మహాభారతం · అధ్యాయం 12.115
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.115.1
पितामह महाप्राज्ञ संशयो मे महानयम् ।
संछेत्तव्यस्त्वया राजन्भवान्कुलकरो हि नः ॥ १२.११५.१ ॥
పితామహా, మహాప్రాజ్ఞా! నాకు ఈ గొప్ప సందేహం ఉంది. రాజా, దాన్ని మీరే తొలగించాలి; మీరే మా కులాన్ని కాపాడేవారు.
12.115.2
पुरुषाणामयं तात दुर्वृत्तानां दुरात्मनाम् ।
कथितो वाक्यसंचारस्ततो विज्ञापयामि ते ॥ १२.११५.२ ॥
అయ్యా, దుర్మార్గులు, దుష్టమనస్కులైన మనుషుల గురించి చెప్పబడిన ఈ మాటల గురించి నేను మీకు విన్నవిస్తున్నాను.
12.115.3
यद्धितं राज्यतन्त्रस्य कुलस्य च सुखोदयम् ।
अयत्यां च तदात्वे च क्षेमवृद्धिकरं च तत् ॥ १२.११५.३ ॥
రాజ్యపాలనా వ్యవస్థకు, కులానికి హితమైనది, సుఖాన్ని ఉదయింపజేసేది, భవిష్యత్తులోనూ వర్తమానంలోనూ క్షేమాన్ని పెంచేది ఏదో అది నాకు చెప్పండి.
12.115.4
पुत्रपौत्राभिरामं च राष्ट्रवृद्धिकरं च यत् ।
अन्नपाने शरीरे च हितं यत्तद्ब्रवीहि मे ॥ १२.११५.४ ॥
కుమారులకు, మనవలకు ఆనందాన్ని కలిగించేది, రాష్ట్రాన్ని వృద్ధి చేసేది, అన్నపానాలకు, శరీరానికి హితమైనది ఏదో, అది నాకు చెప్పండి.
12.115.5
अभिषिक्तो हि यो राजा राज्यस्थो मित्रसंवृत ।
समुहृत्समुपेतो वा स कथं रञ्जयेत्प्रजाः ॥ १२.११५.५ ॥
అభిషేకితుడై, రాజ్యంలో స్థిరంగా ఉన్నవాడు, మిత్రులతో చుట్టబడి, హితైషులతో కూడి ఉన్న రాజు ప్రజలను ఎలా సంతోషపెట్టాలి?
12.115.6
यो ह्यसत्प्रग्रहरतिः स्नेहरागबलात्कृतः ।
इन्द्रियाणामनीशत्वादसज्जनबुभूषकः ॥ १२.११५.६ ॥
చెడు పట్టుదలలో ఆనందించేవాడు, స్నేహం, అనురాగాల బలంతో నడిపించబడినవాడు, ఇంద్రియాలపై ఆధిపత్యం లేకపోవడం వల్ల దుర్జనులను సేవించాలనుకునేవాడు—
12.115.7
तस्य भृत्या विमुखतां यान्ति सर्वे कुलोद्गताः ।
न च भृत्यबलैरर्थैः स राजा संप्रयुज्यते ॥ १२.११५.७ ॥
అతని కులీన సేవకులందరూ అతని నుండి విముఖులవుతారు; ఆ రాజు సేవకుల బలంతోనూ ధనంతోనూ సమర్థించబడడు.
12.115.8
एतन्मे चिन्तयानस्य राजधर्मान्दिवानिशम् ।
बृहस्पतिसमो बुद्ध्या भवाञ्शंसितुमर्हति ॥ १२.११५.८ ॥
రాజధర్మాల గురించి రాత్రింబగళ్ళు ఆలోచిస్తున్న నాకు ఇది; బృహస్పతితో సమానమైన బుద్ధి గల మీరే దీనిని చెప్పడానికి తగినవారు.
12.115.9
शासता पुरुषव्याघ्र त्वं नः कुलहिते रतः ।
क्षत्ता चैको महाप्राज्ञो यो नः शंसति सर्वदा ॥ १२.११५.९ ॥
పురుషవ్యాఘ్రుడా, మా కుల హితంలో నిమగ్నమైన మీరు; మాకు ఎల్లప్పుడూ ఉపదేశించే మహాప్రాజ్ఞుడైన క్షత్తా ఒక్కరే.
12.115.10
त्वत्तः कुलहितं वाक्यं श्रुत्वा राज्यहितोदयम् ।
अमृतस्याव्ययस्येव तृप्तः स्वप्स्याम्यहं सुखम् ॥ १२.११५.१० ॥
మీ నుండి కులహితమైన, రాజ్యహితాన్ని పెంచే మాటలు విని, నాశనం లేని అమృతంతో తృప్తుడనైనట్లు నేను సుఖంగా నిద్రిస్తాను.
12.115.11
कीदृशाः सन्निकर्षस्था भृत्याः सर्वगुणान्विताः ।
कीदृशैः किं कुलीनैर्वा सह यात्रा विधीयते ॥ १२.११५.११ ॥
సన్నిహితంగా ఉండే సేవకులు ఎటువంటివారై, అన్ని గుణాలతో కూడినవారై ఉండాలి? ఎటువంటి కులీనులతో యాత్ర (కార్యం) విధించబడుతుంది?
12.115.12
न ह्येको भृत्यरहितो राजा भवति रक्षिता ।
राज्यं चेदं जनः सर्वस्तत्कुलीनः प्रशासति ॥ १२.११५.१२ ॥
సేవకులు లేని ఒంటరి రాజు రక్షకుడు కాడు; ఈ రాజ్యాన్ని, ప్రజలందరినీ ఆ కులీనులే పాలిస్తారు.
12.115.13
न च प्रशास्तुं राज्यं हि शक्यमेकेन भारत ॥ १२.११५.१३ ॥
ఓ భరతవంశీయుడా, ఒకే ఒక్కడు రాజ్యాన్ని పాలించడం సాధ్యం కాదు.
12.115.14
असहायवता तात नैवार्थाः केचिदप्युत ।
लब्धुं लब्धा ह्यपि सदा रक्षितुं भरतर्षभ ॥ १२.११५.१४ ॥
ప్రియ పుత్రా, సహాయం లేనివాడు ఏ లక్ష్యాన్నీ సాధించలేడు, సాధించినా దానిని ఎల్లప్పుడూ రక్షించలేడు, భరతశ్రేష్ఠా.
12.115.15
यस्य भृत्यजनः सर्वो ज्ञानविज्ञानकोविदः ।
हितैषी कुलजः स्निग्धः स राज्यफलमश्नुते ॥ १२.११५.१५ ॥
ఎవని సేవకులందరూ జ్ఞాన విజ్ఞానాల్లో నిపుణులై, హితైషులై, మంచి కులంలో జన్మించి, ప్రేమగలవారై ఉంటారో, అతడే రాజ్యఫలాన్ని అనుభవిస్తాడు.
12.115.16
मन्त्रिणो यस्य कुलजा असंहार्याः सहोषिताः ।
नृपतेर्मतिमाप्सन्ते सत्पथज्ञानकोविदाः ॥ १२.११५.१६ ॥
ఏ రాజు మంత్రులు మంచి కులంలో జన్మించి, విడదీయరాని వారై, కలిసి జీవించి, సన్మార్గజ్ఞానంలో నిపుణులుగా ఉంటారో, వారు రాజుకు మంచి బుద్ధిని పొందిస్తారు.
12.115.17
अनागतविधातारः कालज्ञानविशारदाः ।
अतिक्रान्तमशोचन्तः स राज्यफलमश्नुते ॥ १२.११५.१७ ॥
భవిష్యత్తుకు ఏర్పాటు చేసేవారు, కాలజ్ఞానంలో నిపుణులు, గతించిన దాని గురించి శోకించనివారు — వారే రాజ్యఫలాన్ని అనుభవిస్తారు.
12.115.18
समदुःखसुखा यस्य सहायाः प्रियकारिणः ।
अर्थचिन्तापराः सभ्याः स राज्यफलमश्नुते ॥ १२.११५.१८ ॥
ఎవని సహాయకులు సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండి, ప్రియమైనవి చేస్తూ, రాజకార్యాల చింతలో నిమగ్నమై, సభకు తగినవారై ఉంటారో, అతడే రాజ్యఫలాన్ని అనుభవిస్తాడు.
12.115.19
यस्य नार्तो जनपदः सन्निकर्षगतः सदा ।
अक्षुद्रः सत्पथालम्बी स राजा राज्यभाग्भवेत् ॥ १२.११५.१९ ॥
ఏ రాజు రాజ్యం సదా అతని సమీపంలో ఉండి బాధ లేకుండా ఉంటుందో, ఉదారుడై సన్మార్గాన్ని అనుసరించేవాడో, అతడే రాజ్య ఫలానికి భాగస్వామి అవుతాడు.
12.115.20
कोशोऽक्षपटलं यस्य कोशवृद्धिकरैर्नरैः ।
आप्तैस्तुष्टैश्च पृष्टैश्च धार्यते स नृपोत्तमः ॥ १२.११५.२० ॥
ఏ రాజు ఖజానా మరియు లెక్కల పట్టిక, ఖజానాను పెంచే, విశ్వసనీయులైన, తృప్తిగల, పరీక్షించబడిన మనుషుల చేత ధరించబడుతుందో, అతడే ఉత్తమ రాజు.
12.115.21
कोष्ठागारमसंहार्यैराप्तैः संचयतत्परैः ।
पात्रभूतैरलुब्धैश्च पाल्यमानं गुणी भवेत् ॥ १२.११५.२१ ॥
ఏ రాజు ధాన్యాగారం లంచానికి లొంగని, విశ్వసనీయులైన, నిల్వ చేయడంలో నిమగ్నులైన, యోగ్యులైన, లోభం లేని మనుషుల చేత కాపాడబడుతుందో, అతడు గుణవంతుడవుతాడు.
12.115.22
व्यवहारश्च नगरे यस्य धर्मफलोदयः ।
दृश्यते शङ्खलिखितः स धर्मफलभाङ् नृपः ॥ १२.११५.२२ ॥
ఏ రాజు నగరంలో వ్యవహారాలు శంఖ-లిఖిత ధర్మంతో జరుగుతూ ధర్మఫలం ఉదయిస్తున్నట్లు కనిపిస్తుందో, అతడు ధర్మఫలానికి భాగస్వామి.
12.115.23
संगृहीतमनुष्यश्च यो राजा राजधर्मवित् ।
षङ्भागं परिगृह्णाति स धर्मफलमश्नुते ॥ १२.११५.२३ ॥
ప్రజలను తనతో సమీకరించుకున్న, రాజధర్మం తెలిసిన, ఆరవ భాగాన్ని స్వీకరించే రాజు ధర్మఫలాన్ని అనుభవిస్తాడు.