ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.114
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.114.1
विद्वान्मूढप्रगल्भेन मृदुस्तीक्ष्णेन भारत ।
आक्रुश्यमानः सदसि कथं कुर्यादरिंदम् ॥ १२.११४.१ ॥
ਹੇ ਭਰਤ ਵੰਸ਼ੀ, ਵਿਦਵਾਨ ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਢੀਠ, ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਕਿਸੇ ਦੁਆਰਾ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਾਓ ਕਰੇ, ਹੇ ਅਰਿੰਦਮ?
12.114.2
श्रूयतां पृथिवीपाल यथैऽषोर्थोऽवगम्यते ।
सदा सचेताः सहते नरस्येहाल्पचेतसः ॥ १२.११४.२ ॥
ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਾਲਕ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਇਹ ਅਰਥ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਦਾ ਚੇਤਨ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨੀ ਇੱਥੇ ਅਲਪਬੁੱਧੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
12.114.3
आक्रुश्य दूष्यमाणश्च सुकृतं तस्य विन्दति ।
दुष्कृतं चात्मनो मर्षी तस्मिन्नेव प्रमार्जति ॥ १२.११४.३ ॥
ਗਾਲਾਂ ਖਾ ਕੇ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਉਸਦਾ ਪੁੰਨ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਪਾਪ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
12.114.4
गर्हितं तमुपेक्षेत वाश्यमानमिवातुरम् ।
लोके विद्वेषमापन्नो निष्फलं प्रतिपद्यते ॥ १२.११४.४ ॥
ਨਿੰਦਕ ਨੂੰ ਉਹ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਗੀ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੈਰ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਰਥ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.114.5
इति संश्लाघते नित्यं तेन पापेन कर्मणा ।
इदमुक्तो मया कश्चित्सर्वतो जनसंसदि।
स तत्र व्रीडितः शुष्को मृतकल्पोऽवतिष्ठते ॥ १२.११४.५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉਸ ਪਾਪ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਨ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਥੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ, ਸੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੁਰਦੇ ਵਰਗਾ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
12.114.6
श्लाघन्नश्लाघनीयेन कर्मणा निरपत्रपः ।
उपेक्षितव्यो दान्तेन तादृशः पुरुषाधमः ॥ १२.११४.६ ॥
ਅਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਕਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬੇਸ਼ਰਮ, ਐਸਾ ਅਧਮ ਪੁਰਸ਼ ਸੰਜਮੀ ਦੁਆਰਾ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ।
12.114.7
यद्यद्ब्रूयादल्पमतिस्तत्तदस्य सहेत्तदा ॥ १२.११४.७ ॥
ਅਲਪਬੁੱਧੀ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਜੋ ਕਹੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਦ ਸਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.114.8
प्रकृत्या हि प्रशंसन्वा निन्दन्वा किं करिष्यति ।
वने काक इवाबुद्धिर्वाश्यमानो निरर्थकम् ॥ १२.११४.८ ॥
ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ ਉਹ ਸਲਾਹੇ ਜਾਂ ਨਿੰਦੇ, ਉਹ ਕੀ ਕਰ ਲਵੇਗਾ? ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਾਂ ਵਾਂਗ, ਬੇਅਕਲ ਵਿਅਰਥ ਕਾਂ-ਕਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.114.9
यदि वाग्भिः प्रयोगः स्यात्प्रयोज्यः पापकर्मणा ।
वागेवार्थो भवेत्तस्य न ह्येवार्थो जिघांसतः ॥ १२.११४.९ ॥
ਜੇ ਪਾਪੀ ਕਰਮ ਵਾਲਾ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਮਕਸਦ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਮਕਸਦ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.114.10
निषेकं वै परस्यासावाचष्टे वृत्तचेष्टया ।
मयूर इव कौपीनं नृत्यं संदर्शयन्निव ॥ १२.११४.१० ॥
ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਦਾ ਔਗੁਣ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮੋਰ ਕੌਪੀਨ ਦਿਖਾ ਕੇ ਨੱਚਦਾ ਹੋਵੇ।
12.114.11
यस्यावाच्यं न लोकेऽस्मिन्नाकार्यं चापि किंचन ।
वाचं तेन न संदध्याच्छुचिः संश्लिष्टकर्मणा ॥ १२.११४.११ ॥
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਅਤੇ ਨਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨੁੱਖ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਨਾ ਜੋੜੇ।
12.114.12
प्रत्यक्षं गुणवादी यः परोक्षं तु विनिन्दकः ।
स मानवः श्ववल्लोके नष्टलोकपरायणः ॥ १२.११४.१२ ॥
