ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.112
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.112.1
किं पार्थिवेन कर्तव्यं किंच कृत्वा सुखी भवेत् ।
तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन सर्वधर्मभृतां वर ॥ १२.११२.१ ॥
ରାଜା କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ? କ'ଣ କରି ସେ ସୁଖୀ ହେବ? ସର୍ବଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହା ମୋତେ ଯଥାର୍ଥରେ କୁହନ୍ତୁ।
12.112.2
हन्त तेऽहं प्रवक्ष्यामि शृणु कार्यैकनिश्चयम् ।
यथा राज्ञेह कर्तव्यं यच्च कृत्वा सुखी भवेत् ॥ १२.११२.२ ॥
ଭଲ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି। କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏକନିଷ୍ଠ ନିଶ୍ଚୟ ଥିବା ତୁମେ ଶୁଣ: ଏଠାରେ ରାଜା ଯେପରି କରିବା ଉଚିତ, ଓ ଯାହା କରି ସେ ସୁଖୀ ହେବ।
12.112.3
नचैवं वर्तितव्यं स्म यथेदमनुशुश्रुम् ।
उष्ट्रस्य तु महद्वृत्तं तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.११२.३ ॥
ଆମେ ଯେପରି ଶୁଣିଛୁ, ସେପରି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଉଟର ମହାନ ଆଚରଣ ବୁଝ।
12.112.4
जातिस्मरो महानुष्ट्रः प्रजापतिकुलोद्भवः ।
तपः सुमहदातिष्ठदरण्ये संशितव्रतः ॥ १२.११२.४ ॥
ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବା, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତ ମହାନ ଉଟ ଅରଣ୍ୟରେ ଅତି ମହାନ ତପସ୍ୟା କଲା; ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲା।
12.112.5
तपसस्तस्य चान्तेऽथ प्रीतिमानभवद्विभुः ।
वरेण च्छन्दयामास ततश्चैनं पितामहः ॥ १२.११२.५ ॥
ତା'ର ତପସ୍ୟାର ଶେଷରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେହି ସମର୍ଥ ପିତାମହ ବର ଦେଇ ତାକୁ ସନ୍ତୋଷ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
12.112.6
भगवंस्त्वत्प्रसादान्मे दीर्घा ग्रीवा भवेदियम् ।
योजनानां शतं साग्रमिच्छेयं चारितुं विभो ॥ १२.११२.६ ॥
ହେ ଭଗବାନ, ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ମୋର ଏହି ବେକ ଲମ୍ବା ହେଉ। ହେ ବିଭୁ, ମୁଁ ଶହେ ଯୋଜନରୁ ଅଧିକ ବୁଲିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
12.112.7
एवमस्विति चोक्तः स वरदेन महात्मना ।
प्रतिलभ्य वरं श्रेष्ठं ययावुष्ट्रः स्वकं वनम् ॥ १२.११२.७ ॥
"ସେହିପରି ହେଉ" ବୋଲି ମହାତ୍ମା ବରଦାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁହାଯିବାରୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ପାଇ ଉଟ ନିଜ ବନକୁ ଗଲା।
12.112.8
स चकार तदाऽऽलस्यं वरदानात्सुदुर्मतिः ।
न चैच्छच्चिरतुं गन्तुं दुरात्मा कालमोहितः ॥ १२.११२.८ ॥
ବରଦାନ ଯୋଗୁଁ ସେହି ଅତି-ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ଆଳସ୍ୟ କଲା। ସେ ଦୁରାତ୍ମା କାଳମୋହିତ ହୋଇ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିବାକୁ କିମ୍ବା ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲା ନାହିଁ।
12.112.9
स कदाचित्प्रसार्यैव तां ग्रीवां शतयोजनाम् ।
चचार श्रान्तहृदयो वातश्चागात्ततो महान् ॥ १२.११२.९ ॥
ସେ ଏକଦା ଶହେ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ସେହି ବେକକୁ ପ୍ରସାରି ଶ୍ରାନ୍ତ ହୃଦୟରେ ବୁଲିଲା। ସେତେବେଳେ ବଡ଼ ପବନ ଆସିଲା।
12.112.10
स गुहायां शिरोग्रीवां निधाय पशुरात्मनः ।
आस्ते वर्षमथाभ्यागात्सुमहत्प्लावयज्जगत् ॥ १२.११२.१० ॥
ସେହି ପଶୁ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଓ ବେକ ଏକ ଗୁମ୍ଫାରେ ରଖି ସେଠାରେ ରହିଲା। ତା'ପରେ ବହୁତ ବଡ଼ ବର୍ଷା ଆସି ଜଗତକୁ ପ୍ଲାବିତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।
12.112.11
अथ शीतपरीताङ्गो जम्बुकः क्षुच्छ्रमान्वितः ।
सदारस्तां गुहामाशु प्रविवेश जलार्दितः ॥ १२.११२.११ ॥
