ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.111.1
असौम्याः सौम्यरूपेण सौम्याश्चासौम्यदर्शिनः ।
ईदृशान्पुरुषांस्तात कथं विद्यामहे वयम् ॥ १२.१११.१ ॥
ಅಸೌಮ್ಯರು ಸೌಮ್ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ, ಸೌಮ್ಯರು ಅಸೌಮ್ಯರಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಅಯ್ಯಾ, ಅಂತಹ ಪುರುಷರನ್ನು ನಾವು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯೋಣ?
12.111.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
व्याघ्रगोमायुसंवादं तं निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.१११.२ ॥
ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ಈ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಹುಲಿ ಮತ್ತು ನರಿಯ ಸಂವಾದ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ಅದನ್ನು ಕೇಳು.
12.111.3
पुरिकायां पुरि पुरा श्रीमत्यां पौरिको नृपः ।
परहिंसारुचिः क्रूरो बभूव पुरुषाधमः ॥ १२.१११.३ ॥
ಹಿಂದೆ ಸಮೃದ್ಧ ಪುರಿಕಾ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪೌರಿಕ ಎಂಬ ರಾಜನಿದ್ದನು. ಇತರರನ್ನು ಹಿಂಸಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾದ, ಕ್ರೂರನಾದ, ಅಧಮ ಪುರುಷನಾಗಿದ್ದನು.
12.111.4
स त्वायुषि परिक्षीणे जगामानीप्सितां गतिम् ।
गोमायुत्वं च सम्प्राप्तो दूषितः पूर्वकर्मणा ॥ १२.१११.४ ॥
ಅವನ ಆಯುಷ್ಯ ಮುಗಿದಾಗ ಅವನು ಬಯಸದ ಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದನು; ತನ್ನ ಪೂರ್ವಕರ್ಮದಿಂದ ಕಳಂಕಿತನಾಗಿ ನರಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು.
12.111.5
संस्मृत्य पूर्वजातिं स निर्वेदं परमं गतः ।
न भक्षयति मांसानि परैरुपहृतान्यपि ॥ १२.१११.५ ॥
ತನ್ನ ಪೂರ್ವಜನ್ಮವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು ಅವನು ಪರಮ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದನು; ಇತರರು ತಂದ ಮಾಂಸವನ್ನೂ ಅವನು ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ.
12.111.6
अहिंस्रः सर्वभूतेषु सत्यवाक्सुदृढव्रतः ।
चकार च यथाकाममाहारं पतितैः फलैः ॥ १२.१११.६ ॥
ಅವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಹಿಂಸಕನಾದ, ಸತ್ಯವಚನನಾದ, ತನ್ನ ವ್ರತದಲ್ಲಿ ದೃಢನಾದ; ಉದುರಿದ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಬಯಸಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದನು.
12.111.7
श्मशाने तस्य चावासो गोमायोः संमतोऽभवत् ।
जन्मभूम्यनुरोधाच्च नान्यद्वासमरोचयत् ॥ १२.१११.७ ॥
ಅವನ ವಾಸ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಆಯಿತು; ಅದು ನರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. ತನ್ನ ಜನ್ಮಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವನು ಬೇರೆ ವಾಸವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡಲಿಲ್ಲ.
12.111.8
तस्य शौचममृष्यन्तः सर्वे ते सहजातयः ।
चालयन्ति स्म तां बुद्धिं वचनैः प्रश्रयोत्तरैः ॥ १२.१११.८ ॥
ಅವನ ಶುಚಿತ್ವವನ್ನು ಸಹಿಸದ ಅವನ ಸಹೋದರ ಬಂಧುಗಳೆಲ್ಲರೂ, ವಿನಯದಿಂದ ಆದರೂ ಚುಚ್ಚುವ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಅವನ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು.
12.111.9
वसन्पितृवने रौद्रे शौचं लप्सितुमिच्छसि ।
इयं विप्रतिपत्तिस्ते यदा त्वं पिशिताशनः ॥ १२.१११.९ ॥
ಭಯಂಕರವಾದ ಪಿತೃವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ ನೀನು ಶುಚಿತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುತ್ತೀಯ. ನೀನು ಮಾಂಸಾಹಾರಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ನಿನ್ನ ತಪ್ಪು ತಿಳಿವಳಿಕೆ.
12.111.10
तत्समो वा भवास्माभिर्भक्ष्यान्दास्यामहे वयम् ।
भुङ्क्ष्व शौचं परित्यज्य यद्धि भुक्तं तदस्ति ते ॥ १२.१११.१० ॥
ನಮ್ಮಂತೆಯೇ ಆಗು; ಆಗ ನಿನಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೇವೆ. ಶುಚಿತ್ವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತಿನ್ನು; ತಿಂದದ್ದೇ ನಿನ್ನದು.
12.111.11
इति तेषां वचः श्रुत्वा प्रत्युवाच समाहितः ।
मधुरैः प्रश्रितैर्वाक्यैर्हेतुमद्भिरनिष्ठुरैः ॥ १२.१११.११ ॥
ಅವರ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನು ಸಮಚಿತ್ತನಾಗಿ ಸಿಹಿಯಾದ, ವಿನಯದ, ಕಾರಣಸಹಿತ, ಕಠೋರವಲ್ಲದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
12.111.12
अप्रमाणं प्रसूतिर्मे शीलतः क्रियते कुलम् ।
प्रार्थयिष्ये तु तत्कर्म येन विस्तीर्यते यशः ॥ १२.१११.१२ ॥
ನನ್ನ ಜನ್ಮ ಪ್ರಮಾಣವಲ್ಲ; ಕುಲವು ನಡತೆಯಿಂದಲೇ ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಯಾವ ಕರ್ಮದಿಂದ ಕೀರ್ತಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಆ ಕರ್ಮವನ್ನೇ ನಾನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತೇನೆ.
