മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.111.1
असौम्याः सौम्यरूपेण सौम्याश्चासौम्यदर्शिनः ।
ईदृशान्पुरुषांस्तात कथं विद्यामहे वयम् ॥ १२.१११.१ ॥
ക്രൂരന്മാർ സൗമ്യരൂപത്തിലിരിക്കുന്നു; സൗമ്യന്മാർ ക്രൂരരായി കാണപ്പെടുന്നു. അച്ഛാ, അത്തരം മനുഷ്യരെ ഞങ്ങൾ എങ്ങനെ അറിയും?
12.111.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
व्याघ्रगोमायुसंवादं तं निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.१११.२ ॥
ഇക്കാര്യത്തിൽ ആളുകൾ ഈ പുരാതന ഇതിഹാസം പറയാറുണ്ട് — പുലിയും കുറുനരിയും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണം. യുധിഷ്ഠിരാ, അത് കേൾക്കുക.
12.111.3
पुरिकायां पुरि पुरा श्रीमत्यां पौरिको नृपः ।
परहिंसारुचिः क्रूरो बभूव पुरुषाधमः ॥ १२.१११.३ ॥
പണ്ട് ഐശ്വര്യസമൃദ്ധമായ പുരികാ നഗരത്തിൽ പൗരികൻ എന്നൊരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു. മറ്റുള്ളവരെ ഉപദ്രവിക്കുന്നതിൽ താൽപര്യമുള്ള, ക്രൂരനായ, അധമപുരുഷനായിരുന്നു അവൻ.
12.111.4
स त्वायुषि परिक्षीणे जगामानीप्सितां गतिम् ।
गोमायुत्वं च सम्प्राप्तो दूषितः पूर्वकर्मणा ॥ १२.१११.४ ॥
അവന്റെ ആയുസ്സ് തീർന്നപ്പോൾ അവൻ ആഗ്രഹിക്കാത്ത ഗതി പ്രാപിച്ചു; പൂർവകർമത്താൽ ദൂഷിതനായി കുറുനരിയുടെ അവസ്ഥ പ്രാപിച്ചു.
12.111.5
संस्मृत्य पूर्वजातिं स निर्वेदं परमं गतः ।
न भक्षयति मांसानि परैरुपहृतान्यपि ॥ १२.१११.५ ॥
മുൻജന്മം ഓർത്ത് അവൻ പരമമായ വൈരാഗ്യം പ്രാപിച്ചു; മറ്റുള്ളവർ കൊണ്ടുവന്ന മാംസം പോലും അവൻ ഭക്ഷിക്കുന്നില്ല.
12.111.6
अहिंस्रः सर्वभूतेषु सत्यवाक्सुदृढव्रतः ।
चकार च यथाकाममाहारं पतितैः फलैः ॥ १२.१११.६ ॥
അവൻ എല്ലാ ജീവികളോടും അഹിംസകനും സത്യവാദിയും വ്രതത്തിൽ ദൃഢനുമായി; വീണുകിടന്ന പഴങ്ങൾകൊണ്ട് ഇഷ്ടമുള്ള ആഹാരം കഴിച്ചു.
12.111.7
श्मशाने तस्य चावासो गोमायोः संमतोऽभवत् ।
जन्मभूम्यनुरोधाच्च नान्यद्वासमरोचयत् ॥ १२.१११.७ ॥
അവന്റെ വാസം ശ്മശാനത്തിലായി; അത് കുറുനരിക്ക് പ്രിയമായിരുന്നു. ജന്മഭൂമിയോടുള്ള പ്രതിപത്തിമൂലം അവൻ മറ്റൊരു വാസം ഇഷ്ടപ്പെട്ടില്ല.
12.111.8
तस्य शौचममृष्यन्तः सर्वे ते सहजातयः ।
चालयन्ति स्म तां बुद्धिं वचनैः प्रश्रयोत्तरैः ॥ १२.१११.८ ॥
അവന്റെ ശൗചത്തെ സഹിക്കാതെ അവന്റെ സഹജന്മികളെല്ലാം വിനീതവും എന്നാൽ മൂർച്ചയുള്ളതുമായ വാക്കുകളാൽ അവന്റെ ബുദ്ധിയെ ഇളക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
12.111.9
वसन्पितृवने रौद्रे शौचं लप्सितुमिच्छसि ।
इयं विप्रतिपत्तिस्ते यदा त्वं पिशिताशनः ॥ १२.१११.९ ॥
ഭയങ്കരമായ പിതൃവനത്തിൽ വസിച്ചുകൊണ്ട് നീ ശൗചം നേടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. നീ മാംസഭക്ഷകനായതിനാൽ ഇത് നിന്റെ തെറ്റിദ്ധാരണയാണ്.
12.111.10
तत्समो वा भवास्माभिर्भक्ष्यान्दास्यामहे वयम् ।
भुङ्क्ष्व शौचं परित्यज्य यद्धि भुक्तं तदस्ति ते ॥ १२.१११.१० ॥
ഞങ്ങളെപ്പോലെ ആയിക്കൊള്ളൂ; അപ്പോൾ ഞങ്ങൾ നിനക്ക് ഭക്ഷണം തരാം. ശൗചം ഉപേക്ഷിച്ച് ഭക്ഷിക്കൂ; ഭക്ഷിച്ചതു മാത്രമാണ് നിനക്കുള്ളത്.
12.111.11
इति तेषां वचः श्रुत्वा प्रत्युवाच समाहितः ।
मधुरैः प्रश्रितैर्वाक्यैर्हेतुमद्भिरनिष्ठुरैः ॥ १२.१११.११ ॥
അവരുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൻ സമചിത്തതയോടെ മധുരവും വിനീതവും യുക്തിസഹവും കഠിനമല്ലാത്തതുമായ വാക്കുകളാൽ മറുപടി പറഞ്ഞു.
