મહાભારત · અધ્યાય 12.116
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.116.1
न सन्ति कुलजा यत्र सहायाः पार्थिवस्य तु ।
अकुलीनाश्च कर्तव्या न वा भरतसत्तम् ॥ १२.११६.१ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, જ્યાં રાજા પાસે કુલીન સહાયકો ન હોય, ત્યાં અકુલીનોને રાખવા કે નહીં?
12.116.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
निदर्शनं परं लोके सज्जनाचरितं सदा ॥ १२.११६.२ ॥
અહીં પણ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ કહે છે; આ જગતનું શ્રેષ્ઠ દૃષ્ટાંત છે, જે સજ્જનોએ સદા આચર્યું છે.
12.116.3
अस्यैवार्थस्य सदृशं यच्छ्रुतं मे तपोवने ।
जामदग्न्यस्य रामस्य यदुक्तमृषिसत्तमैः ॥ १२.११६.३ ॥
આ જ વિષયને અનુરૂપ જે મેં તપોવનમાં સાંભળ્યું હતું, જે જમદગ્નિપુત્ર રામ વિશે શ્રેષ્ઠ ઋષિઓએ કહ્યું હતું.
12.116.4
वने महति कस्मिंश्चिदमनुष्यनिषेविते ।
ऋषिर्मूलफलाहारो नियतो नियतेन्द्रियः ॥ १२.११६.४ ॥
મનુષ્યોનો સંચાર ન હોય એવા કોઈ મોટા વનમાં, મૂળ-ફળ ખાનારા, નિયમબદ્ધ અને ઇન્દ્રિયોને વશ રાખનારા એક ઋષિ રહેતા હતા.
12.116.5
दीक्षादमपरिश्रान्तः स्वाध्यायपरमः शुचिः ।
उपवासविशुद्धात्मा सततं सत्पथे स्थितः ॥ १२.११६.५ ॥
દીક્ષા અને દમથી થાકેલા, સ્વાધ્યાયમાં પરમ રત, પવિત્ર, ઉપવાસથી શુદ્ધ આત્માવાળા; નિરંતર સત્પથ પર સ્થિર રહેતા.
12.116.6
तस्य संदृश्य सद्भावमुपविष्टस्य धीमतः ।
सर्वे सत्वाः समीपस्था भवन्ति वनचारिणः ॥ १२.११६.६ ॥
તે બુદ્ધિમાન ઋષિ બેઠેલા હોય ત્યારે તેમનો સદ્ભાવ જોઈને વનમાં વિચરતાં સર્વ પ્રાણીઓ તેમની નજીક આવતાં.
12.116.7
सिंहा व्याघ्राः सशरभा मत्ताश्चैव महागजाः ।
द्वीपिनः खङ्गभल्लूका ये चान्ये भीमदर्शनाः ॥ १२.११६.७ ॥
સિંહો, વાઘ, શરભ, મદોન્મત્ત મહાગજો, દીપડા, ગેંડા, રીંછ અને જોવામાં ભયંકર એવા બીજા પ્રાણીઓ.
12.116.8
ते सुखप्रश्नदाः सर्वे भवन्ति क्षतजाशनाः ।
तस्यर्षेः शिष्यवच्चैव चित्तज्ञाः प्रियकारिणः ॥ १२.११६.८ ॥
તે સૌ સુખપૃચ્છા કરનારા, લોહી-માંસ ખાનારા હોવા છતાં, એ ઋષિના શિષ્યો જેવા, તેમનું મન જાણી પ્રિય કાર્ય કરનારા થઈ જાય છે.
12.116.9
उक्त्वा च ते सुखप्रश्नं सर्वे यान्ति यथासुखम् ।
ग्राम्यस्त्वेकः पशुस्तत्र नाजहात्स महामुनिम् ॥ १२.११६.९ ॥
સુખપૃચ્છા કરીને તે સૌ પોતાની ઇચ્છા મુજબ સુખેથી ચાલ્યાં જાય છે; પરંતુ ત્યાં એક ગ્રામ્ય પશુ તે મહામુનિને છોડ્યું નહીં.
12.116.10
भक्तोऽनुरक्तः सततमुपवासकृशोऽबलः ।
फलमूलोत्तराहारः शान्तः शिष्टाकृतिर्यथा ॥ १२.११६.१० ॥
તે ભક્ત અને અનુરાગી હતો; સતત ઉપવાસથી કૃશ અને નિર્બળ, ફળમૂળનો આહાર કરનાર, શાંત અને સજ્જનના આકારવાળો હતો.
12.116.11
तस्यर्षेरुपविष्टस्य पादमूले महामतेः ।
मनुष्यवद्गतो भावं स्नेहबद्धोऽभवद्भृशम् ॥ १२.११६.११ ॥
તે મહામતિ ઋષિના ચરણ પાસે બેઠેલો તે મનુષ્ય જેવો ભાવ પામીને સ્નેહથી અત્યંત બંધાઈ ગયો.
12.116.12
ततोऽभ्ययान्महारौद्रो द्वीपी क्षतजभोजनः ।
श्वार्थमत्यर्थमुद्धुष्टः क्रूरः कालइवान्तकः ॥ १२.११६.१२ ॥
ત્યારે અત્યંત ભયંકર, લોહી ખાનારો દીપડો કૂતરા માટે અતિશય ગર્જના કરતો, ક્રૂર થઈને, કાળ જેવો, યમ જેવો તેમની તરફ આગળ વધ્યો.
12.116.13
लेलिह्यमानस्तृषितः पुच्छास्फोटनतत्परः ।
व्यादितास्यः क्षुधाः भुग्नः प्रार्थयानस्तदामिषम् ॥ १२.११६.१३ ॥
જીભ ચાટતો, તરસ્યો, પૂંછડી પછાડવામાં તત્પર, મોં ફાડેલો, ભૂખથી પીડિત અને વળેલો, તે માંસની ઇચ્છા રાખતો.
12.116.14
दृष्ट्वा तं क्रूरमायान्तं जीवितार्थी नराधिप ।
प्रोवाच श्वा मुनिं तत्र तच्छृणुष्व विशांपते ॥ १२.११६.१४ ॥
તે ક્રૂરને નજીક આવતો જોઈને, હે નરાધિપ, જીવનની ઇચ્છા રાખતો કૂતરો ત્યાં મુનિને બોલ્યો; હે વિશાંપતિ, તે સાંભળ.
12.116.15
श्वशत्रुर्भगवन्नेष द्वीपी मां हन्तुमिच्छति ।
त्वत्प्रसादाद्भयं न स्यादस्मान्मम महामुने।
तथा कुरु महाबाहो सर्वज्ञस्त्वं न संशयः ॥ १२.११६.१५ ॥
ભગવન્, કૂતરાઓનો શત્રુ આ દ્વીપી મને મારવા ઇચ્છે છે. હે મહામુનિ, તમારી કૃપાથી તેનાથી મને ભય ન રહે. હે મહાબાહો, તેમ કરો; તમે સર્વજ્ઞ છો, એમાં સંશય નથી.
12.116.16
स मुनिस्तस्य विज्ञाय भावज्ञो भयकारणम् ।
रुतज्ञः सर्वसत्वानां तमैश्वर्यसमन्वितः ॥ १२.११६.१६ ॥
તે મુનિએ તેનો ભાવ અને ભયનું કારણ જાણીને, સર્વ જીવોની ભાષા જાણનાર અને ઐશ્વર્યયુક્ત હોવાથી તેમ કર્યું.
12.116.17
न भयं द्वीपिनः कार्यं मृत्युतस्ते कथंचन ।
एष श्वरूपरहितो द्वीपी भवसि पुत्रक ॥ १२.११६.१७ ॥
પુત્ર, દ્વીપીથી તને કોઈ પણ રીતે મૃત્યુનો ભય ન રાખવો; કૂતરાનું રૂપ છોડીને તું દ્વીપી થઈશ.
12.116.18
ततः श्वा द्वीपितां नीतो जाम्बूनदनिभाकृति ।
चित्राङ्गो विस्फुरद्दंष्ट्रो वने वसति निर्भयः ॥ १२.११६.१८ ॥
પછી તે કૂતરો દ્વીપીપણાને પામ્યો; સોના જેવી આકૃતિ, ચિત્રિત અંગો, ચમકતા દાંતવાળો તે વનમાં નિર્ભયપણે રહે છે.
12.116.19
तं दृष्ट्वा संमुखे द्वीपी आत्मनः सदृशं पशुम् ।
अविरुद्धस्ततस्तस्य क्षणेन समपद्यत ॥ १२.११६.१९ ॥
તેને સામે જોઈને ચિત્તો, પોતાના જેવા એ પશુ સાથે વિરોધ વિના ક્ષણમાં તેમની સાથે એક થઈ ગયો.
12.116.20
ततोऽभ्ययान्महारौद्रो व्यादितास्यः क्षुधान्विः ।
द्वीपिनं लेलिहन्वक्रं व्याघ्रो रुधिरलालसः ॥ १२.११६.२० ॥
પછી અત્યંત ભયાનક, મોં ખોલેલો, ભૂખથી વ્યાકુળ, લોહીનો લોભી વાઘ ચિત્તા પર ધસ્યો અને તેનું મોં ચાટતો આવ્યો.
12.116.21
व्याघ्रं दृष्ट्वा क्षुधा भुग्नं दंष्ट्रिणं वनचारिणम् ।
द्वीपि जीवितरक्षार्थमृषिं शरणमेयिवान् ॥ १२.११६.२१ ॥
ભૂખથી નબળા, દાઢવાળા, વનમાં ફરતા વાઘને જોઈને ચિત્તો પોતાના જીવની રક્ષા માટે ઋષિનું શરણ પામ્યો.
12.116.22
ततः संवासजं स्नेहमृषिणा कुर्वता तदा ।
स द्वीपी व्याघ्रतां नीतो रिपुभ्यो बलवत्तरः ॥ १२.११६.२२ ॥
ત્યારે ઋષિએ સહવાસથી ઉત્પન્ન સ્નેહ દર્શાવતાં એ ચિત્તો વાઘની સ્થિતિ પામ્યો અને શત્રુઓ કરતાં વધુ બળવાન બન્યો.
12.116.23
ततोऽदृष्ट्वा स शार्दूलो नाभ्यघ्नत्तं विशांपते ।
स तु श्चा व्याघ्रतां प्राप्य बलवान्पिशिताशनः ॥ १२.११६.२३ ॥
હે રાજન! ત્યારે તે વાઘે તેને ઓળખ્યો નહિ અને તેના પર હુમલો કર્યો નહિ. પણ તે કૂતરો વાઘનું રૂપ પામીને બળવાન અને માંસાહારી બની ગયો.
12.116.24
न मूलफलभोगेषु स्पृहामप्यकरोत्तदा ।
यथा मृगपतिर्नित्यं प्रकाङ्क्षति वनौकसः।
तथैव स महाराज व्याघ्रः समभवत्तदा ॥ १२.११६.२४ ॥
ત્યારે તેને મૂળ અને ફળ ભોગવવાની પણ ઇચ્છા ન થઈ. જેમ મૃગપતિ સિંહ હંમેશાં વનવાસી પ્રાણીઓની ઇચ્છા કરે છે, તેવી જ રીતે, હે મહારાજ, ત્યારે તે વાઘ બની ગયો.