મહાભારત · અધ્યાય 12.117
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.117.1
व्याघ्रश्वोटजमूलस्थस्तृप्तः सुप्तो हतैर्मृगैः ।
नागभागात्तमुद्देशं मत्तो मेघ इवोत्थितः ॥ १२.११७.१ ॥
ઋષિની ઝૂંપડીના મૂળ પાસે ઊભેલો વાઘ, મારેલા હરણોથી તૃપ્ત થઈ સૂતો હતો; હાથીના ભાગમાંથી તે સ્થળેથી મદોન્મત્ત થઈ મેઘ જેવો ઊઠ્યો.
12.117.2
प्र…करटः प्रांशुः पद्मी विततकुम्भकः ।
सु…णो महाकायो मेघगम्भीरनिः स्वनः ॥ १२.११७.२ ॥
પ્ર…કરટઃ, ઊંચો, પદ્મધારી, વિશાળ કુંભસ્થળવાળો; સુ…ણ, મહાકાય, મેઘ જેવો ગંભીર અવાજવાળો.
12.117.3
तं दृष्ट्वा कुञ्जरं मत्तमायान्तं बलगर्वितम् ।
व्या हस्तिभयान्त्रस्तस्तमृषिं शरणं ययौ ॥ १२.११७.३ ॥
તે મદોન્મત્ત, બળના ગર્વથી આવતા હાથીને જોઈને, હાથીના ભયથી ત્રસ્ત વાઘ તે ઋષિના શરણે ગયો.
12.117.4
ततोऽनयत्कुञ्जरत्वं व्याघ्रं तमृषिसत्तमः ।
महमेघोपमं दृष्ट्वा स भीतो ह्यभवद्गजः ॥ १२.११७.४ ॥
પછી તે ઋષિશ્રેષ્ઠે વાઘને હાથીના સ્વરૂપમાં ફેરવી નાખ્યો; મહામેઘ જેવા તેને જોઈને તે હાથી ભયભીત થયો.
12.117.5
ततः कमलषण्डानि सल्लकीगहनानि च ।
व्य…रत्स मुदायुक्तः पझरेणुविभूषितः ॥ १२.११७.५ ॥
પછી કમળના સમૂહોમાં અને સલ્લકી વૃક્ષોના ઘટ્ટ વનમાં, વિ…, આનંદિત થઈ કમળરજથી વિભૂષિત…
12.117.6
कदचिद्दममाणस्य हस्तिनः संमुखं तदा ।
ऋषेस्तस्योटस्थस्य कालोऽगच्छद्दिवानिशम् ॥ १२.११७.६ ॥
એક વખતે, દમાતા હાથીની સામે, ત્યારે ઝૂંપડી પાસે ઊભેલા તે ઋષિનો સમય દિવસ-રાત પસાર થયો.
12.117.7
अथाजगाम तं देशं केसरी केसरारुणः ।
गिन्विन्दरजो भीमः सिंहो नागकुलान्तकः ॥ १२.११७.७ ॥
પછી તે પ્રદેશમાં કેસરી સિંહ આવ્યો; કેશવાળીથી લાલ, ભયંકર, હાથીકુળનો વિનાશક સિંહ.
12.117.8
तं… सिंहमायान्तं नागः सिंहभयार्दितः ।
ऋषिं शरणमापेदे वेपमानो भयातुरः ॥ १२.११७.८ ॥
તે … સિંહને આવતો જોઈ, સિંહના ભયથી પીડિત તે હાથી ધ્રૂજતો, ભયથી વ્યાકુળ થઈ ઋષિનું શરણ લીધું.
12.117.9
स त-ः सिंहतां नीतो गजेन्द्रो मुनिना तदा ।
तं च नागणयत्सिंहं तुल्यजातिसमन्वयात् ॥ १२.११७.९ ॥
તે … ગજેન્દ્રને ત્યારે મુનિએ સિંહરૂપ આપ્યું; અને તે હાથી સમાન જાતિના સંબંધથી તે સિંહને પોતાનો ગણવા લાગ્યો.
12.117.10
दृष्ट्वा च सोऽभवत्सिंहो वन्यो हिंसन्नवाग्बलः ।
स चाश्रपेऽवसत्सिंहस्तस्मिन्नेव सुखी वने ॥ १२.११७.१० ॥
તે જોઈને તે વન્ય સિંહ બન્યો, નવા બળથી હિંસા કરતો; અને તે સિંહ એ જ વનમાં, આશ્રમમાં સુખપૂર્વક રહેવા લાગ્યો.
12.117.11
न चान्ये क्षुद्रपशवस्तपोवनसमीपतः ।
व्यदृश्यन्त तदा त्रस्ता जीविताकाङ्क्षिणस्तथा ॥ १२.११७.११ ॥
તપોવનની નજીક ત્યારે બીજાં નાનાં પ્રાણીઓ દેખાયાં નહીં; તે ભયભીત થઈ જીવ બચાવવાની આશાએ છુપાઈ ગયાં હતાં.
