महाभारत · अध्याय 12.113
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.113.1
राजा राज्यमनुप्राप्य दुर्बलो भरतर्षभ ।
अमित्रस्यातिवृद्धस्य कथं तिष्ठेदसाधनः ॥ १२.११३.१ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, राजा राज्य मिळवूनही दुर्बल असेल, तर अत्यंत बलवान शत्रूसमोर साधनहीन तो कसा टिकेल?
12.113.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
सरितां चैव संवादं सागरस्य च भारत ॥ १२.११३.२ ॥
हे भारता, याविषयी ही प्राचीन इतिहासकथा लोक सांगतात—नद्यांचा आणि सागराचा संवाद.
12.113.3
सुरारिनिलयः शश्वत्सागरः सरितां पतिः ।
पप्रच्छ सरितः सर्वाः संशयं जातमात्मनः ॥ १२.११३.३ ॥
देवांच्या शत्रूंचे निवासस्थान, सदैव नद्यांचा स्वामी असलेल्या सागराने आपल्या मनात निर्माण झालेल्या संशयामुळे सर्व नद्यांना विचारले.
12.113.4
समूलशाखान्पश्यामि निहतान्क्वापि नो द्रुमान् ।
युष्माभिरिह पूर्णाभिरन्यांस्तत्र न वेतसान् ॥ १२.११३.४ ॥
मूळ आणि फांद्यांसह तोडलेले वृक्ष मला कोठेही दिसत नाहीत; तुम्ही पाण्याने भरून येथे येता, पण तेथे इतर वेत मला दिसत नाहीत.
12.113.5
अ-पकायश्चाल्पसारो वेतसः कूलजश्च यः ।
अज्ञया वा नानीतः किं च वा तेन वः कृतम् ॥ १२.११३.५ ॥
जो वेत सारहीन आणि काठावर जन्मलेला आहे, तो अज्ञानाने किंवा न आणल्यामुळे... त्याने तुमचे काय केले?
12.113.6
तदहं श्रोतुमिच्छामि सर्वासामेव वो मतम् ।
यथा चेमानि कूलानि हित्वा नायाति वेतसः ॥ १२.११३.६ ॥
म्हणून मला तुम्हा सर्वांचे मत ऐकावयाचे आहे—हे काठ सोडून तो वेत का येत नाही?
12.113.7
तत्र प्राह नदी गङ्गा वाक्यमुत्तरमर्थवत् ।
हेतुमद्ग्राहकं चैव सागरं सरितां पतिम् ॥ १२.११३.७ ॥
तेथे नद्यांचा स्वामी जो सागर त्याला गंगा नदीने अर्थपूर्ण, तर्कशुद्ध आणि पटवून देणारे उत्तर दिले.
12.113.8
गङ्गोवाच ।
तिष्ठन्त्येते यथास्थानं नगा ह्येकनिकेतनाः।
ततस्त्यजन्ति तत्स्थानं प्रातिलोम्यान्न वेतसः ॥ १२.११३.८ ॥
हे वृक्ष आपल्या जागी स्थिर उभे राहतात, कारण ते एकाच निवासाला बांधलेले आहेत; परंतु वेत आपल्या स्वभावाच्या विरुद्ध जाऊन ते स्थान सोडत नाही.
12.113.9
वेतसो वेगमायान्तं दृष्ट्वा नमति नापरे ।
स च वेगे ह्यतिक्रान्ते स्थानमापद्यते पुनः ॥ १२.११३.९ ॥
वेगाने येणारा प्रवाह पाहून वेत वाकते; इतर वृक्ष वाकत नाहीत. तो वेग निघून गेल्यावर ते पुन्हा आपले स्थान प्राप्त करते.
12.113.10
कालज्ञः समयज्ञश्च सदावश्यश्च नो द्रुमः ।
अनुलोमवृत्तितस्तब्धस्तेन त्वां नैति वेतसः ॥ १२.११३.१० ॥
तो वृक्ष काळ आणि समय जाणणारा आहे, आणि नेहमी आमच्या वशात आहे. अनुकूल वर्तनाने तो स्थिर राहतो, म्हणून वेत तुझ्याकडे येत नाही.
12.113.11
मारुतोदकवेगेन ये नमन्त्युन्नमन्ति च ।
ओषध्यः पादपा गुल्मा न ते यान्ति पराभवम् ॥ १२.११३.११ ॥
वारा आणि पाण्याच्या वेगाने जे वाकतात आणि पुन्हा उभे राहतात — औषधी वनस्पती, वृक्ष आणि झुडपे — ते पराभव पावत नाहीत.
12.113.12
यो हि शत्रोर्विवृद्धस्य प्रभोर्बन्धविनाशने ।
पूर्वं न सहते वेगं क्षिप्रमेव विनश्यति ॥ १२.११३.१२ ॥
वाढलेल्या शत्रूच्या किंवा समर्थ प्रभूच्या बंधनांचा नाश करणारा वेग जो आधीच सहन करू शकत नाही, तो लवकर नष्ट होतो.
12.113.13
सारासारं बलं वीर्यमात्मनो द्विषतश्च यः ।
जानन्विचरति प्राज्ञो न स याति पराभवम् ॥ १२.११३.१३ ॥
स्वतःचे आणि शत्रूचे बल व पराक्रम यांचे सार आणि असार जाणून वागणारा प्राज्ञ पराभवाला प्राप्त होत नाही.
12.113.14
एवमेव यदा विद्वान्मन्यते विपुलं बलम् ।
संश्रयेद्वैतसीं वृत्तिमेतत्प्रज्ञानलक्षणम् ॥ १२.११३.१४ ॥
त्याचप्रमाणे, विद्वानाला आपले बल विपुल वाटत असतानाही बांबूसारखी नम्र वृत्ती स्वीकारावी; हेच प्रज्ञेचे लक्षण आहे.