12.111.13
श्मशाने यदि वासो मे समाधिर्मे निशाम्यताम् ।
आत्मा फलति कर्माणि नाश्रमो धर्मलक्षणम् ॥ १२.१११.१३ ॥
ನಾನು ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದರೂ, ನನ್ನ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ಆತ್ಮವೇ ನೀಡುತ್ತದೆ; ಆಶ್ರಮ ಧರ್ಮದ ಲಕ್ಷಣವಲ್ಲ.
12.111.14
आश्रमे यो द्विजं हन्याद्गां वा दद्यादनाश्रमे ।
किं नु तत्पातकं न स्यात्तद्वा दत्तं वृथा भवेत् ॥ १२.१११.१४ ॥
ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಜನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವನು, ಅಥವಾ ಆಶ್ರಮದ ಹೊರಗೆ ಗೋದಾನ ಮಾಡುವವನು — ಅದು ಪಾಪವಲ್ಲವೇ, ಅಥವಾ ನೀಡಿದ ದಾನ ವ್ಯರ್ಥವಾಗದೇ?
12.111.15
भवन्तः सर्वलोभेन केवलं भक्षणे रताः ।
अनुबन्धे तु ये दोषास्तान्न पश्यन्ति मोहिताः ॥ १२.१११.१५ ॥
ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಲೋಭದಿಂದ ಕೇವಲ ಭಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ರಮಿಸುತ್ತೀರಿ; ಆದರೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮದ ದೋಷಗಳನ್ನು ಮೋಹದಿಂದ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ.
12.111.16
अप्रत्ययकृतां गर्ह्यामर्थापनयदूषिताम् ।
इह चामुत्र चानिष्टां तस्माद्वृत्तिं न रोचये ॥ १२.१११.१६ ॥
ಅವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಉಂಟಾದುದು, ನಿಂದ್ಯವಾದುದು, ಧನಾಪಹರಣದಿಂದ ದೂಷಿತವಾದುದು, ಇಹಪರಗಳಲ್ಲೂ ಅನಿಷ್ಟವಾದುದು — ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಜೀವನವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನಾನು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ.
12.111.17
तं शुचिं पण्डितं मत्वा शार्दूलः ख्यातविक्रमः ।
कृत्वात्मसदृशां पूजां साचिव्येऽवर्धयत्स्वयम् ॥ १२.१११.१७ ॥
ಅವನನ್ನು ಶುಚಿಯೂ ಪಂಡಿತನೂ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಖ್ಯಾತ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಆ ಶಾರ್ದೂಲನು ತನ್ನ ಸಮಾನ ಗೌರವವನ್ನು ಮಾಡಿ ಮಂತ್ರಿ ಪದವಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಉನ್ನತಿಗೊಳಿಸಿದನು.
12.111.18
सौम्य विज्ञातरूपस्त्वं गच्छ यात्रां मया सह ।
व्रियन्तामीप्सिता भोगाः परिहार्याश्च पुष्कलाः ॥ १२.१११.१८ ॥
ಸೌಮ್ಯನೇ, ನಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪ ತಿಳಿದಿದೆ; ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಯಾತ್ರೆಗೆ ಬಾ. ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊ, ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸು.
12.111.19
तीक्ष्णा वयमिति ख्याता भवतो ज्ञापयामहे ।
मृदुपूर्वं घातिनस्ते श्रेयश्चाधिगमिष्यति ॥ १२.१११.१९ ॥
ನಾವು 'ತೀಕ್ಷ್ಣರು' ಎಂದು ಖ್ಯಾತರು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತೇವೆ. ಮೊದಲು ಮೃದುವಾಗಿ, ನಂತರ ಹೊಡೆಯುವವರಿಗೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
12.111.20
अथ सम्पूज्य तद्वाक्यं मृगेन्द्रस्य महात्मनः ।
गोमायुः प्रश्रितं वाक्यं बभाषे किञ्चिदानतः ॥ १२.१११.२० ॥
ಆಗ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಮೃಗೇಂದ್ರನ ಆ ಮಾತನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ತಲೆಬಾಗಿ, ನರಿ ವಿನಯದಿಂದ ಕೆಲವು ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿತು.
12.111.21
सदृशं मृगराजैतत्तव वाक्यं मदन्तरे ।
यत्सहायान्मृगयसे धर्मार्थकुशलाञ्शुचीन् ॥ १२.१११.२१ ॥
ಮೃಗರಾಜನೇ, ನನ್ನ ಮುಂದೆ ನಿಮ್ಮ ಈ ಮಾತು ಸರಿಯಾಗಿದೆ; ಧರ್ಮಾರ್ಥ ಕುಶಲರಾದ, ಶುಚಿಯಾದ ಸಹಾಯಕರನ್ನು ನೀವು ಹುಡುಕುತ್ತೀರಿ.