ତା'ପରେ ଥଣ୍ଡାରେ ଶରୀର ଘେରା ହୋଇ, କ୍ଷୁଧା ଓ ଶ୍ରମରେ ଯୁକ୍ତ, ଜଳରେ ପୀଡ଼ିତ ଏକ ଶିଆଳ ନିଜ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ସେହି ଗୁମ୍ଫାରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
12.112.12
स दृष्ट्वा मांसजीवी तु सुभृशं क्षुच्छ्रमान्वितः ।
अभक्षयत्ततो ग्रीवामुष्ट्रस्य भरतर्षभ ॥ १२.११२.१२ ॥
ମାଂସରେ ଜୀବନଯାପନକାରୀ ସେ, କ୍ଷୁଧା ଓ ଶ୍ରମରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଉଟର ବେକ ଦେଖି, ହେ ଭରତର୍ଷଭ, ତାହା ଖାଇଦେଲା।
12.112.13
यदा त्वबुध्यतात्मानं भक्ष्यमाणं स वै पशु ।
तदा संकोचने यत्नमकरोद्भृशदुःखितः ॥ १२.११२.१३ ॥
ଯେତେବେଳେ ସେ ପଶୁ ବୁଝିଲା ଯେ ତାକୁ ଖାଇ ଦିଆଯାଉଛି, ସେତେବେଳେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେ ନିଜକୁ ସଂକୁଚିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା।
12.112.14
यावदूर्ध्वमधश्चैव ग्रीवां संक्षिपते पशुः ।
तावत्तेन सदारेण जम्बुकेन स भक्षितः ॥ १२.११२.१४ ॥
ସେ ପଶୁ ଗଳା ଉପର-ତଳ ସଂକୁଚିତ କରୁଥିବା ବେଳେ, ପତ୍ନୀ ସହିତ ଥିବା ଶୃଗାଳ ତାକୁ ଖାଇ ଦେଲା।
12.112.15
स हत्वा भक्षयित्वा च तमुष्ट्रं जम्बुकस्तदा ।
विगते वातवर्पे तु निश्चक्राम गुहोदरात् ॥ १२.११२.१५ ॥
ସେ ଶୃଗାଳ ସେହି ଉଟକୁ ମାରି ଖାଇଲା ପରେ, ବତାସ ଓ ବର୍ଷା ଥମିଗଲେ ଗୁମ୍ଫାର ଉଦରରୁ ବାହାରି ଆସିଲା।
12.112.16
एवं दुर्बुद्धिना प्राप्तमुष्ट्रेण निधनं तदा ।
आलस्यस्य क्रमात्पश्य महान्तं दोषमागतम् ॥ १२.११२.१६ ॥
ଏହିପରି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ଉଟଟି ସେତେବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲା। ଦେଖ, ଆଳସ୍ୟର କ୍ରମରେ କେତେ ବଡ଼ ଦୋଷ ଆସିପଡ଼େ।
12.112.17
त्वमप्येवंविधं हित्वा योगेन नियतेन्द्रियः ।
वर्तस्व बुद्धिमूलं तु विजयं मनुरब्रवीत् ॥ १२.११२.१७ ॥
ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଆଳସ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯତ କରି ଆଚରଣ କର। ବିଜୟ ବୁଦ୍ଧିମୂଳକ ବୋଲି ମନୁ କହିଛନ୍ତି।
12.112.18
बुद्धिश्रेष्ठानि कर्माणि बाहुमध्यानि भारत ।
तानि जङ्घाजघन्यानि भारप्रत्यवराणि च ॥ १२.११२.१८ ॥
ହେ ଭରତ, ବୁଦ୍ଧିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ମ ବାହୁର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ରହେ; ଏବଂ ଯାହା ଜଙ୍ଘ ତଳେ, ତାହା ଭାରରେ ହୀନ।
12.112.19
राज्यं तिष्ठति दक्षस्य संगृहीतेन्द्रियस्य च ।
आर्तस्य बुद्धिमूलं हि विजयं मनुरब्रवीत्।
गुप्तं मन्त्रं श्रुतवतः सुसहायस्य चानघ ॥ १२.११२.१९ ॥
ଦକ୍ଷ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମୀଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥିର ରହେ। ମନୁ କହିଲେ ଦୁଃଖୀଙ୍କ ବିଜୟର ମୂଳ ବୁଦ୍ଧି। ହେ ନିଷ୍ପାପ, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ଉତ୍ତମ ସହାୟକଯୁକ୍ତଙ୍କର ମନ୍ତ୍ର ଗୁପ୍ତ ରହେ।
12.112.20
असहायवतो ह्यर्था न तिष्ठन्ति कदाचन ।
परीक्षितसहायस्य तिष्ठन्तीह युधिष्ठिर।
सहाययुक्तेन मही कृत्स्ना शक्या प्रशासितुम् ॥ १२.११२.२० ॥
ସହାୟକହୀନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ କଦାପି ସ୍ଥିର ରହେ ନାହିଁ। ପରୀକ୍ଷିତ ସହାୟକଯୁକ୍ତଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଏଠାରେ ସ୍ଥିର ରହେ। ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସହାୟକଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ସମୁଦାୟ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରିପାରେ।
12.112.21
इदं हि सद्भिः कथितं विधिज्ञैः ।
पुरा महेन्द्रप्रतिमप्रभावः।
मयाऽपि चोक्तं तव शास्त्रदृष्ट्या ।
त्वमप्रमत्तः प्रचरस्व राजन् ॥ १२.११२.२१ ॥
ଏହା ସଜ୍ଜନ ଓ ବିଧିଜ୍ଞମାନେ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ଥିଲା। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟିରେ ତୁମକୁ ଏହା କହିଛି। ହେ ରାଜନ, ସାବଧାନରେ ଆଚରଣ କର।