มหาภารตะ · อัธยายะ 12.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.111.1
असौम्याः सौम्यरूपेण सौम्याश्चासौम्यदर्शिनः ।
ईदृशान्पुरुषांस्तात कथं विद्यामहे वयम् ॥ १२.१११.१ ॥
คนชั่วปรากฏในรูปอันอ่อนโยน และคนอ่อนโยนดูเหมือนชั่วร้าย ท่านพ่อที่รัก พวกเราจะรู้จักคนเช่นนั้นได้อย่างไร
12.111.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
व्याघ्रगोमायुसंवादं तं निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.१११.२ ॥
ในเรื่องนี้ ผู้คนยังเล่าอิติหาสโบราณนี้ คือบทสนทนาระหว่างเสือกับหมาจิ้งจอก ยุธิษฐิระ จงฟังเถิด
12.111.3
पुरिकायां पुरि पुरा श्रीमत्यां पौरिको नृपः ।
परहिंसारुचिः क्रूरो बभूव पुरुषाधमः ॥ १२.१११.३ ॥
แต่ก่อนนานมาแล้ว ในนครปุริกาอันรุ่งเรือง มีกษัตริย์พระนามเปาริกะ ผู้ชอบเบียดเบียนผู้อื่น โหดร้าย และเป็นคนต่ำช้าที่สุดในหมู่มนุษย์
12.111.4
स त्वायुषि परिक्षीणे जगामानीप्सितां गतिम् ।
गोमायुत्वं च सम्प्राप्तो दूषितः पूर्वकर्मणा ॥ १२.१११.४ ॥
เมื่ออายุขัยของท่านหมดสิ้นลง ท่านก็ไปสู่คติที่ไม่พึงปรารถนา และด้วยกรรมเก่าที่ทำให้ท่านมัวหมอง ท่านจึงได้กำเนิดเป็นหมาจิ้งจอก
12.111.5
संस्मृत्य पूर्वजातिं स निर्वेदं परमं गतः ।
न भक्षयति मांसानि परैरुपहृतान्यपि ॥ १२.१११.५ ॥
เมื่อระลึกถึงชาติปางก่อน ท่านก็บรรลุความเบื่อหน่ายอย่างยิ่ง ท่านไม่กินเนื้อสัตว์อีกต่อไป แม้ผู้อื่นนำมาถวาย
12.111.6
अहिंस्रः सर्वभूतेषु सत्यवाक्सुदृढव्रतः ।
चकार च यथाकाममाहारं पतितैः फलैः ॥ १२.१११.६ ॥
ท่านไม่เบียดเบียนสรรพสัตว์ พูดแต่คำจริง และมั่นคงในวัตรของตน ท่านกินอาหารตามที่ปรารถนา คือผลไม้ที่ร่วงหล่นลงมา
12.111.7
श्मशाने तस्य चावासो गोमायोः संमतोऽभवत् ।
जन्मभूम्यनुरोधाच्च नान्यद्वासमरोचयत् ॥ १२.१११.७ ॥
ที่อยู่ของท่านคือป่าช้า ซึ่งเป็นที่ที่หมาจิ้งจอกพึงใจ และเพราะความผูกพันกับถิ่นกำเนิด ท่านจึงไม่ชอบที่อยู่แห่งอื่นเลย
12.111.8
तस्य शौचममृष्यन्तः सर्वे ते सहजातयः ।
चालयन्ति स्म तां बुद्धिं वचनैः प्रश्रयोत्तरैः ॥ १२.१११.८ ॥
บรรดาญาติที่เกิดร่วมกับท่านทั้งหมด ทนความบริสุทธิ์ของท่านไม่ได้ จึงพยายามให้ท่านหวั่นไหวจากความตั้งใจนั้น ด้วยถ้อยคำอ่อนน้อมแต่แหลมคม
12.111.9
वसन्पितृवने रौद्रे शौचं लप्सितुमिच्छसि ।
इयं विप्रतिपत्तिस्ते यदा त्वं पिशिताशनः ॥ १२.१११.९ ॥
ท่านอาศัยอยู่ในป่าช้าอันน่าสะพรึงของบรรพบุรุษ แต่ปรารถนาจะได้ความบริสุทธิ์ นี่คือความสับสนของท่าน เพราะท่านเป็นผู้กินเนื้อสัตว์
12.111.10
तत्समो वा भवास्माभिर्भक्ष्यान्दास्यामहे वयम् ।
भुङ्क्ष्व शौचं परित्यज्य यद्धि भुक्तं तदस्ति ते ॥ १२.१११.१० ॥
จงเป็นเช่นพวกเราเถิด แล้วพวกเราจะให้อาหารแก่ท่าน จงละความบริสุทธิ์แล้วกินเถิด เพราะสิ่งที่กินแล้วนั้นย่อมเป็นของท่านอย่างแท้จริง
12.111.11
इति तेषां वचः श्रुत्वा प्रत्युवाच समाहितः ।
मधुरैः प्रश्रितैर्वाक्यैर्हेतुमद्भिरनिष्ठुरैः ॥ १२.१११.११ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของพวกเขาแล้ว ท่านตอบด้วยใจที่สงบมั่น ด้วยถ้อยคำอ่อนหวาน อ่อนน้อม มีเหตุผล และไม่รุนแรง
12.111.12
अप्रमाणं प्रसूतिर्मे शीलतः क्रियते कुलम् ।
प्रार्थयिष्ये तु तत्कर्म येन विस्तीर्यते यशः ॥ १२.१११.१२ ॥
การกำเนิดของข้าพเจ้าไม่ใช่หลักฐาน วงศ์ตระกูลย่อมถูกสร้างขึ้นด้วยความประพฤติ ข้าพเจ้าจะแสวงหากรรมนั้น ซึ่งจะทำให้ชื่อเสียงแพร่ไปไกล
12.111.13
श्मशाने यदि वासो मे समाधिर्मे निशाम्यताम् ।
आत्मा फलति कर्माणि नाश्रमो धर्मलक्षणम् ॥ १२.१११.१३ ॥
แม้ที่อยู่ของข้าพเจ้าจะเป็นป่าช้า ขอให้พิจารณาสมาธิของข้าพเจ้าเถิด ตนเองย่อมให้ผลแก่กรรมทั้งหลาย ช่วงชีวิตหาใช่เครื่องหมายของธรรมไม่
12.111.14
आश्रमे यो द्विजं हन्याद्गां वा दद्यादनाश्रमे ।
किं नु तत्पातकं न स्यात्तद्वा दत्तं वृथा भवेत् ॥ १२.१११.१४ ॥
ผู้ใดฆ่าพราหมณ์ในอาศรม หรือถวายโคนอกอาศรม การกระทำนั้นจะไม่เป็นบาปเลยหรือ หรือทานที่ให้ไปนั้นจะไร้ผลไปเปล่าๆ
12.111.15
भवन्तः सर्वलोभेन केवलं भक्षणे रताः ।
अनुबन्धे तु ये दोषास्तान्न पश्यन्ति मोहिताः ॥ १२.१११.१५ ॥
พวกท่านทั้งหมด ด้วยความโลภ ยินดีแต่ในการกิน แต่โทษทั้งหลายที่ตามมาจากการนั้น ท่านหลงผิดจึงมองไม่เห็น
12.111.16
अप्रत्ययकृतां गर्ह्यामर्थापनयदूषिताम् ।
इह चामुत्र चानिष्टां तस्माद्वृत्तिं न रोचये ॥ १२.१११.१६ ॥
อาชีพเช่นนี้เกิดจากความไม่น่าไว้วางใจ น่าตำหนิ และเปรอะเปื้อนด้วยการสูญเสียทรัพย์ เป็นที่ไม่น่าปรารถนาทั้งในโลกนี้และโลกหน้า ฉะนั้นข้าพเจ้าจึงไม่เห็นชอบกับการดำรงชีพเช่นนั้น
12.111.17
तं शुचिं पण्डितं मत्वा शार्दूलः ख्यातविक्रमः ।
कृत्वात्मसदृशां पूजां साचिव्येऽवर्धयत्स्वयम् ॥ १२.१११.१७ ॥
เสือผู้มีชื่อเสียงด้านความกล้าหาญ เห็นว่าท่านบริสุทธิ์และเป็นบัณฑิต จึงให้เกียรติท่านเสมอด้วยตน และยกท่านขึ้นดำรงตำแหน่งที่ปรึกษาด้วยตนเอง
12.111.18
सौम्य विज्ञातरूपस्त्वं गच्छ यात्रां मया सह ।
व्रियन्तामीप्सिता भोगाः परिहार्याश्च पुष्कलाः ॥ १२.१११.१८ ॥
ท่านผู้มีจิตอ่อนโยน เรารู้จักธรรมชาติของท่านแล้ว จงไปในการเดินทัพกับเราเถิด จงเลือกเอาความสุขสบายที่ท่านปรารถนา และเสวยมันอย่างบริบูรณ์
12.111.19
तीक्ष्णा वयमिति ख्याता भवतो ज्ञापयामहे ।
मृदुपूर्वं घातिनस्ते श्रेयश्चाधिगमिष्यति ॥ १२.१११.१९ ॥
พวกเราเป็นที่รู้จักในนามผู้เฉียบแหลม เราขอแจ้งให้ท่านทราบ ในตอนแรกจะอ่อนโยน แต่สำหรับผู้ที่ทำร้าย ความเจริญจะมาถึงเอง
12.111.20
अथ सम्पूज्य तद्वाक्यं मृगेन्द्रस्य महात्मनः ।
गोमायुः प्रश्रितं वाक्यं बभाषे किञ्चिदानतः ॥ १२.१११.२० ॥
ครั้นแล้ว หมาจิ้งจอกให้เกียรติแก่ถ้อยคำของจอมสัตว์ผู้ยิ่งใหญ่นั้น ก้มศีรษะลงเล็กน้อย แล้วกล่าวถ้อยคำอ่อนน้อมบางประการ
12.111.21
सदृशं मृगराजैतत्तव वाक्यं मदन्तरे ।
यत्सहायान्मृगयसे धर्मार्थकुशलाञ्शुचीन् ॥ १२.१११.२१ ॥
ท่านราชาแห่งสัตว์ป่า คำพูดนี้ของท่านต่อหน้าข้าพเจ้าเหมาะสมดี ท่านแสวงหาผู้ช่วยที่ฉลาดในธรรมและทรัพย์ และบริสุทธิ์
12.111.22
न शक्यमनमात्येन महत्त्वमनुशासितुम् ।
दुष्टामात्येन वा वीर शरीरपरिपन्थिना ॥ १२.१११.२२ ॥
การปกครองความยิ่งใหญ่ย่อมทำไม่ได้หากไม่มีเสนาอำมาตย์ หรือมีเสนาอำมาตย์ชั่วร้าย ผู้เป็นวีรบุรุษเอ๋ย ผู้ที่คุกคามร่างกาย
12.111.23
सहायाननुरक्तांस्तु यतेतानुपसंहितान् ।
परस्परमसङ्घुष्टान्विजिगीषूनलोलुपान् ॥ १२.१११.२३ ॥
จงพยายามแสวงหาเพียงผู้ช่วยที่จงรักภักดี สามัคคีกัน ไม่ทะเลาะกันเอง ปรารถนาชัยชนะ และปราศจากความโลภ
12.111.24
तानतीतोपधान्प्राज्ञान्हिते युक्तान्मनस्विनः ।
पूजयेथा महाभागान्यथाचार्यान्यथा पितॄन् ॥ १२.१११.२४ ॥
ผู้ที่ผ่านการทดสอบแล้ว ผู้มีปัญญา ผู้ตั้งมั่นในความเกื้อกูล มีใจสูง และมีโชคลาภอันยิ่งใหญ่ ท่านควรให้เกียรติเขาเหล่านั้นเช่นเดียวกับที่ให้เกียรติครูอาจารย์และบรรพบุรุษ
12.111.25
न त्वेवं मम सन्तोषाद्रोचतेऽन्यन्मृगाधिप ।
न कामये सुखान्भोगानैश्वर्यं वा त्वदाश्रयम् ॥ १२.१११.२५ ॥
แต่ข้าพเจ้าไม่พอใจสิ่งอื่นใดนอกจากความสันโดษ ท่านราชาแห่งสัตว์ป่า ข้าพเจ้าไม่ปรารถนาความสุขสบาย การเสวยสุข หรืออำนาจที่ต้องพึ่งพาท่าน
12.111.26
न योक्ष्यति हि मे शीलं तव भृत्यैः पुरातनैः ।
ते त्वां विभेदयिष्यन्ति दुःखशीला मदन्तरे ॥ १२.१११.२६ ॥
อุปนิสัยของข้าพเจ้าจะไม่เข้ากับข้ารับใช้เก่าแก่ของท่าน เหล่านั้นที่มีอารมณ์รุนแรงจะทำให้ท่านแตกแยกจากข้าพเจ้า
12.111.27
संश्रयः श्लाघनीयस्त्वमन्येषामपि भास्वताम् ।
कृतात्मा सुमहाभागः पापकेष्वप्यदारुणः ॥ १२.१११.२७ ॥
การพึ่งพิงท่านเป็นสิ่งที่น่ายกย่อง แม้เมื่อเทียบกับผู้รุ่งเรืองอื่น ๆ ท่านมีการควบคุมตนเอง มีโชคลาภอันยิ่งใหญ่ และไม่โหดร้ายแม้ต่อผู้ชั่วร้าย
12.111.28
दीर्घदर्शी महोत्साहः स्थूललक्ष्यो महाबलः ।
कृती चामोघकर्तासि भाव्यैश्च समलङ्कृतः ॥ १२.१११.२८ ॥
ท่านมองการณ์ไกล มีความมุ่งมั่นอย่างยิ่ง มีเป้าหมายกว้างไกล มีกำลังมหาศาล เป็นผู้สำเร็จ การกระทำของท่านไม่เคยพลาด และประดับด้วยคุณสมบัติอันดีงาม
12.111.29
किं तु स्वेनास्मि सन्तुष्टो दुःखा वृत्तिरनुष्ठिता ।
सेवायाश्चापि नाभिज्ञः स्वच्छन्देन वनेचरः ॥ १२.१११.२९ ॥
แต่ข้าพเจ้าพอใจกับสิ่งที่ตนมี ข้าพเจ้าได้เลือกการดำรงชีพที่ลำบาก และไม่รู้วิธีรับใช้ ข้าพเจ้าเป็นผู้อาศัยในป่าโดยความสมัครใจของตนเอง
12.111.30
राजोपक्रोशदोषाश्च सर्वे संश्रयवासिनाम् ।
वनचर्या च निःसङ्गा निर्भया निरवग्रहा ॥ १२.१११.३० ॥
ความผิดทั้งหมดจากการถูกกษัตริย์ตำหนิตกอยู่กับผู้ที่อาศัยพึ่งพิงผู้อื่น แต่การใช้ชีวิตในป่าไม่ติดข้อง ไม่มีภัย และไม่ถูกกักขัง
12.111.31
नृपेणाहूयमानस्य यत्तिष्ठति भयं हृदि ।
न तत्तिष्ठति तुष्टानां वने मूलफलाशिनाम् ॥ १२.१११.३१ ॥
ความกลัวที่ยังคงอยู่ในใจของผู้ที่ถูกกษัตริย์เรียกตัว ย่อมไม่คงอยู่ในผู้ที่พอใจอยู่ในป่า กินรากไม้และผลไม้
12.111.32
पानीयं वा निरायासं स्वाद्वन्नं वा भयोत्तरम् ।
विचार्य खलु पश्यामि तत्सुखं यत्र निर्वृतिः ॥ १२.१११.३२ ॥
น้ำที่ได้มาโดยไม่ต้องลำบาก หรืออาหารรสอร่อยที่มีความกลัวมากกว่า ข้าพเจ้าได้พิจารณาแล้วเห็นว่า ความสุขอยู่ที่ใดที่มีความสงบ
12.111.33
अपराधैर्न तावन्तो भृत्याः शिष्टा नराधिपैः ।
उपघातैर्यथा भृत्या दूषिता निधनं गताः ॥ १२.१११.३३ ॥
ข้ารับใช้ที่ถูกกษัตริย์ลงโทษเพราะความผิดนั้นไม่มากเท่ากับข้ารับใช้ที่ถูกทำร้าย จนเสียหายและถึงแก่ความตาย
12.111.34
यदि त्वेतन्मया कार्यं मृगेन्द्रो यदि मन्यते ।
समयं कृतमिच्छामि वर्तितव्यं यथा मयि ॥ १२.१११.३४ ॥
หากข้าพเจ้าต้องทำเช่นนี้ และราชาแห่งสัตว์ป่าเห็นพ้อง ข้าพเจ้าปรารถนาให้มีข้อตกลงร่วมกัน และให้ท่านปฏิบัติต่อข้าพเจ้าอย่างเหมาะสม
12.111.35
मदीया माननीयास्ते श्रोतव्यं च हितं वचः ।
कल्पिता या च ते वृत्तिः सा भवेत्तव सुस्थिरा ॥ १२.१११.३५ ॥
ประชาชนของข้าพเจ้าควรได้รับเกียรติจากท่าน และควรฟังคำแนะนำที่เป็นประโยชน์ของพวกเขา ขอให้การดำรงชีพที่จัดไว้สำหรับท่านมั่นคงยิ่งนัก
12.111.36
न मन्त्रयेयमन्यैस्ते सचिवैः सह कर्हिचित् ।
नीतिमन्तः परीप्सन्तो वृथा ब्रूयुः परे मयि ॥ १२.१११.३६ ॥
ข้าพเจ้าไม่ควรปรึกษาหารือกับเสนาอำมาตย์อื่นของท่านเลย ให้ผู้ฉลาดในนโยบายที่แสวงหาประโยชน์ของตนพูดถึงข้าพเจ้าไปอย่างไร้ประโยชน์เถิด
12.111.37
एक एकेन सङ्गम्य रहो ब्रूयां हितं तव ।
न च ते ज्ञातिकार्येषु प्रष्टव्योऽहं हिताहिते ॥ १२.१११.३७ ॥
ข้าพเจ้าจะพบท่านทีละคนแล้วพูดกับท่านเป็นการส่วนตัวถึงสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่ท่าน และในกิจการของญาติพี่น้องของท่าน ท่านไม่จำเป็นต้องถามข้าพเจ้าว่าอะไรเป็นคุณหรือโทษ
12.111.38
मया संमन्त्र्य पश्चाच्च न हिंस्याः सचिवास्त्वया ।
मदीयानां च कुपितो मा त्वं दण्डं निपातयेः ॥ १२.१११.३८ ॥
แม้หลังจากปรึกษากับข้าพเจ้าแล้ว ท่านไม่ควรทำร้ายเสนาอำมาตย์ของท่าน และเมื่อโกรธประชาชนของข้าพเจ้า ท่านก็ไม่ควรลงโทษพวกเขา
12.111.39
एवमस्त्विति तेनासौ मृगेन्द्रेणाभिपूजितः ।
प्राप्तवान्मतिसाचिव्यं गोमायुर्व्याघ्रयोनितः ॥ १२.१११.३९ ॥
เมื่อราชาแห่งสัตว์ป่าให้เกียรติเขาพร้อมกล่าวว่า ขอให้เป็นเช่นนั้นเถิด สุนัขจิ้งจอกที่เกิดจากครรภ์เสือ ก็ได้รับตำแหน่งที่ปรึกษาที่มีปัญญา
12.111.40
तं तथा सत्कृतं दृष्ट्वा युज्यमानं च कर्मणि ।
प्राद्विषन्कृतसङ्घाताः पूर्वभृत्या मुहुर्मुहुः ॥ १२.१११.४० ॥
เมื่อข้ารับใช้เก่าเห็นเขาได้รับเกียรติเช่นนั้นและได้รับมอบหมายให้ทำกิจการ พวกเขาก็รวมตัวกันและเกลียดชังเขาซ้ำแล้วซ้ำเล่า
12.111.41
मित्रबुद्ध्या च गोमायुं सान्त्वयित्वा प्रवेश्य च ।
दोषेषु समतां नेतुमैच्छन्नशुभबुद्धयः ॥ १२.१११.४१ ॥
พวกที่มีจิตชั่วร้ายปลอบโยนหมาจิ้งจอกนั้นด้วยใจที่คิดว่าเป็นมิตร และพาเข้ามาในที่อยู่ ต่อจากนั้นก็ปรารถนาจะทำให้เขาเสมอเหมือนตนแม้ในความผิดทั้งหลาย
12.111.42
अन्यथा ह्युचिताः पूर्वं परद्रव्यापहारिणः ।
अशक्ताः किञ्चिदादातुं द्रव्यं गोमायुयन्त्रिताः ॥ १२.१११.४२ ॥
มิฉะนั้นแล้ว พวกเขาเคยเป็นผู้ชำนาญในการฉกชิงทรัพย์ของผู้อื่นมาก่อน แต่เมื่อถูกหมาจิ้งจอกควบคุมไว้ พวกเขาก็ไม่อาจรับเอาสิ่งใดได้เลย
12.111.43
व्युत्थानं चात्र काङ्क्षद्भिः कथाभिः प्रविलोभ्यते ।
धनेन महता चैव बुद्धिरस्य विलोभ्यते ॥ १२.१११.४३ ॥
ที่นี่ บรรดาผู้ปรารถนาการก่อกบฏยั่วยุเขาด้วยเรื่องเล่าต่าง ๆ และปัญญาของเขาก็ถูกทรัพย์สินจำนวนมหาศาลล่อลวงไป
12.111.44
न चापि स महाप्राज्ञस्तस्माद्धैर्याच्चचाल ह ।
अथास्य समयं कृत्वा विनाशाय स्थिताः परे ॥ १२.१११.४४ ॥
ทว่าผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่นั้นมิได้หวั่นไหวจากความมั่นคงของตน ครั้นแล้วพวกอื่นก็ทำข้อตกลงกับเขา และตั้งตนพร้อมเพื่อความพินาศของเขา
12.111.45
ईप्सितं च मृगेन्द्रस्य मांसं यत्तत्र संस्कृतम् ।
अपनीय स्वयं तद्धि तैर्न्यस्तं तस्य वेश्मनि ॥ १२.१११.४५ ॥
เนื้อที่ปรุงแล้วที่นั่น อันเป็นที่โปรดปรานของราชาแห่งสัตว์ป่า พวกเขาเอาออกไปเอง แล้วนำไปวางไว้ในที่อยู่ของเขา
12.111.46
यदर्थं चाप्यपहृतं येन यच्चैव मन्त्रितम् ।
तस्य तद्विदितं सर्वं कारणार्थं च मर्षितम् ॥ १२.१११.४६ ॥
สิ่งใดที่ถูกลักไปเพื่อจุดประสงค์ใด และสิ่งใดที่ถูกวางแผนโดยผู้ใด ทั้งหมดนั้นเขารู้แจ้งแล้ว และเพื่อประโยชน์แห่งเหตุ เขาก็อดทนไว้
12.111.47
समयोऽयं कृतस्तेन साचिव्यमुपगच्छता ।
नोपघातस्त्वया ग्राह्यो राजन्मैत्रीमिहेच्छता ॥ १२.१११.४७ ॥
ผู้ที่รับตำแหน่งเสนาบดีได้ทำข้อตกลงนี้ไว้ว่า โอ้พระราชา ท่านผู้ปรารถนามิตรภาพในที่นี้ จะทำร้ายข้าพเจ้าไม่ได้
12.111.48
भोजने चोपहर्तव्ये तन्मांसं न स्म दृश्यते ।
मृगराजेन चाज्ञप्तं मृग्यतां चोर इत्युत ॥ १२.१११.४८ ॥
ในเวลาที่จะนำอาหารมาถวาย เนื้อนั้นก็มองไม่เห็น ราชาแห่งสัตว์ป่าจึงสั่งว่า จงค้นหาขโมยนั่นเสีย
12.111.49
कृतकैश्चापि तन्मांसं मृगेन्द्रायोपवर्णितम् ।
सचिवेनोपनीतं ते विदुषा प्राज्ञमानिना ॥ १२.१११.४९ ॥
และเนื้อนั้นซึ่งถูกทำขึ้นด้วยการหลอกลวง ก็ถูกนำเสนอต่อราชาแห่งสัตว์ป่า เสนาบดีผู้คิดว่าตนรอบรู้และฉลาด เป็นผู้นำมันมาถวายพระองค์
12.111.50
सरोषस्त्वथ शार्दूलः श्रुत्वा गोमायुचापलम् ।
बभूवामर्षितो राजा वधं चास्याभ्यरोचयत् ॥ १२.१११.५० ॥
ครั้นแล้ว ราชาแห่งเสือโคร่ง เมื่อได้ยินความวู่วามของหมาจิ้งจอก ก็โกรธเคืองและเต็มไปด้วยความไม่พอใจ จึงตัดสินพระทัยให้ฆ่าเขา
12.111.51
छिद्रं तु तस्य तद्दृष्ट्वा प्रोचुस्ते पूर्वमन्त्रिणः ।
सर्वेषामेव सोऽस्माकं वृत्तिभङ्गेषु वर्तते ॥ १२.१११.५१ ॥
เมื่อเห็นช่องโหว่ของเขานั้น เสนาบดีคนก่อนของเขาก็กล่าวว่า เขาคอยทำลายการดำรงชีพของพวกเราทุกคนนั่นเอง
12.111.52
इदं चास्येदृशं कर्म वाल्लभ्येन तु रक्ष्यते ।
श्रुतश्च स्वामिना पूर्वं यादृशो नैष तादृशः ॥ १२.१११.५२ ॥
การกระทำเช่นนี้ของเขาได้รับการปกป้องไว้ด้วยความโปรดปรานของนายเท่านั้น และนายเคยได้ยินมาก่อนแล้วว่า เขาไม่ได้เป็นอย่างที่ปรากฏ
12.111.53
वाङ्मात्रेणैव धर्मिष्ठः स्वभावेन तु दारुणः ।
धर्मच्छद्मा ह्ययं पापो वृथाचारपरिग्रहः ॥ १२.१११.५३ ॥
ผู้ที่เป็นผู้มีธรรมะเพียงด้วยวาจา แต่โดยธรรมชาติกลับโหดร้าย คนชั่วผู้นี้ปลอมตัวเป็นธรรมะ จึงยึดถือการประพฤติที่ว่างเปล่า
12.111.54
मांसापनयनं ज्ञात्वा व्याघ्रस्तेषां तु तद्वचः ।
आज्ञापयामास तदा गोमायुर्वध्यतामिति ॥ १२.१११.५४ ॥
เมื่อรู้ว่าเนื้อถูกนำออกไปแล้ว และได้ฟังคำของพวกเขา เสือโคร่งจึงสั่งในตอนนั้นว่า จงฆ่าหมาจิ้งจอกเสีย
12.111.55
शार्दूलवचनं श्रुत्वा शार्दूलजननी ततः ।
मृगराजं हितैर्वाक्यैः सम्बोधयितुमागमत् ॥ १२.१११.५५ ॥
เมื่อได้ฟังคำของเสือโคร่ง แม่เสือโคร่งจึงมาในตอนนั้น เพื่อกล่าวตักเตือนราชาแห่งสัตว์ป่าด้วยถ้อยคำอันเป็นประโยชน์
12.111.56
पुत्र नैतत्त्वया ग्राह्यं कपटारम्भसंवृतम् ।
कर्मसङ्घर्षजैर्दोषैर्दुष्यत्यशुचिभिः शुचिः ॥ १२.१११.५६ ॥
ลูกเอ๋ย เจ้าไม่ควรยอมรับสิ่งนี้ ที่ถูกปกคลุมด้วยการแสร้งทำการหลอกลวง ผู้บริสุทธิ์ย่อมเสื่อมเสียด้วยสิ่งไม่บริสุทธิ์ อันเป็นความผิดที่เกิดจากการปะทะของการกระทำ
12.111.57
नोच्छ्रितं सहते कश्चित्प्रक्रिया वैरकारिका ।
शुचेरपि हि युक्तस्य दोष एव निपात्यते ॥ १२.१११.५७ ॥
ไม่มีผู้ใดทนต่อผู้ที่ยกตนสูง วิธีการประพฤติที่ก่อให้เกิดความเป็นศัตรูนั้น ความผิดย่อมถูกโยนลงแม้ต่อผู้บริสุทธิ์และผู้คู่ควร
12.111.58
लुब्धानां शुचयो द्वेष्याः कातराणां तरस्विनः ।
मूर्खाणां पण्डिता द्वेष्या दरिद्राणां महाधनाः ॥ १२.१११.५८ ॥
สำหรับคนโลภ ผู้บริสุทธิ์เป็นที่เกลียดชัง สำหรับคนขี้ขลาด ผู้กล้าหาญเป็นที่เกลียดชัง สำหรับคนโง่ ผู้รู้เป็นที่เกลียดชัง สำหรับคนยากจน ผู้มั่งคั่งมากเป็นที่เกลียดชัง
12.111.59
बहवः पण्डिता लुब्धाः सर्वे मायोपजीविनः ।
कुर्युर्दोषमदोषस्य बृहस्पतिमतेरपि ॥ १२.१११.५९ ॥
ผู้รู้จำนวนมากเป็นคนโลภ ทุกคนดำรงชีพด้วยการหลอกลวง พวกเขาอาจกล่าวโทษผู้ไร้ความผิดได้ แม้กระทั่งผู้ที่มีปัญญาเทียบเท่าพฤหัสบดี
12.111.60
शून्यात्तच्च गृहान्मांसं यदद्यापहृतं तव ।
नेच्छते दीयमानं च साधु तावद्विमृश्यताम् ॥ १२.१११.६० ॥
เนื้อที่ท่านลักมาในวันนี้จากเรือนว่างนั้น และที่เขาไม่ปรารถนาแม้เมื่อถูกนำมาถวาย ขอให้พิจารณาเรื่องนี้ให้ดีเสียก่อน
12.111.61
असत्याः सत्यसङ्काशाः सत्याश्चासत्यदर्शिनः ।
दृश्यन्ते विविधा भावास्तेषु युक्तं परीक्षणम् ॥ १२.१११.६१ ॥
สิ่งที่ไม่จริงปรากฏเหมือนสิ่งจริง และสิ่งที่จริงปรากฏเหมือนไม่จริง ภาวะต่างๆ มากมายจึงถูกเห็น เพราะฉะนั้นจึงควรตรวจสอบสิ่งเหล่านั้น
12.111.62
तलवद्दृश्यते व्योम खद्योतो हव्यवाडिव ।
न चैवास्ति तलं व्योम्नि न खद्योते हुताशनः ॥ १२.१११.६२ ॥
ท้องฟ้าดูเหมือนพื้นราบ และแมลงเม่าดูเหมือนไฟบูชายัญ แต่ไม่มีพื้นราบในท้องฟ้า และไม่มีไฟในแมลงเม่า
12.111.63
तस्मात्प्रत्यक्षदृष्टोऽपि युक्तमर्थः परीक्षितुम् ।
परीक्ष्य ज्ञापयन्ह्यर्थान्न पश्चात्परितप्यते ॥ १२.१११.६३ ॥
เพราะฉะนั้น แม้สิ่งที่เห็นด้วยตาตรงๆ ก็ควรตรวจสอบ ผู้ที่ตรวจสอบเสียก่อนแล้วจึงให้ความจริงปรากฏ ย่อมไม่เสียใจในภายหลัง
12.111.64
न दुष्करमिदं पुत्र यत्प्रभुर्घातयेत्परम् ।
श्लाघनीया च वर्या च लोके प्रभवतां क्षमा ॥ १२.१११.६४ ॥
ลูกเอ๋ย การที่ผู้ปกครองจะฆ่าผู้อื่นนั้นไม่ใช่เรื่องยาก แต่ในโลก ความอดกลั้นของผู้ทรงอำนาจเป็นสิ่งที่น่าสรรเสริญและประเสริฐ
12.111.65
स्थापितोऽयं पुत्र त्वया सामन्तेष्वधि विश्रुतः ।
दुःखेनासाद्यते पात्रं धार्यतामेष ते सुहृत् ॥ १२.१११.६५ ॥
ลูกเอ๋ย เจ้าได้แต่งตั้งคนนี้ซึ่งเป็นที่รู้จักกันดีในหมู่ขุนนางรอง คนที่คู่ควรนั้นพบได้ยาก เพราะฉะนั้นจงรักษาคนนี้ไว้เป็นมิตรของเจ้าเถิด
12.111.66
दूषितं परदोषैर्हि गृह्णीते योऽन्यथा शुचिम् ।
स्वयं संदूषितामात्यः क्षिप्रमेव विनश्यति ॥ १२.१११.६६ ॥
ผู้ใดยอมรับผู้ที่ถูกมลทินจากความผิดของผู้อื่นว่าบริสุทธิ์ และตัวเองทำให้เสนาอำมาตย์เสื่อมเสีย ผู้นั้นย่อมพินาศอย่างรวดเร็ว
12.111.67
तस्मादथारिसङ्घाताद्गोमायोः कश्चिदागतः ।
धर्मात्मा तेन चाख्यातं यथैतत्कपटं कृतम् ॥ १२.१११.६७ ॥
เพราะฉะนั้น มีผู้ประเสริฐคนหนึ่งมาหาสุนัขจิ้งจอกจากกลุ่มศัตรู และได้บอกแก่มันว่าการหลอกลวงนี้ถูกทำขึ้นอย่างไร
12.111.68
ततो विज्ञातचारित्रः सत्कृत्य स विमोक्षितः ।
परिष्वक्तश्च सस्नेहं मृगेन्द्रेण पुनः पुनः ॥ १२.१११.६८ ॥
จากนั้น เมื่อความประพฤติของสุนัขจิ้งจอกเป็นที่ประจักษ์แล้ว มันก็ได้รับการให้เกียรติและปล่อยตัว ราชสีห์ก็โอบกอดมันด้วยความรักใคร่อีกหลายครั้ง
12.111.69
अनुज्ञाप्य मृगेन्द्रं तु गोमायुर्नीतिशास्त्रवित् ।
तेनामर्षेण सन्तप्तः प्रायमासितुमैच्छत ॥ १२.१११.६९ ॥
สุนัขจิ้งจอกผู้รู้ศาสตร์แห่งนีติ ลาราชสีห์แล้ว ด้วยความแค้นนั้นเผาผลาญใจ มันจึงปรารถนาจะนั่งอดอาหารจนตาย
12.111.70
शार्दूलस्तत्र गोमायुं स्नेहात्प्रस्रुतलोचनः ।
अवारयत्स धर्मिष्ठं पूजया प्रतिपूजयन् ॥ १२.१११.७० ॥
ที่นั่น เสือโคร่งด้วยความรักใคร่ น้ำตาไหลพรากจากดวงตา ได้ห้ามสุนัขจิ้งจอกผู้ประพฤติธรรมนั้นไว้ ทั้งให้เกียรติและได้รับเกียรติตอบกลับ
12.111.71
तं स गोमायुरालोक्य स्नेहादागतसम्भ्रमम् ।
बभाषे प्रणतो वाक्यं बाष्पगद्गदया गिरा ॥ १२.१११.७१ ॥
สุนัขจิ้งจอกเห็นเขามาด้วยความรักใคร่และด้วยความวุ่นวายใจ จึงก้มกราบและกล่าวถ้อยคำเหล่านี้ด้วยเสียงที่สะอื้นด้วยน้ำตา
12.111.72
पूजितोऽहं त्वया पूर्वं पश्चाच्चैव विमानितः ।
परेषामास्पदं नीतो वस्तुं नार्हाम्यहं त्वयि ॥ १२.१११.७२ ॥
ท่านเคยให้เกียรติข้าพเจ้าในกาลก่อน แต่ภายหลังกลับดูหมิ่นข้าพเจ้า และพาข้าพเจ้าไปยังที่อยู่ของผู้อื่น ข้าพเจ้าไม่คู่ควรที่จะพำนักอยู่ในท่านอีกต่อไป
12.111.73
स्वसन्तुष्टाश्च्युताः स्थानान्मानात्प्रत्यवरोपिताः ।
स्वयं चोपहृता भृत्या ये चाप्युपहृताः परैः ॥ १२.१११.७३ ॥
บรรดาข้ารับใช้ที่เคยพอใจในตนเอง เมื่อพลัดจากตำแหน่ง ถูกลดเกียรติลง และถูกผู้อื่นชักจูงให้เข้าข้างตนเอง
12.111.74
परिक्षीणाश्च लुब्धाश्च क्रूराः काराभितापिताः ।
हृतस्वा मानिनो ये च त्यक्तोपात्ता महेप्सवः ॥ १२.१११.७४ ॥
บรรดาผู้ที่ซูบผอมลง ผู้โลภ ผู้โหดร้าย ผู้ที่ถูกความทุกข์จากการถูกจองจำเผาผลาญ ผู้ที่ทรัพย์สินถูกยึดไป ผู้มีมานะ ผู้ถูกทอดทิ้งแล้วรับกลับคืนมา และผู้มีความทะเยอทะยานยิ่งใหญ่
12.111.75
सन्तापिताश्च ये केचिद्व्यसनौघप्रतीक्षिणः ।
अन्तर्हिताः सोपहिताः सर्वे ते परसाधनाः ॥ १२.१११.७५ ॥
บรรดาผู้ที่ถูกทรมาน ผู้ที่รอคอยกระแสแห่งภัยพิบัติ ผู้ที่ถูกซ่อนเร้น และผู้ที่ถูกชักจูงให้เข้าข้าง ทั้งหมดนั้นเป็นเครื่องมือของศัตรู
12.111.76
अवमानेन युक्तस्य स्थापितस्य च मे पुनः ।
कथं यास्यसि विश्वासमहमेष्यामि वा पुनः ॥ १२.१११.७६ ॥
ข้าพเจ้าถูกดูหมิ่นแล้วก็ถูกแต่งตั้งขึ้นอีก ท่านจะได้รับความไว้วางใจจากข้าพเจ้าได้อย่างไร หรือข้าพเจ้าจะกลับมาอีกหรือไม่
12.111.77
समर्थ इति सङ्गृह्य स्थापयित्वा परीक्ष्य च ।
कृतं च समयं भित्त्वा त्वयाहमवमानितः ॥ १२.१११.७७ ॥
ท่านรับข้าพเจ้าไว้เพราะเห็นว่าข้าพเจ้าสามารถ ได้แต่งตั้งและทดสอบข้าพเจ้าแล้ว แต่เมื่อท่านผิดคำมั่นที่ให้ไว้ ท่านก็ได้ดูหมิ่นข้าพเจ้า
12.111.78
प्रथमं यः समाख्यातः शीलवानिति संसदि ।
न वाच्यं तस्य वैगुण्यं प्रतिज्ञां परिरक्षता ॥ १२.१११.७८ ॥
ผู้ที่ถูกประกาศในที่ประชุมตั้งแต่แรกว่าเป็นผู้มีศีลธรรม ความบกพร่องของผู้นั้นไม่ควรถูกพูดถึงโดยผู้ที่รักษาคำปฏิญาณไว้
12.111.79
एवं चावमतस्येह विश्वासं किं प्रयास्यसि ।
त्वयि चैव ह्यविश्वासे ममोद्वेगो भविष्यति ॥ १२.१११.७९ ॥
เมื่อถูกดูหมิ่นอยู่ที่นี่เช่นนี้ ท่านจะได้รับความไว้วางใจได้อย่างไร และหากมีความไม่ไว้วางใจในตัวท่าน ความไม่สบายใจก็จะเกิดขึ้นแก่ข้าพเจ้า
12.111.80
शङ्कितस्त्वमहं भीतः परे छिद्रानुदर्शिनः ।
अस्निग्धाश्चैव दुस्तोषाः कर्म चैतद्बहुच्छलम् ॥ १२.१११.८० ॥
ท่านเป็นที่สงสัย และข้าพเจ้าก็หวาดกลัว เพราะผู้อื่นคอยค้นหาช่องโหว่ พวกเขาไม่เป็นมิตรและยากที่จะทำให้พอใจ การกระทำนี้เต็มไปด้วยการหลอกลวงมากมาย
12.111.81
दुःखेन श्लेष्यते भिन्नं श्लिष्टं दुःखेन भिद्यते ।
भिन्नश्लिष्टा तु या प्रीतिर्न सा स्नेहेन वर्तते ॥ १२.१११.८१ ॥
สิ่งที่แตกแล้วต่อกันได้ด้วยความยากลำบาก และสิ่งที่ต่อกันแล้วก็แตกได้ด้วยความยากลำบาก ความรักที่แตกแล้วต่อใหม่นั้นไม่คงอยู่ด้วยความรัก
12.111.82
कश्चिदेव हि भीतस्तु दृश्यते न परात्मनोः ।
कार्यापेक्षा हि वर्तन्ते भावाः स्निग्धास्तु दुर्लभाः ॥ १२.१११.८२ ॥
แท้จริงมีเพียงบางคนเท่านั้นที่เห็นว่ากลัว ไม่ใช่ในผู้อื่นหรือในตนเอง ความรู้สึกส่วนใหญ่ขึ้นอยู่กับสิ่งที่ต้องทำ ความรู้สึกที่เอื้ออาทรนั้นหาได้ยาก
12.111.83
सुदुःखं पुरुषज्ञानं चित्तं ह्येषां चलाचलम् ।
समर्थो वाप्यशक्तो वा शतेष्वेकोऽधिगम्यते ॥ १२.१११.८३ ॥
การรู้จักมนุษย์เป็นเรื่องยากยิ่ง เพราะจิตใจของเขาทั้งหวั่นไหวและมั่นคงสลับกัน ไม่ว่าจะมีความสามารถหรือไม่มีความสามารถ ก็พบได้เพียงหนึ่งในร้อยเท่านั้น
12.111.84
अकस्मात्प्रक्रिया नॄणामकस्माच्चापकर्षणम् ।
शुभाशुभे महत्त्वं च प्रकर्तुं बुद्धिलाघवात् ॥ १२.१११.८४ ॥
การกระทำของมนุษย์เริ่มขึ้นโดยฉับพลันและถูกถอนกลับโดยฉับพลัน ดีและชั่ว รวมทั้งความยิ่งใหญ่ ล้วนเกิดขึ้นเพราะปัญญาที่เบาหวิว
12.111.85
एवं बहुविधं सान्त्वमुक्त्वा धर्मार्थहेतुमत् ।
प्रसादयित्वा राजानं गोमायुर्वनमभ्यगात् ॥ १२.१११.८५ ॥
เมื่อกล่าวถ้อยคำปลอบโยนหลายประการ ซึ่งมีธรรมและประโยชน์เป็นเหตุผลดังนี้ และทำให้พระราชาสงบลงแล้ว สุนัขจิ้งจอกก็เดินเข้าไปในป่า
12.111.90
अगृह्यानुनयं तस्य मृगेन्द्रस्य स बुद्धिमान् ।
गोमायुः प्रायमासीनस्त्यक्त्वा देहं दिवं ययौ ॥ १२.१११.९० ॥
สุนัขจิ้งจอกผู้มีปัญญานั้นไม่รับคำอ้อนวอนของจอมสัตว์ป่า จึงนั่งอดอาหารจนตาย ละทิ้งร่างกายแล้วขึ้นสู่สวรรค์