12.111.22
न शक्यमनमात्येन महत्त्वमनुशासितुम् ।
दुष्टामात्येन वा वीर शरीरपरिपन्थिना ॥ १२.१११.२२ ॥
ಅಮಾತ್ಯರಿಲ್ಲದೆ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಆಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಅಥವಾ ದುಷ್ಟ ಅಮಾತ್ಯರೊಂದಿಗೆ, ವೀರನೇ, ದೇಹಕ್ಕೆಯೇ ಹಾನಿ ಮಾಡುವವರೊಂದಿಗೆ.
12.111.23
सहायाननुरक्तांस्तु यतेतानुपसंहितान् ।
परस्परमसङ्घुष्टान्विजिगीषूनलोलुपान् ॥ १२.१११.२३ ॥
ಅನುರಕ್ತರು, ಒಗ್ಗೂಡಿದವರು, ಪರಸ್ಪರ ಕಲಹ ಮಾಡದವರು, ವಿಜಯವನ್ನು ಬಯಸುವವರು, ಲೋಭವಿಲ್ಲದವರಾದ ಸಹಾಯಕರನ್ನೇ ಹುಡುಕು.
12.111.24
तानतीतोपधान्प्राज्ञान्हिते युक्तान्मनस्विनः ।
पूजयेथा महाभागान्यथाचार्यान्यथा पितॄन् ॥ १२.१११.२४ ॥
ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ದಾಟಿದ, ಪ್ರಾಜ್ಞರಾದ, ಹಿತದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ, ಮನಸ್ವಿಗಳಾದ, ಮಹಾಭಾಗ್ಯರಾದ ಅವರನ್ನು ಆಚಾರ್ಯರನ್ನೂ ಪಿತೃಗಳನ್ನೂ ಗೌರವಿಸುವಂತೆ ಗೌರವಿಸು.
12.111.25
न त्वेवं मम सन्तोषाद्रोचतेऽन्यन्मृगाधिप ।
न कामये सुखान्भोगानैश्वर्यं वा त्वदाश्रयम् ॥ १२.१११.२५ ॥
ಆದರೆ ತೃಪ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ನನಗೆ ಬೇರೇನೂ ಇಷ್ಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮೃಗಾಧಿಪನೇ. ಸುಖ ಭೋಗಗಳನ್ನಾಗಲಿ, ನಿನ್ನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನಾಗಲಿ ನಾನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.111.26
न योक्ष्यति हि मे शीलं तव भृत्यैः पुरातनैः ।
ते त्वां विभेदयिष्यन्ति दुःखशीला मदन्तरे ॥ १२.१११.२६ ॥
ನಿನ್ನ ಹಳೆಯ ಸೇವಕರೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ಸ್ವಭಾವ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗದು. ದುಃಖ ಸ್ವಭಾವದ ಅವರು ನನ್ನ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ನಡುವೆ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವರು.
12.111.27
संश्रयः श्लाघनीयस्त्वमन्येषामपि भास्वताम् ।
कृतात्मा सुमहाभागः पापकेष्वप्यदारुणः ॥ १२.१११.२७ ॥
ಪ್ರಕಾಶಮಾನರಾದ ಇತರರಿಗೂ ನಿನ್ನ ಆಶ್ರಯ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ. ನೀನು ಸಂಯಮಿ, ಮಹಾ ಭಾಗ್ಯವಂತ, ಪಾಪಿಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಕ್ರೂರನಲ್ಲ.
12.111.28
दीर्घदर्शी महोत्साहः स्थूललक्ष्यो महाबलः ।
कृती चामोघकर्तासि भाव्यैश्च समलङ्कृतः ॥ १२.१११.२८ ॥
ನೀನು ದೂರದರ್ಶಿ, ಮಹೋತ್ಸಾಹಿ, ವಿಶಾಲ ಗುರಿಯುಳ್ಳವನು, ಮಹಾಬಲನು, ಕುಶಲನು, ತಪ್ಪದ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವವನು, ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನು.
12.111.29
किं तु स्वेनास्मि सन्तुष्टो दुःखा वृत्तिरनुष्ठिता ।
सेवायाश्चापि नाभिज्ञः स्वच्छन्देन वनेचरः ॥ १२.१११.२९ ॥
ಆದರೆ ನಾನು ನನ್ನದೇ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಕಠಿಣ ಜೀವನವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಸೇವೆ ಮಾಡುವುದೂ ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು; ನಾನು ನನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವನು.
12.111.30
राजोपक्रोशदोषाश्च सर्वे संश्रयवासिनाम् ।
वनचर्या च निःसङ्गा निर्भया निरवग्रहा ॥ १२.१११.३० ॥
ರಾಜನ ನಿಂದೆಯ ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳೂ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರಿಗೆ ಸೇರಿವೆ; ಕಾಡಿನ ಜೀವನವು ಅಂಟುರಹಿತ, ಭಯರಹಿತ, ನಿರ್ಬಂಧರಹಿತ.
