ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.115
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.115.1
पितामह महाप्राज्ञ संशयो मे महानयम् ।
संछेत्तव्यस्त्वया राजन्भवान्कुलकरो हि नः ॥ १२.११५.१ ॥
ହେ ପିତାମହ, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ! ମୋର ଏହି ମହାନ ସଂଶୟ ଅଛି, ଯାହା ଆପଣ ଦୂର କରିବେ, ରାଜନ୍, କାରଣ ଆପଣ ଆମ କୁଳର ରକ୍ଷକ।
12.115.2
पुरुषाणामयं तात दुर्वृत्तानां दुरात्मनाम् ।
कथितो वाक्यसंचारस्ततो विज्ञापयामि ते ॥ १२.११५.२ ॥
ହେ ତାତ! ଦୁରାଚାରୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟମନା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଯାହା କୁହାଯାଇଛି, ସେହି ବିଷୟରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରୁଛି।
12.115.3
यद्धितं राज्यतन्त्रस्य कुलस्य च सुखोदयम् ।
अयत्यां च तदात्वे च क्षेमवृद्धिकरं च तत् ॥ १२.११५.३ ॥
ରାଜ୍ୟତନ୍ତ୍ର ଓ କୁଳ ପାଇଁ ଯାହା ହିତକର, ସୁଖର ଉଦୟ କରେ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନରେ କ୍ଷେମ ବଢ଼ାଏ, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.115.4
पुत्रपौत्राभिरामं च राष्ट्रवृद्धिकरं च यत् ।
अन्नपाने शरीरे च हितं यत्तद्ब्रवीहि मे ॥ १२.११५.४ ॥
ଯାହା ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଏ, ରାଷ୍ଟ୍ରର ବୃଦ୍ଧି କରେ, ଅନ୍ନ-ପାନ ଓ ଶରୀର ପାଇଁ ହିତକର, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.115.5
अभिषिक्तो हि यो राजा राज्यस्थो मित्रसंवृत ।
समुहृत्समुपेतो वा स कथं रञ्जयेत्प्रजाः ॥ १२.११५.५ ॥
ଯେଉଁ ରାଜା ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ, ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ଓ ହିତୈଷୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ସେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ କିପରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରଖିବ?
12.115.6
यो ह्यसत्प्रग्रहरतिः स्नेहरागबलात्कृतः ।
इन्द्रियाणामनीशत्वादसज्जनबुभूषकः ॥ १२.११५.६ ॥
ଯେ ଅସତ୍ ଗ୍ରହଣରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ସ୍ନେହ ଓ ରାଗର ବଳରେ ଚାଳିତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଅଧିକାର ନ ଥିବାରୁ ଦୁର୍ଜନମାନଙ୍କର ସେବକ ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ—
12.115.7
तस्य भृत्या विमुखतां यान्ति सर्वे कुलोद्गताः ।
न च भृत्यबलैरर्थैः स राजा संप्रयुज्यते ॥ १२.११५.७ ॥
ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କୁଳୀନ ଭୃତ୍ୟ ତାଙ୍କଠାରୁ ବିମୁଖ ହୁଅନ୍ତି; ସେ ରାଜା ଭୃତ୍ୟବଳ କିମ୍ବା ଧନ ଦ୍ୱାରା ସହାୟତା ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
12.115.8
एतन्मे चिन्तयानस्य राजधर्मान्दिवानिशम् ।
बृहस्पतिसमो बुद्ध्या भवाञ्शंसितुमर्हति ॥ १२.११५.८ ॥
ରାଜଧର୍ମ ବିଷୟରେ ଦିନରାତି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ମୋ ପାଇଁ ଏହା; ବୃହସ୍ପତି ସମାନ ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ଆପଣ ହିଁ ଏହା କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
12.115.9
शासता पुरुषव्याघ्र त्वं नः कुलहिते रतः ।
क्षत्ता चैको महाप्राज्ञो यो नः शंसति सर्वदा ॥ १२.११५.९ ॥
ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର, ଆପଣ ଆମ କୁଳହିତରେ ନିରତ; ଏବଂ ଏକମାତ୍ର ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ କ୍ଷତ୍ତା (ବିଦୁର) ଯିଏ ସର୍ବଦା ଆମକୁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି।
12.115.10
त्वत्तः कुलहितं वाक्यं श्रुत्वा राज्यहितोदयम् ।
अमृतस्याव्ययस्येव तृप्तः स्वप्स्याम्यहं सुखम् ॥ १२.११५.१० ॥
ଆପଣଙ୍କଠାରୁ କୁଳହିତ ଓ ରାଜ୍ୟହିତ ଉଦୟ କରୁଥିବା ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଅବ୍ୟୟ ଅମୃତରେ ତୃପ୍ତ ହୋଇଥିବା ପରି ମୁଁ ସୁଖରେ ଶୟନ କରିବି।
12.115.11
कीदृशाः सन्निकर्षस्था भृत्याः सर्वगुणान्विताः ।
कीदृशैः किं कुलीनैर्वा सह यात्रा विधीयते ॥ १२.११५.११ ॥
ନିକଟରେ ରହୁଥିବା, ସର୍ବଗୁଣଯୁକ୍ତ ଭୃତ୍ୟମାନେ କିପରି ହେବା ଉଚିତ? କେଉଁ ପ୍ରକାର କୁଳୀନ ସହିତ ଯାତ୍ରା (କାର୍ଯ୍ୟ) ବିହିତ ହୁଏ?
12.115.12
न ह्येको भृत्यरहितो राजा भवति रक्षिता ।
राज्यं चेदं जनः सर्वस्तत्कुलीनः प्रशासति ॥ १२.११५.१२ ॥
ଭୃତ୍ୟହୀନ ଏକାକୀ ରାଜା ରକ୍ଷକ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ରାଜ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଜନତା ସେହି କୁଳୀନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ ହୁଏ।
12.115.13
न च प्रशास्तुं राज्यं हि शक्यमेकेन भारत ॥ १२.११५.१३ ॥
ହେ ଭରତବଂଶଧର, ଜଣେ ଏକାକୀ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିପାରେ ନାହିଁ।
12.115.14
असहायवता तात नैवार्थाः केचिदप्युत ।
लब्धुं लब्धा ह्यपि सदा रक्षितुं भरतर्षभ ॥ १२.११५.१४ ॥
ହେ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ସହାୟହୀନ ଲୋକ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରିପାରେ ନାହିଁ, କରିଲେ ବି ସର୍ବଦା ରକ୍ଷା କରିପାରେ ନାହିଁ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
12.115.15
यस्य भृत्यजनः सर्वो ज्ञानविज्ञानकोविदः ।
हितैषी कुलजः स्निग्धः स राज्यफलमश्नुते ॥ १२.११५.१५ ॥
ଯାହାର ସମସ୍ତ ଭୃତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ-ବିଜ୍ଞାନରେ ନିପୁଣ, ହିତୈଷୀ, ଉଚ୍ଚକୁଳଜ ଓ ସ୍ନେହଶୀଳ, ସେହି ରାଜ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗ କରେ।
12.115.16
मन्त्रिणो यस्य कुलजा असंहार्याः सहोषिताः ।
नृपतेर्मतिमाप्सन्ते सत्पथज्ञानकोविदाः ॥ १२.११५.१६ ॥
ଯାହାର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉଚ୍ଚକୁଳଜ, ଅଚଳ, ଏକତ୍ର ବାସ କରିଥିବା ଏବଂ ସନ୍ମାର୍ଗଜ୍ଞାନରେ ନିପୁଣ, ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ମତି ଦିଅନ୍ତି।
12.115.17
अनागतविधातारः कालज्ञानविशारदाः ।
अतिक्रान्तमशोचन्तः स राज्यफलमश्नुते ॥ १२.११५.१७ ॥
ଯେଉଁମାନେ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତି, କାଳଜ୍ଞାନରେ ନିପୁଣ ଏବଂ ଅତୀତ ପାଇଁ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ରାଜ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
12.115.18
समदुःखसुखा यस्य सहायाः प्रियकारिणः ।
अर्थचिन्तापराः सभ्याः स राज्यफलमश्नुते ॥ १२.११५.१८ ॥
ଯାହାର ସହାୟକମାନେ ସୁଖ-ଦୁଃଖରେ ସମାନ, ପ୍ରିୟକାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ଏବଂ ସଭାଯୋଗ୍ୟ, ସେହି ରାଜ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗ କରେ।
12.115.19
यस्य नार्तो जनपदः सन्निकर्षगतः सदा ।
अक्षुद्रः सत्पथालम्बी स राजा राज्यभाग्भवेत् ॥ १२.११५.१९ ॥
ଯାହାର ଜନପଦ ସର୍ବଦା ନିକଟରେ ରହି ମଧ୍ୟ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯେ ଉଦାର ଓ ସତ୍ପଥାବଲମ୍ବୀ, ସେହି ରାଜା ରାଜ୍ୟଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ।
12.115.20
कोशोऽक्षपटलं यस्य कोशवृद्धिकरैर्नरैः ।
आप्तैस्तुष्टैश्च पृष्टैश्च धार्यते स नृपोत्तमः ॥ १२.११५.२० ॥
ଯାହାର କୋଷ ଓ ହିସାବ-ପତ୍ର କୋଷ ବଢ଼ାଉଥିବା, ବିଶ୍ୱସ୍ତ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ପରୀକ୍ଷିତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧାରଣ କରାଯାଏ, ସେ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା।
12.115.21
कोष्ठागारमसंहार्यैराप्तैः संचयतत्परैः ।
पात्रभूतैरलुब्धैश्च पाल्यमानं गुणी भवेत् ॥ १२.११५.२१ ॥
ଯାହାର ଶସ୍ୟାଗାର ଅପହରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ, ବିଶ୍ୱସ୍ତ, ସଞ୍ଚୟରେ ତତ୍ପର, ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଲୋଭହୀନ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହୁଏ, ସେ ଗୁଣୀ ହୁଏ।
12.115.22
व्यवहारश्च नगरे यस्य धर्मफलोदयः ।
दृश्यते शङ्खलिखितः स धर्मफलभाङ् नृपः ॥ १२.११५.२२ ॥
ଯାହାର ନଗରରେ ବ୍ୟବହାର ଶଙ୍ଖ-ଲିଖିତ ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ଚାଲେ ଓ ଧର୍ମଫଳ ଉଦିତ ହେବା ଦେଖାଯାଏ, ସେ ରାଜା ଧର୍ମଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ।
12.115.23
संगृहीतमनुष्यश्च यो राजा राजधर्मवित् ।
षङ्भागं परिगृह्णाति स धर्मफलमश्नुते ॥ १२.११५.२३ ॥
ଯେ ରାଜା ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ନିଜ ସହିତ ଏକତ୍ର ରଖେ, ରାଜଧର୍ମ ଜାଣେ ଓ ଷଷ୍ଠ ଭାଗ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ଧର୍ମଫଳ ଭୋଗ କରେ।