12.111.12
अप्रमाणं प्रसूतिर्मे शीलतः क्रियते कुलम् ।
प्रार्थयिष्ये तु तत्कर्म येन विस्तीर्यते यशः ॥ १२.१११.१२ ॥
എന്റെ ജന്മം പ്രമാണമല്ല; കുലം ശീലത്താലാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്. ഏതു കർമ്മത്താൽ യശസ്സ് വ്യാപിക്കുമോ ആ കർമ്മം ഞാൻ തേടും.
12.111.13
श्मशाने यदि वासो मे समाधिर्मे निशाम्यताम् ।
आत्मा फलति कर्माणि नाश्रमो धर्मलक्षणम् ॥ १२.१११.१३ ॥
ഞാൻ ശ്മശാനത്തിൽ വസിച്ചാലും എന്റെ സമാധിയെ ശ്രദ്ധിക്കുക. കർമ്മഫലം നൽകുന്നത് ആത്മാവാണ്; ആശ്രമം ധർമ്മലക്ഷണമല്ല.
12.111.14
आश्रमे यो द्विजं हन्याद्गां वा दद्यादनाश्रमे ।
किं नु तत्पातकं न स्यात्तद्वा दत्तं वृथा भवेत् ॥ १२.१११.१४ ॥
ആശ്രമത്തിൽ ദ്വിജനെ വധിക്കുന്നവനും, ആശ്രമത്തിന് പുറത്ത് പശുവിനെ ദാനം ചെയ്യുന്നവനും — അത് പാപമാകില്ലേ, അതോ നൽകിയ ദാനം വ്യർത്ഥമാകില്ലേ?
12.111.15
भवन्तः सर्वलोभेन केवलं भक्षणे रताः ।
अनुबन्धे तु ये दोषास्तान्न पश्यन्ति मोहिताः ॥ १२.१११.१५ ॥
നിങ്ങളെല്ലാവരും ലോഭത്താൽ കേവലം ഭക്ഷണത്തിൽ രമിക്കുന്നു; എന്നാൽ അതിന്റെ അനന്തരഫലത്തിലെ ദോഷങ്ങൾ മോഹത്താൽ കാണുന്നില്ല.
12.111.16
अप्रत्ययकृतां गर्ह्यामर्थापनयदूषिताम् ।
इह चामुत्र चानिष्टां तस्माद्वृत्तिं न रोचये ॥ १२.१११.१६ ॥
വിശ്വാസക്കുറവിൽ നിന്നുണ്ടായതും, നിന്ദ്യവും, സമ്പത്ത് അപഹരിക്കുന്നതിനാൽ ദൂഷിതവും, ഇഹത്തിലും പരത്തിലും ദോഷകരവുമായ ആ ഉപജീവനത്തെ ഞാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല.
12.111.17
तं शुचिं पण्डितं मत्वा शार्दूलः ख्यातविक्रमः ।
कृत्वात्मसदृशां पूजां साचिव्येऽवर्धयत्स्वयम् ॥ १२.१११.१७ ॥
അദ്ദേഹം ശുചിയും പണ്ഡിതനുമാണെന്ന് കരുതി, പ്രസിദ്ധ വീര്യമുള്ള ആ വ്യാഘ്രം തനിക്കു തുല്യമായ ബഹുമാനം നൽകി മന്ത്രിപദവിയിൽ സ്വയം ഉയർത്തി.
12.111.18
सौम्य विज्ञातरूपस्त्वं गच्छ यात्रां मया सह ।
व्रियन्तामीप्सिता भोगाः परिहार्याश्च पुष्कलाः ॥ १२.१११.१८ ॥
സൗമ്യനേ, നിന്റെ സ്വഭാവം അറിയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; എന്നോടൊപ്പം യാത്രയ്ക്ക് വരിക. നിനക്കിഷ്ടമുള്ള ഭോഗങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുക, സമൃദ്ധമായി അനുഭവിക്കുക.
12.111.19
तीक्ष्णा वयमिति ख्याता भवतो ज्ञापयामहे ।
मृदुपूर्वं घातिनस्ते श्रेयश्चाधिगमिष्यति ॥ १२.१११.१९ ॥
ഞങ്ങൾ 'തീക്ഷ്ണർ' എന്നു പ്രസിദ്ധരാണെന്ന് അങ്ങയെ അറിയിക്കുന്നു. ആദ്യം മൃദുവായി, പിന്നെ പ്രഹരിക്കുന്നവർക്ക് ശ്രേയസ്സ് ലഭിക്കും.
12.111.20
अथ सम्पूज्य तद्वाक्यं मृगेन्द्रस्य महात्मनः ।
गोमायुः प्रश्रितं वाक्यं बभाषे किञ्चिदानतः ॥ १२.१११.२० ॥
അപ്പോൾ മഹാത്മാവായ മൃഗേന്ദ്രന്റെ ആ വാക്ക് ബഹുമാനിച്ച്, താണുവണങ്ങി, കുറുക്കൻ വിനയത്തോടെ ചില വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
12.111.21
सदृशं मृगराजैतत्तव वाक्यं मदन्तरे ।
यत्सहायान्मृगयसे धर्मार्थकुशलाञ्शुचीन् ॥ १२.१११.२१ ॥
മൃഗരാജാ, എന്റെ മുമ്പിൽ അങ്ങയുടെ ഈ വാക്ക് യുക്തമാണ്; ധർമ്മാർത്ഥകുശലരും ശുചികളുമായ സഹായികളെ അങ്ങ് തേടുന്നു.
12.111.22
न शक्यमनमात्येन महत्त्वमनुशासितुम् ।
दुष्टामात्येन वा वीर शरीरपरिपन्थिना ॥ १२.१११.२२ ॥
അമാത്യരില്ലാതെ മഹത്ത്വം ഭരിക്കുക സാധ്യമല്ല; അല്ലെങ്കിൽ ദുഷ്ടരായ അമാത്യരോടൊപ്പം, വീരാ, ശരീരത്തിനു തന്നെ ഹാനി വരുത്തുന്നവരോടൊപ്പം.
