ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.115
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.115.1
पितामह महाप्राज्ञ संशयो मे महानयम् ।
संछेत्तव्यस्त्वया राजन्भवान्कुलकरो हि नः ॥ १२.११५.१ ॥
ಪಿತಾಮಹರೇ, ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞರೇ! ನನಗೆ ಈ ದೊಡ್ಡ ಸಂದೇಹವಿದೆ. ರಾಜನೇ, ಅದನ್ನು ನೀವೇ ಪರಿಹರಿಸಬೇಕು; ನೀವೇ ನಮ್ಮ ಕುಲದ ರಕ್ಷಕರು.
12.115.2
पुरुषाणामयं तात दुर्वृत्तानां दुरात्मनाम् ।
कथितो वाक्यसंचारस्ततो विज्ञापयामि ते ॥ १२.११५.२ ॥
ಅಯ್ಯಾ, ದುರ್ವರ್ತನೆಯುಳ್ಳ, ದುಷ್ಟಮನಸ್ಸಿನ ಮನುಷ್ಯರ ಕುರಿತು ಹೇಳಲಾದ ಈ ಮಾತಿನ ಬಗ್ಗೆಯೇ ನಾನು ನಿಮಗೆ ವಿಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತೇನೆ.
12.115.3
यद्धितं राज्यतन्त्रस्य कुलस्य च सुखोदयम् ।
अयत्यां च तदात्वे च क्षेमवृद्धिकरं च तत् ॥ १२.११५.३ ॥
ರಾಜ್ಯಾಡಳಿತಕ್ಕೂ ಕುಲಕ್ಕೂ ಹಿತವಾದುದು, ಸುಖವನ್ನು ಉದಯಗೊಳಿಸುವುದು, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಯಾವುದೋ, ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿ.
12.115.4
पुत्रपौत्राभिरामं च राष्ट्रवृद्धिकरं च यत् ।
अन्नपाने शरीरे च हितं यत्तद्ब्रवीहि मे ॥ १२.११५.४ ॥
ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಆನಂದ ನೀಡುವುದು, ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು, ಅನ್ನ-ಪಾನ ಮತ್ತು ದೇಹಕ್ಕೆ ಹಿತವಾದುದು ಯಾವುದೋ, ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿ.
12.115.5
अभिषिक्तो हि यो राजा राज्यस्थो मित्रसंवृत ।
समुहृत्समुपेतो वा स कथं रञ्जयेत्प्रजाः ॥ १२.११५.५ ॥
ಅಭಿಷಿಕ್ತನಾಗಿ, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ಮಿತ್ರರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟು, ಹಿತೈಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿರುವ ರಾಜನು ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ರಂಜಿಸಬೇಕು?
12.115.6
यो ह्यसत्प्रग्रहरतिः स्नेहरागबलात्कृतः ।
इन्द्रियाणामनीशत्वादसज्जनबुभूषकः ॥ १२.११५.६ ॥
ದುರ್ಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿ ರತಿಯುಳ್ಳವನು, ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ರಾಗದ ಬಲದಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟವನು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ದುರ್ಜನರನ್ನು ಸೇವಿಸಲು ಬಯಸುವವನು—
12.115.7
तस्य भृत्या विमुखतां यान्ति सर्वे कुलोद्गताः ।
न च भृत्यबलैरर्थैः स राजा संप्रयुज्यते ॥ १२.११५.७ ॥
ಅವನ ಕುಲೀನ ಸೇವಕರೆಲ್ಲರೂ ಅವನಿಂದ ವಿಮುಖರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಆ ರಾಜನು ಸೇವಕರ ಬಲದಿಂದಾಗಲಿ ಧನದಿಂದಾಗಲಿ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.
12.115.8
एतन्मे चिन्तयानस्य राजधर्मान्दिवानिशम् ।
बृहस्पतिसमो बुद्ध्या भवाञ्शंसितुमर्हति ॥ १२.११५.८ ॥
ರಾಜಧರ್ಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹಗಲಿರುಳು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿರುವ ನನಗೆ ಇದು; ಬೃಹಸ್ಪತಿಗೆ ಸಮಾನ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ನೀವೇ ಇದನ್ನು ಹೇಳಲು ಅರ್ಹರು.
