มหาภารตะ · อัธยายะ 12.113
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.113.1
राजा राज्यमनुप्राप्य दुर्बलो भरतर्षभ ।
अमित्रस्यातिवृद्धस्य कथं तिष्ठेदसाधनः ॥ १२.११३.१ ॥
กษัตริย์ผู้ได้ราชอาณาจักรมาแล้วแต่ยังอ่อนกำลัง ขาดทรัพยากร ดูก่อนพระภรตรรษภ จะตั้งมั่นต่อสู้ศัตรูผู้ยิ่งใหญ่มหาศาลได้อย่างไร
12.113.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
सरितां चैव संवादं सागरस्य च भारत ॥ १२.११३.२ ॥
ดูก่อนพระภารตะ ในเรื่องนี้ผู้รู้ยังยกเรื่องเล่าโบราณนี้ขึ้นกล่าว คือบทสนทนาระหว่างแม่น้ำทั้งหลายกับมหาสมุทร
12.113.3
सुरारिनिलयः शश्वत्सागरः सरितां पतिः ।
पप्रच्छ सरितः सर्वाः संशयं जातमात्मनः ॥ १२.११३.३ ॥
มหาสมุทรซึ่งเป็นที่อยู่ของศัตรูของเหล่าเทพ เป็นเจ้าแห่งแม่น้ำตลอดกาล ได้ถามแม่น้ำทั้งปวงเพราะความสงสัยได้เกิดขึ้นในตน
12.113.4
समूलशाखान्पश्यामि निहतान्क्वापि नो द्रुमान् ।
युष्माभिरिह पूर्णाभिरन्यांस्तत्र न वेतसान् ॥ १२.११३.४ ॥
ข้าพเจ้าไม่เห็นต้นไม้ที่ถูกถอนโค่นทั้งราก ทั้งกิ่งก้านที่ถูกทำลายอยู่ที่ใดเลย พวกท่านมาที่นี่เต็มไปด้วยน้ำ แต่ข้าพเจ้าไม่เห็นต้นอ้อที่นั่นเลย
12.113.5
अ-पकायश्चाल्पसारो वेतसः कूलजश्च यः ।
अज्ञया वा नानीतः किं च वा तेन वः कृतम् ॥ १२.११३.५ ॥
และต้นอ้อที่มีเนื้อน้อย เกิดอยู่บนฝั่ง ซึ่งไม่ได้ถูกนำมาโดยความไม่รู้หรือด้วยคำสั่ง ต้นอ้อนั้นได้ทำอะไรแก่พวกท่านหรือไม่
12.113.6
तदहं श्रोतुमिच्छामि सर्वासामेव वो मतम् ।
यथा चेमानि कूलानि हित्वा नायाति वेतसः ॥ १२.११३.६ ॥
เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังความเห็นของพวกท่านทั้งหมด ว่าเหตุใดต้นอ้อนี้จึงไม่มา ละทิ้งฝั่งเหล่านี้ไป
12.113.7
तत्र प्राह नदी गङ्गा वाक्यमुत्तरमर्थवत् ।
हेतुमद्ग्राहकं चैव सागरं सरितां पतिम् ॥ १२.११३.७ ॥
ที่นั้น แม่น้ำคงคาได้กล่าวถ้อยคำตอบซึ่งมีความหมาย มีเหตุผล และชวนให้เชื่อ แก่มหาสมุทรผู้เป็นเจ้าแห่งแม่น้ำ
12.113.8
गङ्गोवाच ।
तिष्ठन्त्येते यथास्थानं नगा ह्येकनिकेतनाः।
ततस्त्यजन्ति तत्स्थानं प्रातिलोम्यान्न वेतसः ॥ १२.११३.८ ॥
พระคงคากล่าวว่า ต้นไม้เหล่านี้ยืนอยู่ตามที่ของตน เพราะมีรากอยู่ในที่เดียวกัน แต่ต้นอ้อนั้นฝืนธรรมชาติ จึงไม่ละทิ้งที่นั้น
12.113.9
वेतसो वेगमायान्तं दृष्ट्वा नमति नापरे ।
स च वेगे ह्यतिक्रान्ते स्थानमापद्यते पुनः ॥ १२.११३.९ ॥
เมื่อเห็นกระแสน้ำที่กำลังไหลมา ต้นอ้อก็โน้มลง ส่วนต้นอื่นไม่โน้ม และเมื่อกระแสนั้นผ่านไปแล้ว มันก็กลับคืนสู่ที่ของตนอีก
12.113.10
कालज्ञः समयज्ञश्च सदावश्यश्च नो द्रुमः ।
अनुलोमवृत्तितस्तब्धस्तेन त्वां नैति वेतसः ॥ १२.११३.१० ॥
ต้นไม้นั้นรู้จักกาลเวลาและโอกาส และเชื่อฟังเราอยู่เสมอ แต่ด้วยการดำเนินตามกระแสที่สอดคล้อง จึงมั่นคงอยู่ได้ เพราะเหตุนั้นต้นอ้อจึงไม่มาหาท่าน
12.113.11
मारुतोदकवेगेन ये नमन्त्युन्नमन्ति च ।
ओषध्यः पादपा गुल्मा न ते यान्ति पराभवम् ॥ १२.११३.११ ॥
พืชล้มลุก ต้นไม้ และพุ่มไม้ ที่โน้มลงและเงยขึ้นอีกเมื่อถูกแรงลมและแรงน้ำ ย่อมไม่ประสบความพ่ายแพ้
12.113.12
यो हि शत्रोर्विवृद्धस्य प्रभोर्बन्धविनाशने ।
पूर्वं न सहते वेगं क्षिप्रमेव विनश्यति ॥ १२.११३.१२ ॥
ผู้ใดไม่อาจทนรับแรงของศัตรูที่เติบใหญ่หรือของเจ้านายผู้ทรงอำนาจ ในการทำลายพันธนาการได้ตั้งแต่แรก ผู้นั้นย่อมพินาศอย่างรวดเร็ว
12.113.13
सारासारं बलं वीर्यमात्मनो द्विषतश्च यः ।
जानन्विचरति प्राज्ञो न स याति पराभवम् ॥ १२.११३.१३ ॥
ปราชญ์ผู้รู้ทั้งส่วนที่แท้และไม่แท้ของกำลังและความกล้าของตน และของศัตรู แล้วดำเนินตนให้เหมาะสม ย่อมไม่ประสบความพ่ายแพ้
12.113.14
एवमेव यदा विद्वान्मन्यते विपुलं बलम् ।
संश्रयेद्वैतसीं वृत्तिमेतत्प्रज्ञानलक्षणम् ॥ १२.११३.१४ ॥
ในทำนองเดียวกัน เมื่อผู้รอบรู้คิดว่ากำลังของตนยิ่งใหญ่ ก็ควรดำเนินตามวิถีอ่อนน้อมของต้นอ้อ นี่คือเครื่องหมายแห่งปัญญา