薄さによって生じる。
12.111.85
एवं बहुविधं सान्त्वमुक्त्वा धर्मार्थहेतुमत् ।
प्रसादयित्वा राजानं गोमायुर्वनमभ्यगात् ॥ १२.१११.८५ ॥
このように法と利益に基づく様々な慰めの言葉を述べ、王をなだめてから、山犬は森へ去っていった。
12.111.90
अगृह्यानुनयं तस्य मृगेन्द्रस्य स बुद्धिमान् ।
गोमायुः प्रायमासीनस्त्यक्त्वा देहं दिवं ययौ ॥ १२.१११.९० ॥
その獣王の懇願を受け入れず、賢い山犬は断食して座し、身体を捨てて天界へ去った。