12.111.23
सहायाननुरक्तांस्तु यतेतानुपसंहितान् ।
परस्परमसङ्घुष्टान्विजिगीषूनलोलुपान् ॥ १२.१११.२३ ॥
അനുരക്തരും ഒത്തുചേർന്നവരും പരസ്പരം കലഹിക്കാത്തവരും വിജയം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും ലോഭമില്ലാത്തവരുമായ സഹായികളെ മാത്രം തേടുക.
12.111.24
तानतीतोपधान्प्राज्ञान्हिते युक्तान्मनस्विनः ।
पूजयेथा महाभागान्यथाचार्यान्यथा पितॄन् ॥ १२.१११.२४ ॥
പരീക്ഷകൾ കടന്നവരും പ്രാജ്ഞരും ഹിതത്തിൽ നിരതരും മനസ്വികളും മഹാഭാഗ്യവാന്മാരുമായവരെ ആചാര്യന്മാരെയും പിതൃക്കളെയും എന്നപോലെ ബഹുമാനിക്കുക.
12.111.25
न त्वेवं मम सन्तोषाद्रोचतेऽन्यन्मृगाधिप ।
न कामये सुखान्भोगानैश्वर्यं वा त्वदाश्रयम् ॥ १२.१११.२५ ॥
എന്നാൽ സന്തോഷം കൊണ്ട് എനിക്ക് മറ്റൊന്നും ഇഷ്ടമല്ല, മൃഗാധിപാ. സുഖങ്ങളോ ഭോഗങ്ങളോ നിന്നെ ആശ്രയിച്ചുള്ള ഐശ്വര്യമോ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
12.111.26
न योक्ष्यति हि मे शीलं तव भृत्यैः पुरातनैः ।
ते त्वां विभेदयिष्यन्ति दुःखशीला मदन्तरे ॥ १२.१११.२६ ॥
നിന്റെ പഴയ ഭൃത്യന്മാരോടൊപ്പം എന്റെ സ്വഭാവം യോജിക്കില്ല. ദുഃഖസ്വഭാവികളായ അവർ എന്നിലും നിന്നിലും ഭിന്നത വരുത്തും.
12.111.27
संश्रयः श्लाघनीयस्त्वमन्येषामपि भास्वताम् ।
कृतात्मा सुमहाभागः पापकेष्वप्यदारुणः ॥ १२.१११.२७ ॥
തിളങ്ങുന്ന മറ്റുള്ളവർക്കും നിന്റെ അഭയം പ്രശംസനീയമാണ്. നീ ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവൻ, മഹാഭാഗ്യവാൻ, പാപികളോടും ക്രൂരനല്ല.
12.111.28
दीर्घदर्शी महोत्साहः स्थूललक्ष्यो महाबलः ।
कृती चामोघकर्तासि भाव्यैश्च समलङ्कृतः ॥ १२.१११.२८ ॥
നീ ദീർഘദർശിയാണ്, മഹോത്സാഹിയാണ്, വിശാല ലക്ഷ്യമുള്ളവനാണ്, മഹാബലനാണ്, കൃതിമാനാണ്, പിഴയ്ക്കാത്ത കർമ്മം ചെയ്യുന്നവനാണ്, നല്ല ഗുണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവനാണ്.
12.111.29
किं तु स्वेनास्मि सन्तुष्टो दुःखा वृत्तिरनुष्ठिता ।
सेवायाश्चापि नाभिज्ञः स्वच्छन्देन वनेचरः ॥ १२.१११.२९ ॥
എന്നാൽ ഞാൻ എന്റെ സ്വന്തം നിലയിൽ സംതൃപ്തനാണ്. കഠിനമായ ജീവനമാർഗ്ഗം ഞാൻ സ്വീകരിച്ചു. സേവനം ചെയ്യുന്ന വഴിയും എനിക്കറിയില്ല; ഞാൻ എന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം കാട്ടിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവനാണ്.
12.111.30
राजोपक्रोशदोषाश्च सर्वे संश्रयवासिनाम् ।
वनचर्या च निःसङ्गा निर्भया निरवग्रहा ॥ १२.१११.३० ॥
രാജാവിന്റെ നിന്ദയുടെ എല്ലാ ദോഷങ്ങളും ആശ്രയത്തിൽ വസിക്കുന്നവർക്കുള്ളതാണ്; കാട്ടുജീവിതമോ അനാസക്തവും നിർഭയവും നിയന്ത്രണമില്ലാത്തതുമാണ്.
12.111.31
नृपेणाहूयमानस्य यत्तिष्ठति भयं हृदि ।
न तत्तिष्ठति तुष्टानां वने मूलफलाशिनाम् ॥ १२.१११.३१ ॥
രാജാവ് വിളിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ഭയം, കാട്ടിൽ കിഴങ്ങും പഴങ്ങളും തിന്ന് സംതൃപ്തരായവരിൽ നിലനിൽക്കുന്നില്ല.
12.111.32
पानीयं वा निरायासं स्वाद्वन्नं वा भयोत्तरम् ।
विचार्य खलु पश्यामि तत्सुखं यत्र निर्वृतिः ॥ १२.१११.३२ ॥
അധ്വാനമില്ലാതെ കിട്ടുന്ന വെള്ളമോ, ഭയം അധികമുള്ള രുചികരമായ ഭക്ഷണമോ — വിചാരിച്ചു നോക്കുമ്പോൾ, സമാധാനം എവിടെയുണ്ടോ അതാണ് സുഖമെന്ന് ഞാൻ കാണുന്നു.
12.111.33
अपराधैर्न तावन्तो भृत्याः शिष्टा नराधिपैः ।
उपघातैर्यथा भृत्या दूषिता निधनं गताः ॥ १२.१११.३३ ॥
രാജാക്കന്മാർ കുറ്റങ്ങൾക്ക് ശിക്ഷിച്ച ഭൃത്യർ അത്രയും പേരല്ല; എന്നാൽ ഉപദ്രവങ്ങളാൽ കേടുവന്ന ഭൃത്യർ മരണം പ്രാപിച്ചു.
12.111.34
यदि त्वेतन्मया कार्यं मृगेन्द्रो यदि मन्यते ।
समयं कृतमिच्छामि वर्तितव्यं यथा मयि ॥ १२.१११.३४ ॥
ഞാൻ ഇത് ചെയ്യേണ്ടതാണെങ്കിൽ, ആ മൃഗേന്ദ്രൻ സമ്മതിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഒരു ഉടമ്പടി ഉണ്ടാകണമെന്ന് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്നോട് നീ പെരുമാറേണ്ട വിധത്തിൽ പെരുമാറണം.
12.111.35
मदीया माननीयास्ते श्रोतव्यं च हितं वचः ।
कल्पिता या च ते वृत्तिः सा भवेत्तव सुस्थिरा ॥ १२.१११.३५ ॥
എന്റെ ആളുകൾ നിനക്ക് ബഹുമാനയോഗ്യരാണ്; അവരുടെ ഹിതവാക്ക് കേൾക്കണം; നിനക്കായി ഏർപ്പെടുത്തിയ ജീവനോപാധി നിനക്ക് അതിസ്ഥിരമായിരിക്കട്ടെ.
12.111.36
न मन्त्रयेयमन्यैस्ते सचिवैः सह कर्हिचित् ।
नीतिमन्तः परीप्सन्तो वृथा ब्रूयुः परे मयि ॥ १२.१११.३६ ॥
നിന്റെ മറ്റ് മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ഞാൻ ഒരിക്കലും ആലോചിക്കരുത്; നീതിജ്ഞർ, ലാഭം ആഗ്രഹിച്ച്, എന്നെക്കുറിച്ച് വൃഥാ പറയട്ടെ.
12.111.37
एक एकेन सङ्गम्य रहो ब्रूयां हितं तव ।
न च ते ज्ञातिकार्येषु प्रष्टव्योऽहं हिताहिते ॥ १२.१११.३७ ॥
ഓരോരുത്തരുമായി കൂടിക്കണ്ട് രഹസ്യമായി നിനക്ക് ഹിതമായത് ഞാൻ പറയാം. ബന്ധുകാര്യങ്ങളിൽ ഹിതാഹിതം എന്നോട് ചോദിക്കേണ്ടതില്ല.
12.111.38
मया संमन्त्र्य पश्चाच्च न हिंस्याः सचिवास्त्वया ।
मदीयानां च कुपितो मा त्वं दण्डं निपातयेः ॥ १२.१११.३८ ॥
എന്നോട് ആലോചിച്ചശേഷവും നിന്റെ മന്ത്രിമാരെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. എന്റെ ആളുകളോട് കോപിച്ച് ദണ്ഡം നൽകരുത്.
12.111.39
एवमस्त्विति तेनासौ मृगेन्द्रेणाभिपूजितः ।
प्राप्तवान्मतिसाचिव्यं गोमायुर्व्याघ्रयोनितः ॥ १२.१११.३९ ॥
'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞ് ആ മൃഗേന്ദ്രനാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട്, വ്യാഘ്രയോനിയിൽ നിന്നുള്ള ആ കുറുക്കൻ മന്ത്രിസ്ഥാനം നേടി.
12.111.40
तं तथा सत्कृतं दृष्ट्वा युज्यमानं च कर्मणि ।
प्राद्विषन्कृतसङ्घाताः पूर्वभृत्या मुहुर्मुहुः ॥ १२.१११.४० ॥
അവൻ ഇങ്ങനെ ആദരിക്കപ്പെട്ട് ജോലികളിൽ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടത് കണ്ട്, സംഘടിച്ച മുൻ ഭൃത്യന്മാർ ആവർത്തിച്ച് അവനെ വെറുത്തു.
12.111.41
मित्रबुद्ध्या च गोमायुं सान्त्वयित्वा प्रवेश्य च ।
दोषेषु समतां नेतुमैच्छन्नशुभबुद्धयः ॥ १२.१११.४१ ॥
മിത്രബുദ്ധിയോടെ ആ കുറുക്കനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് അകത്തേക്ക് കയറ്റി, ദുഷ്ടബുദ്ധികൾ അവനെ ദോഷങ്ങളിലും തങ്ങളെപ്പോലെയാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
12.111.42
अन्यथा ह्युचिताः पूर्वं परद्रव्यापहारिणः ।
अशक्ताः किञ्चिदादातुं द्रव्यं गोमायुयन्त्रिताः ॥ १२.१११.४२ ॥
അല്ലെങ്കിൽ, മുൻപ് അവർ പരധനം അപഹരിക്കുന്നവരായിരുന്നു; എന്നാൽ ആ കുറുക്കന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ ബന്ധിതരായി ഇപ്പോൾ ഒന്നും എടുക്കാൻ കഴിയാത്തവരായി.
12.111.43
व्युत्थानं चात्र काङ्क्षद्भिः कथाभिः प्रविलोभ्यते ।
धनेन महता चैव बुद्धिरस्य विलोभ्यते ॥ १२.१११.४३ ॥
ഇവിടെ കലാപം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ കഥകളാൽ അവനെ മോഹിപ്പിക്കുന്നു; വലിയ ധനത്താൽ അവന്റെ ബുദ്ധിയും മോഹിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
12.111.44
न चापि स महाप्राज्ञस्तस्माद्धैर्याच्चचाल ह ।
अथास्य समयं कृत्वा विनाशाय स्थिताः परे ॥ १२.१११.४४ ॥
ആ മഹാപ്രാജ്ഞനും തന്റെ ധൈര്യത്തിൽ നിന്ന് ഇളകിയില്ല. പിന്നെ മറ്റുള്ളവർ അവനുമായി ഉടമ്പടി ചെയ്ത് അവന്റെ നാശത്തിനായി നിലകൊണ്ടു.
12.111.45
ईप्सितं च मृगेन्द्रस्य मांसं यत्तत्र संस्कृतम् ।
अपनीय स्वयं तद्धि तैर्न्यस्तं तस्य वेश्मनि ॥ १२.१११.४५ ॥
അവിടെ പാകം ചെയ്ത, മൃഗരാജാവിന് ഇഷ്ടമായ ആ മാംസം അവർതന്നെ എടുത്ത് അവന്റെ വീട്ടിൽ വെച്ചു.
12.111.46
यदर्थं चाप्यपहृतं येन यच्चैव मन्त्रितम् ।
तस्य तद्विदितं सर्वं कारणार्थं च मर्षितम् ॥ १२.१११.४६ ॥
എന്തിനുവേണ്ടി അപഹരിക്കപ്പെട്ടുവോ, ആര് എന്ത് ആലോചിച്ചുവോ അതെല്ലാം അവനറിഞ്ഞിരുന്നു; കാരണത്തിനായി അവൻ എല്ലാം സഹിച്ചു.
12.111.47
समयोऽयं कृतस्तेन साचिव्यमुपगच्छता ।
नोपघातस्त्वया ग्राह्यो राजन्मैत्रीमिहेच्छता ॥ १२.१११.४७ ॥
മന്ത്രിസ്ഥാനം സ്വീകരിച്ച അവൻ ഈ ഉടമ്പടി ചെയ്തു: 'ഹേ രാജാവേ, ഇവിടെ സൗഹൃദം ആഗ്രഹിക്കുന്ന നീ എനിക്ക് ഉപദ്രവം ചെയ്യരുത്.'
12.111.48
भोजने चोपहर्तव्ये तन्मांसं न स्म दृश्यते ।
मृगराजेन चाज्ञप्तं मृग्यतां चोर इत्युत ॥ १२.१११.४८ ॥
ഭക്ഷണം വിളമ്പുമ്പോൾ ആ മാംസം കാണാനില്ലായിരുന്നു. മൃഗരാജാവ് കല്പിച്ചു: 'കള്ളനെ അന്വേഷിക്കുവിൻ!'
12.111.49
कृतकैश्चापि तन्मांसं मृगेन्द्रायोपवर्णितम् ।
सचिवेनोपनीतं ते विदुषा प्राज्ञमानिना ॥ १२.१११.४९ ॥
കൃത്രിമമാർഗങ്ങളാൽ ആ മാംസം തന്നെ മൃഗേന്ദ്രനു വർണിക്കപ്പെട്ടു; താൻ പണ്ഡിതനും ജ്ഞാനിയുമാണെന്ന് കരുതുന്ന ഒരു മന്ത്രി അത് നിന്റെ അടുത്ത് കൊണ്ടുവന്നു.
12.111.50
सरोषस्त्वथ शार्दूलः श्रुत्वा गोमायुचापलम् ।
बभूवामर्षितो राजा वधं चास्याभ्यरोचयत् ॥ १२.१११.५० ॥
അപ്പോൾ ആ വ്യാഘ്രരാജാവ് കുറുക്കന്റെ ചാപല്യം കേട്ട് കോപിച്ചു; അവന്റെ വധം തന്നെ ഉചിതമെന്ന് തീരുമാനിച്ചു.
12.111.51
छिद्रं तु तस्य तद्दृष्ट्वा प्रोचुस्ते पूर्वमन्त्रिणः ।
सर्वेषामेव सोऽस्माकं वृत्तिभङ्गेषु वर्तते ॥ १२.१११.५१ ॥
അവന്റെ ആ ദൗർബല്യം കണ്ട് പണ്ടത്തെ മന്ത്രിമാർ പറഞ്ഞു: അവൻ നമ്മുടെ എല്ലാവരുടെയും ജീവനോപാധികൾ തകർക്കുന്നതിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
12.111.52
इदं चास्येदृशं कर्म वाल्लभ्येन तु रक्ष्यते ।
श्रुतश्च स्वामिना पूर्वं यादृशो नैष तादृशः ॥ १२.१११.५२ ॥
അവന്റെ ഈ വിധമുള്ള പ്രവൃത്തി യജമാനന്റെ പ്രീതികൊണ്ടുതന്നെ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു; അവൻ ആയിരിക്കുന്ന പോലെയല്ല എന്ന് യജമാനൻ മുമ്പ് കേട്ടിരുന്നു.
12.111.53
वाङ्मात्रेणैव धर्मिष्ठः स्वभावेन तु दारुणः ।
धर्मच्छद्मा ह्ययं पापो वृथाचारपरिग्रहः ॥ १२.१११.५३ ॥
വാക്കിൽ മാത്രമേ അവൻ ധർമിഷ്ഠനാണ്; സ്വഭാവത്തിൽ ക്രൂരനാണ്. ധർമത്തിന്റെ വേഷം കെട്ടിയ ഈ പാപി വ്യർഥമായ ആചാരം സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
12.111.54
मांसापनयनं ज्ञात्वा व्याघ्रस्तेषां तु तद्वचः ।
आज्ञापयामास तदा गोमायुर्वध्यतामिति ॥ १२.१११.५४ ॥
മാംസം നീക്കപ്പെട്ടു എന്നറിഞ്ഞ്, അവരുടെ ആ വാക്ക് കേട്ട്, അപ്പോൾ വ്യാഘ്രം കുറുക്കനെ വധിക്കാൻ കൽപിച്ചു.
12.111.55
शार्दूलवचनं श्रुत्वा शार्दूलजननी ततः ।
मृगराजं हितैर्वाक्यैः सम्बोधयितुमागमत् ॥ १२.१११.५५ ॥
കടുവയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അപ്പോൾ കടുവയുടെ അമ്മ മൃഗരാജനെ (സിംഹത്തെ) ഹിതവാക്കുകളാൽ ഉപദേശിക്കാൻ വന്നു.
12.111.56
पुत्र नैतत्त्वया ग्राह्यं कपटारम्भसंवृतम् ।
कर्मसङ्घर्षजैर्दोषैर्दुष्यत्यशुचिभिः शुचिः ॥ १२.१११.५६ ॥
മകനേ, വഞ്ചനാപരമായ ആരംഭത്താൽ മൂടപ്പെട്ട ഇത് നീ സ്വീകരിക്കരുത്; കർമ്മസംഘർഷത്തിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്ന ദോഷങ്ങളാൽ ശുദ്ധനും അശുദ്ധമായവയാൽ മലിനനാകുന്നു.
12.111.57
नोच्छ्रितं सहते कश्चित्प्रक्रिया वैरकारिका ।
शुचेरपि हि युक्तस्य दोष एव निपात्यते ॥ १२.१११.५७ ॥
ഉയർന്നു നിൽക്കുന്നവനെ ആരും സഹിക്കുന്നില്ല; വൈരമുണ്ടാക്കുന്ന പ്രവൃത്തികളാൽ ശുദ്ധനും യോഗ്യനുമായവന്റെ മേലും കുറ്റമേ ചുമത്തപ്പെടുന്നു.
12.111.58
लुब्धानां शुचयो द्वेष्याः कातराणां तरस्विनः ।
मूर्खाणां पण्डिता द्वेष्या दरिद्राणां महाधनाः ॥ १२.१११.५८ ॥
ലോഭികൾക്ക് ശുദ്ധന്മാർ ദ്വേഷ്യരാണ്; ഭീരുക്കൾക്ക് ധീരന്മാർ; മൂഢന്മാർക്ക് പണ്ഡിതന്മാർ ദ്വേഷ്യരാണ്; ദരിദ്രർക്ക് മഹാധനികർ ദ്വേഷ്യരാണ്.
12.111.59
बहवः पण्डिता लुब्धाः सर्वे मायोपजीविनः ।
कुर्युर्दोषमदोषस्य बृहस्पतिमतेरपि ॥ १२.१११.५९ ॥
പല പണ്ഡിതന്മാരും ലോഭികളാണ്; എല്ലാവരും മായയാൽ ജീവിക്കുന്നവർ; കുറ്റമറ്റവനും ബൃഹസ്പതിക്ക് തുല്യബുദ്ധിയുള്ളവനുമായവന്റെ മേലും അവർ കുറ്റം ചുമത്തിയേക്കാം.
12.111.60
शून्यात्तच्च गृहान्मांसं यदद्यापहृतं तव ।
नेच्छते दीयमानं च साधु तावद्विमृश्यताम् ॥ १२.१११.६० ॥
ഇന്ന് നീ ശൂന്യമായ വീട്ടിൽനിന്ന് അപഹരിച്ച ആ മാംസം; നൽകപ്പെട്ടാലും അവൻ ആഗ്രഹിക്കാത്തത് — ഇതിനെക്കുറിച്ച് നന്നായി ആലോചിക്കട്ടെ.
12.111.61
असत्याः सत्यसङ्काशाः सत्याश्चासत्यदर्शिनः ।
दृश्यन्ते विविधा भावास्तेषु युक्तं परीक्षणम् ॥ १२.१११.६१ ॥
അസത്യമായവ സത്യംപോലെയും സത്യമായവ അസത്യംപോലെയും കാണപ്പെടുന്നു; പലവിധ ഭാവങ്ങൾ ദൃശ്യമാകുന്നു; അതിനാൽ അവയെ പരിശോധിക്കുന്നത് ഉചിതമാണ്.
12.111.62
तलवद्दृश्यते व्योम खद्योतो हव्यवाडिव ।
न चैवास्ति तलं व्योम्नि न खद्योते हुताशनः ॥ १२.१११.६२ ॥
ആകാശം നിലംപോലെ കാണപ്പെടുന്നു; മിന്നാമിനുങ്ങ് ഹോമാഗ്നിപോലെ കാണപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ ആകാശത്തിൽ നിലമില്ല, മിന്നാമിനുങ്ങിൽ അഗ്നിയുമില്ല.
12.111.63
तस्मात्प्रत्यक्षदृष्टोऽपि युक्तमर्थः परीक्षितुम् ।
परीक्ष्य ज्ञापयन्ह्यर्थान्न पश्चात्परितप्यते ॥ १२.१११.६३ ॥
അതിനാൽ നേരിൽ കണ്ടാലും ആ കാര്യം പരിശോധിക്കുന്നത് ഉചിതമാണ്; പരിശോധിച്ച് കാര്യങ്ങൾ അറിയിക്കുന്നവൻ പിന്നീട് വിഷമിക്കുന്നില്ല.
12.111.64
न दुष्करमिदं पुत्र यत्प्रभुर्घातयेत्परम् ।
श्लाघनीया च वर्या च लोके प्रभवतां क्षमा ॥ १२.१११.६४ ॥
മകനേ, അധികാരി മറ്റൊരാളെ കൊല്ലുന്നത് പ്രയാസമല്ല; എന്നാൽ ലോകത്തിൽ ശക്തിമാന്മാരുടെ ക്ഷമയാണ് പ്രശംസനീയവും ശ്രേഷ്ഠവും.
12.111.65
स्थापितोऽयं पुत्र त्वया सामन्तेष्वधि विश्रुतः ।
दुःखेनासाद्यते पात्रं धार्यतामेष ते सुहृत् ॥ १२.१११.६५ ॥
മകനേ, നീ ഇവനെ സാമന്തന്മാർക്കിടയിൽ പ്രസിദ്ധമായ സ്ഥാനത്ത് നിർത്തി; യോഗ്യനായ പാത്രം കഷ്ടിച്ചേ ലഭിക്കൂ; അതിനാൽ ഇവനെ നിന്റെ സുഹൃത്തായി നിലനിർത്തുക.
12.111.66
दूषितं परदोषैर्हि गृह्णीते योऽन्यथा शुचिम् ।
स्वयं संदूषितामात्यः क्षिप्रमेव विनश्यति ॥ १२.१११.६६ ॥
മറ്റുള്ളവരുടെ ദോഷങ്ങളാൽ ദൂഷിതനായവനെ മറ്റൊന്നായി, ശുദ്ധനായി സ്വീകരിക്കുന്നവനും, സ്വയം അമാത്യന്മാരെ ദൂഷിതരാക്കുന്നവനും വേഗം നശിക്കും.
12.111.67
तस्मादथारिसङ्घाताद्गोमायोः कश्चिदागतः ।
धर्मात्मा तेन चाख्यातं यथैतत्कपटं कृतम् ॥ १२.१११.६७ ॥
അതിനാൽ ശത്രുസംഘത്തിൽനിന്ന് കുറുക്കന്റെ അടുത്ത് ഒരു ധർമ്മാത്മാവ് വന്നു; ഈ കാപട്യം എങ്ങനെ ചെയ്യപ്പെട്ടു എന്ന് അയാൾ അറിയിച്ചു.
12.111.68
ततो विज्ञातचारित्रः सत्कृत्य स विमोक्षितः ।
परिष्वक्तश्च सस्नेहं मृगेन्द्रेण पुनः पुनः ॥ १२.१११.६८ ॥
പിന്നീട് അവന്റെ നടപ്പ് തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ആദരിച്ച് അവൻ വിട്ടയക്കപ്പെട്ടു; സിംഹം സ്നേഹത്തോടെ അവനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ആലിംഗനം ചെയ്തു.
12.111.69
अनुज्ञाप्य मृगेन्द्रं तु गोमायुर्नीतिशास्त्रवित् ।
तेनामर्षेण सन्तप्तः प्रायमासितुमैच्छत ॥ १२.१११.६९ ॥
നീതിശാസ്ത്രജ്ഞനായ കുറുക്കൻ സിംഹത്തോട് യാത്ര പറഞ്ഞ് ആ അപമാനരോഷത്താൽ സന്തപ്തനായി പ്രായോപവേശം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
12.111.70
शार्दूलस्तत्र गोमायुं स्नेहात्प्रस्रुतलोचनः ।
अवारयत्स धर्मिष्ठं पूजया प्रतिपूजयन् ॥ १२.१११.७० ॥
അവിടെ കടുവ സ്നേഹത്താൽ കണ്ണീരൊഴുക്കിക്കൊണ്ട് ആ ധർമ്മിഷ്ഠനായ കുറുക്കനെ തടഞ്ഞു; അവനെ ആദരിച്ചും പ്രത്യാദരിച്ചും.
12.111.71
तं स गोमायुरालोक्य स्नेहादागतसम्भ्रमम् ।
बभाषे प्रणतो वाक्यं बाष्पगद्गदया गिरा ॥ १२.१११.७१ ॥
അവനെ കണ്ട് ആ കുറുക്കൻ സ്നേഹത്താൽ ഇളകി, പ്രണമിച്ച്, കണ്ണീരിനാൽ ഇടറിയ സ്വരത്തിൽ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
12.111.72
पूजितोऽहं त्वया पूर्वं पश्चाच्चैव विमानितः ।
परेषामास्पदं नीतो वस्तुं नार्हाम्यहं त्वयि ॥ १२.१११.७२ ॥
മുമ്പ് നീ എന്നെ ആദരിച്ചു, പിന്നീട് അപമാനിച്ചു; മറ്റുള്ളവരുടെ സ്ഥാനത്തേക്ക് എന്നെ കൊണ്ടുപോയി. ഇനി നിന്നിൽ വസിക്കാൻ ഞാൻ യോഗ്യനല്ല.
12.111.73
स्वसन्तुष्टाश्च्युताः स्थानान्मानात्प्रत्यवरोपिताः ।
स्वयं चोपहृता भृत्या ये चाप्युपहृताः परैः ॥ १२.१११.७३ ॥
സ്വയം തൃപ്തരായിരുന്ന, സ്ഥാനത്തുനിന്ന് വീണ, മാനത്തിൽനിന്ന് താഴ്ത്തപ്പെട്ട, സ്വയം തന്നെ മറ്റുള്ളവരാൽ വശീകരിക്കപ്പെട്ട ഭൃത്യന്മാർ.
12.111.74
परिक्षीणाश्च लुब्धाश्च क्रूराः काराभितापिताः ।
हृतस्वा मानिनो ये च त्यक्तोपात्ता महेप्सवः ॥ १२.१११.७४ ॥
ക്ഷയിച്ചവരും ലോഭികളും ക്രൂരരും കാരാഗൃഹദുഃഖത്താൽ തപിച്ചവരും ധനം അപഹരിക്കപ്പെട്ടവരും അഭിമാനികളും ത്യജിക്കപ്പെട്ടു വീണ്ടും സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടവരും മഹാമോഹികളുമായ ഭൃത്യന്മാർ.
12.111.75
सन्तापिताश्च ये केचिद्व्यसनौघप्रतीक्षिणः ।
अन्तर्हिताः सोपहिताः सर्वे ते परसाधनाः ॥ १२.१११.७५ ॥
ദുഃഖിതരായവരും ആപത്തിന്റെ പ്രവാഹം കാത്തിരിക്കുന്നവരും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നവരും വശീകരിക്കപ്പെട്ടവരുമായ അവരെല്ലാം ശത്രുവിന്റെ ഉപകരണങ്ങളാണ്.
12.111.76
अवमानेन युक्तस्य स्थापितस्य च मे पुनः ।
कथं यास्यसि विश्वासमहमेष्यामि वा पुनः ॥ १२.१११.७६ ॥
അപമാനിതനും വീണ്ടും സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടവനുമായ എന്നിൽ നീ എങ്ങനെ വിശ്വാസം വീണ്ടെടുക്കും? അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ വീണ്ടും വരുമോ?
12.111.77
समर्थ इति सङ्गृह्य स्थापयित्वा परीक्ष्य च ।
कृतं च समयं भित्त्वा त्वयाहमवमानितः ॥ १२.१११.७७ ॥
'സമർത്ഥൻ' എന്നു കരുതി സ്വീകരിച്ച്, സ്ഥാപിച്ച്, പരീക്ഷിച്ച്, ഉണ്ടാക്കിയ ഉടമ്പടി ലംഘിച്ച് നീ എന്നെ അപമാനിച്ചു.
12.111.78
प्रथमं यः समाख्यातः शीलवानिति संसदि ।
न वाच्यं तस्य वैगुण्यं प्रतिज्ञां परिरक्षता ॥ १२.१११.७८ ॥
ആദ്യം സദസ്സിൽ 'ശീലവാൻ' എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടവന്റെ കുറവ്, തന്റെ പ്രതിജ്ഞ കാക്കുന്നവനെക്കുറിച്ച് പറയരുത്.
12.111.79
एवं चावमतस्येह विश्वासं किं प्रयास्यसि ।
त्वयि चैव ह्यविश्वासे ममोद्वेगो भविष्यति ॥ १२.१११.७९ ॥
ഇങ്ങനെ ഇവിടെ അവമാനിതനായ നീ എങ്ങനെ വിശ്വാസം നേടും? നിന്നിൽ അവിശ്വാസമുണ്ടായാൽ എനിക്ക് ഉദ്വേഗമുണ്ടാകും.
12.111.80
शङ्कितस्त्वमहं भीतः परे छिद्रानुदर्शिनः ।
अस्निग्धाश्चैव दुस्तोषाः कर्म चैतद्बहुच्छलम् ॥ १२.१११.८० ॥
നീ സംശയത്തിന് വിധേയനാണ്, ഞാൻ ഭയപ്പെടുന്നു; മറ്റുള്ളവർ കുറ്റം തേടുന്നവരാണ്. അവർ സ്നേഹരഹിതരും എളുപ്പം തൃപ്തരാകാത്തവരുമാണ്; ഈ കർമ്മം വളരെ വഞ്ചന നിറഞ്ഞതാണ്.
12.111.81
दुःखेन श्लेष्यते भिन्नं श्लिष्टं दुःखेन भिद्यते ।
भिन्नश्लिष्टा तु या प्रीतिर्न सा स्नेहेन वर्तते ॥ १२.१११.८१ ॥
പൊട്ടിയത് കഷ്ടപ്പെട്ട് ചേർക്കുന്നു; ചേർന്നത് കഷ്ടപ്പെട്ട് വീണ്ടും പൊട്ടുന്നു. പൊട്ടി ചേർന്ന സ്നേഹം സ്നേഹത്താൽ നിലനിൽക്കുന്നില്ല.
12.111.82
कश्चिदेव हि भीतस्तु दृश्यते न परात्मनोः ।
कार्यापेक्षा हि वर्तन्ते भावाः स्निग्धास्तु दुर्लभाः ॥ १२.१११.८२ ॥
യഥാർത്ഥത്തിൽ ചിലർ മാത്രമേ ഭയപ്പെടുന്നതായി കാണപ്പെടൂ; മറ്റുള്ളവരിലോ സ്വയത്തിലോ അല്ല. ഭാവങ്ങൾ മിക്കപ്പോഴും കാര്യലക്ഷ്യത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; സ്നേഹമുള്ള ഭാവങ്ങൾ അപൂർവമാണ്.
12.111.83
सुदुःखं पुरुषज्ञानं चित्तं ह्येषां चलाचलम् ।
समर्थो वाप्यशक्तो वा शतेष्वेकोऽधिगम्यते ॥ १२.१११.८३ ॥
മനുഷ്യരെ അറിയുന്നത് അതിവിഷമമാണ്; ഇവരുടെ മനസ്സ് ചലിക്കുന്നതും സ്ഥിരമായതുമാണ്. സമർത്ഥനോ അസമർത്ഥനോ ആകട്ടെ, നൂറിൽ ഒരാളേ കണ്ടെത്താനാകൂ.
12.111.84
अकस्मात्प्रक्रिया नॄणामकस्माच्चापकर्षणम् ।
शुभाशुभे महत्त्वं च प्रकर्तुं बुद्धिलाघवात् ॥ १२.१११.८४ ॥
മനുഷ്യരുടെ പ്രവൃത്തി പെട്ടെന്ന് ആരംഭിക്കുന്നു; പെട്ടെന്ന് പിന്മാറുന്നു. ശുഭവും അശുഭവും, മഹത്ത്വവും ബുദ്ധിയുടെ ലാഘവത്താൽ ഉണ്ടാകുന്നു.
12.111.85
एवं बहुविधं सान्त्वमुक्त्वा धर्मार्थहेतुमत् ।
प्रसादयित्वा राजानं गोमायुर्वनमभ्यगात् ॥ १२.१११.८५ ॥
ധർമ്മത്തിനും അർത്ഥത്തിനും ഉപകരിക്കുന്ന പലവിധ സാന്ത്വനവാക്കുകൾ പറഞ്ഞ് രാജാവിനെ പ്രസാദിപ്പിച്ച ശേഷം കുറുക്കൻ കാട്ടിലേക്ക് പോയി.
12.111.90
अगृह्यानुनयं तस्य मृगेन्द्रस्य स बुद्धिमान् ।
गोमायुः प्रायमासीनस्त्यक्त्वा देहं दिवं ययौ ॥ १२.१११.९० ॥
ആ മൃഗേന്ദ്രന്റെ (സിംഹത്തിന്റെ) അപേക്ഷ സ്വീകരിക്കാതെ, ബുദ്ധിമാനായ ആ കുറുക്കൻ പ്രായോപവേശം ചെയ്ത് ശരീരം ത്യജിച്ച് സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയി.