ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.116
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.116.1
न सन्ति कुलजा यत्र सहायाः पार्थिवस्य तु ।
अकुलीनाश्च कर्तव्या न वा भरतसत्तम् ॥ १२.११६.१ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ କୁଳୀନ ସହାୟକ ନଥାନ୍ତି, ସେଠାରେ ଅକୁଳୀନମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ କି ନୁହେଁ?
12.116.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
निदर्शनं परं लोके सज्जनाचरितं सदा ॥ १२.११६.२ ॥
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ କହନ୍ତି; ଏହା ଜଗତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦାହରଣ, ଯାହା ସଜ୍ଜନମାନେ ସଦା ଆଚରଣ କରିଥିଲେ।
12.116.3
अस्यैवार्थस्य सदृशं यच्छ्रुतं मे तपोवने ।
जामदग्न्यस्य रामस्य यदुक्तमृषिसत्तमैः ॥ १२.११६.३ ॥
ଏହି ବିଷୟ ସହ ସମାନ ଯାହା ମୁଁ ତପୋବନରେ ଶୁଣିଥିଲି, ଯାହା ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ କହିଥିଲେ।
12.116.4
वने महति कस्मिंश्चिदमनुष्यनिषेविते ।
ऋषिर्मूलफलाहारो नियतो नियतेन्द्रियः ॥ १२.११६.४ ॥
ମଣିଷ ଯାଉନଥିବା ଏକ ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ, ମୂଳ-ଫଳ ଖାଇ, ନିୟମବଦ୍ଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ଏକ ଋଷି ରହୁଥିଲେ।
12.116.5
दीक्षादमपरिश्रान्तः स्वाध्यायपरमः शुचिः ।
उपवासविशुद्धात्मा सततं सत्पथे स्थितः ॥ १२.११६.५ ॥
ଦୀକ୍ଷା ଓ ଦମରେ କ୍ଳାନ୍ତ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ପରମ ନିରତ, ପବିତ୍ର, ଉପବାସରେ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା; ସଦା ସତ୍ପଥରେ ସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
12.116.6
तस्य संदृश्य सद्भावमुपविष्टस्य धीमतः ।
सर्वे सत्वाः समीपस्था भवन्ति वनचारिणः ॥ १२.११६.६ ॥
ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଋଷିଙ୍କ ସଦ୍ଭାବ ଦେଖି, ସେ ବସିଥିବାବେଳେ ଅରଣ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ସବୁ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିଲେ।
12.116.7
सिंहा व्याघ्राः सशरभा मत्ताश्चैव महागजाः ।
द्वीपिनः खङ्गभल्लूका ये चान्ये भीमदर्शनाः ॥ १२.११६.७ ॥
ସିଂହ, ବାଘ, ଶରଭ, ମଦମତ୍ତ ମହାଗଜ, ଚିତା, ଗଣ୍ଡା ଏବଂ ଭାଲୁ, ଆଉ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ।
12.116.8
ते सुखप्रश्नदाः सर्वे भवन्ति क्षतजाशनाः ।
तस्यर्षेः शिष्यवच्चैव चित्तज्ञाः प्रियकारिणः ॥ १२.११६.८ ॥
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କୁଶଳ ପଚାରୁଥିବା, ରକ୍ତଭୋଜୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଋଷିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ପରି, ତାଙ୍କ ମନ ବୁଝି ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
12.116.9
उक्त्वा च ते सुखप्रश्नं सर्वे यान्ति यथासुखम् ।
ग्राम्यस्त्वेकः पशुस्तत्र नाजहात्स महामुनिम् ॥ १२.११६.९ ॥
କୁଶଳ ପଚାରି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସୁଖରେ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରାମ୍ୟ ପଶୁ ସେହି ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲା ନାହିଁ।
12.116.10
भक्तोऽनुरक्तः सततमुपवासकृशोऽबलः ।
फलमूलोत्तराहारः शान्तः शिष्टाकृतिर्यथा ॥ १२.११६.१० ॥
ସେ ଭକ୍ତ ଓ ଅନୁରକ୍ତ ଥିଲା; ନିରନ୍ତର ଉପବାସରେ କୃଶ ଓ ଦୁର୍ବଳ, ଫଳମୂଳ ଆହାରକାରୀ, ଶାନ୍ତ, ସଜ୍ଜନଙ୍କ ପରି ଆକୃତିଯୁକ୍ତ।
12.116.11
तस्यर्षेरुपविष्टस्य पादमूले महामतेः ।
मनुष्यवद्गतो भावं स्नेहबद्धोऽभवद्भृशम् ॥ १२.११६.११ ॥
ସେହି ମହାମତି ଋଷିଙ୍କ ପାଦତଳେ ବସିଥିବା ସେ, ମନୁଷ୍ୟ ପରି ଭାବ ଧାରଣ କରି ସ୍ନେହରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବାନ୍ଧି ହୋଇଗଲା।
12.116.12
ततोऽभ्ययान्महारौद्रो द्वीपी क्षतजभोजनः ।
श्वार्थमत्यर्थमुद्धुष्टः क्रूरः कालइवान्तकः ॥ १२.११६.१२ ॥
ତା'ପରେ ଅତି ଭୟଙ୍କର, ରକ୍ତଭୋଜୀ ଚିତା କୁକୁର ପାଇଁ ଅତ୍ୟଧିକ ଗର୍ଜନ କରି, କ୍ରୁର ହୋଇ, କାଳ ପରି, ଯମ ପରି ସେମାନଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଆସିଲା।
12.116.13
लेलिह्यमानस्तृषितः पुच्छास्फोटनतत्परः ।
व्यादितास्यः क्षुधाः भुग्नः प्रार्थयानस्तदामिषम् ॥ १२.११६.१३ ॥
ଜିଭ ଚାଟୁଥିବା, ତୃଷିତ, ଲାଞ୍ଜ ଆଛାଡ଼ିବାରେ ରତ, ମୁଖ ଖୋଲା, ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ଓ ଝୁଙ୍କିଥିବା, ସେହି ମାଂସକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା।
12.116.14
दृष्ट्वा तं क्रूरमायान्तं जीवितार्थी नराधिप ।
प्रोवाच श्वा मुनिं तत्र तच्छृणुष्व विशांपते ॥ १२.११६.१४ ॥
ସେହି କ୍ରୂରକୁ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ହେ ନରାଧିପ, ଜୀବନେଚ୍ଛୁ କୁକୁର ସେଠାରେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲା; ହେ ବିଶାମ୍ପତି, ତାହା ଶୁଣ।
12.116.15
श्वशत्रुर्भगवन्नेष द्वीपी मां हन्तुमिच्छति ।
त्वत्प्रसादाद्भयं न स्यादस्मान्मम महामुने।
तथा कुरु महाबाहो सर्वज्ञस्त्वं न संशयः ॥ १२.११६.१५ ॥
ଭଗବନ୍, କୁକୁରମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଏହି ଚିତାବାଘ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ହେ ମହାମୁନି, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ତାଠାରୁ ମୋର ଭୟ ନ ହେଉ। ହେ ମହାବାହୁ, ସେପରି କରନ୍ତୁ; ଆପଣ ସର୍ବଜ୍ଞ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
12.116.16
स मुनिस्तस्य विज्ञाय भावज्ञो भयकारणम् ।
रुतज्ञः सर्वसत्वानां तमैश्वर्यसमन्वितः ॥ १२.११६.१६ ॥
ସେହି ମୁନି ତାର ଭାବ ଓ ଭୟର କାରଣ ଜାଣି, ସର୍ବପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭାଷା ଜାଣି, ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସେପରି କଲେ।
12.116.17
न भयं द्वीपिनः कार्यं मृत्युतस्ते कथंचन ।
एष श्वरूपरहितो द्वीपी भवसि पुत्रक ॥ १२.११६.१७ ॥
ପୁଅ, ଚିତାବାଘରୁ ତୁମେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମୃତ୍ୟୁଭୟ କରିବ ନାହିଁ; କୁକୁର ରୂପ ଛାଡ଼ି ତୁମେ ଚିତାବାଘ ହେବ।
12.116.18
ततः श्वा द्वीपितां नीतो जाम्बूनदनिभाकृति ।
चित्राङ्गो विस्फुरद्दंष्ट्रो वने वसति निर्भयः ॥ १२.११६.१८ ॥
ତା'ପରେ ସେହି କୁକୁର ଚିତାବାଘତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା; ସୁନା ପରି ଆକୃତି, ଚିତ୍ରିତ ଅଙ୍ଗ, ଝଲସୁଥିବା ଦାଢ଼ ନେଇ ସେ ବନରେ ନିର୍ଭୟରେ ବାସ କରେ।
12.116.19
तं दृष्ट्वा संमुखे द्वीपी आत्मनः सदृशं पशुम् ।
अविरुद्धस्ततस्तस्य क्षणेन समपद्यत ॥ १२.११६.१९ ॥
ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖି ଚିତାବାଘ, ନିଜ ପରି ସେହି ପଶୁ ସହିତ ବିରୋଧ ବିନା କ୍ଷଣକ ମଧ୍ୟରେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଗଲା।
12.116.20
ततोऽभ्ययान्महारौद्रो व्यादितास्यः क्षुधान्विः ।
द्वीपिनं लेलिहन्वक्रं व्याघ्रो रुधिरलालसः ॥ १२.११६.२० ॥
ତା'ପରେ ଅତି ଭୟଙ୍କର, ମୁଖ ଖୋଲା, କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡିତ, ରକ୍ତ-ଲାଳସୀ ବାଘ ଚିତାବାଘ ଉପରେ ଝାସି ପଡ଼ି ତାର ମୁଖ ଚାଟିଲା।
12.116.21
व्याघ्रं दृष्ट्वा क्षुधा भुग्नं दंष्ट्रिणं वनचारिणम् ।
द्वीपि जीवितरक्षार्थमृषिं शरणमेयिवान् ॥ १२.११६.२१ ॥
କ୍ଷୁଧାରେ ଦୁର୍ବଳ, ଦାଢ଼ବାଲା, ବନରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ବାଘକୁ ଦେଖି ଚିତାବାଘ ପ୍ରାଣରକ୍ଷା ପାଇଁ ଋଷିଙ୍କ ଶରଣ ନେଲା।
12.116.22
ततः संवासजं स्नेहमृषिणा कुर्वता तदा ।
स द्वीपी व्याघ्रतां नीतो रिपुभ्यो बलवत्तरः ॥ १२.११६.२२ ॥
ସେତେବେଳେ ଋଷି ସହବାସରୁ ଜାତ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇବାରୁ ସେ ଚିତାବାଘ ବାଘର ଅବସ୍ଥା ପାଇଲା ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ବଳବାନ ହେଲା।
12.116.23
ततोऽदृष्ट्वा स शार्दूलो नाभ्यघ्नत्तं विशांपते ।
स तु श्चा व्याघ्रतां प्राप्य बलवान्पिशिताशनः ॥ १२.११६.२३ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ତା'ପରେ ସେହି ବାଘ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ନ ପାରି ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ସେହି କୁକୁର ବାଘର ରୂପ ପାଇ ବଳବାନ ଓ ମାଂସାଶୀ ହେଲା।
12.116.24
न मूलफलभोगेषु स्पृहामप्यकरोत्तदा ।
यथा मृगपतिर्नित्यं प्रकाङ्क्षति वनौकसः।
तथैव स महाराज व्याघ्रः समभवत्तदा ॥ १२.११६.२४ ॥
ସେତେବେଳେ ସେ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଭୋଗ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କଲା ନାହିଁ। ମୃଗପତି ସିଂହ ଯେପରି ସଦା ବନବାସୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେପରି, ହେ ମହାରାଜ, ସେ ସେତେବେଳେ ବାଘ ହୋଇଗଲା।