12.115.9
शासता पुरुषव्याघ्र त्वं नः कुलहिते रतः ।
क्षत्ता चैको महाप्राज्ञो यो नः शंसति सर्वदा ॥ १२.११५.९ ॥
ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರನೇ, ನಮ್ಮ ಕುಲಹಿತದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ನೀವು; ಸದಾ ನಮಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುವ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಕ್ಷತ್ತನೊಬ್ಬನೇ ಇದ್ದಾನೆ.
12.115.10
त्वत्तः कुलहितं वाक्यं श्रुत्वा राज्यहितोदयम् ।
अमृतस्याव्ययस्येव तृप्तः स्वप्स्याम्यहं सुखम् ॥ १२.११५.१० ॥
ನಿಮ್ಮಿಂದ ಕುಲಹಿತವೂ ರಾಜ್ಯಹಿತವನ್ನು ಏಳಿಸುವ ಮಾತುಗಳನ್ನೂ ಕೇಳಿ, ಅವ್ಯಯ ಅಮೃತದಿಂದ ತೃಪ್ತನಾದಂತೆ ನಾನು ಸುಖವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸುವೆನು.
12.115.11
कीदृशाः सन्निकर्षस्था भृत्याः सर्वगुणान्विताः ।
कीदृशैः किं कुलीनैर्वा सह यात्रा विधीयते ॥ १२.११५.११ ॥
ಹತ್ತಿರ ಇರುವ ಸೇವಕರು ಯಾವ ರೀತಿಯವರಾಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು? ಯಾವ ರೀತಿಯ ಕುಲೀನರೊಂದಿಗೆ ಯಾತ್ರೆ (ಕಾರ್ಯ) ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ?
12.115.12
न ह्येको भृत्यरहितो राजा भवति रक्षिता ।
राज्यं चेदं जनः सर्वस्तत्कुलीनः प्रशासति ॥ १२.११५.१२ ॥
ಸೇವಕರಿಲ್ಲದ ಏಕಾಂಗಿ ರಾಜ ರಕ್ಷಕನಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಈ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಜನರನ್ನು ಆ ಕುಲೀನರೇ ಆಳುತ್ತಾರೆ.
12.115.13
न च प्रशास्तुं राज्यं हि शक्यमेकेन भारत ॥ १२.११५.१३ ॥
ಓ ಭರತವಂಶಜನೇ, ಒಬ್ಬನೇ ಒಬ್ಬನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
12.115.14
असहायवता तात नैवार्थाः केचिदप्युत ।
लब्धुं लब्धा ह्यपि सदा रक्षितुं भरतर्षभ ॥ १२.११५.१४ ॥
ಪ್ರಿಯ ಮಗನೇ, ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದವನು ಯಾವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಲಾರನು; ಸಾಧಿಸಿದರೂ ಅದನ್ನು ಸದಾ ಕಾಪಾಡಲಾರನು, ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ.
12.115.15
यस्य भृत्यजनः सर्वो ज्ञानविज्ञानकोविदः ।
हितैषी कुलजः स्निग्धः स राज्यफलमश्नुते ॥ १२.११५.१५ ॥
ಯಾರ ಸೇವಕರೆಲ್ಲರೂ ಜ್ಞಾನ-ವಿಜ್ಞಾನ ಕೋವಿದರಾಗಿ, ಹಿತೈಷಿಗಳಾಗಿ, ಉತ್ತಮ ಕುಲದವರಾಗಿ, ಸ್ನೇಹಪರರಾಗಿರುವರೋ, ಅವನೇ ರಾಜ್ಯದ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.115.16
मन्त्रिणो यस्य कुलजा असंहार्याः सहोषिताः ।
नृपतेर्मतिमाप्सन्ते सत्पथज्ञानकोविदाः ॥ १२.११५.१६ ॥
ಯಾವ ರಾಜನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಉತ್ತಮ ಕುಲದವರಾಗಿ, ಅಚಲರಾಗಿ, ಒಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸಿಸಿದವರಾಗಿ, ಸನ್ಮಾರ್ಗ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾಗಿರುವರೋ, ಅವರು ರಾಜನಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.115.17
अनागतविधातारः कालज्ञानविशारदाः ।
अतिक्रान्तमशोचन्तः स राज्यफलमश्नुते ॥ १२.११५.१७ ॥
ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುವವರು, ಕಾಲಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು, ಕಳೆದದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಶೋಕಿಸದವರು — ಅವರೇ ರಾಜ್ಯದ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.115.18
समदुःखसुखा यस्य सहायाः प्रियकारिणः ।
अर्थचिन्तापराः सभ्याः स राज्यफलमश्नुते ॥ १२.११५.१८ ॥
ಯಾರ ಸಹಾಯಕರು ಸುಖ-ದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನರಾಗಿ, ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಮಾಡುವವರಾಗಿ, ರಾಜಕಾರ್ಯದ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ, ಸಭೆಗೆ ಯೋಗ್ಯರಾಗಿರುವರೋ, ಅವನೇ ರಾಜ್ಯದ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.115.19
यस्य नार्तो जनपदः सन्निकर्षगतः सदा ।
अक्षुद्रः सत्पथालम्बी स राजा राज्यभाग्भवेत् ॥ १२.११५.१९ ॥
ಯಾವ ರಾಜನ ಜನಪದವು ಸದಾ ಅವನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು ಪೀಡೆಗೊಳಗಾಗದೆ ಇರುತ್ತದೆಯೋ, ಉದಾರಿಯೂ ಸನ್ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದವನೂ ಆದ ಆ ರಾಜನೇ ರಾಜ್ಯದ ಫಲಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.115.20
कोशोऽक्षपटलं यस्य कोशवृद्धिकरैर्नरैः ।
आप्तैस्तुष्टैश्च पृष्टैश्च धार्यते स नृपोत्तमः ॥ १२.११५.२० ॥
ಯಾವ ರಾಜನ ಕೋಶ ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕಪಟ್ಟಿ ಕೋಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ, ನಂಬಿಕಸ್ತ, ತೃಪ್ತ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಿತ ಜನರಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೋ, ಅವನೇ ಉತ್ತಮ ರಾಜ.
12.115.21
कोष्ठागारमसंहार्यैराप्तैः संचयतत्परैः ।
पात्रभूतैरलुब्धैश्च पाल्यमानं गुणी भवेत् ॥ १२.११५.२१ ॥
ಯಾವ ರಾಜನ ಧಾನ್ಯಾಗಾರ ಕದಿಯಲಾಗದ, ನಂಬಿಕಸ್ತ, ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ, ಯೋಗ್ಯರಾದ, ಲೋಭವಿಲ್ಲದ ಜನರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೋ, ಅವನು ಗುಣವಂತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.115.22
व्यवहारश्च नगरे यस्य धर्मफलोदयः ।
दृश्यते शङ्खलिखितः स धर्मफलभाङ् नृपः ॥ १२.११५.२२ ॥
ಯಾವ ರಾಜನ ನಗರದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಶಂಖ-ಲಿಖಿತ ನಿಯಮದಂತೆ ನಡೆದು ಧರ್ಮಫಲ ಉದಯಿಸುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೋ, ಅವನು ಧರ್ಮಫಲಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.115.23
संगृहीतमनुष्यश्च यो राजा राजधर्मवित् ।
षङ्भागं परिगृह्णाति स धर्मफलमश्नुते ॥ १२.११५.२३ ॥
ಜನರನ್ನು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡ, ರಾಜಧರ್ಮವನ್ನು ಬಲ್ಲ, ಆರನೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ರಾಜನು ಧರ್ಮಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.