12.111.31
नृपेणाहूयमानस्य यत्तिष्ठति भयं हृदि ।
न तत्तिष्ठति तुष्टानां वने मूलफलाशिनाम् ॥ १२.१११.३१ ॥
ರಾಜನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಭಯವು, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೇರು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಿಂದು ತೃಪ್ತರಾಗಿರುವವರಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
12.111.32
पानीयं वा निरायासं स्वाद्वन्नं वा भयोत्तरम् ।
विचार्य खलु पश्यामि तत्सुखं यत्र निर्वृतिः ॥ १२.१११.३२ ॥
ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ಸಿಗುವ ನೀರಾಗಲಿ, ಭಯವೇ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ರುಚಿಕರ ಆಹಾರವಾಗಲಿ — ವಿಚಾರಿಸಿ ನೋಡಿದರೆ, ಶಾಂತಿ ಎಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಸುಖವೆಂದು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ.
12.111.33
अपराधैर्न तावन्तो भृत्याः शिष्टा नराधिपैः ।
उपघातैर्यथा भृत्या दूषिता निधनं गताः ॥ १२.१११.३३ ॥
ರಾಜರಿಂದ ಅಪರಾಧಗಳಿಗಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೇವಕರು ಅಷ್ಟೊಂದು ಮಂದಿ ಅಲ್ಲ; ಆದರೆ ಕಿರುಕುಳಗಳಿಂದ ಹಾಳಾಗಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ ಸೇವಕರು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.
12.111.34
यदि त्वेतन्मया कार्यं मृगेन्द्रो यदि मन्यते ।
समयं कृतमिच्छामि वर्तितव्यं यथा मयि ॥ १२.१११.३४ ॥
ನಾನು ಇದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾದರೆ, ಆ ಮೃಗೇಂದ್ರನು ಒಪ್ಪಿದರೆ, ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದ ಆಗಬೇಕೆಂದು ನಾನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ನನ್ನ ಕಡೆಗೆ ನೀನು ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
12.111.35
मदीया माननीयास्ते श्रोतव्यं च हितं वचः ।
कल्पिता या च ते वृत्तिः सा भवेत्तव सुस्थिरा ॥ १२.१११.३५ ॥
ನನ್ನವರು ನಿನಗೆ ಗೌರವಾರ್ಹರು; ಅವರ ಹಿತವಚನವನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು; ನಿನಗಾಗಿ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ಜೀವನೋಪಾಯ ನಿನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಲಿ.
12.111.36
न मन्त्रयेयमन्यैस्ते सचिवैः सह कर्हिचित् ।
नीतिमन्तः परीप्सन्तो वृथा ब्रूयुः परे मयि ॥ १२.१११.३६ ॥
ನಿನ್ನ ಇತರ ಸಚಿವರೊಡನೆ ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಮಸಲತ್ತು ಮಾಡಬಾರದು; ನೀತಿಜ್ಞರು, ಲಾಭವನ್ನು ಬಯಸಿ, ನನ್ನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲಿ.
12.111.37
एक एकेन सङ्गम्य रहो ब्रूयां हितं तव ।
न च ते ज्ञातिकार्येषु प्रष्टव्योऽहं हिताहिते ॥ १२.१११.३७ ॥
ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಹಿತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಬಂಧುಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಿತಾಹಿತವನ್ನು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.
12.111.38
मया संमन्त्र्य पश्चाच्च न हिंस्याः सचिवास्त्वया ।
मदीयानां च कुपितो मा त्वं दण्डं निपातयेः ॥ १२.१११.३८ ॥
ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿದ ನಂತರವೂ ನಿನ್ನ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಬೇಡ. ನನ್ನ ಜನರ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಂಡು ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಡ.
12.111.39
एवमस्त्विति तेनासौ मृगेन्द्रेणाभिपूजितः ।
प्राप्तवान्मतिसाचिव्यं गोमायुर्व्याघ्रयोनितः ॥ १२.१११.३९ ॥
'ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ' ಎಂದು ಆ ಮೃಗೇಂದ್ರನಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಹುಲಿಯ ಯೋನಿಯಿಂದ ಬಂದ ಆ ನರಿ ಮಂತ್ರಿಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.
12.111.40
तं तथा सत्कृतं दृष्ट्वा युज्यमानं च कर्मणि ।
प्राद्विषन्कृतसङ्घाताः पूर्वभृत्या मुहुर्मुहुः ॥ १२.१११.४० ॥
ಅವನು ಹೀಗೆ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಒಂದಾದ ಹಿಂದಿನ ಸೇವಕರು ಪದೇಪದೇ ಅವನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸಿದರು.
12.111.41
मित्रबुद्ध्या च गोमायुं सान्त्वयित्वा प्रवेश्य च ।
दोषेषु समतां नेतुमैच्छन्नशुभबुद्धयः ॥ १२.१११.४१ ॥
ಮಿತ್ರಭಾವದಿಂದ ಆ ನರಿಯನ್ನು ಸಂತೈಸಿ ಒಳಗೆ ಬರಮಾಡಿ, ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವರು ಅವನನ್ನು ದೋಷಗಳಲ್ಲೂ ತಮ್ಮಂತೆ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದರು.
12.111.42
अन्यथा ह्युचिताः पूर्वं परद्रव्यापहारिणः ।
अशक्ताः किञ्चिदादातुं द्रव्यं गोमायुयन्त्रिताः ॥ १२.१११.४२ ॥
ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಹಿಂದೆ ಅವರು ಪರದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವವರಾಗಿದ್ದರು; ಆದರೆ ಆ ನರಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತರಾಗಿ ಈಗ ಏನನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾರದವರಾದರು.
12.111.43
व्युत्थानं चात्र काङ्क्षद्भिः कथाभिः प्रविलोभ्यते ।
धनेन महता चैव बुद्धिरस्य विलोभ्यते ॥ १२.१११.४३ ॥
ಇಲ್ಲಿ ದಂಗೆಯನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಕಥೆಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮಹಾ ಧನದಿಂದಲೂ ಅವನ ಬುದ್ಧಿ ಮೋಹಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ.
12.111.44
न चापि स महाप्राज्ञस्तस्माद्धैर्याच्चचाल ह ।
अथास्य समयं कृत्वा विनाशाय स्थिताः परे ॥ १२.१११.४४ ॥
ಆ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೂ ತನ್ನ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಚಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಇತರರು ಅವನೊಡನೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅವನ ವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ನಿಂತರು.
12.111.45
ईप्सितं च मृगेन्द्रस्य मांसं यत्तत्र संस्कृतम् ।
अपनीय स्वयं तद्धि तैर्न्यस्तं तस्य वेश्मनि ॥ १२.१११.४५ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಮೃಗೇಂದ್ರನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಆ ಮಾಂಸವನ್ನು ಅವರೇ ತೆಗೆದು ಅವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದರು.
12.111.46
यदर्थं चाप्यपहृतं येन यच्चैव मन्त्रितम् ।
तस्य तद्विदितं सर्वं कारणार्थं च मर्षितम् ॥ १२.१११.४६ ॥
ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತೋ, ಯಾರು ಏನು ಆಲೋಚಿಸಿದರೋ ಅವೆಲ್ಲವೂ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು; ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಹಿಸಿಕೊಂಡನು.
12.111.47
समयोऽयं कृतस्तेन साचिव्यमुपगच्छता ।
नोपघातस्त्वया ग्राह्यो राजन्मैत्रीमिहेच्छता ॥ १२.१११.४७ ॥
ಮಂತ್ರಿಪದವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಅವನು ಈ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು: 'ಓ ರಾಜನೇ, ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಬಯಸುವ ನೀನು ನನಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಬಾರದು.'
12.111.48
भोजने चोपहर्तव्ये तन्मांसं न स्म दृश्यते ।
मृगराजेन चाज्ञप्तं मृग्यतां चोर इत्युत ॥ १२.१११.४८ ॥
ಊಟ ಬಡಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಮಾಂಸ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ಮೃಗೇಂದ್ರನು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು: 'ಕಳ್ಳನನ್ನು ಹುಡುಕಿ!'
12.111.49
कृतकैश्चापि तन्मांसं मृगेन्द्रायोपवर्णितम् ।
सचिवेनोपनीतं ते विदुषा प्राज्ञमानिना ॥ १२.१११.४९ ॥
ಕಪಟ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಆ ಮಾಂಸವನ್ನೇ ಮೃಗೇಂದ್ರನಿಗೆ ವರ್ಣಿಸಲಾಯಿತು; ತಾನು ಪಂಡಿತನೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ಮಂತ್ರಿ ಅದನ್ನು ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ತಂದನು.
12.111.50
सरोषस्त्वथ शार्दूलः श्रुत्वा गोमायुचापलम् ।
बभूवामर्षितो राजा वधं चास्याभ्यरोचयत् ॥ १२.१११.५० ॥
ಆಗ ಆ ಹುಲಿರಾಜನು ನರಿಯ ಚಾಪಲ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೋಪಗೊಂಡನು; ಅವನ ವಧೆಯನ್ನೇ ಅನುಮೋದಿಸಿದನು.
12.111.51
छिद्रं तु तस्य तद्दृष्ट्वा प्रोचुस्ते पूर्वमन्त्रिणः ।
सर्वेषामेव सोऽस्माकं वृत्तिभङ्गेषु वर्तते ॥ १२.१११.५१ ॥
ಅವನ ಆ ದೌರ್ಬಲ್ಯವನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಂದಿನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: ಅವನು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಕೆಡಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾನೆ.
12.111.52
इदं चास्येदृशं कर्म वाल्लभ्येन तु रक्ष्यते ।
श्रुतश्च स्वामिना पूर्वं यादृशो नैष तादृशः ॥ १२.१११.५२ ॥
ಅವನ ಇಂತಹ ಕರ್ಮವನ್ನು ಒಡೆಯನ ಒಲವಿನಿಂದಲೇ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ; ಅವನು ಇರುವಂತೆ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಒಡೆಯನು ಮೊದಲು ಕೇಳಿದ್ದನು.
12.111.53
वाङ्मात्रेणैव धर्मिष्ठः स्वभावेन तु दारुणः ।
धर्मच्छद्मा ह्ययं पापो वृथाचारपरिग्रहः ॥ १२.१११.५३ ॥
ಮಾತಿನಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅವನು ಧರ್ಮಿಷ್ಠ; ಆದರೆ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರ. ಧರ್ಮದ ವೇಷ ಧರಿಸಿದ ಈ ಪಾಪಿ ವ್ಯರ್ಥ ಆಚಾರವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ.
12.111.54
मांसापनयनं ज्ञात्वा व्याघ्रस्तेषां तु तद्वचः ।
आज्ञापयामास तदा गोमायुर्वध्यतामिति ॥ १२.१११.५४ ॥
ಮಾಂಸ ತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಅವರ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆಗ ಹುಲಿ ನರಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಕೆಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿತು.
12.111.55
शार्दूलवचनं श्रुत्वा शार्दूलजननी ततः ।
मृगराजं हितैर्वाक्यैः सम्बोधयितुमागमत् ॥ १२.१११.५५ ॥
ಹುಲಿಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆಗ ಹುಲಿಯ ತಾಯಿ ಮೃಗರಾಜನನ್ನು (ಸಿಂಹವನ್ನು) ಹಿತವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಸಂತೈಸಲು ಬಂದಳು.
12.111.56
पुत्र नैतत्त्वया ग्राह्यं कपटारम्भसंवृतम् ।
कर्मसङ्घर्षजैर्दोषैर्दुष्यत्यशुचिभिः शुचिः ॥ १२.१११.५६ ॥
ಮಗನೇ, ವಂಚನೆಯ ಆರಂಭದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಇದನ್ನು ನೀನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಾರದು; ಕರ್ಮಗಳ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ದೋಷಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧನೂ ಅಶುದ್ಧ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕಲುಷಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.111.57
नोच्छ्रितं सहते कश्चित्प्रक्रिया वैरकारिका ।
शुचेरपि हि युक्तस्य दोष एव निपात्यते ॥ १२.१११.५७ ॥
ಮೇಲೆದ್ದವರನ್ನು ಯಾರೂ ಸಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ವೈರವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ನಡವಳಿಕೆಯಿಂದ ಶುದ್ಧನೂ ಯೋಗ್ಯನೂ ಆದವನ ಮೇಲೂ ದೋಷವೇ ಹೇರಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.111.58
लुब्धानां शुचयो द्वेष्याः कातराणां तरस्विनः ।
मूर्खाणां पण्डिता द्वेष्या दरिद्राणां महाधनाः ॥ १२.१११.५८ ॥
ಲೋಭಿಗಳಿಗೆ ಶುದ್ಧರು ದ್ವೇಷಾರ್ಹರು; ಹೇಡಿಗಳಿಗೆ ಧೈರ್ಯವಂತರು; ಮೂರ್ಖರಿಗೆ ಪಂಡಿತರು ದ್ವೇಷಾರ್ಹರು; ದರಿದ್ರರಿಗೆ ಮಹಾಧನಿಕರು ದ್ವೇಷಾರ್ಹರು.
12.111.59
बहवः पण्डिता लुब्धाः सर्वे मायोपजीविनः ।
कुर्युर्दोषमदोषस्य बृहस्पतिमतेरपि ॥ १२.१११.५९ ॥
ಅನೇಕ ಪಂಡಿತರು ಲೋಭಿಗಳು; ಎಲ್ಲರೂ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಜೀವಿಸುವವರು; ನಿರ್ದೋಷಿಗೆ, ಬೃಹಸ್ಪತಿಯಂತಹ ಬುದ್ಧಿಯವನಿಗೂ ಅವರು ದೋಷ ಹೊರಿಸಬಹುದು.
12.111.60
शून्यात्तच्च गृहान्मांसं यदद्यापहृतं तव ।
नेच्छते दीयमानं च साधु तावद्विमृश्यताम् ॥ १२.१११.६० ॥
ಇಂದು ನೀನು ಖಾಲಿ ಮನೆಯಿಂದ ಕದ್ದ ಆ ಮಾಂಸ; ಕೊಟ್ಟರೂ ಅವನು ಬಯಸದ್ದು — ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಿ.
12.111.61
असत्याः सत्यसङ्काशाः सत्याश्चासत्यदर्शिनः ।
दृश्यन्ते विविधा भावास्तेषु युक्तं परीक्षणम् ॥ १२.१११.६१ ॥
ಅಸತ್ಯವಾದವು ಸತ್ಯದಂತೆ, ಸತ್ಯವಾದವು ಅಸತ್ಯದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ; ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಭಾವಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಯುಕ್ತ.
12.111.62
तलवद्दृश्यते व्योम खद्योतो हव्यवाडिव ।
न चैवास्ति तलं व्योम्नि न खद्योते हुताशनः ॥ १२.१११.६२ ॥
ಆಕಾಶವು ನೆಲದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಮಿಂಚುಹುಳು ಹವ್ಯವಾಹನ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನೆಲವಿಲ್ಲ, ಮಿಂಚುಹುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಇಲ್ಲ.
12.111.63
तस्मात्प्रत्यक्षदृष्टोऽपि युक्तमर्थः परीक्षितुम् ।
परीक्ष्य ज्ञापयन्ह्यर्थान्न पश्चात्परितप्यते ॥ १२.१११.६३ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕಂಡರೂ ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಯುಕ್ತ; ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವವನು ನಂತರ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.
12.111.64
न दुष्करमिदं पुत्र यत्प्रभुर्घातयेत्परम् ।
श्लाघनीया च वर्या च लोके प्रभवतां क्षमा ॥ १२.१११.६४ ॥
ಮಗನೇ, ಪ್ರಭು ಇನ್ನೊಬ್ಬನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಕಷ್ಟವಲ್ಲ; ಆದರೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿವಂತರ ಕ್ಷಮೆಯೇ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ.
12.111.65
स्थापितोऽयं पुत्र त्वया सामन्तेष्वधि विश्रुतः ।
दुःखेनासाद्यते पात्रं धार्यतामेष ते सुहृत् ॥ १२.१११.६५ ॥
ಮಗನೇ, ನೀನು ಇವನನ್ನು ಸಾಮಂತರ ನಡುವೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದ್ದೀಯೆ; ಯೋಗ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಸಿಗುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇವನನ್ನು ನಿನ್ನ ಮಿತ್ರನಾಗಿ ಇರಿಸಿಕೊ.
12.111.66
दूषितं परदोषैर्हि गृह्णीते योऽन्यथा शुचिम् ।
स्वयं संदूषितामात्यः क्षिप्रमेव विनश्यति ॥ १२.१११.६६ ॥
ಬೇರೆಯವರ ದೋಷಗಳಿಂದ ಕಲುಷಿತನಾದವನನ್ನು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶುಚಿ ಎಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು, ಮತ್ತು ತಾನೇ ತನ್ನ ಅಮಾತ್ಯರನ್ನು ಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನು ಬೇಗನೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.111.67
तस्मादथारिसङ्घाताद्गोमायोः कश्चिदागतः ।
धर्मात्मा तेन चाख्यातं यथैतत्कपटं कृतम् ॥ १२.१११.६७ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಶತ್ರುಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ನರಿಯ ಬಳಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ಬಂದನು; ಈ ಕಪಟವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳಿದನು.
12.111.68
ततो विज्ञातचारित्रः सत्कृत्य स विमोक्षितः ।
परिष्वक्तश्च सस्नेहं मृगेन्द्रेण पुनः पुनः ॥ १२.१११.६८ ॥
ನಂತರ ಅವನ ನಡತೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಅವನು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದನು; ಸಿಂಹವು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು.
12.111.69
अनुज्ञाप्य मृगेन्द्रं तु गोमायुर्नीतिशास्त्रवित् ।
तेनामर्षेण सन्तप्तः प्रायमासितुमैच्छत ॥ १२.१११.६९ ॥
ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ ಬಲ್ಲ ನರಿ ಸಿಂಹನಿಂದ ಬೀಳ್ಕೊಂಡು, ಆ ಅವಮಾನದ ಕೋಪದಿಂದ ಸಂತಪ್ತನಾಗಿ ಪ್ರಾಯೋಪವೇಶ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿತು.
12.111.70
शार्दूलस्तत्र गोमायुं स्नेहात्प्रस्रुतलोचनः ।
अवारयत्स धर्मिष्ठं पूजया प्रतिपूजयन् ॥ १२.१११.७० ॥
ಅಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸುತ್ತಾ ಆ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ನರಿಯನ್ನು ತಡೆಯಿತು; ಅವನನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ, ಪ್ರತಿಗೌರವಿಸುತ್ತಾ.
12.111.71
तं स गोमायुरालोक्य स्नेहादागतसम्भ्रमम् ।
बभाषे प्रणतो वाक्यं बाष्पगद्गदया गिरा ॥ १२.१११.७१ ॥
ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ಆ ನರಿ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕಳವಳಗೊಂಡು, ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಗದ್ಗದವಾದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿತು.
12.111.72
पूजितोऽहं त्वया पूर्वं पश्चाच्चैव विमानितः ।
परेषामास्पदं नीतो वस्तुं नार्हाम्यहं त्वयि ॥ १२.१११.७२ ॥
ಮೊದಲು ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದೆ, ನಂತರ ಅವಮಾನಿಸಿದೆ; ನನ್ನನ್ನು ಇತರರ ನೆಲೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು. ಈಗ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ನಾನು ಯೋಗ್ಯನಲ್ಲ.
12.111.73
स्वसन्तुष्टाश्च्युताः स्थानान्मानात्प्रत्यवरोपिताः ।
स्वयं चोपहृता भृत्या ये चाप्युपहृताः परैः ॥ १२.१११.७३ ॥
ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ತೃಪ್ತರಾದ ಸೇವಕರು, ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಬಿದ್ದವರು, ಮಾನದಿಂದ ಇಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು, ಇತರರಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನೇ ಸೆಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಸೇವಕರು.
12.111.74
परिक्षीणाश्च लुब्धाश्च क्रूराः काराभितापिताः ।
हृतस्वा मानिनो ये च त्यक्तोपात्ता महेप्सवः ॥ १२.१११.७४ ॥
ಕ್ಷೀಣರಾದವರು, ಲೋಭಿಗಳು, ಕ್ರೂರರು, ಸೆರೆಮನೆಯ ನೋವಿನಿಂದ ಬಳಲಿದವರು, ಧನ ಕಳೆದುಕೊಂಡವರು, ಅಭಿಮಾನಿಗಳು, ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಮತ್ತೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು, ಮಹಾ ಆಸೆಯುಳ್ಳವರು.
12.111.75
सन्तापिताश्च ये केचिद्व्यसनौघप्रतीक्षिणः ।
अन्तर्हिताः सोपहिताः सर्वे ते परसाधनाः ॥ १२.१११.७५ ॥
ಸಂಕಟಪಟ್ಟವರು, ಆಪತ್ತಿನ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಕಾಯುವವರು, ಅಡಗಿರುವವರು, ಓಲೈಸಲ್ಪಟ್ಟವರು — ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಶತ್ರುವಿನ ಸಾಧನಗಳು.
12.111.76
अवमानेन युक्तस्य स्थापितस्य च मे पुनः ।
कथं यास्यसि विश्वासमहमेष्यामि वा पुनः ॥ १२.१११.७६ ॥
ಅವಮಾನಕ್ಕೊಳಗಾದ, ಮತ್ತೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ನೀನು ಮತ್ತೆ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೇಗೆ ಹೊಂದುವೆ? ಅಥವಾ ನಾನು ಮತ್ತೆ ಬರುವೆನೇ?
12.111.77
समर्थ इति सङ्गृह्य स्थापयित्वा परीक्ष्य च ।
कृतं च समयं भित्त्वा त्वयाहमवमानितः ॥ १२.१११.७७ ॥
'ಸಮರ್ಥ' ಎಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ, ಮಾಡಿದ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮುರಿದು ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದೆ.
12.111.78
प्रथमं यः समाख्यातः शीलवानिति संसदि ।
न वाच्यं तस्य वैगुण्यं प्रतिज्ञां परिरक्षता ॥ १२.१११.७८ ॥
ಮೊದಲು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ 'ಶೀಲವಂತ' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನ ದೋಷವನ್ನು, ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕಾಯುವವನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಬಾರದು.
12.111.79
एवं चावमतस्येह विश्वासं किं प्रयास्यसि ।
त्वयि चैव ह्यविश्वासे ममोद्वेगो भविष्यति ॥ १२.१११.७९ ॥
ಹೀಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಅವಮಾನಿತನಾದವನು ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆಯುವೆ? ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಅವಿಶ್ವಾಸವಿದ್ದರೆ ನನಗೆ ಕಳವಳವಾಗುವುದು.
12.111.80
शङ्कितस्त्वमहं भीतः परे छिद्रानुदर्शिनः ।
अस्निग्धाश्चैव दुस्तोषाः कर्म चैतद्बहुच्छलम् ॥ १२.१११.८० ॥
ನೀನು ಸಂಶಯಾಸ್ಪದನು, ನಾನು ಭಯಭೀತನು; ಇತರರು ದೋಷ ಹುಡುಕುವವರು. ಅವರು ಸ್ನೇಹರಹಿತರು, ಸುಲಭವಾಗಿ ತೃಪ್ತರಾಗದವರು; ಈ ಕರ್ಮವು ಬಹಳ ಮೋಸದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
12.111.81
दुःखेन श्लेष्यते भिन्नं श्लिष्टं दुःखेन भिद्यते ।
भिन्नश्लिष्टा तु या प्रीतिर्न सा स्नेहेन वर्तते ॥ १२.१११.८१ ॥
ಮುರಿದದ್ದನ್ನು ಕಷ್ಟದಿಂದ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಜೋಡಿಸಿದದ್ದು ಕಷ್ಟದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಒಡೆಯುತ್ತದೆ. ಒಡೆದು ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರೀತಿ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ.
12.111.82
कश्चिदेव हि भीतस्तु दृश्यते न परात्मनोः ।
कार्यापेक्षा हि वर्तन्ते भावाः स्निग्धास्तु दुर्लभाः ॥ १२.१११.८२ ॥
ನಿಜವಾಗಿ ಕೆಲವರು ಮಾತ್ರ ಭಯಭೀತರಾದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ; ಇತರರಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ತನ್ನಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ. ಭಾವಗಳು ಕಾರ್ಯದ ಅಪೇಕ್ಷೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತವೆ; ಸ್ನೇಹಭರಿತ ಭಾವಗಳು ಅಪರೂಪ.
12.111.83
सुदुःखं पुरुषज्ञानं चित्तं ह्येषां चलाचलम् ।
समर्थो वाप्यशक्तो वा शतेष्वेकोऽधिगम्यते ॥ १२.१११.८३ ॥
ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ; ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಚಲಿಸುವುದೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದೂ ಆಗಿದೆ. ಸಮರ್ಥನಾಗಲಿ ಅಸಮರ್ಥನಾಗಲಿ, ನೂರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ದೊರೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.111.84
अकस्मात्प्रक्रिया नॄणामकस्माच्चापकर्षणम् ।
शुभाशुभे महत्त्वं च प्रकर्तुं बुद्धिलाघवात् ॥ १२.१११.८४ ॥
ಮನುಷ್ಯರ ಕಾರ್ಯ ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ; ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತದೆ. ಶುಭ ಮತ್ತು ಅಶುಭ, ಮಹತ್ವವೂ ಬುದ್ಧಿಯ ಚಾಪಲ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.
12.111.85
एवं बहुविधं सान्त्वमुक्त्वा धर्मार्थहेतुमत् ।
प्रसादयित्वा राजानं गोमायुर्वनमभ्यगात् ॥ १२.१११.८५ ॥
ಹೀಗೆ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾದ ಹಲವು ವಿಧದ ಸಾಂತ್ವನದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ರಾಜನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ ನರಿ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಯಿತು.
12.111.90
अगृह्यानुनयं तस्य मृगेन्द्रस्य स बुद्धिमान् ।
गोमायुः प्रायमासीनस्त्यक्त्वा देहं दिवं ययौ ॥ १२.१११.९० ॥
ಆ ಮೃಗೇಂದ್ರನ (ಸಿಂಹದ) ಮನವಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪದೆ, ಬುದ್ಧಿವಂತ ನರಿ ಪ್ರಾಯೋಪವೇಶ ಮಾಡಿ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಯಿತು.