Mahābhārata · Adhyāya 12.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.111.1
असौम्याः सौम्यरूपेण सौम्याश्चासौम्यदर्शिनः ।
ईदृशान्पुरुषांस्तात कथं विद्यामहे वयम् ॥ १२.१११.१ ॥
Los de mal carácter aparecen con forma amable, y los amables parecen de mal carácter. Querido padre, ¿cómo podemos conocer a tales hombres?
12.111.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
व्याघ्रगोमायुसंवादं तं निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.१११.२ ॥
Sobre esto también cuentan esta antigua historia: el diálogo entre un tigre y un chacal. Yudhiṣṭhira, escúchala.
12.111.3
पुरिकायां पुरि पुरा श्रीमत्यां पौरिको नृपः ।
परहिंसारुचिः क्रूरो बभूव पुरुषाधमः ॥ १२.१११.३ ॥
Hace mucho tiempo, en la próspera ciudad de Purikā, había un rey llamado Pauriko, que se complacía en dañar a otros, cruel y el más vil de los hombres.
12.111.4
स त्वायुषि परिक्षीणे जगामानीप्सितां गतिम् ।
गोमायुत्वं च सम्प्राप्तो दूषितः पूर्वकर्मणा ॥ १२.१११.४ ॥
Cuando su vida se agotó, fue a un destino no deseado y, manchado por sus acciones pasadas, alcanzó la condición de chacal.
12.111.5
संस्मृत्य पूर्वजातिं स निर्वेदं परमं गतः ।
न भक्षयति मांसानि परैरुपहृतान्यपि ॥ १२.१११.५ ॥
Recordando su nacimiento anterior, alcanzó la suprema renuncia y ya no come carne, ni siquiera la que otros le traen.
12.111.6
अहिंस्रः सर्वभूतेषु सत्यवाक्सुदृढव्रतः ।
चकार च यथाकाममाहारं पतितैः फलैः ॥ १२.१११.६ ॥
No violento con todos los seres, veraz en sus palabras y firme en su voto, tomaba el alimento que deseaba de los frutos caídos.
12.111.7
श्मशाने तस्य चावासो गोमायोः संमतोऽभवत् ।
जन्मभूम्यनुरोधाच्च नान्यद्वासमरोचयत् ॥ १२.१११.७ ॥
Su morada fue en el cementerio, que agradaba al chacal. Por apego a su tierra natal, no quiso otra morada.
12.111.8
तस्य शौचममृष्यन्तः सर्वे ते सहजातयः ।
चालयन्ति स्म तां बुद्धिं वचनैः प्रश्रयोत्तरैः ॥ १२.१११.८ ॥
Incapaces de tolerar su pureza, todos sus parientes de nacimiento intentaron sacudir su resolución con respuestas humildes pero punzantes.
12.111.9
वसन्पितृवने रौद्रे शौचं लप्सितुमिच्छसि ।
इयं विप्रतिपत्तिस्ते यदा त्वं पिशिताशनः ॥ १२.१११.९ ॥
Viviendo en el terrible bosque de los antepasados, deseas obtener pureza. Esta es tu confusión, pues eres un comedor de carne.
12.111.10
तत्समो वा भवास्माभिर्भक्ष्यान्दास्यामहे वयम् ।
भुङ्क्ष्व शौचं परित्यज्य यद्धि भुक्तं तदस्ति ते ॥ १२.१११.१० ॥
Hazte como nosotros y te daremos comida. Abandona la pureza y come, pues lo que se come es ciertamente tuyo.
12.111.11
इति तेषां वचः श्रुत्वा प्रत्युवाच समाहितः ।
मधुरैः प्रश्रितैर्वाक्यैर्हेतुमद्भिरनिष्ठुरैः ॥ १२.१११.११ ॥
Al oír sus palabras, respondió con ánimo sereno, con palabras dulces, humildes, razonadas y no duras.
12.111.12
अप्रमाणं प्रसूतिर्मे शीलतः क्रियते कुलम् ।
प्रार्थयिष्ये तु तत्कर्म येन विस्तीर्यते यशः ॥ १२.१११.१२ ॥
Mi nacimiento no es prueba; un linaje se forma por la conducta. Buscaré aquella acción por la cual mi fama se extienda.
12.111.13
श्मशाने यदि वासो मे समाधिर्मे निशाम्यताम् ।
आत्मा फलति कर्माणि नाश्रमो धर्मलक्षणम् ॥ १२.१११.१३ ॥
Aunque mi morada esté en un cementerio, considerad mi samādhi. El ātman da el fruto de las acciones; la etapa de vida no es la marca del dharma.
12.111.14
आश्रमे यो द्विजं हन्याद्गां वा दद्यादनाश्रमे ।
किं नु तत्पातकं न स्यात्तद्वा दत्तं वृथा भवेत् ॥ १२.१११.१४ ॥
¿Quien mata a un dvija en un ermitaño, o da una vaca fuera de un ermitaño, no cometería pecado? ¿O sería vano el don dado?
12.111.15
भवन्तः सर्वलोभेन केवलं भक्षणे रताः ।
अनुबन्धे तु ये दोषास्तान्न पश्यन्ति मोहिताः ॥ १२.१११.१५ ॥
Todos vosotros, por codicia, os deleitáis solo en comer; pero las faltas que se siguen, cegados, no las veis.
12.111.16
अप्रत्ययकृतां गर्ह्यामर्थापनयदूषिताम् ।
इह चामुत्र चानिष्टां तस्माद्वृत्तिं न रोचये ॥ १२.१११.१६ ॥
Nacido de la desconfianza, censurable, manchado por la pérdida de riqueza, indeseable aquí y en el más allá — por eso no apruebo tal medio de vida.
12.111.17
तं शुचिं पण्डितं मत्वा शार्दूलः ख्यातविक्रमः ।
कृत्वात्मसदृशां पूजां साचिव्येऽवर्धयत्स्वयम् ॥ १२.१११.१७ ॥
Considerándolo puro y sabio, aquel tigre de renombrado valor lo honró como a sí mismo y lo elevó al cargo de consejero.
12.111.18
सौम्य विज्ञातरूपस्त्वं गच्छ यात्रां मया सह ।
व्रियन्तामीप्सिता भोगाः परिहार्याश्च पुष्कलाः ॥ १२.१११.१८ ॥
Oh amable, tu carácter es conocido; ve conmigo en la expedición. Elige los placeres que desees y disfrútalos en abundancia.
12.111.19
तीक्ष्णा वयमिति ख्याता भवतो ज्ञापयामहे ।
मृदुपूर्वं घातिनस्ते श्रेयश्चाधिगमिष्यति ॥ १२.१११.१९ ॥
Somos conocidos como los agudos; os lo hacemos saber. Primero con suavidad, y luego, para quienes golpean, llegará el bien.
12.111.20
अथ सम्पूज्य तद्वाक्यं मृगेन्द्रस्य महात्मनः ।
गोमायुः प्रश्रितं वाक्यं बभाषे किञ्चिदानतः ॥ १२.१११.२० ॥
Entonces, honrando las palabras de aquel magnánimo rey de las fieras, el chacal, inclinándose, habló humildemente algunas palabras.
12.111.21
सदृशं मृगराजैतत्तव वाक्यं मदन्तरे ।
यत्सहायान्मृगयसे धर्मार्थकुशलाञ्शुचीन् ॥ १२.१११.२१ ॥
Oh rey de las fieras, estas palabras tuyas ante mí son apropiadas: buscas aliados diestros en el dharma y en la riqueza, y puros.
12.111.22
न शक्यमनमात्येन महत्त्वमनुशासितुम् ।
दुष्टामात्येन वा वीर शरीरपरिपन्थिना ॥ १२.१११.२२ ॥
No es posible gobernar la grandeza sin ministros, ni con ministros perversos, oh héroe, que amenazan el cuerpo.
12.111.23
सहायाननुरक्तांस्तु यतेतानुपसंहितान् ।
परस्परमसङ्घुष्टान्विजिगीषूनलोलुपान् ॥ १२.१११.२३ ॥
Esfuérzate solo por aliados leales, unidos, que no riñan entre sí, deseosos de victoria y libres de avaricia.
12.111.24
तानतीतोपधान्प्राज्ञान्हिते युक्तान्मनस्विनः ।
पूजयेथा महाभागान्यथाचार्यान्यथा पितॄन् ॥ १२.१११.२४ ॥
A aquellos que han superado las pruebas, los sabios, dedicados al bien, magnánimos y de gran fortuna, debes honrarlos como honras a los maestros y a los antepasados.
12.111.25
न त्वेवं मम सन्तोषाद्रोचतेऽन्यन्मृगाधिप ।
न कामये सुखान्भोगानैश्वर्यं वा त्वदाश्रयम् ॥ १२.१११.२५ ॥
Pero por mi contentamiento nada más me agrada, señor de las bestias. No deseo placeres, goces ni un poder que dependa de ti.
12.111.26
न योक्ष्यति हि मे शीलं तव भृत्यैः पुरातनैः ।
ते त्वां विभेदयिष्यन्ति दुःखशीला मदन्तरे ॥ १२.१११.२६ ॥
Mi carácter no encajará con tus antiguos servidores. Ellos, de carácter amargo, te separarán de mí.
12.111.27
संश्रयः श्लाघनीयस्त्वमन्येषामपि भास्वताम् ।
कृतात्मा सुमहाभागः पापकेष्वप्यदारुणः ॥ १२.१११.२७ ॥
Tu refugio es digno de alabanza, incluso entre otros resplandecientes. Eres dueño de ti mismo, muy afortunado, y no severo ni con los malvados.
12.111.28
दीर्घदर्शी महोत्साहः स्थूललक्ष्यो महाबलः ।
कृती चामोघकर्तासि भाव्यैश्च समलङ्कृतः ॥ १२.१११.२८ ॥
Eres previsor, de gran energía, de propósito amplio, muy fuerte, hábil, de acciones que no fallan, y adornado de excelentes cualidades.
12.111.29
किं तु स्वेनास्मि सन्तुष्टो दुःखा वृत्तिरनुष्ठिता ।
सेवायाश्चापि नाभिज्ञः स्वच्छन्देन वनेचरः ॥ १२.१११.२९ ॥
Pero estoy contento con mi propia condición. He adoptado una vida dura y no sé servir; soy un morador del bosque por mi propia voluntad.
12.111.30
राजोपक्रोशदोषाश्च सर्वे संश्रयवासिनाम् ।
वनचर्या च निःसङ्गा निर्भया निरवग्रहा ॥ १२.१११.३० ॥
Todas las faltas de la reprensión del rey pertenecen a quienes viven en dependencia; pero la vida del bosque es libre de apego, sin temor y sin trabas.
12.111.31
नृपेणाहूयमानस्य यत्तिष्ठति भयं हृदि ।
न तत्तिष्ठति तुष्टानां वने मूलफलाशिनाम् ॥ १२.१११.३१ ॥
El temor que permanece en el corazón de quien es llamado por un rey no permanece en quienes, contentos, viven en el bosque comiendo raíces y frutos.
12.111.32
पानीयं वा निरायासं स्वाद्वन्नं वा भयोत्तरम् ।
विचार्य खलु पश्यामि तत्सुखं यत्र निर्वृतिः ॥ १२.१११.३२ ॥
Agua obtenida sin fatiga, o comida sabrosa acompañada de mayor temor — habiéndolo considerado, veo que la felicidad está donde hay sosiego.
12.111.33
अपराधैर्न तावन्तो भृत्याः शिष्टा नराधिपैः ।
उपघातैर्यथा भृत्या दूषिता निधनं गताः ॥ १२.१११.३३ ॥
No son tantos los sirvientes castigados por los reyes por sus faltas como los que, corrompidos por las vejaciones, han ido a la muerte.
12.111.34
यदि त्वेतन्मया कार्यं मृगेन्द्रो यदि मन्यते ।
समयं कृतमिच्छामि वर्तितव्यं यथा मयि ॥ १२.१११.३४ ॥
Si yo debo hacer esto y el señor de las bestias lo aprueba, deseo que se haga un pacto y que te comportes conmigo como corresponde.
12.111.35
मदीया माननीयास्ते श्रोतव्यं च हितं वचः ।
कल्पिता या च ते वृत्तिः सा भवेत्तव सुस्थिरा ॥ १२.१११.३५ ॥
Mis gentes son dignas de honor para ti, y sus palabras beneficiosas deben ser escuchadas; que el sustento que se te ha asignado sea muy estable para ti.
12.111.36
न मन्त्रयेयमन्यैस्ते सचिवैः सह कर्हिचित् ।
नीतिमन्तः परीप्सन्तो वृथा ब्रूयुः परे मयि ॥ १२.१११.३६ ॥
Nunca debería consultar con tus otros ministros; que los sabios en la política, buscando su provecho, hablen en vano de mí.
12.111.37
एक एकेन सङ्गम्य रहो ब्रूयां हितं तव ।
न च ते ज्ञातिकार्येषु प्रष्टव्योऽहं हिताहिते ॥ १२.१११.३७ ॥
Reuniéndome con cada uno a solas, te diría lo que te conviene; y en los asuntos de tus parientes no tienes que preguntarme qué es beneficioso o dañino.
12.111.38
मया संमन्त्र्य पश्चाच्च न हिंस्याः सचिवास्त्वया ।
मदीयानां च कुपितो मा त्वं दण्डं निपातयेः ॥ १२.१११.३८ ॥
Incluso después de consultarme, no debes dañar a tus ministros; y, enojado con mis hombres, no debes imponerles castigo.
12.111.39
एवमस्त्विति तेनासौ मृगेन्द्रेणाभिपूजितः ।
प्राप्तवान्मतिसाचिव्यं गोमायुर्व्याघ्रयोनितः ॥ १२.१११.३९ ॥
Honrado por aquel rey de los leones, que dijo: «Así sea», el chacal, nacido de vientre de tigre, obtuvo el cargo de consejero.
12.111.40
तं तथा सत्कृतं दृष्ट्वा युज्यमानं च कर्मणि ।
प्राद्विषन्कृतसङ्घाताः पूर्वभृत्या मुहुर्मुहुः ॥ १२.१११.४० ॥
Al ver que era tan honrado y empleado en los asuntos, los antiguos sirvientes, unidos en bando, lo odiaban una y otra vez.
12.111.41
मित्रबुद्ध्या च गोमायुं सान्त्वयित्वा प्रवेश्य च ।
दोषेषु समतां नेतुमैच्छन्नशुभबुद्धयः ॥ १२.१११.४१ ॥
Consolando a aquel chacal con mente amistosa y admitiéndolo dentro, los de intención perversa quisieron hacerlo igual a ellos incluso en las faltas.
12.111.42
अन्यथा ह्युचिताः पूर्वं परद्रव्यापहारिणः ।
अशक्ताः किञ्चिदादातुं द्रव्यं गोमायुयन्त्रिताः ॥ १२.१११.४२ ॥
De otro modo, antes solían apoderarse de los bienes ajenos; pero atados al control del chacal, quedaron incapaces de tomar nada.
12.111.43
व्युत्थानं चात्र काङ्क्षद्भिः कथाभिः प्रविलोभ्यते ।
धनेन महता चैव बुद्धिरस्य विलोभ्यते ॥ १२.१११.४३ ॥
Aquí, quienes desean la rebelión lo seducen con relatos, y su intelecto es seducido por una gran riqueza.
12.111.44
न चापि स महाप्राज्ञस्तस्माद्धैर्याच्चचाल ह ।
अथास्य समयं कृत्वा विनाशाय स्थिताः परे ॥ १२.१११.४४ ॥
Pero aquel hombre muy sabio no vaciló en su firmeza. Entonces los otros, habiendo hecho un pacto con él, se mantuvieron dispuestos para su destrucción.
12.111.45
ईप्सितं च मृगेन्द्रस्य मांसं यत्तत्र संस्कृतम् ।
अपनीय स्वयं तद्धि तैर्न्यस्तं तस्य वेश्मनि ॥ १२.१११.४५ ॥
La carne cocinada allí, querida por el rey de las bestias, la retiraron ellos mismos y la pusieron en su morada.
12.111.46
यदर्थं चाप्यपहृतं येन यच्चैव मन्त्रितम् ।
तस्य तद्विदितं सर्वं कारणार्थं च मर्षितम् ॥ १२.१११.४६ ॥
Todo lo que fue robado y para qué fin, y lo que cada cual había planeado, todo le era conocido; y por el bien de la causa lo soportó.
12.111.47
समयोऽयं कृतस्तेन साचिव्यमुपगच्छता ।
नोपघातस्त्वया ग्राह्यो राजन्मैत्रीमिहेच्छता ॥ १२.१११.४७ ॥
Aquel que aceptó el cargo de consejero hizo este pacto: 'Oh rey, tú que deseas la amistad aquí no debes hacerme daño.'
12.111.48
भोजने चोपहर्तव्ये तन्मांसं न स्म दृश्यते ।
मृगराजेन चाज्ञप्तं मृग्यतां चोर इत्युत ॥ १२.१११.४८ ॥
Al momento de servir la comida, aquella carne no se veía. El rey de las bestias ordenó: '¡Busquen al ladrón!'
12.111.49
कृतकैश्चापि तन्मांसं मृगेन्द्रायोपवर्णितम् ।
सचिवेनोपनीतं ते विदुषा प्राज्ञमानिना ॥ १२.१११.४९ ॥
Aquella carne, fabricada con engaños, fue descrita al rey de las fieras, y un ministro que se creía erudito y sabio te la trajo.
12.111.50
सरोषस्त्वथ शार्दूलः श्रुत्वा गोमायुचापलम् ।
बभूवामर्षितो राजा वधं चास्याभ्यरोचयत् ॥ १२.१११.५० ॥
Entonces el rey tigre, al oír la veleidad del chacal, se enfureció lleno de indignación y aprobó su muerte.
12.111.51
छिद्रं तु तस्य तद्दृष्ट्वा प्रोचुस्ते पूर्वमन्त्रिणः ।
सर्वेषामेव सोऽस्माकं वृत्तिभङ्गेषु वर्तते ॥ १२.१११.५१ ॥
Viendo aquella falla en él, los antiguos ministros dijeron: está empeñado en quebrantar el sustento de todos nosotros.
12.111.52
इदं चास्येदृशं कर्म वाल्लभ्येन तु रक्ष्यते ।
श्रुतश्च स्वामिना पूर्वं यादृशो नैष तादृशः ॥ १२.१११.५२ ॥
Y sus acciones de este tipo se protegen solo por el favor del amo; el amo había oído antes que él no es como parece.
12.111.53
वाङ्मात्रेणैव धर्मिष्ठः स्वभावेन तु दारुणः ।
धर्मच्छद्मा ह्ययं पापो वृथाचारपरिग्रहः ॥ १२.१११.५३ ॥
Justo solo de palabra, pero cruel por naturaleza, este malvado, disfrazado de dharma, ha adoptado una conducta vacía.
12.111.54
मांसापनयनं ज्ञात्वा व्याघ्रस्तेषां तु तद्वचः ।
आज्ञापयामास तदा गोमायुर्वध्यतामिति ॥ १२.१११.५४ ॥
Sabiendo que la carne había sido retirada, y oyendo sus palabras, el tigre entonces ordenó que el chacal fuera muerto.
12.111.55
शार्दूलवचनं श्रुत्वा शार्दूलजननी ततः ।
मृगराजं हितैर्वाक्यैः सम्बोधयितुमागमत् ॥ १२.१११.५५ ॥
Al oír las palabras del tigre, la tigresa vino entonces a aconsejar al rey de las fieras, el león, con palabras benévolas.
12.111.56
पुत्र नैतत्त्वया ग्राह्यं कपटारम्भसंवृतम् ।
कर्मसङ्घर्षजैर्दोषैर्दुष्यत्यशुचिभिः शुचिः ॥ १२.१११.५६ ॥
Hijo, no debes aceptar esto, cubierto con la apariencia de engaño; el puro se contamina con cosas impuras, por las faltas nacidas del choque de las acciones.
12.111.57
नोच्छ्रितं सहते कश्चित्प्रक्रिया वैरकारिका ।
शुचेरपि हि युक्तस्य दोष एव निपात्यते ॥ १२.१११.५७ ॥
Nadie tolera al que se eleva; por una manera de proceder que engendra enemistad, la culpa recae incluso sobre el puro y el digno.
12.111.58
लुब्धानां शुचयो द्वेष्याः कातराणां तरस्विनः ।
मूर्खाणां पण्डिता द्वेष्या दरिद्राणां महाधनाः ॥ १२.१११.५८ ॥
Para los codiciosos, los puros son odiosos; para los temerosos, los valientes; para los necios, los sabios son odiosos; para los pobres, los muy ricos.
12.111.59
बहवः पण्डिता लुब्धाः सर्वे मायोपजीविनः ।
कुर्युर्दोषमदोषस्य बृहस्पतिमतेरपि ॥ १२.१११.५९ ॥
Muchos sabios son codiciosos, todos viven de la falsedad; pueden culpar incluso al irreprochable, aunque tenga la sabiduría de Bṛhaspati.
12.111.60
शून्यात्तच्च गृहान्मांसं यदद्यापहृतं तव ।
नेच्छते दीयमानं च साधु तावद्विमृश्यताम् ॥ १२.१११.६० ॥
Esa carne que hoy has sustraído de la casa vacía, y que él no desea aun cuando se le da — que se considere bien primero.
12.111.61
असत्याः सत्यसङ्काशाः सत्याश्चासत्यदर्शिनः ।
दृश्यन्ते विविधा भावास्तेषु युक्तं परीक्षणम् ॥ १२.१११.६१ ॥
Lo irreal parece real, y lo real parece irreal; aparecen diversas apariencias. Por ello es correcto examinarlas.
12.111.62
तलवद्दृश्यते व्योम खद्योतो हव्यवाडिव ।
न चैवास्ति तलं व्योम्नि न खद्योते हुताशनः ॥ १२.१११.६२ ॥
El cielo parece un suelo, y la luciérnaga parece el fuego del sacrificio; pero en el cielo no hay suelo, ni en la luciérnaga hay fuego.
12.111.63
तस्मात्प्रत्यक्षदृष्टोऽपि युक्तमर्थः परीक्षितुम् ।
परीक्ष्य ज्ञापयन्ह्यर्थान्न पश्चात्परितप्यते ॥ १२.१११.६३ ॥
Por tanto, incluso lo visto directamente debe examinarse. Quien conoce los asuntos tras examinarlos no se arrepiente después.
12.111.64
न दुष्करमिदं पुत्र यत्प्रभुर्घातयेत्परम् ।
श्लाघनीया च वर्या च लोके प्रभवतां क्षमा ॥ १२.१११.६४ ॥
Hijo, no es difícil que un soberano mate a otro; pero en el mundo la clemencia de los poderosos es digna de alabanza y excelente.
12.111.65
स्थापितोऽयं पुत्र त्वया सामन्तेष्वधि विश्रुतः ।
दुःखेनासाद्यते पात्रं धार्यतामेष ते सुहृत् ॥ १२.१११.६५ ॥
Hijo, has colocado a este hombre entre los señores feudales, donde es renombrado. Una persona digna se encuentra con dificultad; por eso mantén a este como tu amigo.
12.111.66
दूषितं परदोषैर्हि गृह्णीते योऽन्यथा शुचिम् ।
स्वयं संदूषितामात्यः क्षिप्रमेव विनश्यति ॥ १२.१११.६६ ॥
Quien acepta como puro a quien está manchado por las faltas ajenas, y quien él mismo corrompe a sus ministros, pronto perece.
12.111.67
तस्मादथारिसङ्घाताद्गोमायोः कश्चिदागतः ।
धर्मात्मा तेन चाख्यातं यथैतत्कपटं कृतम् ॥ १२.१११.६७ ॥
Por eso, de entre la multitud de enemigos llegó hasta el chacal un hombre de alma justa, y le contó cómo se había urdido este engaño.
12.111.68
ततो विज्ञातचारित्रः सत्कृत्य स विमोक्षितः ।
परिष्वक्तश्च सस्नेहं मृगेन्द्रेण पुनः पुनः ॥ १२.१११.६८ ॥
Entonces, reconocida su conducta, fue honrado y liberado, y el león lo abrazó afectuosamente una y otra vez.
12.111.69
अनुज्ञाप्य मृगेन्द्रं तु गोमायुर्नीतिशास्त्रवित् ।
तेनामर्षेण सन्तप्तः प्रायमासितुमैच्छत ॥ १२.१११.६९ ॥
El chacal, conocedor de la ciencia de la política, se despidió del león, y atormentado por aquella indignación, deseó sentarse en ayuno hasta la muerte.
12.111.70
शार्दूलस्तत्र गोमायुं स्नेहात्प्रस्रुतलोचनः ।
अवारयत्स धर्मिष्ठं पूजया प्रतिपूजयन् ॥ १२.१११.७० ॥
Allí el tigre, con los ojos llenos de lágrimas por afecto, detuvo a aquel chacal justísimo, honrándolo y siendo honrado a su vez.
12.111.71
तं स गोमायुरालोक्य स्नेहादागतसम्भ्रमम् ।
बभाषे प्रणतो वाक्यं बाष्पगद्गदया गिरा ॥ १२.१११.७१ ॥
Al verlo llegar agitado por el afecto, el chacal se inclinó profundamente y habló con voz quebrada por las lágrimas.
12.111.72
पूजितोऽहं त्वया पूर्वं पश्चाच्चैव विमानितः ।
परेषामास्पदं नीतो वस्तुं नार्हाम्यहं त्वयि ॥ १२.१११.७२ ॥
Antes me honraste, pero después me deshonraste y me llevaste a la morada de otros. Ya no soy digno de morar en ti.
12.111.73
स्वसन्तुष्टाश्च्युताः स्थानान्मानात्प्रत्यवरोपिताः ।
स्वयं चोपहृता भृत्या ये चाप्युपहृताः परैः ॥ १२.१११.७३ ॥
Sirvientes que estaban contentos consigo mismos, caídos de su lugar, rebajados de honor, y que ellos mismos fueron ganados por otros.
12.111.74
परिक्षीणाश्च लुब्धाश्च क्रूराः काराभितापिताः ।
हृतस्वा मानिनो ये च त्यक्तोपात्ता महेप्सवः ॥ १२.१११.७४ ॥
Los que han decaído, los codiciosos, los crueles, los atormentados por el sufrimiento de la prisión, los que han sido despojados de sus bienes, los orgullosos, los abandonados y luego recuperados, y los de gran deseo.
12.111.75
सन्तापिताश्च ये केचिद्व्यसनौघप्रतीक्षिणः ।
अन्तर्हिताः सोपहिताः सर्वे ते परसाधनाः ॥ १२.१११.७५ ॥
Los que están afligidos, los que aguardan una oleada de desgracias, los ocultos y los ganados, todos ellos son instrumentos del enemigo.
12.111.76
अवमानेन युक्तस्य स्थापितस्य च मे पुनः ।
कथं यास्यसि विश्वासमहमेष्यामि वा पुनः ॥ १२.१११.७६ ॥
¿Cómo volverás a confiar en mí, afligido por la deshonra y luego restablecido? ¿O volveré yo?
12.111.77
समर्थ इति सङ्गृह्य स्थापयित्वा परीक्ष्य च ।
कृतं च समयं भित्त्वा त्वयाहमवमानितः ॥ १२.१११.७७ ॥
Habiéndome acogido como capaz, establecido y puesto a prueba, y rompiendo el pacto hecho, me has deshonrado.
12.111.78
प्रथमं यः समाख्यातः शीलवानिति संसदि ।
न वाच्यं तस्य वैगुण्यं प्रतिज्ञां परिरक्षता ॥ १२.१११.७८ ॥
No debe decirse la falta de aquel que primero fue proclamado en la asamblea como virtuoso, por quien guarda su voto.
12.111.79
एवं चावमतस्येह विश्वासं किं प्रयास्यसि ।
त्वयि चैव ह्यविश्वासे ममोद्वेगो भविष्यति ॥ १२.१११.७९ ॥
Así, despreciado aquí, ¿cómo obtendrás confianza? Y si hay desconfianza hacia ti, en mí surgirá la inquietud.
12.111.80
शङ्कितस्त्वमहं भीतः परे छिद्रानुदर्शिनः ।
अस्निग्धाश्चैव दुस्तोषाः कर्म चैतद्बहुच्छलम् ॥ १२.१११.८० ॥
Tú eres sospechoso y yo estoy temeroso, pues los otros buscan faltas. Son hostiles y difíciles de contentar, y este acto está lleno de mucho engaño.
12.111.81
दुःखेन श्लेष्यते भिन्नं श्लिष्टं दुःखेन भिद्यते ।
भिन्नश्लिष्टा तु या प्रीतिर्न सा स्नेहेन वर्तते ॥ १२.१११.८१ ॥
Lo roto se une con dificultad, y lo unido se rompe con dificultad. El afecto que se rompe y se vuelve a unir no se sostiene por el amor.
12.111.82
कश्चिदेव हि भीतस्तु दृश्यते न परात्मनोः ।
कार्यापेक्षा हि वर्तन्ते भावाः स्निग्धास्तु दुर्लभाः ॥ १२.१११.८२ ॥
En verdad, solo algunos se ven temerosos, ni entre otros ni en uno mismo. Los sentimientos dependen sobre todo de lo que se ha de hacer; los sentimientos afectuosos son raros.
12.111.83
सुदुःखं पुरुषज्ञानं चित्तं ह्येषां चलाचलम् ।
समर्थो वाप्यशक्तो वा शतेष्वेकोऽधिगम्यते ॥ १२.१११.८३ ॥
Conocer a los hombres es muy difícil, pues su mente es inestable y estable a la vez. Sea capaz o incapaz, solo uno entre cien se encuentra.
12.111.84
अकस्मात्प्रक्रिया नॄणामकस्माच्चापकर्षणम् ।
शुभाशुभे महत्त्वं च प्रकर्तुं बुद्धिलाघवात् ॥ १२.१११.८४ ॥
Las empresas de los hombres comienzan de repente y de repente se retiran; lo bueno y lo malo, y también la grandeza, se producen por la ligereza del entendimiento.
12.111.85
एवं बहुविधं सान्त्वमुक्त्वा धर्मार्थहेतुमत् ।
प्रसादयित्वा राजानं गोमायुर्वनमभ्यगात् ॥ १२.१११.८५ ॥
Así, tras pronunciar muchas palabras de consuelo fundadas en el dharma y en el provecho, y tras apaciguar al rey, el chacal se marchó al bosque.
12.111.90
अगृह्यानुनयं तस्य मृगेन्द्रस्य स बुद्धिमान् ।
गोमायुः प्रायमासीनस्त्यक्त्वा देहं दिवं ययौ ॥ १२.१११.९० ॥
Sin aceptar la súplica conciliadora de aquel señor de las bestias, el sabio chacal se sentó en ayuno hasta la muerte, abandonó su cuerpo y fue al cielo.