ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.116
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.116.1
न सन्ति कुलजा यत्र सहायाः पार्थिवस्य तु ।
अकुलीनाश्च कर्तव्या न वा भरतसत्तम् ॥ १२.११६.१ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਕੁਲੀਨ ਸਹਾਇਕ ਨਾ ਹੋਣ, ਕੀ ਉੱਥੇ ਅਕੁਲੀਨਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?
12.116.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
निदर्शनं परं लोके सज्जनाचरितं सदा ॥ १२.११६.२ ॥
ਇੱਥੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੱਜਣ ਸਦਾ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
12.116.3
अस्यैवार्थस्य सदृशं यच्छ्रुतं मे तपोवने ।
जामदग्न्यस्य रामस्य यदुक्तमृषिसत्तमैः ॥ १२.११६.३ ॥
ਇਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਜੋ ਮੈਂ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ।
12.116.4
वने महति कस्मिंश्चिदमनुष्यनिषेविते ।
ऋषिर्मूलफलाहारो नियतो नियतेन्द्रियः ॥ १२.११६.४ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਚਰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੇ ਫਲ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਨਿਯਮਬੱਧ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
12.116.5
दीक्षादमपरिश्रान्तः स्वाध्यायपरमः शुचिः ।
उपवासविशुद्धात्मा सततं सत्पथे स्थितः ॥ १२.११६.५ ॥
ਦੀਖਿਆ ਅਤੇ ਦਮ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਸਵਾਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਲੀਨ, ਪਵਿੱਤਰ, ਵਰਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਤਿ ਮਾਰਗ ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸਨ।
12.116.6
तस्य संदृश्य सद्भावमुपविष्टस्य धीमतः ।
सर्वे सत्वाः समीपस्था भवन्ति वनचारिणः ॥ १२.११६.६ ॥
ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਸਦਭਾਵ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੈਠੇ ਹੁੰਦੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਂਦੇ।
12.116.7
सिंहा व्याघ्राः सशरभा मत्ताश्चैव महागजाः ।
द्वीपिनः खङ्गभल्लूका ये चान्ये भीमदर्शनाः ॥ १२.११६.७ ॥
ਸ਼ੇਰ, ਬਾਘ, ਸ਼ਰਭ, ਮਦਮਸਤ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ, ਚੀਤੇ, ਗੈਂਡੇ ਅਤੇ ਰਿੱਛ, ਅਤੇ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਹੋਰ ਜੀਵ।
12.116.8
ते सुखप्रश्नदाः सर्वे भवन्ति क्षतजाशनाः ।
तस्यर्षेः शिष्यवच्चैव चित्तज्ञाः प्रियकारिणः ॥ १२.११६.८ ॥
ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੁੱਖ-ਸਾਂਦ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਲਹੂ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਸਮਝ ਕੇ ਪਿਆਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.116.9
उक्त्वा च ते सुखप्रश्नं सर्वे यान्ति यथासुखम् ।
ग्राम्यस्त्वेकः पशुस्तत्र नाजहात्स महामुनिम् ॥ १२.११६.९ ॥
ਸੁੱਖ-ਸਾਂਦ ਪੁੱਛ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁਣ ਸੁਖ ਨਾਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਲਤੂ ਪਸ਼ੂ ਉਸ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ।
12.116.10
भक्तोऽनुरक्तः सततमुपवासकृशोऽबलः ।
फलमूलोत्तराहारः शान्तः शिष्टाकृतिर्यथा ॥ १२.११६.१० ॥
ਉਹ ਭਗਤ ਤੇ ਪਿਆਰ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਲਗਾਤਾਰ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਨਿਰਬਲ, ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸੱਜਣਾਂ ਵਰਗੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲਾ।
12.116.11
तस्यर्षेरुपविष्टस्य पादमूले महामतेः ।
मनुष्यवद्गतो भावं स्नेहबद्धोऽभवद्भृशम् ॥ १२.११६.११ ॥
ਉਸ ਮਹਾਬੁੱਧੀ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ ਬੈਠਾ ਉਹ, ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਭਾਵ ਧਾਰ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਬੱਝ ਗਿਆ।
12.116.12
ततोऽभ्ययान्महारौद्रो द्वीपी क्षतजभोजनः ।
श्वार्थमत्यर्थमुद्धुष्टः क्रूरः कालइवान्तकः ॥ १२.११६.१२ ॥
ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ, ਲਹੂ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਚੀਤਾ ਕੁੱਤੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਗਰਜਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਰੂਰ ਬਣ ਕੇ, ਕਾਲ ਵਾਂਗ, ਯਮ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਵਧਿਆ।
12.116.13
लेलिह्यमानस्तृषितः पुच्छास्फोटनतत्परः ।
व्यादितास्यः क्षुधाः भुग्नः प्रार्थयानस्तदामिषम् ॥ १२.११६.१३ ॥
ਜੀਭ ਚੱਟਦਾ, ਪਿਆਸਾ, ਪੂਛ ਪਟਕਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹੀ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਮਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।
12.116.14
दृष्ट्वा तं क्रूरमायान्तं जीवितार्थी नराधिप ।
प्रोवाच श्वा मुनिं तत्र तच्छृणुष्व विशांपते ॥ १२.११६.१४ ॥
ਉਸ ਕ੍ਰੂਰ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਕੁੱਤਾ ਉੱਥੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ; ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੀ, ਉਹ ਸੁਣ।
12.116.15
श्वशत्रुर्भगवन्नेष द्वीपी मां हन्तुमिच्छति ।
त्वत्प्रसादाद्भयं न स्यादस्मान्मम महामुने।
तथा कुरु महाबाहो सर्वज्ञस्त्वं न संशयः ॥ १२.११६.१५ ॥
ਭਗਵਾਨ, ਕੁੱਤਿਆਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਇਹ ਚੀਤਾ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਭੈ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਐਸਾ ਹੀ ਕਰੋ; ਤੁਸੀਂ ਸਰਵਗਿਆ ਹੋ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
12.116.16
स मुनिस्तस्य विज्ञाय भावज्ञो भयकारणम् ।
रुतज्ञः सर्वसत्वानां तमैश्वर्यसमन्वितः ॥ १२.११६.१६ ॥
ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸਦਾ ਭਾਵ ਅਤੇ ਭੈ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਐਸ਼ਵਰਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਐਸਾ ਕੀਤਾ।
12.116.17
न भयं द्वीपिनः कार्यं मृत्युतस्ते कथंचन ।
एष श्वरूपरहितो द्वीपी भवसि पुत्रक ॥ १२.११६.१७ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਚੀਤੇ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਚੀਤਾ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।
12.116.18
ततः श्वा द्वीपितां नीतो जाम्बूनदनिभाकृति ।
चित्राङ्गो विस्फुरद्दंष्ट्रो वने वसति निर्भयः ॥ १२.११६.१८ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਕੁੱਤਾ ਚੀਤੇਪਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ; ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਸ਼ਕਲ, ਧੱਬਿਆਂ ਵਾਲੇ ਅੰਗ, ਚਮਕਦੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬੇਖੌਫ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
12.116.19
तं दृष्ट्वा संमुखे द्वीपी आत्मनः सदृशं पशुम् ।
अविरुद्धस्ततस्तस्य क्षणेन समपद्यत ॥ १२.११६.१९ ॥
ਉਸਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ ਚੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਉਸ ਪਸ਼ੂ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋ ਗਿਆ।
12.116.20
ततोऽभ्ययान्महारौद्रो व्यादितास्यः क्षुधान्विः ।
द्वीपिनं लेलिहन्वक्रं व्याघ्रो रुधिरलालसः ॥ १२.११६.२० ॥
ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ, ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹੀ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਲਹੂ ਦਾ ਲਾਲਚੀ ਬਾਘ ਚੀਤੇ ਵੱਲ ਝਪਟਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਚੱਟਦਾ ਆਇਆ।
12.116.21
व्याघ्रं दृष्ट्वा क्षुधा भुग्नं दंष्ट्रिणं वनचारिणम् ।
द्वीपि जीवितरक्षार्थमृषिं शरणमेयिवान् ॥ १२.११६.२१ ॥
ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਬਾਘ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਚੀਤਾ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ।
12.116.22
ततः संवासजं स्नेहमृषिणा कुर्वता तदा ।
स द्वीपी व्याघ्रतां नीतो रिपुभ्यो बलवत्तरः ॥ १२.११६.२२ ॥
ਤਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਸਨੇਹ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੀਤਾ ਬਾਘ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
12.116.23
ततोऽदृष्ट्वा स शार्दूलो नाभ्यघ्नत्तं विशांपते ।
स तु श्चा व्याघ्रतां प्राप्य बलवान्पिशिताशनः ॥ १२.११६.२३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਫਿਰ ਉਸ ਬਾਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਉਹ ਕੁੱਤਾ ਬਾਘ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ।
12.116.24
न मूलफलभोगेषु स्पृहामप्यकरोत्तदा ।
यथा मृगपतिर्नित्यं प्रकाङ्क्षति वनौकसः।
तथैव स महाराज व्याघ्रः समभवत्तदा ॥ १२.११६.२४ ॥
ਉਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਲ ਖਾਣ ਦੀ ਵੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਹੋਈ। ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਪਤੀ ਸ਼ੇਰ ਸਦਾ ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਾਘ ਬਣ ਗਿਆ।