12.117.12
कदाचित्कालयोगेन सर्वप्राणिविहिंसकः ।
बलवान्क्षतजाहारो नानासत्वभयंकरः ॥ १२.११७.१२ ॥
એક સમયે કાળના યોગે તે સર્વ પ્રાણીઓનો હિંસક, બળવાન, લોહીનો આહાર કરનાર, અનેક પ્રાણીઓને ભયંકર બન્યો.
12.117.13
अष्टपादर्ध्वनयनः शरभो वनगोचरः ।
तं सिंहं हन्तुमागच्छन्मुनेस्तस्य निवेशने ॥ १२.११७.१३ ॥
આઠ પગ અને ઉપર તરફ જોતી આંખોવાળો, વનમાં વિચરતો શરભ એ સિંહને મારવા મુનિના નિવાસે આવ્યો.
12.117.14
तं दृष्ट्वा शरभं यान्तं सिंहः परभयान्वितः ।
ऋषिं शरणमापेदे वेपमानः कृताञ्जलिः ॥ १२.११७.१४ ॥
તે શરભને આવતો જોઈ, બીજાના ભયથી ભરાયેલો તે સિંહ ધ્રૂજતો હાથ જોડીને ઋષિના શરણે ગયો.
12.117.15
सं मुनिः शरभं चक्रे बलोत्कटमरिंदम ।
ततः स शरभो वन्यो मुनेः शरभमग्रतः।
दृष्ट्वा बलिनमत्युग्रं द्रुतं संप्राद्रवद्वनम् ॥ १२.११७.१५ ॥
મુનિએ તે શરભને અતિ બળવાન બનાવ્યો. હે શત્રુદમન, ત્યારે તે વનનો શરભ મુનિની સામેના શરભને અતિ બળવાન અને ઉગ્ર જોઈને ઝડપથી વનમાં ભાગી ગયો.
12.117.16
स एवं शरभस्थाने न्यस्तो वै मुनिना तदा ।
मुनेः पार्श्वगतो नित्यं शरभः सुखमाप्तवान् ॥ १२.११७.१६ ॥
આ રીતે મુનિએ ત્યારે શરભના સ્થાને મૂકાયેલો તે, મુનિની પાસે સદા રહીને સુખ પામ્યો.
12.117.17
ततः शरभसंत्रस्ताः सर्वे मृगगणा वनात् ।
दिशः संप्राद्रवत्राजन्भयाज्जीवितकाङ्क्षिणः ॥ १२.११७.१७ ॥
ત્યારે શરભથી ડરેલા બધા મૃગસમૂહો, હે રાજન, જીવ બચાવવાની ઇચ્છાથી ભયને કારણે વનમાંથી દિશાઓમાં ભાગ્યા.
12.117.18
शरभोऽप्यतिसंहृष्टो नित्यं प्राणिवधे रतः ।
फलमूलाशनं कर्तुं नैच्छत्स पिशिताशनः ॥ १२.११७.१८ ॥
શરભ પણ અતિ આનંદિત થઈને સદા પ્રાણીઓના વધમાં રત રહેતો; માંસાહારી તે ફળ-મૂળ ખાવાની ઇચ્છા રાખતો ન હતો.
12.117.19
ततः क्षुद्रसमाचारो बलेन च समन्वितः ।
इयेष तं मुनिं हन्तुमकृतज्ञः कृतान्वयः ॥ १२.११७.१९ ॥
ત્યારે નીચ આચરણવાળો, બળવાન, કૃતઘ્ન એવો તે, ઉચ્ચ કુળનો હોવા છતાં, તે મુનિને મારવા ઇચ્છતો હતો.
12.117.20
चिन्तयामास च तदा शरभः श्वानपूर्वकः ॥ १२.११७.२० ॥
ત્યારે પહેલાં કૂતરો હતો તે શરભ વિચારવા લાગ્યો.
12.117.21
अस्य प्रभावात्संप्राप्तो वाङ्भात्रेणैव केवलम् ।
शरभत्वं सुदुष्प्रापं सर्वभूतभयंकरम् ॥ १२.११७.२१ ॥
તેમના પ્રભાવથી, કેવળ વચનમાત્રથી, અતિ દુર્લભ અને સર્વ પ્રાણીઓને ભયંકર એવી શરભતા મેં પ્રાપ્ત કરી.
12.117.22
अन्येऽप्यत्र भयत्रस्ताः सन्ति सत्वा भयार्दिताः ।
मुनिमाश्रित्य जीवन्तो मृगाः पक्षिगणास्तथा ॥ १२.११७.२२ ॥
અહીં ભયથી ત્રસ્ત, ભયથી પીડાયેલા બીજા પ્રાણીઓ પણ છે; તે મુનિનો આશ્રય લઈને હરણો અને પક્ષીઓના સમૂહ પણ જીવે છે.
12.117.23
तेषामपि कदाचिच्च शरभत्वं प्रयच्छति ।
सर्वसत्वोत्तमं लोके बलं यत्र प्रतिष्ठितम् ॥ १२.११७.२३ ॥
તેમને પણ ક્યારેક તે શરભતા આપે છે; જગતના સર્વ પ્રાણીઓમાં ઉત્તમ, જ્યાં બળ સ્થાપિત છે એવી તે અવસ્થા.
12.117.24
पक्षिणामप्ययं दद्यात्कदाचिद्गारुडं बलम् ॥ १२.११७.२४ ॥
આ કદાચ ક્યારેક પક્ષીઓને પણ ગરુડનું બળ આપે છે.
12.117.25
यावदन्यस्य संप्रीतः कारुण्यं तु समाश्रितः ।
न ददाति बलं तुष्टः सत्वस्यान्यस्य कस्यचित् ॥ १२.११७.२५ ॥
જ્યાં સુધી કોઈ બીજા પર પ્રસન્ન થઈ કરુણાનો આશ્રય લે છે, ત્યાં સુધી સંતુષ્ટ થયેલો તે કોઈ અન્ય પ્રાણીને બળ આપતો નથી.
12.117.26
तावदेनमहं विप्रं वधिष्यामि च शीघ्रतः ।
स्थातुं मया शक्यमिह मुनिघातान्न संशयः ॥ १२.११७.२६ ॥
ત્યારે હું આ બ્રાહ્મણને ઝડપથી મારી નાખીશ. મુનિની હત્યાથી અહીં મારું રહેવું શક્ય છે, એમાં સંદેહ નથી.
12.117.27
ततस्तेन तपःशक्त्या विदितो ज्ञानचक्षुषा ।
विज्ञाय च मुनिः प्राज्ञस्ततः शापं प्रयुक्तवान् ॥ १२.११७.२७ ॥
પછી તપની શક્તિથી, જ્ઞાનચક્ષુથી તેને ઓળખી અને જાણીને તે પ્રાજ્ઞ મુનિએ શાપ આપ્યો.
12.117.28
अहमग्निप्रभो नाम मुनिर्भृगुकुलान्वयः ।
मनसा निर्दहेयं च जगत्संधारयामि च ॥ १२.११७.२८ ॥
હું અગ્નિપ્રભ નામનો મુનિ છું, ભૃગુકુળમાં જન્મેલો. મનથી જ હું બાળી શકું છું અને જગતને ધારણ પણ કરું છું.
12.117.29
मम वश्यं जगत्सर्वं देवा यच्च चराचरम् ।
सन्ति देवाश्च ये भीताः स्वधर्मं न त्यजन्ति ये।
स्वधर्माच्चलितान्सर्वान्वाङ्भात्रेणापि निर्दहे ॥ १२.११७.२९ ॥
મારા વશમાં સમગ્ર જગત છે, દેવો અને ચર-અચર સર્વ પણ. જે ભયભીત દેવો છે તેઓ પણ સ્વધર્મ છોડતા નથી; સ્વધર્મથી ચલિત થયેલા સૌને હું માત્ર વચનથી પણ બાળી શકું છું.
12.117.30
किमङ्ग त्वं मया नीतः शरभत्वमनामयम् ।
क्रूरः स सर्वभूतेषु हीनश्चाशुचिरेव च ॥ १२.११७.३० ॥
હે મિત્ર, તને મેં નિરામય શરભપણામાં શા માટે લઈ ગયો? તે સર્વ પ્રાણીઓ પ્રત્યે ક્રૂર, હીન અને ખરેખર અશુદ્ધ છે.
12.117.31
श्वा त्वं द्वीपित्वमापन्नो द्वीपी व्याघ्रत्वमागतः ।
व्याघ्रान्नागो मदपटुर्नागः सिंहत्वमागतः ॥ १२.११७.३१ ॥
તું કૂતરામાંથી દીપડાની અવસ્થાને પ્રાપ્ત થયો; દીપડો વાઘની અવસ્થામાં આવ્યો; વાઘમાંથી મદમાં કુશળ હાથી, અને તે હાથી સિંહની અવસ્થાને પ્રાપ્ત થયો.
12.117.32
सिंहस्त्वं बलमापन्नो भूयः शरभतां गतः ।
मया स्नेहपरीतेन विसृष्टो न कुलान्वयः ॥ १२.११७.३२ ॥
તું સિંહ થઈને બળ પામ્યો, ફરી શરભની અવસ્થામાં ગયો; સ્નેહથી વશ થયેલા મેં તને છોડી દીધો — કુળ અને વંશને ગણકાર્યા વિના.
12.117.33
यस्मादेवमपापं मां पाप हिंसितुमिच्छसि ।
तस्मात्स्वयोनिमापन्नः पुनः श्वानो भविष्यसि ॥ १२.११७.३३ ॥
કારણ કે તું નિષ્પાપ એવા મને આ રીતે મારવા ઇચ્છે છે, હે પાપી; તેથી તું તારી પોતાની યોનિમાં જઈને ફરી કૂતરાં થશે.
12.117.34
ततो मुनिजनद्वेष्टा दुष्टात्मा प्राकृतोऽबुधः ।
ऋषिणा शरभः शप्तस्तद्रूपं पुनराप्तवान् ॥ १२.११७.३४ ॥
ત્યારે મુનિજનોનો દ્વેષી, દુષ્ટ મનવાળો, નીચ અને મૂર્ખ તે ઋષિ દ્વારા શરભ થવાનો શાપ પામી ફરી તે રૂપ પામ્યો.