ਜੋ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ ਨਿੰਦਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਤੇ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਨਸ਼ਟ ਹੋਏ ਲੋਕ ਹੀ ਉਸਦਾ ਪਰਮ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਹਨ।
12.114.13
तादृग्दिनशतं चापि यद्ददाति जुहोति च ।
परोक्षेणापवादेन तं नाशयति तत्क्षणात् ॥ १२.११४.१३ ॥
ਐਸੇ ਸੌ ਦਿਨ ਵੀ ਜੇ ਕੋਈ ਦਾਨ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਹਵਨ ਕਰੇ, ਪਰ ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ ਨਿੰਦਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਉਸੇ ਪਲ ਉਸਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
12.114.14
तस्मात्प्राज्ञो नरः सद्यस्तादृशं पापचेतसम् ।
वर्जयेन्मतिमान्वर्ज्यं सारमेयामिषं यथा ॥ १२.११४.१४ ॥
ਇਸ ਲਈ ਸਿਆਣੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਐਸੇ ਪਾਪੀ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਤਿਆਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.114.15
परिवादं ब्रुवाणो हि दुरात्मा वै महाजने ।
प्रकाशयति दोषान्स्वान्सर्पः फणमिवोन्नतम् ॥ १२.११४.१५ ॥
ਦੁਰਾਤਮਾ ਵੱਡੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੱਪ ਉੱਚੀ ਫਣ ਵਾਂਗ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਐਬ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.114.16
तं स्वकर्मणि कुर्वाणं प्रतिकर्तुं य इच्छति ।
भस्मकूट इवाबुद्धिः खरो रजसि मज्जति ॥ १२.११४.१६ ॥
ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਜੋ ਬਦਲਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੇਸਮਝ ਖੋਤੇ ਵਾਂਗ ਸੁਆਹ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਧੱਸ ਕੇ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ।
12.114.17
मनुष्यसालावृकमप्रशान्तं ।
जनापवादे सततं निविष्टम्।
मातङ्गमुन्मत्तमिवोन्नदन्तं ।
त्यजेत तं श्वानमिवातिरौद्रम् ॥ १२.११४.१७ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਘਿਆੜ ਵਰਗਾ, ਅਸ਼ਾਂਤ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲੱਗਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਮਦਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਗਰਜਣ ਵਾਲਾ — ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਕੁੱਤੇ ਵਾਂਗ ਉਸਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.114.18
अनार्यजुष्टे पथि वर्तमानं ।
दमादपेतं विनयाच्च पापम्।
अरिव्रतं नित्यमभूतिकामं ।
धिगस्तु तं पापमतिं मनुष्यम् ॥ १२.११४.१८ ॥
ਅਨਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵੇ ਜਾਂਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲਾ, ਦਮ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਾਪੀ, ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ — ਉਸ ਪਾਪੀ ਮਤੀ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਿੱਕਾਰ ਹੈ।
12.114.19
प्रत्युच्यमानस्त्वथ भूय एव ।
निशाम्य माभूस्त्वमथार्तरूपः।
उच्चस्य नीचेन हि संप्रयोगं ।
विगर्हयन्ति स्थिरबुद्धयो ये ॥ १२.११४.१९ ॥
ਜੇ ਕੋਈ ਤੈਨੂੰ ਫਿਰ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਸੁਣ ਕੇ ਤੂੰ ਪੀੜਤ ਵਰਗਾ ਨਾ ਬਣ। ਉੱਚੇ ਦਾ ਨੀਚ ਨਾਲ ਮੇਲ ਸਥਿਰਬੁੱਧੀ ਲੋਕ ਨਿੰਦਦੇ ਹਨ।
12.114.20
क्रुद्धो दशेद्वाऽपि च ताडयेद्वा ।
स पांसुभिर्वा विकिरेत्तुषैर्वा।
विवृत्य दन्तांश्च विभीषयेद्वा ।
सिद्धं हि मूढे कुपिते नृशंसे ॥ १२.११४.२० ॥
ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੱਢ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਾਰ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧੂੜ ਨਾਲ ਢਕ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਤੁਸ ਖਿਲਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੰਦ ਦਿਖਾ ਕੇ ਡਰਾ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੂਰਖ, ਕ੍ਰੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦਈ ਲਈ ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ।
12.114.21
विगर्हणां नाऽपि दुरात्मना कृतां ।
सहेत यः संसदि दुर्जनानाम्।
पठेदिदं चापि निदर्शनं सदा ।
न वाङ्भयं स लभति किंचिदप्रियम् ॥ १२.११४.२१ ॥
ਦੁਰਾਤਮਾ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਨਿੰਦਾ ਵੀ ਜੋ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦੁਰਜਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਹਿ ਲਵੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਮਿਸਾਲ ਸਦਾ ਪੜ੍ਹੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਅਪ੍ਰਿਯ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।